༄༅།། ལྷར་བཅས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་

སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་

པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་

ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་

རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་

རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་

བྱ་བ་བཞུགས་སོ།།

གླེགས་བམ་དགུ་པ།

ནོར་གླིང་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་དང༌།

ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་དཔར་སྐྲུན་ཞུས།

ནོར་གླིང་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན། ༢༠༡༦
The Official Biography of His Holiness the Dalai Lama Norbulingka Institute

དཔར་ཐེངས་དང་པོ། དེབ་གྲངས་ལྔ་ཚན་ ༢༣༠
First Edition:230 copies.

ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་ཡིག་ཐོག་བཀའ་འཁྲོལ་མེད་པར་དེབ་འདི་ཆ་ཚང་ངམ། ཆ་ཤས་ཙམ་ཡང་ཐབས་རྣམ་ཅི་རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱིན་ཡིག་སོགས་སྐད་ཡིག་འདྲ་མིན་གང་གི་ཐོག་ཏུའང་ཕབ་བསྒྱུར་དང་དཔར་སྐྲུན་ཞུ་འགྲེམས་མི་ཆོག
Copyright © 2016 Norbulingka Institute. All rights reserved, including the right to reproduce or translate this book or portions thereof in any form whatsoever.
For information and permission, please contact The Director, Norbulingka Institute.

ནོར་གླིང་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་དང༌།
ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་དཔར་སྐྲུན་དང་འགྲེམས་སྤེལ་ཞུས།
Editorial Team: Kalon Trisur Kalsang Yeshi, Namgyal Dorjee, Sherab Gyamso, Yeshi Gawa, Karma Dorjee, Lakshay, Gendun, Sonam Tsering, Kalsang Tsultrim

Published by:
Norbulingka Institute
PO Sidhpur-176057 Dharamsala
Distt. Kangra, HP India
Tel:+91 1892 246502 /246405
E-mail:info@norbulingka.org

ISBN: 978-81-90900-68-3

Printed at Archana Ph: 011 26810747 / 48
www.archanapress.com

༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་རླབས་ཆེན་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་པར་ཐུགས་སྣང་ལྡན་པའི་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་གི་རེ་འདོད་སྐོང་ཕྱིར། ནོར་གླིང་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་གནང་བའི་མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོའི་པོད་ཕྲེང་རྣམས། ཀུན་གྱིས་གཟིགས་བདེའི་སླད་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་ནས་འཕྲུལ་དེབ་ཏུ་བསྒྲིགས་པ་ཡིན་ལ། ཡིག་གཟུགས་རྙིང་པ་ནས་ Unicode ལ་སྒྱུར་སྐབས་ཆད་ལྷག་ནོར་འཁྲུལ་རེ་ཟུང་བྱུང་ཡོད་སྲིད་པས། རྒྱ་ཆེའི་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ནོར་འཁྲུལ་ཡོ་བསྲང་གི་དགོངས་ཚུལ་ལྷུག་པོར་གསུང་བའི་རེ་བ་ཞུ།

དཔེ་སྐྲུན་གསལ་བཤད།

དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པ་འདིའི་ནང་སྤྱི་འགྲོས་ལྟར་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་མི་སྣ་མང་པོ་ཞིག་གི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ལམ་དུ་བཀོད་པའི་དེབ་ཕྲེང་མུ་ཏིག་གི་ཕྲེང་བ་བསྟར་ལ་བརྒྱུས་པ་ལྟར་བྱུང་དང་འབྱུང་འགྱུར་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཡོན་ཞིག་ཡིན། རང་རེ་གངས་ལྗོངས་པར་མཚོན་ན་ྋརྒྱལ་མཆོག་བཅུ་བཞི་པའི་མཛད་རྣམ་འགོད་སྒྲིག་ཞུ་རྒྱུ་ནི་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་གནས་ལུགས་ཤིག་དང༌། དེ་ཡང་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་གང་ལའང་མེད་པའི་ལྷ་སྐལ་དུ་རྒྱལ་བློན་སེམས་དཔའ་དུ་མ་དང༌། སྡོམ་བརྩོན་ངུར་སྨྲིག་འཛིན་པའི་གསེར་འཁོར་ཕྱག་མཚན་དུ་བཞེས་པ་རིམ་པར་བྱུང་བ་དང༌། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་དོན་གྱི་སླད་དུ་མཚན་ནས་སྨོས་ན་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ངག་དབང་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་སྲིད་གསུམ་དབང་སྒྱུར་མཚུངས་པ་མེད་པའི་སྡེ་དཔལ་བཟང་པོ་མཆོག་བོད་འབངས་གཉན་འཕྲང་ཅན་གྱི་དུས་སྐབས་འདིར་བོད་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དགེ་ཕན་བླ་མཐོར་སྤེལ་སླད་ཐུགས་བསྐྱེད་ལྟར་དུས་དང་འཚམས་པར་ཁ་ལྗོངས་པད་མའི་འདབ་མ་དགོད་པའི་ལྟེ་གནས་སུ། མཚན་དཔེའི་གེ་སར་གྱི་ཕྲ་ཚོམ་དགོད་པ་དང༌། ཚུལ་འདི་ཉིད་བདག་ཅག་བོད་འབངས་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཡོལ་གོར་ཐོབ་པ་ནི། བོད་ཀྱི་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བདེ་རྩ་སླར་གསོ་ཐུབ་པའི་སྡོང་པོའི་རྩ་བ་ཚུགས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ལོས་ཡིན།

གང་གི་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་པ་བསྟན་དང་འགྲོ་བའི་བདེ་རྩ་གཅིག་ཉིད་དུ་འཕྱན་པའི་ཁྲོད་ནས། གླིང་འདིར་ཞི་དབྱིངས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་བདོ་ཞིང༌། ཁ་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་དགེ་ཕན་བླ་མཐོར་སྤེལ་བའི་འཕྲིན་ལས་ནི་ཟེགས་མ་རེ་ཡང་བརྗོད་ནུས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་འགོངས་པ་རྒྱལ་དང་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་མངོན་འཕགས་ཀྱི་མཛད་པའི་གཤིས་སུ་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན།

འོན་ཏང༌། གང་གི་མཚན་མཛད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྣམས་ཐུན་མོང་གདུལ་བྱའི་བློ་འཚམས་གང་ནུས་འགོད་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་དཀར་ལེགས་ཚོགས་གསེར་གྱི་ཆོས་སྡོང་ཆེན་པོ་མཐོར་འདེགས་དང་ལྷན། ལྔ་རིག་ནོར་བུའི་ཕྲ་རྒྱན་འགོད་པའི་དགའ་སྟོན་དེ་ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་གི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་ཟོང་ལས་བསྐྲུན་རྒྱུའི་སྐལ་བར་ཐོབ་པ་དེ་ནི། དེ་བས་ལྷག་པའི་མངོན་འཕགས་ཀྱི་ཁྱད་ནོར་མེད་པའི་རྨད་བྱུང་གི་བགྱི་ཁུར་ཞིག་ཡིན་པ་སྨོས་ཅི་དགོས།

མཛད་རྣམ་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་མཐོང་རྒྱ་དང་ཐོས་རྒྱ་མཛངས་པའི་འབྲི་རྩོམ་ཞུ་རྒྱུའི་མྱོང་བྱང་དང༌། དཔྱད་འཇོག་གི་རྣམ་དཔྱོད་ལས་བལྟམས་པའི་ཁྱད་ཡོན་ནི་ཤིག་ལ་རུས་མེད་ཀྱི་དཔེ་ལྟར་གྱུར་པ་དང༌། ཡང་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ཡུལ་དུས་གནས་སྐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་བདོ་བའི་ཁོར་ཡུག་གི་རྐྱེན་པས་མགོན་པོ་གང་ཉིད་སྐུ་ཆུང་སྲིད་ནས་བཙན་བྱོལ་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད་མ་ཐག་པར་རྒྱུ་ཆ་ལག་སོན་དཀའ་བའི་གནས་བབ་ཀྱང་བྱུང༌། དེ་ལྟའི་ངལ་ཚེགས་ལ་གདོང་ལེན་གྱིས་སོ་མེད་རྐན་འགྲས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་ནས་ད་ལམ་མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་ (ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༤ ལོའི་ཟླ་ ༡༢ པའི་ཚེས་ ༢༣ ཡན་གྱི་མཛད་རྣམ) རླབས་འཕྲེང་སོ་གཅིག་ཅན་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཞིག་དཔར་བསྐྲུན་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་ནི་བློ་སྤོབས་མངོན་མཐོའི་ཆ་རྐྱེན་དམ་པར་སྨན་པ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་བྱུང༌།

འབྲི་རྩོམ་ཞུ་སྟངས་ལ་འགྱུར་བ་མང་པོ་བྱུང་བ་དང་ྋརྒྱལ་བའི་མཛད་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་ཞིབ་ཚགས་གང་ཐུབ་ཀྱི་ལས་དབང་གིས་ད་ལམ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་ཚུལ་ནས། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་བར་གླེགས་བམ་གཅིག་དང༌། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་འདི་ཉིད་སྐུ་ཆུང་སྲིད་ནས་བཙན་བྱོལ་གཞུང་དབུ་ཚུགས་ཏེ་བོད་ཕྲུག་བུ་གསོ་ཁང་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པའི་བར་གླེགས་བམ་ལྔ། ད་ལམ་སྐྱར་སྣོན་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༧ ནས་ ༡༩༦༤ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༣ བར་གླེགས་བམ་གཉིས། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་སྙན་ཞུ་ཕུལ་ཚུལ་དང་གྲོས་ཆོས་སྔ་རྗེས་ཇི་ལྟར་འཇོག་གནང་མཛད་པའི་སྐོར་གླེགས་བམ་གཅིག་བཅས་ཁྱོན་གླེགས་བམ་དགུ་མ་གཏོགས་མཇུག་གཙང་དཔར་བསྐྲུན་མ་ཐུབ་པར་བློ་ཕམ་གྱི་ངང་ནས་བཟོད་གསོལ་ཞུ་བཞིན་ཡོད།

འོན་ཀྱང༌། བློ་ཤེད་མེད་ཀྱང་ཁ་ཕོ་ཆེ་བའི་དཔེ་ལྟར། ད་ཡོད་རགས་ཟིན་ཁག་དང༌། འབྱུང་འགྱུར་འབྲི་རྩོམ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས་འོས་འཚམས་ཕྱོགས་སྒྲིག་གིས་དཔར་བསྐྲུན་ཞུ་རྒྱུའི་ལས་ཁུར་ལ་བརྩོན་བཞིན་པ་ཡིན།

ང་ཚོས་རྒྱུ་ཆ་ཁྱོན་བསྡོམས་ ༡༤༢ ལ་ལྟ་ཞིབ་བྱས་པ་དང༌། ད་ལྟའི་འབྲི་རྩོམ་ཟིན་པ་རྣམས་མི་རེ་ངོ་རེས་ལྟ་ཀློག་དང༌། སྣོན་འཕྲི་ལན་མང་ཞུས་ཁར་མཁས་དབང་གཞན་ལའང་གཟིགས་དཔྱད་དུ་ཕུལ་ཏེ། མདོར་ན་མིང་ཚིག་གི་དག་ཆ་ཚུན་ལའང་གྲོས་བསྡུར་དགོས་རིགས་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་ཞུས་ཁུལ་ཡིན།

དེབ་གཟུགས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ཡང༌། འཛད་གྲོན་ལ་དགོས་མེད་གཙིགས་སུ་མ་བྱས་པར་ཤོག་བུ་དང༌། རྒྱབ་ཤ་སོགས་གང་ལེགས་ཡོང་ཐབས་ཀྱི་འབད་བརྩོན་ཞུས་ཏེ་སྤུས་ཚད་ཧ་ཅང་མཐོ་བའི་དེབ་གྲངས་བརྒྱ་དང༌། དེ་འོག་དེབ་གྲངས་བཞི་བརྒྱ་བཅས་དཔར་སྐྲུན་ཞུས་ཡོད།

མཐའ་དོན། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་གི་ལས་བྱེད་དང༌། ལས་མི་འགོ་དམངས་ཡོངས་ཀྱིས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལས་གཉེར་བྱས་པའི་སྙིང་པོར་མཛད་རྣམས་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་ལས་ཁུར་རྒྱུན་མཐུད་བླང་ཐུབ་པ་བྱུང་བས་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་འདི་ཕྱི་དགེ་བའི་སྐྱབས་འཇུག་གི་རྒྱ་ལས་མ་འགོངས་པ་ཞེས་གསོལ་འདེབས་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། མཛད་དེབ་འདི་དག་ལ་སྐྱོན་དང་ནོར་འཁྲུལ་མང་པོ་ཡོད་པ་གདོན་མི་ཟ་བས་དམ་པ་བཟོད་པའི་རང་བཞིན་ལ་བརྟེན། ཐུགས་མི་ཁྲེལ་བའི་ངང་ནས་དགོངས་འཆར་བཀའ་སློབ་ལྷུག་པོར་འཇོ་བ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་ངེས་སྟོན་པ་བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས།

དམིགས་བསལ་གསལ་བཤད།

མཛད་རྣམ་གྱི་དཔེ་སྐྲུན་གསལ་བཤད་དེང་ཕན་དཔར་སྐྲུན་ཟིན་ཁག་ཏུ་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་འདོན་ཐེངས་སོ་སོར་འགོད་འགྲེམས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ད་ལམ་འདིར་ཆེད་དུ་ཞུ་རྒྱུ་གཞན་ཞིག་ལ། གླེགས་བམ་འདིའི་རྒྱུ་ཆ་ཕལ་ཆེ་བ་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་རང་ནས་ཕབ་སྒྱུར་ཞུས་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་ཞིང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཕེབས་མི་སྐུ་ཚབ་ཐུན་མོང་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་སུ་ཕུལ་བའི་ལས་བསྡོམས་ཚིག་ཐོ་ངོ་བཤུས་དང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༡ ལོའི་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་དྲུག་པའི་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་སར་སྐུ་ཚབ་ཁག་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་བའི་ཡིག་ཆ་གཉིས་ཀྱི་དག་ཆ་དང༌། ཚིག་འགྲོས། བརྗོད་དོན་སོགས་གང་ཅིར་དབྱིན་ཡིག་མ་དཔེར་ཞིབ་བསྡུར་གྱིས་བཀོད་ཡོད།

ང་ཚོར་ད་དུང་རྒྱུ་ཆ་ལག་སོན་མ་བྱུང་བའི་རིགས་ཀྱང་ཡོད་ངེས་ཡིན་ཞིང༌། ཕྱི་རྒྱལ་དང་རྒྱ་གར་བའི་མིང་འདོན་ཞུས་པ་རྣམས་རྒྱུ་ཆ་ལག་སོན་བྱུང་ཁག་ལ་བོད་ཡིག་ཏུ་སྒྲ་གདངས་ཡོད་པ་ཙམ་ལས་དབྱིན་ཇི་དང་ཧིན་དཱིའི་ཡི་གེར་མེད་སྟབས། དྲ་རྒྱ་སོགས་ཀྱི་ལམ་ནས་འཚོལ་ཞིབ་གང་ཡོང་ཞུས་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང༌། ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྲོད་དུ་དབྱིན་སྐད་སོགས་ཀྱི་ནང་མཚན་དངོས་འབྲི་སྲོལ་རྙེད་སོན་མ་བྱུང་བ་རྣམས་རང་སོར་འཇོག་རྒྱུ་ལས་ཞུ་ཐབས་གཞན་མ་བྱུང་བར་བཟོད་གསོལ་ཞུ་རྒྱུ།

མཛད་རྣམ་ནི་ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་ཐུགས་བསྐྱེད་དང་འབྲེལ་བའི་མཛད་འཕྲིན་ཐང་མར་བརྡལ་བའི་བཀའ་དྲིན་ལས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང༌། ཆབ་སྲིད་དང་བཅས་པ་འདས་པའི་རང་རེའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་རབས་ནང་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་མཛད་རྗེས་ཀྱི་བསྡོམས་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པ་གོར་མ་ཆག

མགོན་པོ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ང་ཚོའི་དུས་རབས་ནང་བྱུང་མེད་ན། བོད་ཅེས་མིང་གི་ལྷག་མ་ཙམ་དུ་འགྱུར་རྒྱུར་གདོན་མི་ཟ་ཞིང༌། དེས་ན་མཛད་རྣམ་ལྗགས་ཀློག་གནང་མཁན་ཚོས་ཚུལ་འདི་ཉིད་མཁྱེན་བརྟས་དགོས་པ་ཅིས་ཀྱང་གལ་ཆེ་ཞེས་ཞོར་འཕྲོས་ཀྱི་སྐུལ་གླེང་དང་བཅས་ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་ངེས་སྟོན་པ་བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡༠ ལ།

མཛད་རྣམ་རྩོམ་སྒྲིག་ཞབས་ཞུ་བ་ཐུན་མོང་གི་གསལ་བཤད།

སྙིགས་དུས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་རིགས་གསུམ་གཅིག་བསྡུས་ལྷ་གཅིག་ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་མཛད་པའི་ཆ་ཤས་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་བོད་ཡིག་ཐོག་བརྩམས་བསྒྲིགས་དཔར་ཐོན་དང་པོ་ཡིན་ཞིང༌། མུ་མཐུད་གླེགས་བམ་རིམ་འཐོན་ཡོང་རྒྱུ་བཅས་ལ་ལྟ་ཀློག་གནང་མཁན་བོད་མི་གཞོན་སྐྱེས་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་བའང་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོང་རྒྱུར་བརྟེན། དེ་རྣམས་ལ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་རྩ་བའི་སྤྲུལ་གཞི་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའི་ནང་སྔོན་འགྲོའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་ངོ་སྤྲོད་བྱ་དགོས་པ་ཤིན་ཏུ་གནད་ཆེ་བར་མངོན།

དེའི་ཕྱིར་གླེགས་བམ་དང་པོའི་ནང་མཛད་རྣམ་འདིའི་མཆོད་བརྗོད་དང༌། སྔོན་གླེང་དུ་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་རིམ་བྱོན་གྱིས་གང་ལ་གང་འདུལ་གྱི་མཛད་པ་སྣ་ཚོགས་བཞེས་ཚུལ་མདོ་ཙམ་བཅས། རླབས་འཕྲེང་དང་པོ་ནས་གསུམ་པ་བར་གྱིས་བསྡུས་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ཡང༌། འོ་སྐོལ་གྱི་འདྲེན་མཆོག་བླ་ན་མ་མཆིས་པ་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་སྤྲུལ་གཞི་འཕགས་མཆོག་མིག་མི་འཛུམ་གྱིས་ཐོག་མར་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་ཇི་ལྟར་བསྐྱེད་པ་ནས། གང་གི་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཞིང་བོད་ཁ་བ་གངས་ཅན་གྱི་སྣོད་བཅུད་ཆགས་རབས་དང༌། བོད་ཡུལ་དུ་འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཡོན་ཏན་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་རིམ་དང་ཅིག་ཅར་དུ་བྱོན་ནས་འགྲོ་དོན་མཛད་པའི་སྐོར་སོགས་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་བསྡུས་དང༌། ལྷག་པར་ྋརྒྱལ་དབང་བཅུ་གསུམ་པའི་མཛད་པའི་སྐོར་ཅུང་ཟད་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་མཇུག་བསྡུས་ཡོད་ཅིང༌། ཞར་བྱུང་དུ། སྐབས་འབྲེལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དང༌། མི་སྣ་ངོ་སྤྲོད། དཔྱད་གཞི། ཚིག་མཛོད་ནང་གསལ་ཁ་མེད་པའི་མིང་ཚིག་རིགས་ཀྱི་ཚིག་འགྲེལ་སོགས་ཚན་པ་ཞེ་གཉིས་ཙམ་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་ཆེད་འགོད་བྱས་ཡོད། ད་དུང་གླེགས་བམ་འདིའི་ནང་བབ་འབྲེལ་གྱི་སྐུ་པར་གྲངས་ ༡༨ དང༌། ཁྱོན་བསྡོམས་ཤོག་ངོས་ ༦༢༤བཅས་ཡོད།

འདི་དག་ནི་སྔར་ཡོད་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་འཁྲུངས་རབས་དང༌། ཆོས་འབྱུང༌། རྒྱལ་རབས། ཕྱིས་ཐོན་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་སོགས་ལས་བཏུས་པ་གང་ཞིག་ལ། སཱར་ ཅཱལ་སེ་ འབེལ་ (Sir Charles Bell) དང༌། ཧིའུ་ རི་ཅར་ཌ་སན་ (Hugh Richardson) གྱིས་བརྩམས་བྲིས་ལ་སོགས་པའི་དབྱིན་ཡིག་དང༌། དེ་མིན་འབྲེལ་ཡོད་རྒྱ་བོད་སོག་གསུམ་དང་ཨུ་རུ་སུ་བཅས་པའི་ཡིག་ཆ་གསར་རྙིང་ཁག་ལ་ཉམས་ཞིབ་བགྱིས་པ་ལས་གསར་རྙེད་དོན་གནད་ཁག་དང༌། བོད་ཡུལ་ཆགས་རབས་སོགས་ལ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་དགོངས་ཚུལ་གྱིས་མཚོན་པའི་དངོས་དོན་གསར་རྟོགས་བྱུང་བ་ཁག་ཀྱང་བསྣན་ཡོད་པས། དེ་དོན་ཚང་མས་དམིགས་བསལ་དོ་སྣང་དང་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱང་གནང་དགོས་ཞུ་རྒྱུ།

གླེགས་བམ་གཉིས་པ་ནི། ྋརྒྱལ་དབང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་མཛད་རྣམ་དངོས་གཞི་འདི་ནས་དབུ་འཛུགས་བྱས་ཤིང༌། རླབས་འཕྲེང་བཞི་པ་ནས་བདུན་པ་བར་གྱིས་བསྡུས་ཡོད་པ་དང༌། བརྗོད་དོན་གྱི་ཐད་ནས། ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་ཚུལ་ཇི་ལྟར་རྩད་གཅོད་ཞུས་པ་ནས། མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་གདན་འདྲེན་དང༌། ཡོངས་འཛིན་བགྲེས་གཞོན་བསྐོ་གཞག དགེ་བསྙེན་གྱི་བསླབ་སྡོམ་འབུལ་བཞེས། གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ། ཡི་གེ་གསན་སྦྱོང་གནང་ཚུལ་སོགས་གཙོར་བཟུང་ཐོག སྐབས་དེའི་བོད་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་དང་ཡུལ་གོམས་རིག་གནས་དག་ཀྱང་ཅུང་ཞིབ་པར་འགོད་ཐབས་བྱས་ཡོད། དགོས་ངེས་ཀྱི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་མི་སྣ་དང་དགོན་སྡེ་ངོ་སྤྲོད་སོགས་སྡེ་ཚན་མི་འདྲ་བ་བཞི་བཅུ་ཐམ་པ། སྐུ་པར་གྲངས་ ༡༢ ཤོག་ངོས་ ༤༩༨ བཅས་ཡོད།

གླེགས་བམ་གསུམ་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་བརྒྱད་པ་ནས་བཅུ་གཅིག་པའི་བར་ཏེ་རླབས་འཕྲེང་བཞིས་བསྡུས་ཡོད་པ་དང༌། ནང་དོན་གྱི་ཐད་ནས། ༡༩༤༢ ལོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་རབ་བྱུང་སྡོམ་བཞེས་དང༌། སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་ཐེངས་དང་པོ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་པ་ནས་བོད་རྒྱའི་དབར་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བར་མིང་རྟགས་བཀོད་པའི་བར་གཙོར་བཟུང་ཐོག་ཆུ་རྟ་ལོའི་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ཞུ་སྒོ་དུས་སྟོན་ཁག་སྟེ། ཡུལ་གོམས་རིག་གནས་སོགས་ཀྱང་སྐབས་འབྲེལ་བབ་བསྟུན་གྱིས་གསལ་སྟོན་གང་ཐུབ་བྱས་ཡོད། ཞར་བྱུང་དུ། གླེགས་བམ་གཞན་དག་དང་སྤྱི་མཚུངས་ལྟར་ཚིག་མཛོད་སོགས་སུ་ཁ་གསལ་མེད་པའི་བརྡ་ཆད་ཀྱི་ཚིག་འགྲེལ་དང༌། འདྲེན་རྟགས་ལ་སོགས་པའི་མཚོན་དོན་འགྲེལ་བཤད། ཕྱི་རྒྱལ་སྐད་ཡིག་གི་མིང་ཚིག་བོད་ཡིག་ཐོག་སྒྲ་སྒྱུར་དག་ཆ་འགྲོ་ལུགས་སོགས་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་ཆེད་འགོད་དང༌། སྐུ་པར་གྲངས་ ༡༡ ཤོག་ངོས་ ༥༥༤ བཅས་མཆིས།

གླེགས་བམ་བཞི་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་གཉིས་པ་ནས་བཅུ་བཞི་པའི་བར་ཏེ། རླབས་འཕྲེང་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་ཤིང༌། བརྗོད་དོན་གྱི་ཐད་ནས། ༡༩༥༡ ལོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གྲོ་མོ་ནས་རྒྱལ་ས་ལྷ་ལྡན་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ནས། ལེགས་བཅོས་ལས་ཁུངས་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དང༌། རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར། གསེར་ཁྲི་འདེགས་འབུལ་དང་འབྲེལ་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་སྩལ་བའི་བར་གྱི་མཛད་པ་ཁག་ཞིབ་བརྗོད་ཐོག སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དག་ཀྱང་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད། གཞན་ཡང༌། དུས་དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་དངོས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་མྱོང་བའི་དགོན་སྡེ་གྲགས་ཅན་རིགས་དང༌། གལ་ཆེའི་གནད་ཡོད་མི་སྣ་ཁག་གཅིག་སྟེ་ཚན་པ་མི་འདྲ་བ་བཅོ་བརྒྱད་བཅས་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་ནས་ཆེད་དུ་ངོ་སྤྲོད་ཞུས་ཡོད། སྐུ་པར་གྲངས་ ༢༩ དང༌། ཁྱོན་བསྡོམས་ཤོག་ངོས་ ༥༦༨ བཅས་ཡོད།

གླེགས་བམ་ལྔ་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་བཅོ་ལྔ་པ་ནས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་བར་ཏེ་རླབས་འཕྲེང་བཞིས་བསྡུས་པ་དང༌། ནང་དོན་གྱི་ཐད་ནས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལ་ཟབ་དཀྱེལ་ཆེ་བཞེས་ཀྱིས་གསན་སྦྱོང་དང༌། གདན་ས་ཆེན་པོ་གསུམ་དུ་གྲྭ་སྐོར་དམ་འཇོག ལྷ་རམས་དམ་བཞེས་ཀྱི་མཛད་སྒོ། རྒྱ་དམར་གྱིས་བཙན་འཛུལ་ཉེན་ཁའི་འོག་ྋགོང་ས་མཆོག་རང་ས་ལྷོ་ཁའི་ཕྱོགས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་དང༌། དེ་ནས་རྒྱ་གར་དུ་རེ་ཞིག་བཙན་བྱོལ་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་མི་གནང་ཀ་མེད་བྱུང་བ་སོགས་ཀྱིས་གཙོས་སྐབས་དེའི་བོད་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་ཁག་དང༌། བོད་མི་མང་ནས་རྒྱ་རྒོལ་གསུམ་བཅུ་སྒེར་ལངས་ཐོག་མར་ཇི་ལྟར་བརྩམས་པའི་བྱུང་རྐྱེན་དང་བརྒྱུད་རིམ་བཅས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དངོས་སོགས་ཞིབ་འགོད་བྱས་ཡོད།

གདན་ས་ཆེན་པོ་གསུམ་དང་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ། དེ་མིན་སྐབས་དེའི་གནད་ཡོད་མི་སྣ་འགའི་ངོ་སྤྲོད་སོགས་ཚན་པ་མི་འདྲ་བ་ཉེར་དྲུག་བཅས་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་ཆེད་འགོད་དང༌། སྐུ་པར་གྲངས་ ༡༩ ཤོག་ངོས་ ༦༠༨ ཡོད།

གླེགས་བམ་དྲུག་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་དགུ་པ་ནས་ཉེར་གཉིས་པའི་བར་ཏེ་རླབས་འཕྲེང་བཞིས་བསྡུས་ཤིང༌། བརྗོད་དོན་ཐད་ནས། ༡༩༥༩ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་མ་སུ་རི་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་བོད་རྒྱ་ཞི་གྲོས་བསྐྱར་མཐུད་ཡོང་ཐབས་སུ་བོད་དོན་སྲིད་བྱུས་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས་པ་ནས། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་དང༌། བཙན་བྱོལ་བོད་མི་རྣམས་གཞིས་ཆགས་ཐུབ་ཐབས། སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས། བོད་ཕྲུག་བུ་གསོ་ཁང་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པའི་བར་གྱི་མཛད་པ་རྣམས་ཞིབ་གསལ་གྱི་ལམ་ནས་བསྟན་ཡོད། ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་ ༡༩༥༠ ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཕུལ་བའི་སྙན་ཞུ་དང༌། ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བསྐྱར་སྐུལ་ཞུ་གཏུག་སྙན་ཞུ་སོགས་གལ་ཆེའི་ཡིག་ཆ་ཁག་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་རྗེས་ཐེངས་དང་པོར་གནས་གཟིགས་སུ་ཕེབས་པའི་གནས་ཆེན་ཁག་གི་ངོ་སྤྲོད་སོགས་ཚན་པ་མི་འདྲ་བ་སོ་གསུམ་ཙམ་ཆེད་འགོད་བྱས་ཡོད། སྐུ་པར་ ༡༡ དང༌། ཤོག་ངོས་ ༦༠༨ ཡོད།

གླེགས་བམ་བདུན་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་ཉེར་གསུམ་ནས་ཉེར་དྲུག་བར་ཏེ་རླངས་འཕྲེང་བཞིས་བསྡུས་ཤིང༌། བརྗོད་དོན་ཐད་ནས། ༡༩༦༠ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་བུ་གསོ་ཁང་ཆ་ཚང་གནས་སྤོ་ཐུབ་པ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མིན་ནང་བོད་ཀྱི་བུ་ཚབ་དང་སློབ་ཕྲུག་གཏོང་གནང་མཛད་ཅིང༌། བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་གཏན་འཇགས་རྒྱ་བསྐྱེད་ཡོང་བའི་འབད་བརྩོན་བསྐྱངས་སྐོར་དང༌། ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་གསར་བཏོད་ཀྱིས་མཚོན། བོད་མིའི་སློབ་གྲྭ་ཟུར་འཛུགས་དང༌། གནད་ཡོད་མི་སྣ་ཁག་མཇལ་བཅར་གསུང་འཕྲོས་སོགས་མཛད་པ་རྣམས་ཞིབ་གསལ་གྱི་ལམ་ནས་བསྟན་ཡོད། ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་རྡོར་གདན་དུ་ཆོལ་གསུམ་སེར་སྐྱ་ཡོངས་ནས་ཕུལ་བའི་མནའ་གན་མཐུ་མོ་ཆེ་དང༌། མང་གཙོ་དབུ་བརྙེས་སྐབས་ས་དབང་ཟུར་ཁང་ནས་ཚོགས་འདུ་སྒོ་དབྱེའི་གསུང་བཤད་སོགས་གལ་ཆེའི་ཡིག་ཆ་ཁག་དགུ་ཆེད་འགོད་དང་ཤོག་ངོས་ ༤༢༦ ཡོད།

གླེགས་བམ་བརྒྱད་པ་ནི་རླབས་འཕྲེང་ཉེར་བདུན་ནས་སུམ་ཅུ་བར་ཏེ་རླབས་འཕྲེང་བཞིས་བསྡུས་ཤིང༌། བརྗོད་དོན་ཐད་ནས། བོད་མིའི་གཞིས་སྒར་ཁག་གཅིག་ཏུ་ཆིབས་བསྒྱུར་དང༌། ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང་ཞེས་པའི་རང་རྣམ་དཔར་ཐོན་བྱུང་བ། མ་སུ་རིའི་བུ་ཁྱིམ་གསར་འཛུགས་དང་མང་གཙོའི་རྩ་ཁྲིམས་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས་པ། རིས་མེད་ཆོས་བརྒྱུད་ཁག་གི་ཚོགས་ཆེན་དང་པོ་དང་ཤེས་རིག་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་དང་པོར་དབུ་བཞུགས་ཀྱིས་མཚོན། རྒྱ་གར་དཔོན་རིགས་ཁག་མཇལ་འཕྲད་དང་སྦག་ས་ཆོས་སྒར་མཐོ་སློབ་ཏུ་བསྒྱུར་དགོས་པའི་ལམ་སྟོན་བར་གྱི་མཛད་པ་རྣམས་ཞིབ་གསལ་གྱིས་བསྟན་ཡོད། ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་སུད་སིར་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་མུ་མཐུད་གཏོང་རྒྱུའི་ཐུགས་འདོད་ཡོད་སྐོར་འཁོད་པའི་བཀའ་ཡིག་དང༌། བླ་སྤྲུལ་དགེ་བཤེས་ཁག་གཅིག་ལ་ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་སྐོར་གྱི་བཀའ་སློབ་སོགས་གལ་ཆེའི་ཡིག་ཆ་ཁག་དང༌། གནད་ཡོད་མི་སྣ་འགའ་ངོ་སྤྲོད་སོགས་ཚན་པ་མི་འདྲ་བ་བཅོ་ལྔ་ཆེད་འགོད་བྱས་ཡོད། ཤོག་ངོས་ ༥༣༢ ཡོད།

གླེགས་བམ་དགུ་པ་ནི་རླབས་འཕྲེང་སོ་གཅིག་པ་སྟེ་རླབས་འཕྲེང་གཅིག་གིས་བསྡུས་ཤིང༌། བརྗོད་དོན་ཐད་ནས། རྒྱ་དམར་གུང་ཁྲན་གྱིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་རྗེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་སྙན་ཞུ་ཕུལ་ཚུལ་དང༌། གྲོས་ཆོད་སྔ་རྗེས་ཇི་ལྟར་འཇོག་གནང་མཛད་པའི་སྐོར་ཞིབ་གསལ་གྱིས་བསྟན་ཡོད། ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་བཀའ་ཟུར་ས་འདུ་རིན་ཆེན་མཆོག་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་གནང་ཕྱོགས་སྐོར་བཅར་འདྲི་ཞུས་པའི་བཀའ་ལན། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ངོ་སྤྲོད། ༡༩༥༩ དང་ ༡༩༦༠ སོ་སོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྙན་ཐོའི་བརྗོད་བྱ་ཟུར་འདོན་བཅས་གལ་ཆེའི་ཡིག་ཆ་ཁག་བཞི་ཆེད་འགོད་དང་ཤོག་ངོས་ ༥༣༤ ཡོད།

འདི་དག་ནི། ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་རང་རྣམ་‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང༌། ངོས་ཀྱི་མི་མང་’ཞེས་པ་དང༌། ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་ངོས་འཛིན་གདན་ཞུས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་‘རང་མྱོང་མ་བཅོས་ལྷུག་པོར་བཀོད་པའི་བདེན་གཏམ་རྣ་བའི་བདུད་རྩི་’ཞེས་པ། དེ་བཞིན་ཡང་སྲིད་རྩད་གཅོད་གདན་ཞུའི་ཁོངས་ཡོད་རྩེ་དྲུང་ལས་ཚན་མཁྱེན་རབ་བསྟན་འཛིན་གྱི་སྤུན་གཡོག་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་དངོས་མཐོང་དངོས་མྱོང་གླེང་བཤད་སྒྲ་བཅུག་དང༌། ཟིན་ཐོ་ཁག མཛད་རྣམ་འབྲེལ་ཡོད་གནས་ཚུལ་འཚོལ་ཞིབ་དོགས་གཅོད་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ཆ་གསར་བསྒྲུབས་ཁག་དང༌། གལ་ཆེའི་གནད་དོན་བློ་དོགས་ཆོད་མིན་རིགས་བཀའ་འཁྲོལ་སྔོན་ཐོབ་ལྟར་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་སྐབས་མཚམས་དགོངས་སྐོར་བཀའ་སློབ་ཞུས་སྩལ་ཁག ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་བཀའ་རྩོམ་མཛད་པའི་ྋརྒྱལ་བའི་ཡོངས་འཛིན་ཆེ་བ་གླིང་ཁྲི་ཆེན་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་‘ནོར་བུའི་དོ་ཤལ་’ཞེས་བྱ་བ་དང༌། ྋརྒྱལ་བའི་ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་ཁྲི་བྱང་རྡོ་རྗེ་འཆང་མཆོག་གི་རང་རྣམ་‘འཕྲུལ་སྣང་སྒྱུ་མའི་ཟློས་གར།’འབྲས་སྤྱི་བློན་ཆེན་སཱར་འབའ་སིལ་ཇེའེ་འགུའུལ་ཌ (Sir Basil J. Gould) ཡིས་བྲིས་པའི་དབྱིན་དེབ་Discovery, Recognition and Enthronement of the 14th Dalai Lama‘ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཚུལ་དང་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་’ཞེས་པ་དང༌། ཧེན་རིག་ ཧར་རར་ (Heinrich Harrer) གྱིས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་སྐུའི་གཅེན་པོ་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་ནོར་བུ་མཆོག་གི་གསུང་རྩོམ་དབྱིན་དེབ་Tibet is My Country‘བོད་ནི་ངོས་ཀྱི་ལུང་པ་ཡིན་’ཞེས་པ། སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་‘མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ།’ ཧིའུ་རི་ཅར་ཌ་སན་ (Hugh Richardson) གྱིས་བརྩམས་པའི་དབྱིན་དེབ་Tibet and Its History‘བོད་དང༌། དེའི་རྒྱལ་རབས་’ཞེས་པ། དེ་མིན་དེབ་འདིའི་མཇུག་ཏུ་འཁོད་པའི་རྒྱུ་ཆ་འབྱུང་ཁུངས་བོད་དབྱིན་ཡིག་ཆ་དེ་དག་ལ་གཞི་བཅོལ་གྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུས་པ་ཡིན།

མཛད་རྣམ་འདིའི་བརྗོད་བྱ་འབྲི་སྟངས་སམ། རྩོམ་གཤིས་ཀྱི་རྣམ་པ་ནི། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་སློབ་ནང༌། སྔར་ལམ་བོད་གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་འབྲི་སྲོལ་གཞི་རྩར་བཟུང་ནས། སྤྱིར་བཏང་བོད་ཡིག་ཤེས་མཁན་ཚང་མས་ཀློག་བདེ་ལ། གོ་དོན་རྟོགས་སླ་བ་ཞིག་འབྲི་བ་ལས། གོ་དཀའ་བའི་སྙན་ངག་གི་རྒྱན་སྤྲོས་རྒྱས་བཤད་དང༌། འཆར་ཅན་མཛད་སྒོ་སོགས་སྔར་ལམ་ཡིག་བརྗོད་ལེབ་བཤུ་བྱེད་པ། དེ་བཞིན་རབ་བཏགས་ཚིག་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་མས་དོན་གྱི་འབྲས་བུ་སྒྲིབ་པ་དེ་རིགས་མིན་པར། དངོས་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལྷུག་པོར་འགོད་པ་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་ཡིག་ཁག་ཏུ་སྒྱུར་སྐབས་དཀའ་རྙོག་ཆུང་ཐབས་སོགས་དེང་རབས་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་ལའང་བསམ་ཞིབ་བྱ་དགོས་ཞེས་ལམ་སྟོན་མཛད་པ་དེ་དོན་སྙིང་བཅངས་ཀྱི་ཐོག་ནས་འབྲི་རྩོམ་ཞུས་པ་ཡིན།

གཞི་རྩའི་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུ་ཕྱོགས་གོང་གསལ་ཐོག ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་གོང་རིམ་གྱི་མཛད་པ་རྣམ་ཐར་གྱིས་མཚོན་པའི་སྔར་གྱི་ཕྱག་དཔེ་ཁག་དང༌། དེང་གི་དཔེ་དེབ་འདྲ་མིན་ཁག གཞུང་སྒེར་གྱི་ཡིག་ཆ་གསར་རྙིང་ཁག་བཅས་པའི་ནང༌། ཚིག་དོན་གཅིག་ལ་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་གསུམ་བཞི་སོགས་འཁོད་པ་དང༌། འགའ་རེའི་ནང་དུས་གསུམ་གྱི་འགྲོ་ལུགས་ཀྱང་ངེས་མེད་ལྟ་བུར་སྣང༌།

མཛད་རྣམ་འདིའི་ནང་ཚིག་དོན་གཅིག་ལ་དག་ཆ་གཅིག་ཉིད་དང༌། དུས་གསུམ་གྱི་འགྲོ་ལུགས་དང་མཐུན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་གཅིག་གྱུར་འགོད་ཐབས་ལ་དོ་སྣང་ཅི་ཐུབ་ཞུས་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ཡང་རྩ་བའི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞུང་དང་དངོས་སྤྱོད་དཔེ་མཚོན་རྒྱུ་མཚན་དང་འབྲེལ་བའི་བགྲོ་གླེང་རྩོད་བསྡུར་གྱི་ལམ་ནས་གཞི་རྩའི་གཏན་འཁེལ་བྱུང་ཐོག ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་མིང་དང་ས་མིང་ལ་སོགས་པའི་མིང་ཚིག་སྒྲ་སྒྱུར་གྱི་དག་ཆ་འབྲི་ལུགས་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་འདུག་པ་དེ་དག་ཀྱང་གཅིག་གྱུར་ཞིག་བཟོས་ཡོད། དེ་འབྲེལ་དམིགས་བསལ་ངོ་སྤྲོད་གསལ་ཁ་འདོན་དགོས་ཀྱི་ཚིག་དང༌། ཚིག་གྲུབ་སོགས་ལ་ཚིག་འགྲེལ་དགོས་ངེས་ཀྱང་གསལ་བར་བཀོད་པ་ཞིག་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཡིག་ཆའི་ཁོངས་སུ་ཡོད།

མཛད་རྣམ་འདིའི་ནང་རླབས་འཕྲེང་དང་ས་བཅད་དབྱེ་བའི་འགོ་བརྗོད་དང༌། བརྗོད་གཞི་དབྱེ་བའི་དུམ་མཚམས་འཕྲེང་འབེབས་ (paragraph) མང་བ་དང༌། དཔྱད་ཞིབ་བདེ་བའི་གཤམ་མཆན་ཡང་ཤོག་ངོས་སོ་སོར་འཁོད་པ། དབྱིན་ཡིག་གིས་མཚོན་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཡིག་ཁག་ཏུ་འགོད་སྲོལ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བ་འདྲེན་རྟགས་ཉིས་གཤིབས་” “དང༌། གཅིག་རྐྱང་‘ ’། གྲུ་རྟགས།[ ]དང་གུག་རྟགས་ () ། བརྗོད་ཚིག་བསྡུས་རྟགས་ ་་་་་་ དང་ཤོག་གྲངས་བསྡུས་རྟགས ་་་ ། འབྲེལ་ཡོད་ཚིག་དོན་འདྲ་མིན་དབྱེ་མཚམས་སེག་རྟགས་ / འདི་ལྟར་འཁོད་པ་སོགས་དེང་རབས་སྲོལ་གསར་དངོས་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པ་དོད་པའི་ཐོག བོད་རང་གི་སྔར་ལུགས་ཤོག་ལྡེབས་རྒྱབ་མདུན་བསྡུས་ཡིག་ བ དང་ ན འགོད་སྲོལ་ཡང་བཀོད་ཡོད།

གང་ལྟར་ཡང་མཛད་རྣམ་རྩོམ་སྒྲིག་དང༌། རྩོམ་ཞིབ། རྩོམ་བཅོས། ཡིག་ཆ་འཚོལ་སྒྲུབ་དང༌། ཕྱོགས་སྒྲིག གློག་ཀླད་ལས་རིགས་ལ་སོགས་པའི་ཞུ་བྱ་འགན་ཡོད་སོ་སོ་དང༌། སློབ་སྟོན་པ་བཅས་ཚང་མས་ལོ་ནས་ལོ་བསྟུད་དོན་མཐུན་རྒྱ་མཚོར་ཞུགས་པ་ཇི་བཞིན་གྱི་ཁུར་འགན་མཉམ་ལེན་ཞུས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། འཕགས་མཆོག་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོའི་འཁྲུངས་རབས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་གྱུར་པ་མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི། ད་གཟོད་གླེགས་བམ་དགུ་བརྩམས་གྲུབ་དཔར་འགྲེམས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཞིང༌། དེ་ལྟ་ནའང་ས་ཕག་ (༡༩༥༩) ལོ་ཕན་གྱི་བོད་གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་དགོས་ངེས་ཁག་དང༌། ལྷག་པར་ྋརྒྱལ་བའི་མཛད་རྣམ་འདི་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུ་བྱར་མེད་དུ་མི་རུང་བ་རྩེ་འགག་གི་འགག་དེབ་ཅེས་པ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཉིན་རེའི་མཛད་ཐོ་གསལ་འཁོད་དེབ་ཆེན་རྣམས་འདི་གར་མེད་སྟབས། རྒྱུས་མངའ་ཅན་རྒན་གྲས་དང་བགྲེས་སོང་གི་དྲན་གསོའི་ངག་ལམ་གསུང་འཕྲོས་ལ་བརྟེན་དགོས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཟླ་ཚེས་དང༌། དོན་ལ་ནོར་འཁྲུལ། མཛད་སྒོ་འཚེམས་ལུས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་སྐྱོན་ཆ་ཡོད་སྲིད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་རྒྱ་དཀར་ནག་ལ་སོགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཡིག་ཐོག་འབྲེལ་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་ཇི་འཁོད་འཚོལ་སྒྲུབ་དང༌། ལྟ་ཞིབ་བྱ་སྒོར་ནུས་པས་མ་ལྡང་པ་དང༌། ལས་ཁུར་ཞུ་བ་པོ་བདག་ཅག་གི་ཤེས་ཚད་དང་ཉམས་མྱོང་དམན་པའི་སྐྱོན་ཆའང་མཆིས་ངེས་པས། མ་འོངས་པར་ཁ་སྐོང་དང༌། ཞིབ་བཅོས་ཞུ་དགོས་ལ་སྨན་པའི་ཆེད་དུ། མཁྱེན་ལྡན་ཁག་ནས་དགེ་འདོན་སྐྱོན་སེལ་གྱི་དགོངས་འཆར་ཟོལ་མེད་ལྷུག་པོར་སྩོལ་གནང་ཞུ་རྒྱུ།

མཐའ་དོན། བོད་ཕྱི་ནང་གི་མཁས་པ་རྣམ་པས་ད་ལམ་གསར་དུ་དཔར་ཐོན་ྋརྒྱལ་བའི་མཛད་རྣམ་འདི་ཐོག་ད་དུང་བོད་ཡིག་སྨོས་ཅི། རྒྱ་ཡིག་དང་དབྱིན་ཡིག་ལ་སོགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཡིག་ཁག་ནས་ཀྱང་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཆ་ཞིབ་གསལ་རྙེད་འཐོན་ཡོང་ངེས་དེ་དག་ལས་བརྗོད་སྣོན་དང་འབྲེལ། མདོ་རྒྱུད་ཀྱི་གཞུང་དང༌། སྙན་ངག་གི་ཚིག་བརྗོད་ཟབ་ལ་བརྗིད་ཆགས་པས་བརྒྱན་པ་མཛད་བརྒྱ་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་དང༌། སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྙན་ངག་ཆེན་མོ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་བཅད་དང༌། ཚིག་ལྷུག་འབྲི་སྲོལ་བཟང་པོའི་སྲོལ་རྒྱུན་དམ་འཛིན་གྱི་ཐོག་ནས། དེང་རབས་ཀྱི་ཚད་མའི་སྟོན་པ་བླ་ན་མེད་པ། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་རླབས་ཆེ་དབྱར་གྱི་ཆུ་གཏེར་ལྟར་རྒྱས་བཞིན་པའི་རྣམ་ཐར་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་གླེགས་བམ་མང་པོ་བརྩམ་པར་བྱ་བ་ལ་དངོས་སུ་ཞུགས་ཏེ། མཁས་པའི་མཁྱེན་སྟོབས་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་ནུས་རྩལ་འགྲན་པར་འཕྲལ་ནས་མྱུར་དུ་འབད་པར་མཛོད་ཅིག་ཅེས་བཅོས་མིན་རེ་བའི་ཐལ་མོ་སྦྱོར་བཞིན་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས་སོ།།

མཛད་རྣམ་ཞབས་ཞུ་བ།

མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་གླེགས་བམ་དང་པོ་ནས་དགུ་པ་བར་གྱི་སློབ་སྟོན་པ་དང་བཅས་པའི་ཞབས་ཞུ་བ་ཇི་ཡོད་ངོ་སྤྲོད།

ཀ༽ ཐོག་མར་བཀའ་ཤག་ནས་ ༡༩༨༤ ལོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་འཆར་ཕུལ་ཕྱག་རྟགས་ཐོན་པ་དེའི་ནང༌། མཛད་རྣམ་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུ་བྱའི་སྔོན་འགྲོ་རྒྱུ་ཆ་གསོག་སྒྲུབ་དང༌། ལས་དོན་འཐུས་ཚང་བསྒྲུབ་རྒྱུའི་བཀོད་བྱུས་སློབ་སྟོན་དང་སྟངས་འཛིན་འགན་ཡོད་ཚོགས་ཆུང་འཛུགས་པ། རྒྱུན་དུ་སྐུལ་ལྕག་དང༌། ལྟ་རྟོག གྲོས་འདོན་བྱ་རྒྱུའི་འགན་ཁུར་བ་སོགས་བསྐོ་གཞག་ཐོག རྒྱུ་ཆ་གསོག་སྒྲུབ་ཟིན་མཚམས་རྩ་བའི་མཛད་རྣམ་རྩོམ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་འཛུགས་དགོས་ཞེས་སོགས་འཁོད་ཡོད་ཅིང༌། འོན་ཀྱང་དངོས་དོན་ཞུ་སྒོ་ལག་བསྟར་སྐབས་འཆར་གཞི་དོན་ལ་གནས་དང་མ་གནས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དངོས་བྱུང་རྩ་བཟུང་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་བ་ལ། རྟ་ར་བ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཉིད་ (བཀའ་བློན་ཕྱག་རོགས་ཀྱི་གནས་རིམ་ཅན་སྐུ་སྒེར་དྲུང་གཙོ། བོད་དུ་སྐུ་སྒེར་ནང་མ་ཁང་གི་མཁན་ཆུང་མདོ་སྔགས་མཐར་ཕྱིན) དང༌། རྡོ་འབུམ་སྤྲུལ་སྐུ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་འཕེལ་རྒྱས་ (སྐུ་སྒེར་དྲུང་ཆེ་ཟུར་པ། ལྡི་ལི་བོད་ཁང་གི་འགན་འཛིན་) སྣར་སྐྱིད་ངག་དབང་དོན་གྲུབ་ (བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་གྲོས་ཚོགས་སྐབས་དང་པོའི་ཚོགས་དྲུང་དང་པོ་དང་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་གཅིག་ལྕོགས་ཟུར་པ། བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། ལྷ་ས་གཉེར་ཚང་བ) རྒྱ་མཚོ་བཀྲ་ཤིས་བྱམས་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ (སྐུ་སྒེར་ཡིག་ཚང་གི་བོད་དྲུང་ཟུར་པ། བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། རྩེ་མགྲོན་) བཅས་དང༌།

ཁ༽ བཀའ་ཤག་གི་འཆར་གསལ་མིན་པའི་ལས་ཁུར་ཞུ་བ་པོ་རིམ་པར་བྱུང་བ་དང༌། ལོ་དུས་གང་ནས་གང་བར། ལྷ་སྡིངས་བློ་བཟང་ཆོས་འཕེལ་ ༡༩༨༥ ནས་ ༡༩༨༨ བར། (བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། ཡིག་ཚང་གཉེར་པ) དང༌། ལྷའུ་རྟ་ར་བསྟན་འཛིན་རྒྱལ་མཚན་ ༡༩༨༨ ནས་ ༡༩༩༩ བར། (བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། རྩེ་མགྲོན) ཐོན་ཟུར་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ ༡༩༩༣ ནས་ ༡༩༩༩ བར། (བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། ཚོ་བྱང་སྤྱི་ཁྱབ་གཞོན་པ) པདྨ་རིག་འཛིན་ ༡༩༩༤ ནས ༢༠༡༡ བར། (ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་འགན་འཛིན་ཟུར་པ) གཉལ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ ༡༩༩༤ ནས་ ༢༠༠༣ བར། ཨ་མཆོག་སྤྲུལ་སྐུ་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་མཁྱེན་རབ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་ ༡༩༩༦ ནས་ ༢༠༠༠ བར། (དགའ་ལྡན་ཤར་རྩེ་མཁན་ཟུར། དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་འགན་འཛིན་ཟུར་པ) དགའ་བྲང་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ ༢༠༠༠ ནས་ ༢༠༠༨ བར། (འོས་བསྡུ་ལས་ཁང་གི་སྡེ་ཚན་འགན་འཛིན་ཟུར་པ་) བཅས་སོ།།

གོང་གསལ་མཛད་རྣམ་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་མ་བསྐྱངས་བར་རང་རང་ལས་བགོས་གཞིར་བཟུང་ཞབས་ཞུར་ཁུར་འགན་ལེན་མཁན་རྣམས་ཡིན། ཟླ་སྒྲིལ་ཟིན་པ་ནས་ལས་བྱེད་འཕར་སྣོན་དང་འཕོ་འགྱུར་རིམ་སོང་ལ་བརྟེན། སྐབས་འབྲེལ་ལས་བྱེད་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་རྒྱུ་སྐབས་དོན་དང༌།

དེ་ཡང་སྔོན་དུ་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནོར་གླིང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བསྐྱངས་ཚུལ་ཅུང་ཟད་གླེང་ན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་གསང་གསུམ་མཛད་འཕྲིན་གྱི་ཟེགས་མ་རེའང་བསྟན་འགྲོ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་འཛམ་གླིང་རྫས་མཚོན་གྱི་དུས་འདིར་མི་རྣམས་ཞི་བས་འཚོ་བའི་སེམས་ཁམས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་རིང་དུ་བྲལ་ཞིང༌། འདོད་སྡང་རྣམ་གཡེང་གི་དབང་དུ་ནར་མར་འཕྱན་ཏེ་སེམས་རྒྱུད་བདེ་སྐྱིད་ཀྱིས་ཕོངས་པའི་སྙིགས་ལྔའི་རང་མདངས་ཆེས་ཆེར་བདོ་བའི་གནས་སྐབས་ཤིག་དང༌། དེས་ན་སྙིགས་དུས་འདིར་དུས་གསུམ་ྋརྒྱལ་བའི་ཐུགས་རྗེའི་བདག་ཉིད་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་གང་ཉིད་གླིང་འདིའི་ཞི་བདེའི་དེད་དཔོན་ཆེན་པོའི་ངོ་བོར་ཟློས་ཤིང་མངའ་གསོལ་བ་དང༌། གང་གི་ཐུགས་བསྐྱེད་འཕྲིན་ལས་མངོན་པར་མཐོ་བའི་བསིལ་ཟེར་བྱེ་བའི་འཕྲོ་འདུ་ལས་འཛམ་གླིང་ས་ཆེན་པོ་འདིར་འཚེ་མེད་ཞི་དབྱིངས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་བརྡལ་བའི་མཛད་པ་བླ་ན་མཐོ་ཞིང༌། བོད་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་བདེ་རྩར་ྋརྒྱལ་བ་ཀུན་གྱི་མཛད་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྤུངས་པས་ཀྱང་དོ་ཟླ་མེད་པའི་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་འཕྲིན་ཇི་བསྐྱངས་བཅས་ཡིག་ལམ་དུ་འགོད་རྒྱུ་ནི་ད་སྐབས་རང་རེའི་མི་རབས་འདིར་འཁྲི་བའི་ལས་འགན་གྱི་གཙོ་གནད་ཅིག་ཆགས་ཡོད།

དེར་བརྟེན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༤ ནས་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ཟུར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དེ་ལྟར་ཡང༌། སྐུ་སྒེར་ཡིག་ཚང་དུ་ཞབས་ཞུའི་ཚན་པ་མང་བའི་མངོན་ཚུལ་དང༌། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་འདི་ཉིད་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་བདག་གཉེར་བྱེད་པའི་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཡིན་སྟབས། ལས་དོན་ངོ་བོ་འབྲེལ་ཆགས་ཀྱི་ཚུལ་ནས་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནོར་གླིང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བསྐྱང་རྒྱུ་འོས་འཚམས་སུ་གཟིགས་ཤིང༌། དེ་དོན་བཀའ་འབྲེལ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་ནས་སྡེ་ཚན་འདི་ཉིད་ནོར་གླིང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བསྐྱངས། འདི་གར་འབྲེལ་ཡོད་རྣམས་ཤེས་ཚད་མྱོང་རྒྱུས་གང་ཐད་ནས་མགོན་པོ་གང་གི་གསང་གསུམ་ལས་འཕྲོས་པའི་འབྲི་རྩོམ་ཞབས་ཞུར་བརྩོན་རྒྱུ་ནམ་མཁའི་པད་མོའི་མཆེད་ཟླར་འགྲན་པའི་ཚུལ་ཙམ་ཡིན་པ་ནི་ཞུ་ཅི་དགོས། འོན་ཀྱང༌། ད་སྐབས་འདིར་མཁས་མྱོང་ཅན་མང་པོ་ཞིག་ཞིང་གཤེགས་དང༌། འཚོ་བཞུགས་ཡོད་པ་དག་ཀྱང་རང་རང་ལེགས་བྱང་གི་མཛད་ཁུར་བཞེས་མུས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་མཛད་བརྟས་མ་གྱུར་པའི་གནས་བབ་ཆགས་མུས་ལ་སུས་ཀྱང་བསྙོན་དུ་མེད།

འོན་ཀྱང༌། སྤྱིར་བྱེས་ཁྲོད་དུ་རིག་གཞུང་གི་སྡེ་ཁག་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང༌། དེ་དག་གི་ནང་ནས་འདི་གར་དམིགས་བསལ་བོང་བ་གསེར་གཟིགས་བསྐྱངས་པའི་བཀའ་དྲིན་ནི་གཞལ་དཀའི་གནས་སུ་མཆིས་ཞེས་ལག་སོར་པད་འདབ་སྤྱི་གཙུག་ཏུ་བཀོད་དེ་སྤྲོ་དགས་དྲངས་པའི་ངང་ཚུལ་ནས་གསོལ་འདེབས་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། གཞན་ཡང་མགོན་པོ་གང་གི་མཚན་ཙམ་བརྗོད་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཞལ་དུ་མེད་ན། མཛད་པའི་རྣམ་གྲངས་རང་བློས་གང་ལྕོགས་རགས་རིམ་ཀུ་ཤའི་རྩེ་མོ་ཙམ་ལས་འགོད་ནུས་བྲལ་ཡང་དེའི་བསོད་ནམས་ནི་སྟོང་གསུམ་རིན་ཆེན་གྱི་ཕུང་པོ་སྤུངས་པའི་རི་རབ་ལས་ཀྱང་ཆེས་མཐོ་བ་ཞིག་འབྱུང་བ་སྨོས་ཅི་དགོས། དོན་དེའི་ཕྱིར་ན་ཚུལ་འདི་ཉིད་བདག་ཅག་སྐལ་བཟང་གི་ཡོལ་གོར་བལྟམས་པར་དགའ་དད་སྤྲོ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་བཀའ་དོན་ཐོད་བཅིངས་ཞུ་རྒྱུའི་ཡིད་དམ་འཆའ་བ་ལགས་པ་བཅས་འཕྲོས་དོན་ཙམ་དང༌། སྐབས་འབྲེལ་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་འགོད་པ་ལ།

༡༽ ནོར་གླིང་ངེས་སྟོན་པ་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར) ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་མུ་མཐུད།

༢༽ ཞེ་བོ་བློ་བཟང་དར་རྒྱས། (ཁྲིམས་ཞིབ་པ་དང་བཀའ་བློན་ཟུར་པ) ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༨།༨།༣༠ བར།

༣༽ སྣར་སྐྱིད་ངག་དབང་དོན་གྲུབ། (བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་གྲོས་ཚོགས་དང་པོའི་ཚོགས་དྲུང་དང་པོ་དང་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་གཅིག་ལྕོགས་ཟུར་པ) ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༤།༣།༢ བར།

༤༽ པདྨ་རིག་འཛིན། (ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་འགན་འཛིན་ཟུར་པ) ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༡༡།༡།༢༣ བར།

༥༽ གཉལ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན། ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༣།༤ བར།

༦༽ དགའ་བྲང་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན། ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༨།༡༠།༣༠བར།

༧༽ ཤེལ་གླིང་ཚེ་དབང་རྣམ་རྒྱལ། ༢༠༠༠།༥།༡ ནས་ ༢༠༠༡།༦།༣༠ བར།

༨༽ མཛེས་བཅུ་ཚང་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར་) ༢༠༠༢།༤།༢༥ ནས་མུ་མཐུད།

༩༽ ཞོ་ར་བསྟན་པ་དར་རྒྱས། ༢༠༠༢།༤ ནས་ ༢༠༠༥།༨།༡ བར།

༡༠༽ གྲགས་པ་བསྟན་དར། ༢༠༠༣།༡༠།༡ ནས་ ༢༠༠༦ བར།

༡༡༽ བཀྲས་ཁང་རྣམ་རྒྱལ་རྡོ་རྗེ། (གཞུང་ཞབས་འདེམས་ལྷན་དང་འོས་བསྡུ་ལྷན་ཁང་གི་ཚོགས་གཙོ་ཟུར་པ་) ༢༠༠༥།༤།༡ ནས་མུ་མཐུད།

༡༢༽ རྣམ་སྤེལ་ཚང་བློ་བཟང་སྦྱིན་པ། (སྐུ་སྒེར་དྲུང་ཟུར་) ༢༠༠༧།༤།༡ ནས་ ༢༠༠༩།༤།༢ བར།

༡༣༽ ཨ་ཚོགས་བསྟན་འཛིན་འཇམ་དབྱངས། ༢༠༠༨།༡༡།༥ ནས་ ༢༠༡༠།༡༢།༡ བར།

༡༤༽ ཁྲི་ཀ་དཀོན་མཆོག་བཀྲ་ཤིས། ༢༠༠༣།༡༠།༡། ནས་ ༢༠༠༩།༡།༢༧ བར།

༡༥༽ ཁ་སྒང་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ། ༢༠༠༩།༡།༢༨ ནས་མུ་མཐུད།

༡༦༽ བྱ་གཞུང་སྐལ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས། ༢༠༠༩།༣།༩ ནས་ ༢༠༠༩།༦ བར།

༡༧༽ འབའ་པ་དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་དགའ་བ། ༢༠༠༩།༨།༡༧ ནས་མུ་མཐུད།

༡༨༽ རེབ་གོང་ལེགས་བཤད། ༢༠༡༠།༡༢།༡ ནས་མུ་མཐུད།

༡༩༽ ཤང་རྩེ་བ་དང་ཟུར་ཀརྨ་རྡོ་རྗེ། ༢༠༡༡།༡།༢༣ ནས་མུ་མཐུད།

རླབས་འཕྲེང་སོ་གཅིག་པ།

རྒྱ་དམར་གུང་ཁྲན་གྱིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་རྗེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་སྙན་ཞུ་ཕུལ་ཚུལ་དང༌། གྲོས་ཆོད་སྔ་རྗེས་ཇི་ལྟར་འཇོག་གནང་མཛད་པའི་སྐོར།

ས་བཅད་དང་པོ།

མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་སྐོར་ཞུ་སྐུལ་ཐོག་མ་གནང་བ།

མཛེས་སྡུག་དང་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པའི་རང་རེའི་ཕ་ཡུལ་བོད་ལྗོངས་འདི་ཉིད་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གི་སྔོན་ནས་རང་བཙན་གཙང་མར་གནས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་བཞིན་དུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོ་ནས་རྒྱ་དམར་གྱིས་དྲག་ཤུགས་རྒྱ་བསྐྱེད་བྱེད་པའི་ངན་སྤྱོད་བོད་དུ་ལྷགས་ཏེ་རྒྱ་དམར་གྱི་འགོ་འཁྲིད་ཚོའི་འདོད་རྔམ་ལྟར་རང་སྣང་གང་དྲན་གྱི་རྒྱ་བསྐྱེད་བཙན་འཛུལ་བྱེད་འགོ་དངོས་ཚུགས་ཀྱིས་བོད་མིའི་ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང༌། མི་རིགས་དང་བཅས་པ་རྩ་བརླག་འགྲོ་རྒྱུ་བཟོད་བྲལ་གྱི་གནས་སྟངས་ལ་བརྟེན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་དང་རྒྱ་དམར་ལ་ཐབས་ཤེས་ལུ་གུ་རིམ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནང་འགྲིག་ཡོང་བའི་ཞི་མོལ་ལན་མང་གནང་ཡང་དོན་འབྲས་སོན་པ་མ་བྱུང་བའི་ཁར། རྒྱ་གཞུང་ནས་དེང་རབས་ཐོན་གསར་ཅན་གྱི་གོ་མཚོན་བེད་སྤྱོད་ཀྱིས་བོད་ཡུལ་དྲག་པོའི་ལམ་ནས་ཁྱུར་མིད་གཏོང་རྒྱུའི་མངོན་སུམ་འཛེམས་མེད་ཀྱིས་ལག་ལེན་བསྟར་རྒྱུ་དངོས་ར་འཕྲོད་པར་བརྟེན། ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་གཙོས་བལ་ཡུལ་དང༌། དབྱིན་ཇི། ཨ་རི་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་དུ་མར་ཞི་དྲག་གི་རོགས་རམ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་ཐབས་སུ་བོད་གཞུང་ནས་སྐུ་ཚབ་མི་སྣ་ཆེད་བསྐོས་དང་འབྲེལ་ལམ་གང་ཡོང་འབད་བརྩོན་གནང༌།

འོན་ཀྱང༌། བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་བཀའ་ལན་དང་མཐུན་འགྱུར་རོགས་འདེགས་འཐོབ་རྒྱུ་ནི་ལོ་འདབ་བྲལ་བའི་ལྗོན་ཤིང་ལ་གྲིབ་བསིལ་རེ་བ་ལྟར་འབྲས་མེད་དུ་གྱུར་སྟབས། རྒྱ་ནག་ཏུ་སྐུ་ཚབ་མི་སྣ་ཆེད་གཏོང་གནང་རྒྱུའི་འོག་གྲབས་ཀྱིས་རྩེ་ཕྱག་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་རྒྱལ་པོ་དང༌། རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་གཉིས་སྐབས་བབས་གཟན་བརྟག་དགོངས་དོན་ལྟར་བོད་ཀྱི་ཞི་མོལ་སྐུ་ཚབ་ཏུ་བསྐོ་གཞག་གནང་བ་དང༌། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་མེས་འཚིག་མེར་གཏུགས་ལྟ་བུས་རྒྱ་གར་དུ་གནས་བཞུགས་རྒྱ་ནག་གི་སྐུ་ཚབ་དང་འབྲེལ་མོལ་མུ་མཐུད་གནང་ཡང་ཕན་ཚུན་འཇོག་བཟོ་འཕེར་བའི་སྣེ་འཕྲོད་མ་ཐུབ་པའི་མུར། བོད་ཤར་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་དམར་གྱིས་དྲག་པོའི་བཙན་འཛུལ་བྱེད་འགོ་འཚུགས་དང་ཚུགས་མུས་སུ་ཡོད་པ་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་གཙོས་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ལ་བདེ་དོན་རོགས་ཕན་ཡོང་བའི་འབྲེལ་ལམ་དང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནི་བདེན་སྐྱབས་དབུལ་སྐྱོབ་ཀྱི་གཞི་རྟེན་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་གྱིས་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་འབུལ་རྒྱུའི་སྙན་ཞུའི་ཚིག་ཟིན་ཞིག་ལྷ་ལྡན་རྒྱལ་ཁབ་ནས་རླུང་འཕྲིན་བརྒྱུད་གོང་གསལ་ཀ་སྦུག་ཏུ་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་ཞི་མོལ་སྐུ་ཚབ་ཕྱག་རྩིས་གཉིས་ལ་གཏོང་གནང་མཛད་དོན་བཞིན།

སྐུ་ཚབ་གཉིས་ནས་དེ་འཕྲལ་ཞུ་གཏུག་སྙན་ཞུ་བཟོ་བྲིས་ཀྱིས་བོད་ལྕགས་སྟག་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་ཌོག་ཀྲར་ཁྲིག་ཝ་ལི་ (Trygve lie) ལ་ཕུལ་ཅིང༌། དེའི་ངོ་བཤུས་རེ་རྒྱ་གར་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་དང༌། ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་མེ་ནོན། དབྱིན་ཇི། ཨ་རི། བལ་ཡུལ། ཕྷ་རན་སི། ཨི་ཏྲ་ལི། ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ། ཁེ་ན་ཌ། འབར་མ། སེ་ལོན། ཐའེ་ལན་ཌ། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ། འབེལ་འཇམ། ཧོ་ལན་ཌ་བཅས་ལྡི་ལིར་བཅའ་བཞུགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་གཞུང་ཚབ་རྣམས་ལ་སྦྲག་ཐོག་འབུལ་ལམ་ཞུས་འདུག

གོང་གསལ་དུས་ཚེས་ཉིན་རྒྱལ་ཚོགས་དྲུང་ཆེའི་མཚན་ཐོག་ཕུལ་བའི་སྙན་ཞུ་གཤམ་གསལ།

ྋ མི་རྗེ་མཆོག་ལ།

འཛམ་གླིང་གི་དོ་སྣང་ཀོ་རི་ཡའི་ཕྱོགས་སུ་ཁ་བསྒྱུར་བྱས་ཏེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་དམག་དཔུང་ཞིག་གིས་བཙན་འཛུལ་བཀག་འགོག་བྱས་ཡོད་ཀྱང་གནས་ཚུལ་དེ་དང་གཅིག་མཚུངས་བྱུང་ཡུལ་ཁུག་ཀྱོག་ཏུ་གནས་པའི་བོད་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་མཁན་མེད་པར་ལུས་ཡོད།

འཛམ་གླིང་ས་གནས་ག་འདྲ་ཞིག་ཏུའང་བཙན་འཛུལ་བ་རྣམས་རྒྱ་ཡན་དུ་མི་འགྲོ་ཞིང༌། རང་དབང་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་མེད་པར་མི་ལུས་རྒྱུར་ང་ཚོས་ཡིད་ཆེས་བྱས་ཏེ་ཁྱེད་ཉིད་བརྒྱུད་ནས་ཉེ་དུས་བོད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་སུ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ལ་སྙན་སེང་ཞུ་རྒྱུའི་འགན་ཁུར་བླངས་པ་ཡིན།

ཁྱེད་ཀྱིས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར། ཉེ་དུས་བོད་ནང་གི་དཀའ་རྙོག་དེ་ཧ་ཅང་དངངས་སྐྲག་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་སྒང་ལ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། དཀའ་རྙོག་དེ་ནི་བོད་པ་རང་ཉིད་ཀྱིས་བཟོས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། ངན་པ་རྒྱ་ཡན་དུ་སོང་བའི་རྒྱ་ནག་གིས་རང་གི་མཐའ་སྐོར་དུ་གནས་པའི་སྟོབས་ཞན་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་རང་ཉིད་ཀྱི་མངའ་འོག་ཏུ་འཇུག་རྒྱུའི་ཧམ་སེམས་བཅངས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབུ་བཞུགས་སུ་མང་བཀུར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་དད་ལྡན་རྗེས་འཇུག་རྣམས་ནས་གུས་བཀུར་ཞུ་བ་དང༌། མགོན་པོ་གང་དེས་ཀྱང་རྗེས་འཇུག་རྣམས་ལ་ཐུགས་རྗེའི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ཙམ་ལས། དེ་མིན་དུས་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ནས་བོད་མི་ཚོས་རི་ངོགས་ཁེ་གཙང་བསྡད་དེ་འཛམ་གླིང་ཡུལ་ཁག་གཞན་ལ་འབྲེལ་གཏུག་བྱས་ཡོད་པ་མ་རེད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༢ ལོའི་གོང་དུ་རྒྱ་ནག་གོང་མ་དང་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་བར་སྐུ་སྒེར་གྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་མཛའ་མཐུན་དམ་ཟབ་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་བྱུང་མྱོང་ཡོད། སྐབས་དེའི་འབྲེལ་ལམ་ནི་ཐུན་མོང་གི་དད་མོས་ཤིག་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་དང༌། དེ་ནི་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་ཡང་དག་པའི་སྒོ་ནས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་ཆོག་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་གང་ཡང་མེད། མི་མང་རྣམས་ནང་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་པ་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཞོལ་བ་དང༌། དུས་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ནས་དྲག་པོའི་ལས་ཐབས་སྤངས་ཏེ་ཞི་བདེ་དང༌། བཟོད་པར་ཉམས་ལེན་བྱེད་ཅིང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོབ་དེ་ཡང་རང་བྱུང་ས་འགག་བཙན་པོར་བརྟེན་པ་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་བྱ་གཞག་ལ་ཐེ་ཇུས་མེད་པའི་ཐོག་ནས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

བོད་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་གོང་མར་བོད་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུའི་རེ་འདུན་བཏོན་པའི་དུས་སྐབས་བྱུང་མྱོང་ཡོད་ཀྱང༌། སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་རིགས་ཧ་ཅང་ཉུང་ཉུང་ཡིན། འོན་ཀྱང༌། རྒྱ་ནག་གིས་ཁོ་པ་ཚོའི་རང་གཤིས་སུ་གྱུར་པའི་རྒྱ་བསྐྱེད་བྱ་དགོས་གལ་ཆེ་བའི་སྐབས་སུ་བོད་རྒྱ་གཉིས་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་ཕན་ཚུན་མཛའ་གྲོགས་རང་བཙན་གྱི་གལ་ཆེའི་དོན་སྙིང་དེར་ཡོངས་སུ་གོ་བ་ལོག་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱ་ནག་གི་ངོས་ནས་བཤད་ན་ཁོ་པ་ཚོ་ནི་བོད་ཐོག་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་ཡོད་མཁན་ཞིག་དང་བོད་ནི་དེའི་ཁོངས་གཏོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད། འདི་ནི་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་གནས་བབ་ཐོག་ངན་སེམས་བཅངས་པ་དེའི་སྐོར་བོད་མི་ཚོས་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བསམ་བློ་འཁོར་ས་ཐོག་མ་དེ་ཡིན།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༠ ལོར་རྒྱ་མི་ཚོས་རྒྱང་སྐྱོད་བྱེད་རིང་གི་བྱ་སྤྱོད་དེའི་རྐྱེན་པས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༡ དང་ ༡༩༡༢ ནང་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་པོའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་རྩ་ཆད་དུ་གྱུར་པའི་སྐབས་དེར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་བོད་རང་བཙན་གཙང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱབ་བསྒྲགས་གནང་བ་དང་དུས་མཚུངས་བལ་ཡུལ་གྱིས་ཀྱང་རྒྱ་ནག་དང་གུས་ལུགས་རྟེན་འབུལ་གྱི་འབྲེལ་བ་དེ་ཡང་བཅད་འདུག

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༡ ལོའི་ལྕགས་ཕག་གསར་བརྗེས་རྒྱ་ནག་གི་མན་ཇུ་གོང་མའི་དབང་བསྒྱུར་མཇུག་བསྡུས་རྗེས་བོད་རྒྱའི་བར་གྱི་ཆོས་དང་མཛའ་མཐུན་གྱི་འབྲེལ་བ་མཐའ་མ་དེ་གཙང་ཆད་དུ་ཕྱིན་པ་ནས་བཟུང་བོད་དེ་ཁེར་རྐྱང་དུ་བསྡད་པ་དང༌། སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་བྱམས་བརྩེའི་ཡོན་ཏན་ལ་མི་ཕྱེད་པའི་དད་མོས་དང༌། སྐབས་རེ་རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་གི་སྲུང་སྐྱོབ་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་སྡོད་བྱས་ཤིང༌། གནས་སྟངས་དེ་དག་ལ་གཞིགས་ན་རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་གིས་ཀྱང་བོད་ཐོག་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་ཡོད་ཚུལ་བརྗོད་ཆོག་པ་ཡིན།

བོད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ལ་རྒྱ་ནག་དང་དབྱིན་ཇི་གཉིས་ཀའི་ཤུགས་རྐྱེན་བྱུང་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར་རང་ཉིད་རྒྱལ་ཁབ་ཐ་དད་ཅིག་ཡིན་པ་རྒྱུན་སྐྱོང་བྱས་ཡོད་པ་དེ་ལུགས་མཐུན་ཡིན་པའི་ཁུངས་སྐྱེལ་དུ་བོད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་རྒྱལ་ནང་དུ་ཞི་བདེ་དང་སྒྲིག་སྲོལ་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་ཡོད་ལ། འཛམ་གླིང་གི་ཐོག་ཏུ་ཡང་ཞི་བདེ་མཉམ་གནས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། བོད་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་མི་མང་དང་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཛའ་འབྲེལ་རྒྱུན་སྐྱོང་བྱས་ཡོད་ཀྱང༌། ༡༩༡༤ ལོར་རྒྱ་ནག་ལ་བོད་ཀྱི་ཐོག་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་ཡོད་པར་ཁས་ལེན་རྩ་བ་ནས་བྱེད་མྱོང་མེད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོར་དབྱིན་ཇིས་ནན་བརྗོད་བྱས་པའི་འོག་བོད་མིའི་མགོ་ཐོག་ལ་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་ཅིག་ལ་མིང་རྟགས་འགོད་དགོས་བྱུང་བ་དེའི་ནང་རྒྱ་ནག་ལ་བོད་ཐོག་ཐེ་ཇུས་མི་བྱེད་པའི་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་ཡོད་ལུགས་འཁོད་པ་དེས་ལྷ་སར་རྒྱ་མིའི་དོན་གཅོད་ཁང་ཞིག་འཛུགས་ཆོག་རྒྱུའི་ཐོབ་ཐང་བྱུང་ནའང༌། བོད་ཀྱི་ནང་སྲིད་ལ་ཐེ་ཇུས་གང་ཡང་བྱེད་ཆོག་གི་མེད།

དོན་དངོས་ཐོག་ཐ་ན་བོད་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་ལ་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་སྤྲོད་རྒྱུ་བྱས་པ་དེ་ཡང་ལག་ལེན་དུ་འཁེལ་ཐུབ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆིངས་ཡིག་དེར་རྒྱ་ནག་གིས་མིང་རྟགས་མ་བཀོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན། བོད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་དཔེར་ན། རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ་དབར་རང་བཙན་གྱི་འབྲེལ་ལམ་རྒྱུན་གནས་བྱས་ཡོད་པ་དེ་མཐོང་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན།

ལྷག་དོན་དུ། དབྱིན་ཇིས་མཛའ་གྲོགས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་ཡོད་ཀྱང༌། བོད་ཀྱིས་དེ་དང་འགྲིགས་མཐུན་གྱི་ཆེད་དུ་རང་ཉིད་ཀྱི་དམག་དཔུང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་ནང་རྒྱ་ནག་གི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་མ་བཏང་བར་རང་ཉིད་ཀྱི་རང་བཙན་གཙང་མའི་གནས་བབ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་རྒྱུན་སྐྱོང་བྱས་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོའི་ཆིངས་ཡིག་དེས་རྒྱ་གར་དང་བོད་དབར་གྱི་འབྲེལ་བའི་ལམ་སྟོན་ཞིག་བྱས་ཡོད་ཅིང༌། རྒྱ་ནག་གིས་སྐབས་དེར་ཆིངས་ཡིག་འཇོག་མཁན་གྱི་གྲས་སུ་མ་ཞུགས་པ་དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ཆིངས་ཡིག་དེ་ལས་འབྱུང་སྲིད་པའི་ཁེ་ཕན་བསྐྱུར་བ་ཞིག་ཡིན་པར་བརྩི་ཆོག་པ་ཡིན། སྐབས་དེར་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་ལ་ཁྲིམས་ཐོག་གི་གནས་བབ་བསྐྱར་གསོ་བྱུང་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༡ ལོའི་གསར་བརྗེའི་རྗེས་སུ་བོད་རྒྱའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་ཕྲན་ཚེགས་ཙམ་རྒྱུན་གནས་བྱས་ཡོད་པ་དེ་ཡང་རྒྱ་ནག་ནང་དེ་བས་ཆེ་བའི་གསར་བརྗེ་བྱུང་སྟེ་ཡོངས་སུ་གུང་ཁྲན་དུ་གྱུར་པའི་སྐབས་གོང་གསལ་གྱི་འབྲེལ་བ་དེ་ལུགས་མཐུན་ཡིན་པར་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱེད་པའི་ནུས་པ་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་ཡོད། ལྟ་སྤྱོད་ཀྱི་ཆ་ནས་ཤིན་ཏུ་ཐ་དད་ཡིན་པའི་རྒྱ་ནག་དང་བོད་དབར་སྤུན་མཆེད་ཀྱི་བརྩེ་སེམས་སམ་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་ཅིག་ཡོང་ཐབས་མེད།

བོད་གཞུང་ནས་མ་འོངས་པའི་རྙོག་གྲ་སྔོན་མཐོང་ལྟ་བུས་རྒྱ་ནག་དང་འབྲེལ་ལམ་གཙང་བཅད་ཀྱིས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ཟླ་ ༧ པར་གོ་མིང་ཏང་གི་ལྷ་སྡོད་སྐུ་ཚབ་ཕྱིར་སློག་བྱས་པ་ནས་བཟུང་བོད་གཞུང་དང༌། རྒྱ་ནག་གཞུང་དམངས་དབར་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡང་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་མེད་པར། བོད་ཀྱིས་ལོགས་གྱེས་སུ་སྡོད་འདོད་དང༌། ཚད་མཐོའི་དངོས་གཙོ་སྨྲ་བའི་ལྟ་སྤྱོད་དེའི་ནད་འབུ་མ་འགོས་པར་གནས་འདོད་བྱས་ཡོད།

འོན་ཀྱང༌། རྒྱ་ནག་གིས་བོད་དེ་ཞི་བདེར་གནས་སུ་མི་འཇུག་རྒྱུར་སེམས་ཐག་བཅད་དེ་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་བཙུགས་ནས་བཟུང་བོད་བཅིངས་བཀྲོལ་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་འཇིགས་སྣང་བསྐུལ་ཅིང༌། ལུགས་མཐུན་མ་ཡིན་པའི་བྱ་ཐབས་སྤྱད་ནས་བོད་གཞུང་ལ་འཇིགས་སྐུལ་དང་གཏོར་བརླག་གཏོང་ཐབས་བྱས་ཡོད། བོད་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་ལ་འགོག་རྒོལ་བྱ་ཐབས་མེད་པར་ངོས་འཛིན་གྱིས་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་དང་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་བྱ་རྒྱུར་མོས་མཐུན་བྱས། སྟབས་མི་ལེགས་པ་ཞིག་ནི་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་དེ་ཧོང་ཀོང་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་ཏུ་བསྐྱོད་རྒྱུའི་དབྱིན་ཇིའི་ཐོངས་མཆན་མ་ཐོབ་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱོད་མ་ཐུབ་པ་ལས་སྐུ་ཚབ་ཚོའི་ངོས་ནས་སྐྱོན་ཆ་གང་ཡང་ལྷགས་མེད།

རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ནས་སེམས་བཟང་གིས་བབས་གསེད་བྱས་པར་བརྟེན། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཁོང་ཡངས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ལྡི་ལིར་བཅའ་སྡོད་རྒྱ་ནག་གི་གཞུང་ཚབ་ (ཟླ་ ༩ པའི་ནང་ལྡི་ལིར་འབྱོར་བའི་གཞུང་ཚབ་) དང་བོད་རྒྱའི་དབར་སྔོན་འགྲོའི་གྲོས་མོལ་བྱེད་ཆོག་པའི་བརྡ་སྤྲོད་བྱས་ཤིང༌། ལྡི་ལིར་གྲོས་མོལ་དེ་རིགས་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐབས་དེར་རྒྱ་ནག་གི་དམག་དཔུང་གིས་ཉེན་བརྡ་དང༌། རྒྱུ་མཚན་གང་ཡང་མེད་པར། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༧ ཉིན་དེ་སྔ་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བོད་ས་བསྙོན་མེད་འབྲི་ཆུ་བརྒལ་ནས་དམག་ཇུས་ཅན་གྱི་འགངས་ཆེའི་ས་གནས་འདན་ཁོག་དང་སྐམ་ཐོག་གྲུ་ཁ། རི་བོ་ཆེ་འགོ་སྟོད། ཚ་ཁ་ལྷོ། སྨར་ཁམས་བཅས་སུ་གཅིག་མཇུག་གཉིས་མཐུད་ཀྱིས་རྒྱ་འོག་ཏུ་བཅུག སྨར་ཁམས་སུ་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་ས་སྲུང་དམག་སྒར་དེ་ནི་བཙན་འཛུལ་འགོག་ཆེད་དུ་བཀོད་འཛུགས་བྱས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་སྤྱིར་བཏང་མིང་ཙམ་གྱི་ས་སྲུང་བྱ་ཐབས་སུ་བཙུགས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཚང་མ་གཙང་དག་བཟོས།

རྒྱ་མིའི་དམག་དཔུང་གིས་ཤུགས་དྲག་ཆེན་པོས་ཕྱོགས་ཁག་ལྔ་ནས་དཔུང་འཇུག་གིས་ཁམས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ཆབ་མདོ་མགྱོགས་མྱུར་བཙན་བཟུང་བྱེད་སྐབས་དེ་གར་བསྐོ་འཛུགས་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་བཀའ་བློན་དེར་ལས་དབང་ཇི་འཕྲད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གང་ཡང་ཤེས་རྟོགས་མ་བྱུང་བ་དང༌། ཕྱི་རོལ་གྱི་འཛམ་གླིང་ལ་ལྐོག་འཇབ་ཀྱི་བཙན་འཛུལ་དེའི་སྐོར་ཕྲན་བུ་ཙམ་ལས་གོ་རྒྱུ་མེད་པར་གྱུར། བཙན་འཛུལ་བྱས་ནས་ཡུན་རིང་སོང་རྗེས་གཞི་ནས་རྒྱ་མིས་ཁོ་ཚོའི་དམག་དཔུང་ལ་བོད་ནང་མདུན་སྐྱོད་བྱ་དགོས་པའི་བཀའ་ཕབ་ལུགས་འཛམ་གླིང་ལ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས།

ལུགས་མཐུན་མ་ཡིན་པའི་བཙན་འཛུལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་དེས་བོད་ཀྱི་ཞི་བདེ་རྡོག་རོལ་བཏང་བ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་རྒྱ་ནག་གིས་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ལ་འགན་སྲུང་ཁས་ལེན་ནན་པོ་བྱས་པ་དེ་ཡང་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་དུ་བཏང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། དེས་བོད་ནང་ཛ་དྲག་གི་གནས་སྟངས་ཤིག་བཟོས་པ་ཙམ་མ་ཟད། སྔ་ཕྱིར་མ་ལྟོས་པར་ནམ་ཞིག་བོད་ཀྱིས་ཡུན་རིང་གཅེས་ཉར་བྱས་པའི་རང་བཙན་དེ་ཡང་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་སྲིད།

སྐུ་ཞབས་དྲུང་ཆེ་མཆོག་ལ་ཞུ་རྒྱུར། གཞི་རྐང་བོད་མི་ཚོས་དགྲ་འཐབ་ལན་གཅིག་ཀྱང་མ་བྱས་པར་རང་བཞིན་གྱིས་མགོ་སྒུར་མི་བྱེད་ཀྱང༌། ཞི་བདེ་ཁོ་ནར་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཞོལ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གིས། གདུག་རྩུབ་བྱ་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་དམག་འཁྲུག་ནང་སྦྱོང་བརྡར་ཐོན་པའི་མི་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་རྒྱུའི་རེ་བ་ཆུང་ཆུང་ལས་མེད། འོན་ཀྱང་ས་ཕྱོགས་ག་འདྲ་ཞིག་ཏུ་བཙན་འཛུལ་ཡོད་ཀྱང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་བཙན་འཛུལ་མཚམས་འཇོག་གནང་རྒྱུར་ཐག་བཅད་ཡོད་པ་དེ་ང་ཚོས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། བོད་འདི་རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གི་ཁོངས་སུ་འཇུག་ཆེད་དམག་དཔུང་དངོས་ལ་བརྟེན་ནས་དྲག་པོའི་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དེ་ནི་བཙན་གནོན་གྱི་དོན་དངོས་གསལ་པོ་ཞིག་ཡིན།

བོད་མི་དམངས་རང་ཉིད་ཀྱི་འདོད་བློ་དང༌། ཁས་ལེན་མེད་པར་དྲག་ཤུགས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་བོད་འདི་རྒྱ་ནག་གི་ཁོངས་སུ་བཅུག་པ་ཡིན་ན། དེ་ནི་འབུ་ཆེས་ཆུང་ཟོས་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་འཁྲུལ་མེད་ཅིག་ཡིན།

དེར་བརྟེན། ང་ཚོས་ཁྱེད་བརྒྱུད་ནས་འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་ཁྱེད་ཚོས་ང་ཚོའི་ཚབ་གནང་ནས་རྒྱ་ནག་གི་བཙན་འཛུལ་ལ་ཚོད་འཛིན་འདུམ་གཅོད་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། གནད་དོན་དེ་ནི་སྟབས་བདེ་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་སྟེ་རྒྱ་མིས་བོད་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་ཟེར་བ་དང༌། བོད་མི་ཚོས་བོད་ནི་རིགས་རུས་དང༌། རིག་གཞུང༌། ས་གཤིས་བཅས་གང་གི་ཆ་ནས་ཀྱང་རྒྱ་མི་དང་ཤིན་ཏུ་ཐ་དད་ཡིན་པར་བསམ་གྱི་ཡོད།

གལ་ཏེ་རྒྱ་མི་ཚོས་བདག་དབང་ཡོད་ཁུལ་རྩོད་གླེང་བྱས་པར་བོད་མི་ཚོས་ཡ་ལན་སྤྲད་པ་དེར་རྒྱ་མི་ཚོ་ནད་མི་འཁྱོགས་པ་ཡོད་ན་དེ་མིན་གྱི་ཤེས་རིག་རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པའི་བྱ་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་མི་དམངས་ཀྱི་འདོད་བློ་གང་ཡིན་གཏན་འཁེལ་བྱེད་པའམ་ཡང་ན་ཁྲིམས་འཛིན་ཁོ་ནའི་བྱ་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་གནད་དོན་དེ་ཐག་གཅོད་བྱས་ནའང་འགྲིགས། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ཁང་ནང་དག་སེལ་ཡོང་བ་ཞུ་སའི་སྒོ་མོ་ཕྱེ་ནས་བཞག་ཡོད། བོད་བཙན་བཟུང་བྱས་པ་དེས་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་རང་བཙན་དང༌། བརྟན་ལྷིང་ལ་འཇིགས་སྐུལ་ཆེ་རུ་འགྲོ་རྒྱུ་དང༌། འཁྲུག་རྩོད་ཀྱི་གཞི་ཁྱོན་ཆེ་རུ་འགྲོ་ངེས་ཡིན།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་བཀའ་འབྲེལ་ལྟར་ད་ལམ་ཛ་དྲག་གི་དུས་འདིར་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འདིའི་ཐོག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་མཐའ་མའི་ཐག་གཅོད་ཡོང་བའི་སྐྱབས་འཇུག་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། ང་ཚོའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཀླ་ཀློའི་སྤྱོད་ཚུལ་དྲན་གསོ་སློང་བའི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱིས་རྩ་བཤིག་ཏུ་གཏོང་མི་འཇུག་རྒྱུར་གཞུང་དྲང་བའི་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གིས་སེམས་ཁུར་གནང་བའི་རེ་བ་ཞུ་བཞིན་ཡོད། ཀ་སྦུག་ཞྭ་སྒབ་པའི་ཤག་ནས། བོད་ཀྱི་བཀའ་ཤག་དང༌། མི་མང་ཚོགས་ཆེན་གྱི་འཐུས་མི་ཐུན་མོང་ནས། བོད་ལྕགས་སྟག་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༧ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༧ ལ་ཕུལ།1

དེ་བཞིན་འདི་སྐོར་མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་སྔ་མ་རྣམས་སུ་རོབ་ཙམ་འཁོད་ཡོད་པ་ལྟར། དེ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་བོད་གཞུང་ནས་རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ་བརྒྱུད་ཨ་རི་དང་དབྱིན་ཇི། ཁེ་ན་ཌ་བཅས་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་གཞུང་གི་ཞུ་གཏུག་སྙན་ཞུར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་བའི་རེ་འདུན་འདོན་པའི་འཕྲིན་ཡིག་སྩལ་ཁོངས་རྒྱ་གར་དུ་བཅའ་བཞུགས་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ཚབ་པར་སྩལ་གནས་ནང༌། བོད་གཞུང་ནས་རླུང་འཕྲིན་བརྒྱུད་ནས་གནས་ཚུལ་འབྱོར་གསལ་ལྟར་བྱས་ན། ལྡི་ལིར་བོད་རྒྱའི་དབར་གྲོས་མོལ་བྱེད་བཞིན་པའི་མུར་རྒྱ་དམར་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༧ ཉིན་གློ་བུར་དུ་བཙན་འཛུལ་བྱས་འདུག་པ་ད་ཆ་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་དང༌། བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ། པེ་ཅིན་སྲིད་གཞུང་གི་རྒྱབ་འགལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ཐོག་མཐའ་མའི་ཁྲིམས་འདུམ་ཡོང་བའི་ཞུ་གཏུག་སྙན་ཞུ་ཕུལ་བའི་ངོ་བཤུས་ཤིག་དེ་གའི་མཁྱེན་རྟོགས་ཆེད་ཟུར་འབུལ་ཞུས་ཡོད།

བོད་འདི་བཞིན་ཆོས་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ཆབ་སྲིད་དང༌། དམག་དོན་ཐོག་རང་བཞིན་གྱིས་ཞན་པོ་ཡིན་པས་ཞི་བདེར་དགའ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་དམག་འཁྲུག་གི་གཏོར་བཤིག་ལས་སྐྱོབ་ཆེད་དབྱིན་གཞུང་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་ལ་ནུས་པ་ཐོན་པའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་ཐབས་སུ་སྤྱི་ཁྱབ་མཆོག་ནས་དབྱིན་གཞུང་ལ་བརྒྱུད་ཞུ་སྐྱབས་འཇུག་ཡོད་པ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། དེའི་ཐད་ཁྱེད་ཀྱི་བཀའ་སློབ་དང་འཕྲིན་ལན་ཞིག་ཀྱང་འཕྲལ་སྩོལ་ཡོད་པ་ཞུ་རྒྱུ་ཞེས་འཁོད་པ་ལྟར་ཨ་རི་དང༌། ཁེ་ན་ཌར་ཡང་ནང་དོན་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པའི་འཕྲིན་ཡིག་གནང་འདུག2

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར (El Salvador) གྱིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ལ། རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་སྐོར་ལམ་སང་རྩོད་གླེང་བྱ་དགོས་པའི་རེ་འདུན་བཏོན་པ་དེར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་དང༌། ལས་བྱེད་ཚོ་ཧང་སང་འདུག སྐུ་ཚབ་མང་པོ་ཞིག་གིས་གནས་ཚུལ་དེ་ལས་སླ་པོ་ཞིག་བཟོས་ནས་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱིས་རེ་འདུན་བཏོན་པ་དེ་ཕྱིར་འཐེན་བྱ་དགོས་པའི་སྐོར་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་ལ་སྐད་ཆ་བྱེད་རྩིས་བྱས་ཤིང༌།

སྐབས་དེར་ཨ་རིའི་ཕྱོགས་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བཏོན་པའི་གནད་དོན་ཚང་མ་རྩོད་གླེང་བྱ་རྒྱུར་རྒྱུན་སྲོལ་གྱི་ཐོག་ནས་དགའ་མོས་ཡོད་པ་དེ་དང༌། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐད་རྒྱ་གར་གྱིས་སྣེ་ཁྲིད་བྱ་རྒྱུར་འདོད་པ་ཡོད་པ་དེ་གཉིས་དབར་བྱེད་སྟངས་ཁག་པོ་ཞིག་བྱུང་འདུག

བོད་ཀྱི་སྐོར་རྩོད་གླེང་བྱ་དགོས་པའི་རེ་འདུན་དེ་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་གི་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོ་ཌོག་ཀྲར་ཧེག་ཀྲོར་ཌེ་བིཌ་ཀ་སེ་ཀྲོ་རོ (Dr.Hector David Castro) ཡིས་རླུང་འཕྲིན་ཐོག་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཚོགས་གཙོ་ཨི་རན་ནས་ཡིན་པ་ན་སེ་རོ་ལ། ཨེན་ཊི་ཇེམ་དང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་ཊི་རིག་བེ་ལ་ཡི་ (Trygve lie) ཕུལ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་འབྱོར་རྗེས་དྲུང་ཆེའི་ཡིག་ཚང་ནས་དེ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱ་རྒྱུར་ཁས་ལེན་བྱས་མི་འདུག

རྣམ་ཀུན་གྱི་འགྲོ་ལུགས་ལྟར་བྱས་ན། རེ་འདུན་བཏོན་པ་རྣམས་ཉིན་རེའི་གྲོས་རིམ་ཐོག་བགོ་འགྲེམས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང༌། ད་རེས་དྲུང་ཆེའི་ཡིག་ཚང་ནས་རེ་འདུན་དེའི་ནང་འགྲོ་ལུགས་ཀྱི་ཁྲིམས་མཐུན་རང་བཞིན་སྐོར་དོགས་པ་འགའ་ཤས་འདུག་པས་རླུང་འཕྲིན་དེ་ཁྱབ་བསྒྲགས་མ་བྱས་གོང་ཌོག་ཀྲར་ཀ་སེ་ཀྲོ་རོ (Dr. Castro) དང་འབྲེལ་བ་བྱ་དགོས་ལུགས་བཤད་འདུག བོད་གཞུང་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཞུ་གཏུག་སྙན་ཞུ་དེ་འདྲ་ཞིག་ཕུལ་ཡོད་ཀྱང༌། བོད་དེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་མིན་པས་སྙན་ཞུ་དེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་དྲུག་ཅུའི་ནང་གཅིག་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་དགོས་ཀྱི་ཡོད།

བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དེར་སྤྱི་ཡོངས་ནས་ཁ་ཡ་བྱེད་འདོད་མེད་པ་དེའི་རྒྱུ་མཚན་མཐར་གཏུགས་ནས་བཤད་ན། འཛམ་གླིང་དཀྱིལ་ཤར་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་ཐུག་གི་ཡོད་པར་སྐབས་དེའི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་འདུར་ཕེབས་པའི་ཕྱི་འབྲེལ་མི་སྣ་ཚོས་ངོས་འཛིན་བྱས་འདུག འཐུས་མི་འགའ་ཤས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་ལ། རྒྱ་ནག་གིས་བདག་དབང་ཡོད་ཁུལ་བརྗོད་པའི་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཐེ་གཏོགས་བྱ་རྒྱུ་དེ་ནི་ཧ་ལམ་ཡོང་མི་སྲིད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་སྙམ་གྱི་ཡོད།

ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནི། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་རྒྱ་གར་གྱིས་གོམ་སྟབས་ལེགས་སྒྲིགས་བྱ་དགོས་པ་དེ་ཡིན། འོན་ཀྱང་རྒྱ་གར་གྱིས་རྒྱ་མིས་བོད་ནང་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་ཕྱོགས་ལ་ཁ་རྡུང་གཏོང་གི་ཡོད་ཀྱང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་གླེང་སློང་བྱ་རྒྱུར་འདོད་པ་བྱེད་ཀྱི་མེད། དེ་མིན་གྱི་རྙོག་འཛིང་ཅན་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཞན་ཞིག་ནི་རྒྱ་གར་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་ཚོས་རྒྱ་ནག་ལ་བོད་ཀྱི་བདག་དབང་ཡོད་པའི་ཁེ་ཕན་ངོས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། བོད་དེ་རང་བཙན་གཙང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་བརྩི་གི་མེད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནི་བདག་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཁོ་ནའི་གནད་དོན་ལ་དོ་དམ་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པར་བརྩི་གི་ཡོད།3

སྐབས་དེར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་རྒྱ་ནག་དམར་པོའི་བཙན་འཛུལ་ལ་རྒོལ་གཏམ་གཏོང་རྒྱུར་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་ཡོད་ན་ཡང༌། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་ནས་དབུ་ཚུགས་མཐར་སྐྱེལ་གྱིས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་ཚིག་ཐོ་ཞིག་ཕུལ་བའི་ནང༌། འཛམ་གླིང་གི་གསར་ཤོག་ཁག་གི་ཐོག་བོད་ནས་རྒྱ་ནག་ལ་འཁྲུག་རྐྱེན་གང་ཡང་བསླངས་མེད་ཀྱང༌། པེ་ཅིན་དུ་སྲིད་གཞུང་བཙུགས་ནས་མངའ་ཁོངས་དབང་དུ་བསྡུས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་དམག་དཔུང་འདིས་ཞི་བདེའི་རྒྱལ་ཁབ་དེར་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་དོན་དངོས་དེ་བཀོད་འདུག

གོང་གསལ་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱིས་ཕུལ་བའི་རེ་སྐུལ་སྙན་ཞུ་དང༌། དེའི་རྒྱབ་གཉེར་ཚིག་ཐོ། ད་དུང་ཁོང་གིས་ཕུལ་བའི་གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན་བཅས་རིམ་གྱིས་གཤམ་བཀོད་ཞུས་ན།

ངས་ཝ་ཤིང་ཊོན་སྒྲི་སི་ (Washington D.C) ནས་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་གཤམ་གསལ་ནང་དོན་འཁོད་པའི་ཏར་འཕྲིན་ཞིག་སྐུ་ཉིད་ལ་འབུལ་ལམ་ཞུས་ཡོད་པ་ནི་འདི་ལྟར། “ངའི་གཞུང་གིས་བཀའ་མངགས་གནང་དོན་བཞིན་གཤམ་གསལ་དོན་ཚན་དེ་བཞིན་ད་ལྟ་ཚོགས་བཞིན་པའི་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་འདིའི་སྐབས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་ཁོངས་སུ་འཚུད་ཐབས་ཡོང་བའི་རེ་འདུན་ཞུ་ཆོག་པ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། འགོ་བརྗོད་ནི‘ཕྱིའི་དམག་དཔུང་གིས་བོད་ཐོག་བཙན་འཛུལ།”Invasion of Tibet by Foreign Forces’ཞེས་པ་དེ་ཡིན། ཐེངས་རྗེས་མའི་འཐུས་མི་རྒྱས་འཛོམས་སྐབས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་འཚོགས་སྐབས་སུ་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་གནད་དོན་ཐོག་ཐག་གཅོད་གང་མྱུར་ཡོང་བའི་རེ་བ་རྒྱག་བཞིན་ཡོད།

ངས་ཚེས་གྲངས་དེ་རང་ཉིན་ཏར་འཕྲིན་གྱི་ནང་དོན་སྐུ་ཉིད་ལ་ཐུགས་ཡིད་ཆེས་པའི་སླད་འཕྲིན་ཡིག་ཅིག་དམིགས་བསལ་འགྲེམས་གཏོང་བརྒྱུད་འབུལ་ལམ་ཞུས་ཡོད་པ་ནི། གནད་དོན་གལ་ཆེན་དོན་ཆེན་ལ་གཟིགས་ཏེ་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་བརྒྱུད་ (General Committee) ཞུ་གཏུག་མ་དགོས་པར་ཚོགས་ཆེན་རང་ནས་གནང་ཐབས་ཡོང་བར་ངས་རེ་བ་བྱས་པ་ཡིན། དེ་ལྟར་ནའང༌། གལ་སྲིད་གནད་དོན་འདི་བཞིན་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་བརྒྱུད་ནས་མ་འགྲོ་ཀ་མེད་ཤར་ཚེ་དེ་ལ་དགག་བྱ་མེད་ཅིང༌། དེ་རང་ཐོག་འགྲོ་རྒྱུར་ངོས་ལེན་ཆ་ཚང་དང་བཅས་དེ་ལྟར་གནང་སྐྱོང་ཡོང་བ་ཞེས་ཞུ་གི་ཡོད། ངའི་གཞུང་གིས་གནད་དོན་འདི་བཞིན་ཚོགས་ཆེན་གྱི་དགོངས་བཞེས་ཐོབ་ཐབས་ཆེད་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱབ་པར་ཚོགས་ཆུང་དེའི་སར་བཅར་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་ཨང་གསར་བྱས་ནས་སྡོད་རྩིས་ཡོད།

ངས་འདིར་དངོས་འབྲེལ་གྱི་རྒྱབ་གཉེར་སྙན་ཐོ་ཞིག་དང་གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན་ངོ་བཤུས་ཆ་ཚང་བཅས་མཉམ་སྦྲགས་ཞུས་ཡོད།

འཕྲིན་ཡིག་འདི་དང་འདིའི་ནང་གི་མཉམ་སྦྲགས་ཡིག་ཆ་རྣམས་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཡིག་ཆ་ལྟ་བུར་ངོས་འཛིན་གྱིས་འགྲེམས་སྤེལ་གནང་རོགས་ཞེས་ངས་རེ་སྐུལ་ཞུ་གི་ཡོད།

སྐུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་གནད་དོན་འདིར་ཐུགས་གཟབ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོས་མཐུན་འགྱུར་གནང་སྐྱོང་ཡོང་བར་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་ཧེག་ཀྲར་ཌེ་བིཌ་ཀ་སེ་ཀྲོ་རོ་ཡིས་ (Hector David Castro) ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༧ ཉིན།4

རྒྱབ་གཉེར་སྙན་ཐོ།

(Supporting Memorandum)

པེ་ཅིན་དུ་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་དམག་དཔུང་གིས་བོད་མིར་ལན་པ་གང་ཡང་མེད་ནའང༌། ཞི་བདེ་དང་ལྡན་པའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་གནད་དོན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་གསར་འཕྲིན་བརྒྱུད་ལམ་ནང་དཔར་སྐྲུན་བྱས་ཡོད།

པེ་ཅིན་དུ་དེ་ལྟ་བུའི་དམག་དཔུང་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་ཕྱོགས་སུ་གཏོང་རྒྱུའི་སྐོར་མང་ཚོགས་སར་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་དོགས་པ་རྣམ་རྟོག་སེལ་ཐབས་དང་དམག་གི་གདོང་ཐུག་མི་འབྱུང་ཆེད་བོད་པའི་སྐུ་ཚབ་འགའ་ཤས་ཞི་འགྲིག་བྱེད་པར་པེ་ཅིན་ཕྱོགས་སུ་ཐོན་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་གསར་འགྱུར་ཁག་ནང་ཕྱིར་བསྒྲགས་ཀྱང་བྱས་ཡོད། བོད་པའི་ངོས་ནས་ཞི་འགྲིག་ཡོང་ཐབས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་བཟང་པོ་བསྟན་ཡོད་རུང༌། རྒྱ་མིའི་དམག་དཔུང་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་བརྒལ་ཏེ་དྲག་པོའི་བཙན་འཛུལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ནའང༌། བོད་གཞུང་གིས་ད་ཡོད་ཕན་ཚུན་རྩོད་རྙོག་སེལ་ཆེད་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཆེ་མཐོང་དང་ལྡན་པའི་ལས་ཁུངས་བརྒྱུད་རྩོད་རྙོག་ཞི་བའི་སྒོ་ནས་འགྲིག་འཇགས་ཡོང་ཐབས་ཞུ་གཏུག་བྱས་ཡོད།

མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དོན་ཚན་དང་པོའི་ཡིག་འབེབས་དང་པོའི་ནང་ (Article-1, paragraph-1) གསལ་བའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་ཞི་བདེ་དང་བདེ་འཇགས་ཡུན་གནས་ཆེད་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་རང་གི་གཞི་རྩའི་ལས་འགན་བློས་གཏོང་འདུན་མེད་པ་དེ་སྲིད་དུ་ཞུ་སྙན་འདི་སྣང་མེད་དུ་འཇོག་ཐབས་མེད། བོད་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མིའི་ཁོངས་སུ་མེད་པ་བདེན་མོད་ཀྱི། ཡིན་ནའང༌། ཚོགས་པ་འདིའི་ལས་འགན་གཙོ་བོ་ནི་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོ་ཁོ་ནའི་དབར་ཞི་བདེ་བརྟན་ལྷིང་ཙམ་གྱི་ཆེད་དུ་མ་ཡིན་པར་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་བདེ་སྡུག་ཐོག་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་རེད།

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གཞུང་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོར་ད་ལྟ་ཚོགས་བཞིན་པའི་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་ནང་བོད་ཀྱི་རྩ་དོན་ཚུད་ཐབས་རེ་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུའི་ཐད་བཀོད་མངགས་བྱས་པ་དང་སྦྲགས་བོད་ལྟ་བུ་རང་སྐྱོང་གི་གཞུང་ཞིག་ཡོད་པའི་ཡུལ་ལུང་ཆུང་ཆུང་དེའི་ནང༌། གལ་སྲིད། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་ནས་དྲག་གནོན་གྱི་གནད་དོན་འདི་ལྟ་བུ་བྱུང་བར་ང་ཚོའི་ཚོགས་ཆེན་ངོས་ནས་སྣང་མེད་དུ་བཏང་བ་ཡིན་ན། འཛམ་གླིང་མི་མང་གི་མིག་གི་མདུན་དུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་མིང་ཆད་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོང་ངེས་རེད།

རྒྱུས་མངའ་མེད་པའི་གསར་ཤོག་ཁག་འགའ་ཤས་ནང་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་གྱི་གནས་བབས་ཐད་ཐེ་ཚོམ་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་ཡོང་གི་ཡོད་པ་དང༌། དེར་མ་ཟད་ད་དུང་བོད་ནི་རྒྱ་ནག་གི་མངའ་སྡེ་ཞིག་ཡིན་པའི་བསམ་ཚུལ་འདོན་མཁན་ཡང་བྱུང་ཡོད་འདུག དེ་ལྟར་ནའང༌། སུ་ཞིག་གིས་ཨེ་ཤ་ཡའི་ས་ཁྲ་ཞིག་ལ་བལྟ་རྒྱུའི་ངལ་བ་ཁྱད་བསད་བྱས་པ་ཡིན་ན། བོད་ནི་རྒྱ་ནག་དང་ཡོངས་སུ་ཐ་དད་ལོགས་ཀ་ཞིག་ཡིན་པའི་ངེས་ཤེས་རྙེད་ཀྱི་རེད།

དེ་སྔ་བོད་ནི་རྒྱ་ནག་གི་སྲུང་སྐྱོབ་མངའ་ཁུལ་ཞིག་བྱེད་མྱོང་ཡོད་ནའང༌། མ་མཐར་ ༡༩༡༢ ལོ་ནས་བཟུང་རང་བཙན་གཙང་མའི་དཔལ་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱད་ཡོད་པ་རེད། དེར་མི་མང་གིས་བདམས་པའི་རང་སྐྱོང་གི་གཞུང་ཞིག་ཡོད་པ་དང༌། གཞུང་འདིས་རང་གི་རྒྱལ་ནང་གི་གནད་དོན་ཐད་ལ་རྒྱ་ནག་གིས་ཐེ་གཏོགས་བྱེད་དུ་བཅུག་མེད། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐད་ལ་ཐེ་གཏོགས་མ་བྱས་པར་བརྩི་བཀུར་ཞུས་ཡོད་པ་རེད།

འདི་ལྟ་བུའི་གནས་བབས་ནི་བོད་རང་བཙན་གྱི་ཡུལ་ལུང་ཞིག་ཡིན་པ་བསྐྱར་དུ་དངོས་ར་འཕྲོད་ཡོད། པེ་ཅིན་དུ་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་གཞུང་དེས་རང་དབང་གི་ཐོག་གནས་པའི་བོད་མི་རྣམས་ཁོ་ཚོའི་མངའ་འོག་ཏུ་འཇུག་འདོད་བྱེད་པ་ནི་ད་ལྟའི་དུས་སྐབས་ཁོ་ནར་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་རེད། བོད་མིས་བཙན་འཛུལ་བའི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་ཁ་གཏད་གཅོག་ཐུབ་ཐབས་མེད། དེས་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་ཐོག་ལ་རོགས་ཕན་ཕྲན་བུ་ཙམ་ཐོབ་པའི་རེ་བར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞི་བདེ་དང་སྲུང་སྐྱོབ་ཐོག་ལ་ཆེད་འཛུགས་བྱས་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་སྡེ་ཁག་ལ་རོགས་རམ་འབོད་སྐུལ་ཞུ་དགོས་བྱུང་བ་རེད། དེ་ལྟ་བུའི་ཞུ་སྙན་སྣང་མེད་དུ་འཇོག་ཐབས་མེད།

ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་ངེས་པར་དུ་འཇོག་ཐབས་ཡོང་བའི་རེ་སྐུལ་ཞུས་ཡོད། བོད་གཞུང་གིས་རེ་འདུན་བཏོན་པའི་དམིགས་བསལ་ཞུ་སྙན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཕྱིར་དང༌། རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ངོས་ནས་འོས་ཤིང་འཚམས་པའི་ལག་བསྟར་ཡོང་བར་བསམ་འཆར་འདོན་ཆེད་དུ་དུས་ཡུན་མི་རིང་བའི་ནང་ཚུད་དུ་དམིགས་བསལ་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་བསྐོ་གཞག་བྱེད་རྒྱུའི་གྲོས་འཆར་ངེས་པར་འདོན་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་འཁོད།5

གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན།

(Draft Resolution)

ཚོགས་ཆེན་གྱིས་པེ་ཅིན་དུ་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་སྲིད་གཞུང་གི་དབང་བསྒྱུར་འོག་ཡོད་པའི་མཐའ་མཚམས་ཁག་ནས་དམག་དཔུང་བཏང་སྟེ་ནག་ཉེས་མེད་ཅིང་ཞི་བདེར་གནས་པའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་དུ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་འདི་དག་ཟིན་ཐོར་བཀོད་པའི་སྒོ་ནས་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུར།

༡༽ ནག་ཉེས་མེད་པའི་བོད་ཐོག་དྲག་གནོན་བྱས་པར་སྐྱོན་བརྗོད་བྱ་རྒྱུ།

༢༽ གནད་དོན་འདིའི་ཐོག་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་འོས་ཤིང་འཚམས་པའི་ལག་བསྟར་བྱེད་ཕྱོགས་ཐད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་བསྐོ་གཞག་བྱ་རྒྱུ།

༣༽ བོད་གཞུང་གི་ངོས་ནས་དམིགས་སུ་བཀར་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཕུལ་བའི་སྙན་ཞུ་ཁག་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུའི་བཀོད་མངགས་བྱ་རྒྱུ་དང༌། ད་ལྟའི་ཚོགས་དུས་སྐབས་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ལ་གང་མྱུར་སྙན་ཐོ་འབུལ་ཐབས་བྱ་རྒྱུ།6

ད་དུང་གསར་འགྱུར་ཁག་གི་ནང་དུ། བོད་རྒྱའི་དབར་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཆ་རྣམས་ཐག་གཅོད་དང༌། མངོན་གསལ་གྱི་འཁྲུག་རྩོད་ལས་གཡོལ་ཆེད་བོད་ཀྱི་དབང་ཆ་ཆ་ཚང་ཡོད་པའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཀྱང་མངགས་གཏོང་གིས་ཞི་བདེའི་ཐབས་རྣམ་དེ་འདྲ་ཞིག་བཏོན་པར་མ་ལྟོས་པར་རྒྱ་དམག་གིས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་འཛུལ་སྐྱོད་བྱས་འདུག འབྱུང་སྲིད་པའི་འཁྲུག་རྩོད་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་རིགས་ཐག་གཅོད་ཡོང་ཐབས་སུ་བོད་ཀྱིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་འགོ་འདྲེན་སྐྱབས་འཇུག་ཡོང་བའི་ཞུ་གཏུག་སྙན་ཞུ་ཕུལ་ཡོད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ནས་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་དང་པོའི་ཚིག་དུམ་དང་པོའི་ནང་འཁོད་པའི”རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞི་བདེ་དང་བདེ་འཇགས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུ།” ཞེས་པ་དེར་སྣང་ཆུང་མ་བྱས་ཕྱིན་བོད་ཀྱི་ཞུ་གཏུག་དེ་ལ་སྣང་ཆུང་བྱ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། བོད་དེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་མིན་པ་དོན་དངོས་ཡིན།

འོན་ཀྱང༌། སྒྲིག་འཛུགས་འདིའི་ལས་འགན་གྱི་ཁྱབ་ཚད་ནི་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁོ་ནའི་ཞི་བདེ་བརྟན་གནས་བྱ་རྒྱུ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་འཛམ་གླིང་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་དངོས་གསལ་པོ་ཞིག་ཡིན།

སྐབས་དེར་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་གཞིར་བཟུང་བོད་དོན་ལ་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གིས་བདེན་རྒྱབ་རོགས་མགོན་གནང་འདུག་ཀྱང༌། སྐབས་དེར་ཁོང་ཚོར་བོད་རང་བཙན་གཙང་མ་ཡིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་བདེན་དཔང་གི་ཁུངས་སྐྱེལ་ཡིག་ཆ་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་མཁན་བྱུང་མི་འདུག་གཤིས་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ཅེམ་སྦར (Chamber) གྱི་ཤེས་བྱ་ཀུན་བཏུས་ཆེན་མོ་དེབ་བརྒྱད་པའི་ནང༌། “བོད་དབུས་གཞུང་གི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་བསྐོ་གཞག་གནང་བའི་བཀའ་བློན་བླ་མ་ཞིག་གིས་གཙོས་བཀའ་ཤག་གི་བཀའ་བློན་བཞིས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་དབང་སྒྱུར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་དེ་ནི་སྲིད་འཛིན་གྱི་རྫོང་འགོ་ ༡༧༠ ལ་བགོས་ཡོད་པ་རྫོང་འགོ་སོ་སོས་ཡུལ་གྱི་ཁྲལ་བསྡུ་དང༌། དམངས་དོན་འཛིན་སྐྱོང་བྱ་གཞག་གི་དོ་དམ། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་བསླབ་པ་གཞིར་བཟུང་གཏན་འབེབས་བྱས་པའི་ཁྲིམས་ཡིག་ཁག་བཅས་ལག་བསྟར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

རྫོང་འགོ་དེ་ཚོ་ལྷ་ས་ནས་ས་ཐག་ཇེ་རྒྱང་དུ་གནས་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་དབུས་གཞུང་གི་དབང་ཤུགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཚད་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲོ་གི་ཡོད། གྲལ་རིམ་དམའ་བ་དང༌། ཕྱི་འདྲེན་གྱི་དངོས་ཟོག་ལ་འགེལ་བའི་ཁྲལ་རིགས་ཀྱི་ཡོང་འབབ་དེས་དགོན་སྡེ་ཁག་དང༌། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དུས་ཆེན་ཁག དམག་དཔུང་བཅས་ཀྱི་འགྲོ་གྲོན་ཐོག་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོད།” ཅེས་དང༌།

ད་དུང་ཤེས་བྱ་ཀུན་བཏུས་ཆེན་མོ་ (Universal Illustrated) དེབ་ ༡༠ པའི་ཟུར་བཀོད་ནང་འབྲུ་དོན་ལུང་འདྲེན་བྱས་པ་”ཕྱི་ལོ་ ༡༩༢༧ ལོར་རྒྱ་གར་ནས་བོད་ལ་ནང་འདྲེན་བྱས་པའི་སྤྱི་འབོར་ཊམ་དངུལ་ (HAIKWAN TAEL) སྲང་ ༡་༡༨༦་༨༠༠ དང་རྒྱ་ནག་ནས་ནང་འདྲེན་བྱས་པའི་སྤྱི་འབོར་སྲང་ ༡་༩༣༩་༠༠༠ ཕྱི་འདྲེན་སྤྱི་འབོར་སྲང་ ༧༣༧་༠༠༠ བཅས་བྱུང་ཡོད། འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པོའི་སྐབས། བོད་ཀྱིས་དེ་སྔོན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༠ ནས་འབྲེལ་ལམ་བཟང་པོ་ཡོད་པའི་དབྱིན་གཞུང་གིས་རོགས་བྱས་ནས་དམག་རྒྱག་པར་དམག་མི་ ༡༠༠༠ གཏོང་རྒྱུའི་གྲོས་འགོ་བཏོན་ཡོད་པའི་སྐོར་བཅས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་སྒྲོག་སྦྱངས་གནང་འདུག”7

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱིས་བོད་དོན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲོས་རིམ་ནང་འཇུག་དགོས་པའི་རེ་འདུན་ཞུས་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དོན་ཚན་དང་པོའི་ནང༌། “མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞི་བདེ་དང་བདེ་འཇགས་ཡོང་བ་བྱ་རྒྱུ།” ཞེས་པའི་དགོས་དོན་ལྟར། གཞི་རྐང་བོད་དེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་མིན་ན་ཡང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཙམ་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་ཞི་བདེ་བརྟན་གནས་བྱ་དགོས་པ་ཡིན་ཞེས་འཁོད་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༡ ཉིན། ཡང་བསྐྱར་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་གྱིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དེ་ནི་རྒྱུ་མཚན་མེད་པའི་བཙན་གནོན་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ཅིག་ཡིན་པར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་ནས་རྒྱ་ནག་ལ་རྒོལ་གཏམ་གཏོང་བའི་གྲོས་ཆོད་ཅིག་ལ་གྲོས་འཆམ་བྱ་དགོས་རྒྱུར་གཞུང་འབྲེལ་གྱིས་རེ་སྐུལ་བྱས་ཤིང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་རྩོད་གླེང་བྱ་དགོས་རྒྱུར་ནན་བཤད་བྱས་པ་དང་དུས་མཚུངས་རྒྱ་ནག་ལ་རྒོལ་གཏམ་གཏོང་བའི་གྲོས་ཆོད་ཅིག་ངོ་སྤྲོད་བྱས་པ་དང༌། གནད་དོན་ཧྲིལ་པོར་བསམ་གཞིགས་བྱེད་པོ་དམིགས་བསལ་ལྷན་ཚོགས་ཤིག་འཛུགས་དགོས་པའི་གྲོས་འགོ་བཏོན་འདུག ཚོགས་ཆེན་ལ་སྤྲད་པའི་གྲོས་འཆར་དེའི་ནང་ལྷན་ཚོགས་དེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་ལག་ལེན་བསྟར་རྒྱུའི་འོས་འཚམས་ཀྱི་བྱ་ཐབས་སྐོར་ཞིབ་འཇུག་བྱ་དགོས་པ་དང༌། ལྷན་ཚོགས་དེས་འདི་ལོ་ཟླ་ ༡༢ ཙམ་ལ་གྲོལ་གཏན་འཁེལ་བའི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ལ་སྙན་སེང་ཞུ་དགོས་ཞེས་འཁོད་ཡོད་འདུག

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་ནས་གཟའ་འཁོར་སྔོན་མར་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་རྩོད་གླེང་བྱ་དགོས་པའི་རེ་འདུན་བཏོན་པར་འཐུས་མི་ཁག་གཅིག་གིས་ངོ་རྒོལ་བྱས་ཡོད་ཀྱང༌། ད་རེས་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོས་ཚོགས་ཆེན་ནས་རྩོད་གླེང་བྱེད་དང་མི་བྱེད་ཐག་གཅོད་ཅིག་ངེས་པར་དུ་བྱ་དགོས་པ་བཟོས་འདུག

འོན་ཀྱང་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ཚབ་ནས། བོད་འདི་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་ག་འདྲ་ཡིན་མིན་གསལ་པོ་མེད་གཤིས་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་བཀའ་སྡུར་གནང་རྒྱུ་ངང་འཐེན་གནང་ན་ཞེས་དང༌། དེ་མཚུངས་རྒྱ་གར་གཞུང་ཚབ་ནས་ཀྱང༌། བོད་དང་རྒྱ་ནག་གཉིས་ཀྱི་རྙོག་གྲ་འདི་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་སྐུ་མཉེལ་པོ་གནང་རོགས་ཞུ་འདོད་མེད། རྒྱ་ནག་དང༌། བོད་གཉིས་སྔར་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་སོང་ཙང་ནང་གི་རང་དབང་ཞི་བའི་ཐོག་ནས་ནང་ཚགས་འགྲིག་པའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད་གཤིས་སྔ་འཕྲོས་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུ་ངང་འཐེན་གནང་དགོས་ཞེས་ཞུས་པར་བརྟེན་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་ངང་འཐེན་གནང་འདུག

འདི་སྐོར་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ནང༌། “དབྱིན་གཞུང་དང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་གཉིས་ཀས་བོད་ལྗོངས་རང་དབང་རང་བཙན་ཡིན་པར་བརྟེན་དངོས་ཡོད་ཁྲིམས་ཐོག་ཆིངས་ཡིག་ཁག་ལག་ལེན་བསྟར་དང་བསྟར་བཞིན་པ་ཡིན་བཞིན་དུ་དྲང་འབྲེལ་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་མ་གནང་བ་དེ་ནི་བོད་མི་ས་ཡ་དྲུག་རྒྱ་མི་དམར་པོའི་བཙན་འོག་ཏུ་ཆེད་མངགས་རྩིས་སྤྲོད་བྱས་པ་དེའི་ངན་འབྲས་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་གར་དང༌། དེ་དང་ཉེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་རང་དབང་དང༌། ཞི་བདེ་དཔལ་འབྱོར་བཅས་ལ་ཉེན་འགན་ཚབས་ཆེ་ཞིག་ཀྱང་བཟོས་པ་རེད།” ཅེས་བཀོད་འདུག

ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང’ལས་ཀྱང༌། “མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གོ་བསྡུར་མི་བྱེད་པའི་གནས་ཚུལ་སྡུག་པོ་དེ་གོ་ཐོས་བྱུང་བས་ང་ཚོ་བློ་ཕམ་གྱི་གནས་སུ་གྱུར། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནི་བདེན་པའི་གནས་ཡུལ་ལྟ་བུར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཀྱང༌། དབྱིན་ཇིའི་བརྗོད་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་བོད་དོན་བདག་མེད་དུ་བཞག་པ་ནི་ཧ་ལས་པའི་བྱ་གཞག་ཅིག་ཡིན། དབྱིན་ཇི་དང་ང་ཚོ་སྔར་ནས་འབྲེལ་བ་ཡུན་རིང་བྱུང་ཞིང༌། དབྱིན་གཞུང་གི་ལས་བྱེད་ཤེས་ཡོན་ཅན་མང་པོའི་ས་ནས་ང་ཚོར་ཕན་ཐོགས་ཀྱང་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། ང་ཚོར་དབང་ཆ་ཚང་མ་ཡོད་པར་ཆ་འཇོག་དང་ཆིངས་ཡིག་མཉམ་འཇོག་བྱེད་མཁན་ཡང་དབྱིན་ཇི་ཡིན།

ད་ཆ་དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ང་ཚོའི་གནས་སྟངས་ལ་དོགས་འཆར་གྱིས་བོད་ནང་རྒྱ་མི་མེད་པར་ལོ་ ༣༨ ཙམ་ཕྱིན་ཡང༌། ད་དུང་རྒྱ་མིའི་ཁོངས་གཏོགས་མིན་ནམ་སྙམ་པའི་བརྗོད་ཚུལ་བཏོན་པ་དང༌། དེ་བཞིན་རྒྱ་གར་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་ཡང་བློ་ཕམ་འོས་པ་ཞིག་རེད། སུས་ཀྱང་ང་ཚོར་དྲག་པོའི་རོགས་རམ་མི་བྱེད་པའི་གསར་འགྱུར་དེ་ལས་ཀྱང་བློ་ཕམ་ཆེ་བ་བྱུང་ཞིང༌། ང་ཚོའི་གྲོགས་པོ་ཚོས་བདེན་རྒྱབ་ཞུ་འབོད་བྱ་རྒྱུར་རོགས་རམ་མ་བྱས་པར་ང་ཚོ་རྒྱ་ནག་བཅིངས་བཀྲོལ་དམག་གི་མདུན་དུ་བསྐྱུར་འཇོག་བྱས་པ་རེད།” ཅེས་འཁོད་པ་ལྟར་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་གནས་བབ་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱེད་པའི་འོས་བབ་དེ་དབྱིན་ཇིའི་སྲིད་གཞུང་དང་རྒྱ་གར་གཞུང་ཁོ་ནར་ཡོད་ཀྱང་དུས་མཁོའི་གནས་སྟངས་ཤར་སྐབས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་འདུའི་ཐོག་དབྱིན་ཇིའི་སྲིད་གཞུང་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བདེན་པའི་དཔང་པོ་བྱ་རྒྱུ་ལས་ཡོངས་སུ་ལྡོག་སྟེ། རང་ཉིད་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ལ་ཐུག་དུས་གནས་དུས་ཚོད་རྩིས་བྱས་པ་དང༌།

དཔེར་ན། དེ་སྔ་དབྱིན་གཞུང་རང་ཉིད་ནས་བོད་འདི་ལོ་བརྒྱ་སྐོར་རིང་རང་བཙན་གཙང་མའི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་བརྩི་བ་དང༌། དྲག་པོའི་བཙན་འཛུལ་ཡང་བྱས་པ་བཅས་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཆིངས་ཡིག་རིམ་པ་བཞག་པའི་དངོས་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཀར་ནག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའི་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པ་དང༌། དོན་དངོས་དང་ཡོངས་སུ་འགལ་བའི་རྒྱ་མིར་ངོ་སྲུང་གི་བྱ་ཐབས་སྤྱད་ནས་སྟོབས་ཞན་རྒྱལ་ཁབ་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་གནས་བབ་ལ་སྣང་ཆུང་རྡོག་རོལ་བཏང་བར་མ་ཟད། རྒྱ་གར་གྱིས་ཀྱང་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་བསམ་ཞིབ་ཞིབ་ནན་མ་བྱས་པར་དབྱིན་ཇིའི་རྗེས་རྒྱུག་བྱས་པ་དེས་མཐའ་མ་རང་མགོ་ཆུ་འདྲེན་དུ་གྱུར་ནས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༢ ལོའི་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་ཀྱི་དམག་འཁྲུག་གིས་མཚོན་པའི་རྒྱ་གར་རང་ཉིད་ལ་འཕྲལ་ཕུགས་གཉིས་ཀར་སྐྱོན་གནོད་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པ་མཐོང་ཆོས་སུ་གྱུར་ཡོད།

མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་གསལ་པོ་མཁྱེན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་རང་ཟོན་ལྟ་བུས་བདེན་རྒྱབ་ཐུགས་ཁུར་ཆེ་བ་མི་གནང་བའི་རྣམ་འགྱུར་གསན་ཐོས་བྱུང་འཕྲལ། སླར་ཡང་བཀའ་ཤག་དང༌། བོད་ལྗོངས་སྤྱི་ཚོགས་ནས་བོད་ལྕགས་སྟག་ཟླ་བ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༤ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༣ ཉིན་བོད་དོན་སྐོར་སྤྱི་ཚོགས་ནས་ཐུགས་ཁུར་ཆེ་བསྐྱེད་འཕྲལ་དུ་མ་གནང་ཚེ་བོད་ཀྱི་ས་གནས་མང་པོར་རྒྱ་དམར་གྱིས་བཙན་འཛུལ་ཐོག ཆབ་མདོ་ཡང་དབང་འཛིན་བྱས་ཟིན་འདུག་ན། རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་འབྲེལ་བ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་གསལ་པོ་མཁྱེན་པའི་ཕྱིར་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་ལྟ་རྟོག་སྐུ་ཚབ་ཕེབས་རྒྱུར་ང་ཚོས་དགའ་བསུ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཚུལ་སྐོར་སོགས་འཁོད་པའི་ལྕགས་ཏར་སྙན་ཞུ་ཞིག་གོང་གསལ་ཚེས་གྲངས་ཉིན་ལྷ་ས་ནས་བཏང་བ་ཚེས་ ༨ ཉིན་ཀ་སྦུག་ཞྭ་སྒབ་པའི་ཤག་བརྒྱུད་འབུལ་གནང་མཛད་ཡོད། ལྕགས་ཏར་སྙན་ཞུ་གཤམ་གསལ།

“རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུས་མི་མང་སྲིད་གཞུང་གི་དྲག་པོའི་དམག་དཔུང་གིས་ང་ཚོའི་ས་མཚམས་ས་ཁུལ་དུ་ཚུལ་མིན་གཏོར་རྒོལ་བྱུང་བའི་གནད་དོན་ཐད་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་སྐབས་ང་ཚོའི་ཞུ་སྙན་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་གནས་ཚུལ་གོ་ཐོས་བྱུང་བར་ཤིན་ཏུ་བློ་ཕམ་ཆེ། བཟོད་དཀའ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང༌། རེ་ཐག་ཆོད་པའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་རྐྱེན་པས་བཙན་འཛུལ་གྱི་དུས་རབས་གཉན་འཕྲང་ཅན་དེའི་སྐབས་སུ་ང་ཚོས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་མཐུན་འགྱུར་རོགས་རམ་མ་འཚོལ་ཀ་མེད་དུ་གྱུར། གནས་སྟངས་འདིའི་ཐད་རང་ཉིད་ཀྱི་རང་དབང་གི་གནས་བབས་དེ་བཞིན་ནམ་རྒྱུན་རང་ལས་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བའི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཚོའི་བསམ་སྦྱོར་ངན་པའི་སྲིད་བྱུས་འོག་ཉེན་ཁ་ཞིག་བཟོ་མི་ཡོང་ངམ་སྙམ་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་མོས་མཐུན་དང་ཡིད་ཆེས་ཆེ་བ་བྱེད་ཀྱི་རེད།

ང་ཚོ་བོད་པ་ཚོ་ནི་རྦད་དེ་ཁེར་རྐྱང་ལོགས་སུ་ཐོན་ནས་བསྡད་སྟབས་ད་ཆ་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་དབར་དྲག་པོའི་སྒོ་ནས་འགྲོ་བཞིན་པའི་རྩོད་རྙོག་མཐའ་དག་ལ་ངོས་ལེན་མེད་པའི་གླེང་སློང་ཕྱི་གསལ་ནང་གསལ་དགོས་པ་དང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་གི་ཞི་བདེ་བརྟན་ལྷིང་གི་གནད་དོན་ཐུག་ས་གཙོ་བོ་དེ་ནི་ཞི་བདེར་དགའ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མས་འཕྱར་གྲུ་མཉམ་འདེགས་ཀྱིས་དྲག་རྒོལ་ལ་ཁ་གཏད་གདོང་ལེན་དགོས་རྒྱུའི་སྐོར་ང་ཚོས་གཞི་ནས་གོ་རྟོགས་ཡོང་བཞིན་ཡོད།

མིའི་གྲངས་འབོར་ས་ཡ་དྲུག་ལྷག་ལས་མེད་ཅིང༌། རྒྱུན་དུ་ཞི་བདེར་དགའ་ཞིང་སྟོབས་ཤུགས་ཞན་པའི་བོད་མིའི་ཐོག་མི་འབོར་ས་ཡ་བཞི་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ཙམ་དང༌། བོད་པས་འགྲན་པར་མི་ནུས་པའི་རྒྱ་ནག་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་དེས་བོད་ཀྱི་སྣོད་བཅུད་ཡོངས་ལ་བརྡབ་གསིག་ཚད་མེད་བཏང་རྐྱེན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་བདེ་སྡུག་སྐོར་གྱི་འགན་འཁྲི་ཆ་ཚང་ཡོད་མཁན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཞུ་སྙན་ཕུལ་ནའང་བལྟ་སྟངས་མི་འདྲ་བ་ཞིག་འཛིན་པ་དེར་ང་ཚོ་ཧང་སང་ཧོན་འཐོར་བ་དང་ཤིན་ཏུ་བློ་ཕམ་གྱི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར།

གོ་མཚོན་གྱི་ཆ་ནས་རྒྱ་ནག་ང་ཚོ་ལས་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ང་ཚོའི་རང་དབང་ལ་ཁོ་ཚོས་དགོས་དོན་བསྒྲུབ་ཐབས་བྱེད་པ་དེ་ཉེ་སོྙམ་དྲང་བདེན་ཞིག་ཡིན་པར་ང་ཚོས་ཡིད་ཆེས་བྱེད་དགོས་རེད་དམ།

དེང་སང་རྒྱ་ནག་དྲག་པོའི་དམག་གིས་ང་ཚོའི་ས་ཐོག་ཏུ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་སྐོར་ཀུན་གྱིས་ཧ་གོ་དོན་གསལ་ཡིན་ཞིང༌། ང་ཚོའི་ས་ཁྱོན་གང་འཚམས་ཤིག་ཤོར་བའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་ཡོད། གློ་བུར་ཐོག་རྒྱག་ཏུ་རྒྱ་མིའི་དྲག་པོའི་དཔུང་གིས་ཆབ་མདོ་གྲོང་ཁྱེར་དང༌། ང་ཚོས་འཛིན་སྐྱོང་བྱས་པའི་ས་སྲུང་དམག་སྡེ་ཆེ་ཁག་འཛིན་བཟུང་ཇི་འདྲ་བྱས་ཡོད་མེད་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་སྔོན་མ་ཕུལ་ཡོད་པ་དེ་ཡིན།

དེ་ནས་བཟུང་ང་ཚོར་བཅིངས་བཀྲོལ་གཏོང་མི་ཡིན་ཟེར་མཁན་ཚོས་ཡར་རྒྱས་དེ་ཙམ་བཏང་མེད། འོན་ཀྱང༌། བོད་ཀྱི་ས་གནས་ཤར་ནུབ་གཉིས་ཀ་ནས་རྒྱའི་དྲག་ཆས་དམག་མིས་ཉིན་མཚན་ལྟོས་མེད་སྐོར་ཉུལ་ལྟ་སྲུང་བྱེད་བཞིན་པ་རེད། དེའི་རྗེས་འབྲས་སུ། རྒྱུན་དུ་འཇིགས་སྐུལ་འོག་ཉིན་མཚན་མི་འཁྱོལ་བའི་འཇིགས་སྐྲག་རང་ཐོག་ཏུ་མྱོང་ཞིང༌། འབྱུང་ཁུངས་ཕྲན་བུ་ཡོད་པ་ནས་ད་ཆ་རང་གི་ལུང་པའི་སྲུང་སྐྱོབ་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུགས་ལ་སོང༌། ཆོས་དང་ཞི་བདེའི་གནད་དོན་ཐོག་གཏོང་རྒྱུ་སྐྱུར་འཇོག་བྱ་དགོས་བྱུང༌།

ད་ནི་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བའི་དམག་མིའི་འོག་མགོ་སྒུར་ཏེ་སྡོད་པ་ནི་ཧ་ཅང་སྙིང་སྟོབས་ཆུང་བའི་སྐྱོན་ཡིན་པར་ང་ཚོས་གཞི་ནས་གསལ་པོ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང༌། ཁོ་ཚོས་སྡིག་པ་མིག་བཙུམས་ཀྱིས་ང་ཚོའི་ཐོག་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་དབང་དུ་བསྡུས་ཀྱང༌། གུས་པའི་རྣམ་འགྱུར་གྱིས་ཁོ་པ་ཚོའི་བྱ་སྤྱོད་ངོས་ལེན་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད། ང་ཚོས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཞི་འགྲིགས་བྱས་པའི་གནད་དོན་གང་དང་གང་ཡིན་པ་དེ་གཞིར་བཟུང་འགྲོ་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་སྔོན་ཚུད་ནས་ཀུན་གྱིས་ཕྱི་གསལ་ནང་གསལ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་རེད། འཛམ་གླིང་འདི་ང་ཚོའི་ཆེད་དུ་དམག་འཁྲུག་གི་རྩོད་རྙོག་ནང་ལྷུང་དུ་འཇུག་འདོད་མེད། ང་ཚོའི་མི་མང་དམར་གསོད་གཏོང་རྒྱུ་དང༌། ཞི་བདེའི་ལུང་པར་ཞེད་སྣང་མ་སྐུལ་རོགས་ཞེས་ཞུ་གཏུགས་བྱས་པར་རྒྱལ་སྤྱིས་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་བྱས་དོན་ང་ཚོས་ཤེས་འདོད་ཆེན་པོ་ཡོད།

ད་ལྟའི་སྐབས་རྒྱའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ལེག་སག་སེའི་ (Lake Success) ཞེས་པའི་ས་གནས་སུ་ལས་དོན་གཞན་དང་འབྲེལ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་སྦས་བསྐུངས་མེད་པར་ཕྱི་གསལ་གནང་གསལ་གྲོས་བསྡུར་བྱ་ཆེད་དུ་འབྱོར་ཡོད་འདུག་པ་བཞིན་གོ་སྐབས་འདི་ལས་ལྷག་པ་རག་རྒྱུ་མེད་པ་ཞིག་རེད་འདུག གལ་སྲིད་དགོས་གལ་བྱུང་བ་ཡིན་ན། ང་ཚོའི་ཕྱོགས་ནས་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ལས་དོན་ལ་ཕྱག་རོགས་ཞུ་ཆེད་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཐད་གཏོང་བྱ་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་ཡིན། ང་ཚོའི་རིག་གཞུང་དང་མི་ཚེ་སྐྱེལ་སྟངས་བཅས་ཀྱི་གནད་དོན་རྒྱ་མི་ལས་ལོགས་སུ་ཐ་དད་ཡིན་པའི་རེ་འདུན་བཏོན་པར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྐུ་ཚབ་ཕེབས་མི་སུ་འདྲ་ཞིག་ལ་ཐེ་ཚོམ་དང་དོགས་པ་ཡོད་པ་ཡིན་ན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ངོས་ནས་བོད་དུ་བདེན་པའི་གནས་ལུགས་འཚོལ་ཞིབ་གནང་མཁན་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་གཏོང་གནང་མཛད་ན་ང་ཚོས་དགའ་བསུ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

བོད་མི་ཡོངས་ནས་མ་གྲོས་བསམ་པ་གཅིག་མཐུན་གྱིས་བོད་མིའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ཐུགས་འགན་ཡོངས་སུ་བཞེས་གནང་ཡོང་བའི་གསོལ་བ་ཕུར་ཚུགས་སུ་བཏབ་པ་བཞིན། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་དེ་ལྟར་བཞེས་གནང་མཛད་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་སྤྱི་བོར་སྨིན་སོན་བྱུང༌། ཁོང་གི་བཀའ་སློབ་དང་ཐུགས་རྗེའི་བྱིན་རླབས་འོག་ང་ཚོས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་གསར་དུ་ཞུ་སྙན་འདི་བཞིན་འབུལ་ལམ་ཞུས་པ་ལགས་ན་དེ་དོན་དགོངས་དབྱིངས་སུ་འཇགས་པར་འཚལ། ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༣ ལྷ་ས་ནས། (Dated Lhasa, 3 December 1950, Tibetan Delegation Shakabpa House, Kalimpong) 8

དེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་བོད་གཞུང་ནས་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་དང༌། འཛམ་གླིང་ནང་སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ཞིག་ལ་བོད་ཆགས་འཇིག་གི་ཛ་དྲག་གནས་སྟངས་ལས་མྱུར་སྐྱོབ་དགོས་པའི་དགོས་འདུན་ཞུས་ཀྱང་དོན་ཕན་བྱུང་མེད།

འདི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང’ལས། ཚོགས་ཆེན (བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་གི་ཚོགས་ཆེན་) ནས་བོད་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆེད་དུ་རྒྱ་མིར་དངོས་སུ་འཐབ་འཛིང་བྱེད་དགོས་ན། མི་འབོར་དང༌། གོ་ལག་གང་ས་ནས་ལྡང་ཐབས་མེད་པར་བརྟེན་རྒྱ་དམར་བཀག་འགོག་ཕྱིས་སྐྱོན་མེད་པ་ཡོང་ཆེད་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་ལ་ཛ་དྲག་གི་སྙན་ཞུ་འབུལ་རྒྱུར་མོས་ཐག་བཅད་དེ། དབྱིན་ཇི་དང༌། ཨ་རི། རྒྱ་གར། བལ་ཡུལ་བཅས་པར་རོགས་རམ་ཞུ་སྐུལ་ཆེད་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་ཁག་བཞི་བསྐོས་ཐོག སྐུ་ཚབ་ཚོ་ལྷ་ས་ནས་མ་ཐོན་གོང་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ཚོའི་གཞུང་ལ་ང་ཚོའི་རང་དབང་རང་བཙན་ལ་ཉེན་ཁ་ཡོད་པ་དང༌། སྐུ་ཚབ་གཏོང་འདོད་ཡོད་པའི་སྐོར་ཏར་བཏང་བ་ལ་བློ་ཕམ་འོས་པའི་ཏར་ལན་འབྱོར་འདུག

དབྱིན་གཞུང་ནས་རྒྱ་གར་ལ་རང་བཙན་སྤྲད་ཟིན་པར་བརྟེན་བོད་ཀྱི་ས་ཆའི་ཆགས་བབས་དང་བཅས་རོགས་རམ་བྱེད་ཐབས་དཀའ་ཡང༌། བོད་མི་ཚོར་སེམས་གསོ་གཏིང་ཟབ་ཡོད་ཚུལ་བརྗོད་ཅིང༌། ཨ་རི་གཞུང་ནས་ཀྱང་ལན་འདེབས་ཕྱོགས་མཐུན་བྱས་ཏེ་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་དང་ལེན་བྱས་མི་འདུག

རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་ང་ཚོར་སློབ་སྟོན་བྱས་གསལ་དུ། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་དྲག་པོའི་རོགས་རམ་བྱེད་མི་ཐུབ་པ་གསལ་པོར་བརྗོད་པ་དང༌། མཚོན་ཆ་བཟུང་སྟེ་འགོག་ཐབས་མ་ཡིན་པར་ ༡༩༡༤ སིམ་ལའི་ཆིངས་དོན་རྩ་འཛིན་གྱིས་ཞི་གྲོས་བྱས་ན་ལེགས་ཚུལ་བརྗོད་སྟབས་དྲག་པོའི་ཆ་ནས་ང་ཚོ་གཅིག་པུར་གནས་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང༌། ཞེས་དང༌།

རང་རྣམ་དབྱིན་དེབ་‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང’ལས་ཀྱང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོའི་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༧ ཉིན་བཀའ་ཤག་དང་སྲིད་གཞུང་གིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ང་ཚོའི་ཚབ་བྱས་ནས་ཞུ་འདྲེན་བྱ་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་ཞུས།

འོན་ཀྱང་ཡིད་སྐྱོ་བ་ཞིག་ལ་བོད་རང་ཉིད་ཞི་བདེ་ཁེར་རྐྱང་དུ་གནས་པའི་སྲིད་ཇུས་ཐོག་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆགས་ཐབས་ཀྱི་འབད་བརྩོན་བྱས་མེད་པས་ཞུ་སྐུལ་སྙན་ཞུ་དེ་ལ་འབྲས་བུ་གང་ཡང་མ་བྱུང་བ་མ་ཟད། དེ་རྗེས་ལོ་དེ་གའི་ནང་ཏར་འཕྲིན་ཐེངས་གཉིས་བཏང་བ་བཅས་ལ་གྲུབ་འབྲས་གང་ཡང་མ་བྱུང་ཞེས་འཁོད་ཡོད།

སྐབས་དེར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་བོད་དོན་གླེང་སློང་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཤུགས་ཆེར་བྱུང་མ་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཅིག་ནི། “དེ་སྔ་བོད་དང་སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་ཕྲན་བུ་ཡོད་པའི་དབྱིན་ཇི་དང་རྒྱ་གར་གྱིས་བོད་དོན་ལ་ཐེ་བྱུས་བྱེད་འདོད་མེད་ཅིང༌། རྒྱ་དམར་གྱི་བྱེད་སྤྱོད་ལ་རྣམ་འགྱུར་ཤུགས་ཆེར་མ་བསྟན་པ་དེས། རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་པའི་བློ་སྤོབས་ཇེ་ཆེར་འགྱུར་ཡོད་ཅིང༌།

ཨ་ཕྷི་རི་ཀ་དང༌། ལྷོ་དཀྱིལ་ཨ་མེ་རི་ཀ ཨེ་ཤ་ཡ་གླིང་ཆེན་བཅས་སུ་ཨ་རི་དང༌། ཡུ་རོབ་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་གང་སར་རང་དབང་རྩོད་ལེན་གྱི་ལས་འགུལ་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་པ་སོགས་ཀྱིས་སྐབས་དེར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་བོད་དོན་ཐོག་མངོན་གསལ་ཐེ་ཇུས་བྱ་རྒྱུར་དོགས་གནས་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་དང་བསྟུན། རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་དུ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་པའི་འཆར་གཞི་ལག་བསྟར་སྔར་ལས་བདེ་བ་བྱུང་ཡོད་”9པ་དང༌། རྒྱུ་མཚན་གཞན་ཞིག་ནི་བོད་དང༌། རྒྱ་ནག་གཉིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མིའི་ཁོངས་སུ་འཛུལ་ཐུབ་མེད་ཅིང༌། འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གྲང་དམག་གི་གཡུལ་འགྱེད་འགྲན་བསྡུར་བའི་ཚ་རླབས་ནང་ཚུད་པས་སྟོབས་ཤུགས་ཟད་གྲོན་ཆེ་བ་དང༌། བོད་དོན་ཐོག་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་དངོས་སུ་ཐེ་བྱུས་བྱེད་རྒྱུའི་རེ་བ་ཧ་ཅང་མེད་པ་ལྟ་བུའི་གནས་སྟངས་བྱུང་ཡོད།

དེ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་ཀོ་རི་ཡའི་ནང་ཨ་རི་དང་རྒྱ་ནག་གཉིས་ཕན་ཚུན་དམག་འཁྲུག་ནང་ཡོད་པ་དང༌། རྒྱ་ནག་གིས་བོད་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པའི་བདུན་ཕྲག་དེ་གའི་ནང་དུ་ཨ་རིས་ཀོ་རི་ཡར་བཙན་འཛུལ་བྱས་ཡོད། མི་དམངས་བཅིངས་བཀྲོལ་དམག་གིས་ཨ་རིའི་དམག་དཔུང་ཀོ་རི་ཡའི་མཚོ་གླིང་རིང་པོ་དེ་ནས་ཕྱིར་འབུད་བྱས་པའི་སྐབས་དེར་རྒྱ་ནག་མཉམ་དུ་དམག་འཐབ་གཞན་ཞིག་འགོ་འཛུགས་བྱེད་རྒྱུ་ཝ་ཤིན་ཊོན་ལ་བསམ་བློ་འཁོར་ཐུབ་མེད། དེ་ནི་ཨ་རིའི་དམག་གི་ལོ་རྒྱུས་ནང་དམག་དཔུང་ཕྱིར་བསྡུ་བྱས་པ་རིང་ཤོས་དེ་ཡིན།

ཨ་རི་དང་ཡོ་རོབ་ཀྱིས་གསར་དུ་རང་དབང་ཐོབ་པའི་རྒྱ་གར་ལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་གླེང་སློང་གི་སྣེ་འཁྲིད་བྱེད་རྒྱུ་སྐུལ་མ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་མོད། རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་བློན་དང་པོ་ནེ་ཧ་རུས་ཨེ་ཤ་ཡའི་ནང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་སེར་སྤེལ་བའི་རིང་ལུགས་ཕམ་དུ་འཇུག་ཐུབ་ན་མའོ་ཙེ་ཏུང་དང་མཉམ་དུ་མདུན་བསྐྱོད་ཀྱི་གོམ་སྟབས་གསར་པ་ཞིག་བསྐྲུན་ཐུབ་པའི་ཡིད་ཆེས་བྱས་ཡོད།

ཁོང་གིས་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་ནི་འཛམ་གླིང་མི་མང་སྤྱོད་བཟང་གི་ལམ་དུ་འཁྲིད་མཁན་དང༌། གསར་བརྗེའི་ལས་འགུལ་གྱི་སྣེ་འཁྲིད་བྱེད་མཁན། དེ་བཞིན་དེ་སྔ་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་གྱི་སྲིད་ཇུས་འོག་ཉམས་རྒུད་ཕྱིན་པ་རྣམས་སླར་གསོ་བྱེད་རྒྱུའི་རེ་བ་བྱས་ཡོད། རྒྱལ་ཚོགས་ནང་རྒྱ་གར་སྐུ་ཚབ་པས་རྒྱ་བོད་དབར་གྱི་དཀའ་རྙོག་རྣམས་རྒྱ་གཞུང་གིས་ཕན་ཚུན་ཞི་བའི་ཐོག་གྲོས་མོལ་བྱས་ཏེ་སེལ་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་ལུགས་དང༌། རྒྱ་གཞུང་གིས་ལྷ་སར་དམག་མི་འགྲེམས་གཏོང་མཚམས་འཇོག་བྱས་ཏེ་བོད་མིར་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་བྱེད་དགོས་བརྗོད་ཡོད་པར་བརྟེན། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་གླེང་སློང་བྱེད་དགོས་མེད་ཅེས་བཤད་པས། རྒྱལ་ཚོགས་ནས་སྤྱི་མོས་ཐོག་བོད་སྐོར་གྱི་སྙན་ཞུ་ཕྱིར་འཐེན་གནང་ཡོད།10

དེ་ཡང་ཅུང་ཟད་གསལ་ཙམ་བརྗོད་ན། “རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་ཆེན་ནི་སྐབས་དེར་ཀོ་རི་ཡའི་དོན་གནད་ཐོག་དུས་འདའ་བཞིན་ཡོད་པ་དང༌། བོད་གཞུང་གིས་སྙན་འབུལ་ཞུས་པ་དེའི་ཉིན་གཉིས་གོང་ལ་རྒྱ་དམར་དཔུང་དམག་གིས་ཀོ་རི་ཡའི་ནང་བར་འཛུལ་བྱས་སྐོར་ངེས་གཏན་བྱུང་བ་དང༌། དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་ནས་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་གྲོས་ཆོད་དེར་དགོངས་བཞེས་གནང་བའི་ཉིན་མོ་དེར་ཨ་རིའི་དམག་སྤྱི་ཌོག་ལ་སི་མེག་ཨར་ཐར་ (Douglas McArthur) གྱིས་ཀོ་རི་ཡའི་ཐོག་རྒོལ་འཛིང་ཤུགས་ཆེ་བྱས།

དུས་སྐབས་དེར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་གི་རྒྱ་གར་གྱི་སྐུ་ཚབ་སར་བེ་ནི་གལ་ཨེན་རའུ་ (Sir Benegal N. Rau) ནས་རང་ཉིད་ཀྱི་གཞུང་ལ་བོད་སྐོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་ཆེན་ནང་གྲོས་བསྡུར་ཡོང་ཐབས་སུ་རྒྱབ་སྐྱོར་མི་བྱེད་པའི་འབོད་སྐུལ་མཐའ་ནན་བྱས་པ་དང༌། རྒྱ་གར་གྱིས་རྒྱ་ནག་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་ཚེ་ཀོ་རི་ཡའི་དམག་འཁྲུག་ཐོག་རྒྱ་གར་གྱིས་བར་འདུམ་གནང་བཞིན་པར་གནོད་སྐྱོན་འགྲོ་རྒྱུ་ཡིན་པ་མ་ཟད། བོད་དང་རྒྱ་ནག་དབར་གྱི་དཀའ་རྙོག་སྐོར་ཞི་འགྲིག་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཅུང་ཟད་ཡོད་པ་དེ་ཡང་ཇེ་སྡུག་ཏུ་འགྲོ་སྲིད།

དེར་བརྟེན། རྒྱ་གར་གྱི་སྐུ་ཚབ་པས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་ཆུང་ལ་ཞུས་དོན། ཉེ་ཆར་རྒྱ་མིས་ཁོ་པའི་གཞུང་ལ་བཏང་བའི་གནས་ཚུལ་མཐའ་མ་དེའི་ནང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་ཞི་བའི་ཐོག་ནས་ཐག་གཅོད་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ད་དུང་ཡོད་པའི་བརྡ་སྟོན་བྱས་ཡོད་པར་བརྟེན། དམིགས་ཡུལ་དེ་ཉིད་བསྒྲུབ་ཐབས་སུ་གནས་སྐབས་རིང་དོན་ཚན་འདི་བཞིན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲོས་གཞིའི་ཁོངས་ནས་ཕྱིར་འཐེན་བྱེད་རྒྱུ་དེ་གོ་སྐབས་བཟང་ཤོས་ཡིན་པར་རྒྱ་གར་ལ་ཡིད་ཆེས་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་འདུག

དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་པས་བསམ་ཚུལ་འདྲ་མཚུངས་བཏོན་པ་དང༌། ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ངོས་ནས་ཀྱང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མི་གཞན་ཚོའི་ཕྱོགས་སུ་ཕྱིན་ཏེ་རྒྱ་གར་དང༌། དབྱིན་ཇིས་བྱུས་སྟོན་བྱས་པ་བཞིན་གོ་བསྡུར་བྱ་རྒྱུ་ཕར་འགྱངས་གཏོང་རྒྱུ་བྱས་འདུག

དེ་ལྟ་ནའང༌། མཛུབ་སྟོན་གནང་དོན་དུ། ཁོང་གི་དེ་ལྟར་བྱེད་དགོས་དོན་ནི་དོན་གནད་འདིའི་ཐོག་ཁོང་གི་གཞུང་གིས་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་གཞི་རྩའི་ཁེ་ཕན་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་ལས། དེ་མིན་ཨ་རིའི་རྒྱུན་སྲོལ་གྱི་སྲིད་བྱུས་གཞིར་བཟུང་བྱས་ན་དོན་ཚན་འདི་ཉིད་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲོས་གཞིའི་ནང་འཇུག་ཐབས་སུ་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་འོས་ཤོག་འཕེན་ངེས་ཡིན་ཅེས་བཤད་འདུག

འགོག་རྐྱེན་དེ་ལྟར་བྱུང་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཨ་རིའི་གཞུང་ལ། བོད་མིས་དམར་པོའི་དབང་སྒྱུར་ལ་རྒོལ་འཛིང་བྱེད་པར་ད་དུང་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་རྒྱུའི་འདུན་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་ཀྱང༌། དོན་གནད་འདི་ཐོག་རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུའི་གཞུང་གིས་མཉམ་རུབ་ཀྱི་མཐུན་འགྱུར་གང་ཡང་མ་ཐོབ་པར་དཀའ་ངལ་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་པ་དང༌། ཨ་རིས་བོད་དོན་སྐོར་གནས་ཚུལ་གླེང་སློང་བྱེད་མཁན་རྒྱ་གར་མ་ཡིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཞིག་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་དང༌། ཡང་ན་རང་སྐྱོང་གི་བོད་དེའང་རྩ་མེད་མ་ཆགས་པར་བོད་པའི་བདེ་སྡུག་ལ་ཉན་འཇོག་བྱེད་རྒྱུ་མུ་མཐུད་ཕར་འགྱངས་གཏོང་རྒྱུ་གང་རུང་འདམ་ག་བྱེད་རྒྱུར་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ཡོད།

དེ་སྐབས་ཀྱི་ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཧེན་ཌར་སོན (L.W.Henderson) གྱིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཧོ་ལན་ཌའི་བདག་དབང་གནང་མིའི་དབང་སྒྱུར་འོག་ཡོད་བཞིན་པའི་ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་སྐོར་ལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་ཆོག་པར་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་སྣང་མེད་སྐྱུར་འཇོག་བྱས་ན་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པ་ཞིག་ཨེ་ཡིན། ཞེས་དྲི་བ་བྱས་འདུག ཨ་རིའི་གཞུང་གིས་བོད་ལ་རོགས་རམ་བྱེད་རྒྱུའི་འབད་བརྩོན་བསྐྱར་གསོ་བྱས་པ་དང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༢ ནང་བོད་ཀྱི་གནས་བབས་ཐོག་ཨ་རིའི་ལངས་ཕྱོགས་ཇི་ཡིན་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་གསལ་བསྒྲགས་ཐོག་མ་དེ་བྱས་དོན།

“ཨ་རི་ནི་མི་དམངས་ཀྱི་རང་ཐག་རང་ཆོད་ཀྱི་ལྟ་བར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་ཐོག་མའི་གྲས་ཤིག་ཡིན་པར་བརྟེན་མི་རིགས་གཞན་ཁག་དང་སྤྱི་མཚུངས་བོད་མི་དམངས་ལ་རང་གི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མདུན་ལམ་ཐག་གཅོད་བྱེད་རྒྱུར་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

དེ་ཙམ་མ་ཟད་གནས་སྟངས་ཀྱི་བབས་ནས་དགོས་པ་བྱུང་ཚེ་བོད་འདི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་རྒྱུའི་སྐོར་ལ་དགོངས་བཞེས་གནང་ཆོག་པ་ཡིན། ཨ་རིའི་གཞུང་གིས་ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་འདིར་བོད་ཐད་ཨ་རི་གཞུང་གིས་འཛིན་པའི་ཁྲིམས་དོན་ལངས་ཕྱོགས་དེ་ངེས་གཏན་ཞིག་བཟོ་རྒྱུར་འདོད་བབས་མེད། མན་ཇུའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཕམ་ཉེས་བྱུང་རྗེས་དང༌། ལྷག་པར་སིམ་ལའི་ལྷན་ཚོགས་བྱས་པ་ནས་བཟུང་བོད་ཀྱི་དངོས་ཡོད་རང་སྐྱོང་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱད་ཡོད་པར་ཨ་རིའི་གཞུང་ནས་ངོས་འཛིན་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་ན་ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་འདིར་དེ་ཙམ་གྱིས་འཐུས་པར་མངོན། བོད་མིའི་གནད་དོན་དེ་ཉིད་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ན་བོད་ཐོག་རྒྱ་གར་གྱི་འཆར་དོན་ཇི་ཡོད་ལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་ནས་དོ་སྣང་བྱེད་པའི་གཞི་རྩ་རྒྱ་ཆེ་ཡོད་པ་ལྟར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ལྟར་བྱས་ན་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་དག་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྲུང་སྐྱོབ་ལྷན་ཁང་ངམ་ཡང་ན་ཚོགས་ཆེན་གང་རུང་ནང་གླེང་སློང་བྱེད་འོས་ངེས་ཡིན།” ཅེས་གསལ་ཡོད།11 ཨ་རིའི་གཞུང་གིས་ཚད་བཀག་ཅན་ཡིན་རུང་ནུས་ཤུགས་ཐོན་པའི་ལམ་ཕྱོགས་ཤིག་འཚོལ་བཞིན་པའི་སྐབས་བོད་དང་རྒྱ་ནག་ནང་གི་གནས་སྟངས་གཉན་འཕྲང་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཟིན་”12ཞིང༌། ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་དེ་ཡང་མི་འདོད་བཞིན་དུ་ངོས་ལེན་ཞུ་དགོས་བྱུང་བའི་དུས་ངན་སྡུག་པོ་ཞེ་གཅིག་བྱུང་འགོ་ཚུགས་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ནང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ཚོགས་དུས་ལྔ་པ། དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་ ༧༣ པའི་ཐོག་ཚོགས་ཞུགས་སྐུ་ཚབ་ཁག་གིས་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་བ་གཤམ་གསལ།

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཀ་སེ་ཀྲོ་རོ་ (Castro) ཡིས་གསུང་བཤད་གནང་སྙིང༌། དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མི་རྣམས་ཀྱིས་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་བྱེད་སྐབས་རང་གི་སྲིད་གཞུང་གཅིག་པུ་ཙམ་མིན་པར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མིའི་ཡུལ་ལུང་ཚང་མའི་ངོ་ཚབ་མཚོན་ཐུབ་པ་དགོས་ཀྱི་རེད།

བདུན་ཕྲག་གཉིས་ཀྱི་སྔོན་ལ་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ནས་བོད་གཞུང་གིས་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཕུལ་བའི་སྙན་ཞུའི་ངོ་བཤུས་ཤིག་གནང་རོགས་ཞེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་དྲུང་ཆེ་མཆོག་ལ་ཞུས་ཡོད། སྤྱི་ཁྱབ་དྲུང་ཆེ་མཆོག་གིས་དེར་ཞལ་བཞེས་གནང་ཡང་དོན་དངོས་ཐོག་ད་བར་ཕྱག་ལེན་དུ་འཁེལ་བ་མ་བྱུང༌།

དེ་ལྟར་ནའང༌། བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་གཞིར་བཟུང་བའི་ཐོག་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་རང་ཉིད་ཁེར་རྐྱང་ལོགས་སུ་ཐོན་ཏེ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་མ་ཡིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོ་དང་འབྲེལ་ལམ་རྦད་དེ་ཆད་ན་མི་འགྲིགས་པས། དེ་དོན་གཟབ་གཟབ་བྱ་གལ་ཆེ། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་མ་ཡིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གང་ཞིག་གི་སྲིད་གཞུང་གིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཕུལ་བའི་གལ་ཆེའི་ཡིག་འགྲུལ་རེ་རེ་བཞིན་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མར་ངེས་པར་དུ་ཧ་གོ་བར་བྱེད་དུ་བཅུག་དགོས།

བོད་གཞུང་ནས་ཕུལ་བའི་ཞུ་སྙན་དེ་བཞིན་སྤྱི་ཁྱབ་དྲུང་ཆེ་མཆོག་གིས་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོར་འགྲེམས་སྤེལ་མ་གནང་བར་རང་ཉིད་བློ་ཕམ་བྱུང་ཞེས་དང༌། ཁོང་གིས་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཡིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་ཇི་ལྟར་འབུལ་ལམ་ཞུས་པ་བཞིན་ཚོགས་མི་མ་ཡིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་འབུལ་ལམ་ཞུས་པའི་ཡིག་ཆ་དང༌། ཡིག་འགྲུལ་ཁག་གནད་དོན་གལ་ཆེའི་རིགས་ཐག་གཅོད་བྱེད་པར་མིང་འབོད་གནང་སྐབས་སུ་དགོས་གལ་ལ་སོང་ཐབས་ཤེས་གང་ཡོང་ཅི་ཡོང་གིས་ཚོགས་མི་ཚང་མར་སྔོན་ཚུད་ནས་འགྲེམས་སྤེལ་ཐུབ་པ་གནང་སྐྱོང་ཡོང་བ་ཞེས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཚོགས་གཙོར་རེ་སྐུལ་ཞུས།

འཛམ་གླིང་ས་ཕྱོགས་གང་སའི་གསར་འགོད་བརྒྱུད་ལམ་ནང་རྒྱ་ནག་དམག་དཔུང་གིས་བོད་ཐོག་བཙན་འཛུལ་བྱས་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད། བོད་གཞུང་གིས་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་བའི་སྲིད་གཞུང་དེའི་བཀའ་ལ་དང་ལེན་མ་བྱས་པར་བརྟེན་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་ཐོག་དྲག་པོའི་དཔུང་འཇུག་བྱེད་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་རེད། སེམས་ནང་བཅངས་དགོས་ངེས་ཤིག་ནི་བོད་གཞུང་གིས་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་གཞུང་ཟེར་བའི་མཉམ་དུ་ཞི་འགྲིག་ཡོང་རྒྱུར་རྒྱུན་དུ་གྲ་སྒྲིག་ཨང་གསར་བྱས་ནས་བསྡད་པ་རེད།

བོད་རྒྱ་ནག་གིས་བཙན་བཟུང་སྐབས་ཙམ་དེར་བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་གཅིག་པེ་ཅིན་དུ་ཐོན་གྲབས་བྱེད་བཞིན་ཡོད། གནས་ཚུལ་རག་རྒྱུ་ཉུང་ཉུང་ཡིན་ཞིང༌། བོད་དུ་ཕྱིའི་དམག་དཔུང་ཞིག་གིས་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་སྐོར་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད་ནའང༌། ས་ཆའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཇི་ཙམ་ཟོས་ཡོད་མེད་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་མེད་པ་རེད། འཆར་གཞི་ཇི་ཡོད་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་ལ་མ་ཕུལ་གོང་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་དྲི་བ་ཁྱད་མཚར་པོ་དེ་འདྲ་འདྲི་རྒྱུ་སེམས་ནང་འཁོར་ཡོད།

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གཞུང་གིས་ད་ལྟའི་ཆར་གཞུང་གཞན་ཞིག་གི་གནོན་ཤུགས་འོག་ལས་འགུལ་སྤེལ་གྱི་མེད་དམ་ཞེས་དྲི་བ་ཞིག་བཏང་ཡོད། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གཞུང་གིས་ནམ་ཞག་རྒྱུན་དུ་རང་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་ཆ་ཚང་བེད་སྤྱོད་བཏང་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད་པ་དང༌། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་རང་གི་གཞུང་གིས་བཀའ་ཇི་གནང་བཞིན་བསྒྲུབས་ཡོད། དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། གཞུང་གཞན་ཞིག་གིས་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གཞུང་ངམ། ཡང་ན་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ལ་གནོན་ཤུགས་སྤྲད་པ་བྱུང་མེད།

༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ཚོགས་གཙོས་ཡིག་ཆ་ (A/1534) རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཚོགས་གཙོ་མཆོག་ལ་ཏར་འཕྲིན་དང༌། འཕྲིན་ཡིག་ཕུལ་བའི་འབྲུ་དོན་ཁག་ཁོང་གིས་དྲན་གསོ་ཞུས་ཡོད།

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གནད་དོན་དེ་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་ལ་དགོངས་སྐོར་མ་ཞུས་པར་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་རང་ནས་ཐག་གཅོད་ཐུབ་པའི་རེ་བ་བྱས་ཡོད། གནད་དོན་འདི་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་ལ་བྱུང་བའི་དྲག་གནོན་ཞིག་ལ་སོང་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་སྣང་མེད་དུ་བཞག་ཐུབ་ཐབས་མེད། བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་དང་པོའི་ཡིག་འབེབས་དང་པོའི་འབྲུ་དོན་ལྟར་བྱས་པ་ཡིན་ན། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་”རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་གི་ཞི་བདེ་སྲུང་སྐྱོབ་ངེས་པར་སོར་གནས་ཐུབ་པ་དགོས་རྒྱུ”ཞེས་གསལ་ཡོད་པ་རེད། བོད་ནི་ཚོགས་པ་དེའི་ཁོངས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཞིག་ཏན་ཏན་མ་རེད། ཡིན་ནའང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་རང་གི་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་དབར་གྱི་གནད་དོན་ཙམ་མ་ཡིན་པར་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་ཞི་བདེ་བསྐྲུན་ཐབས་ངེས་པར་བྱ་དགོས།

བོད་ཐོག་དྲག་གནོན་གྱི་གནད་དོན་བྱུང་བ་དེ་ནི་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་ཚོར་ལྷག་པར་དུ་བློ་འཚབ་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་རེད། ཁོང་གིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་བདེ་འཇགས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་གཏན་འཇགས་ཚོགས་མི་ཞིག་གིས་གཏན་འཇགས་ཚོགས་མི་གཞན་ཞིག་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཁོ་ནའི་ཁེ་ཕན་བསྒྲུབ་ཀྱི་ཡོད་པའི་སྐྱོན་འཛུགས་བྱས་པའི་སྐོར་དྲན་གསོ་བསླངས་ཡོད། སྐྱོན་འཛུགས་དེར་གཞི་རྟེན་གང་ཡང་མེད། འོན་ཀྱང༌། གལ་སྲིད་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱིས་བཏོན་པའི་འཆར་གཞི་དེར་བསམ་ཞིབ་བྱ་རྒྱུའི་ངོས་ལེན་མ་བྱས་པ་ཡིན་ན། སྐྱོན་བརྗོད་དེར་ལྗིད་ཁོག་ཏོག་ཙམ་སླེབས་སྲིད་པ་རེད།

རྒྱ་ནག་གི་རང་དབང་དང༌། གོང་བུའི་ནུས་པར་ཉེན་ཁ་ཡོང་གཞིའི་ཐོག་འཛིན་པའི་གནད་དོན་དེར་གལ་སྲིད་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་ཡ་ལན་མ་བྱས་པ་ཡིན་ན། དེས་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་བློ་ཕམ་སྐྱེ་གཞི་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་གྱི་རེད་ཅེས་སྐུ་ཞབས་སྒྲུ་ལེ་སེ (Mr. Dulles) ལགས་ཀྱིས་གཏམ་བཤད་སྤེལ་ཡོད་པ་རེད། གལ་སྲིད་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་ད་ལྟའི་གནས་སྟངས་ད་དུང་མུ་མཐུད་རྙོག་ཟིང་ཆེ་བར་འགྱུར་སྲིད་པར་ཁ་གཡར་ཏེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་ཏུ་དྲག་གནོན་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ལ་སྣང་ཆུང་བཏང་བ་ཡིན་ན། དེ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་བློ་ཕམ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་པ་རེད།

དེ་ལྟ་བུའི་རྩོད་གླེང་ལ་གཞི་རྩ་ཡོད་མེད་ཀྱི་སྐད་ཆ་ངེས་པར་དུ་འདྲི་དགོས་པ་ཞིག་ཀྱང་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ཚོགས་མིའི་ཁོངས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་ཤུགས་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་བསྒྲགས་གཏམ་ཡང་ཡང་སྤེལ་ཡོད་པ་དང༌། གཞུང་གཞན་པ་རེ་ཟུང་ལ་ཉེན་ཁ་ཆེ་བའི་སྲིད་བྱུས་བཟུང་བཞིན་ཡོད་པའི་སྐྱོན་འཛུགས་བྱས་ཡོད། དེ་ལྟ་བུའི་བསྒྲགས་གཏམ་ནི་སྐུ་ཚབ་ཚོར་རང་གི་བསམ་ཚུལ་འདོན་རྒྱུའི་སྨྲ་བརྗོད་ཀྱི་རང་དབང་ཆ་ཚང་ཡོད་པར་བསྟན་གྱི་ཡོད་ཅིང༌། ཡིན་ནའང༌། འདི་འདྲའི་བསྒྲགས་གཏམ་སྤེལ་བ་དེས་བོད་ཐོག་བྱུང་བའི་དྲག་གནོན་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་བསམ་ཞིབ་བྱེད་པ་ལས་ལྷག་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱོན་གྱི་གནས་སྟངས་རྙོག་འཛིང་ཆེ་རུ་འགྲོ་སྲིད་པ་རེད།

འགའ་ཤས་ཀྱིས་བོད་ནི་རང་སྐྱོང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་རྩ་བ་ཉིད་ནས་མ་རེད་ཅེས་དང༌། བོད་ནི་རྒྱ་ནག་གི་མངའ་སྡེ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། བྱས་ཙང༌། བོད་དུ་རྒྱ་དམག་གིས་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དེ་ནི་རྒྱལ་ནང་གི་གནད་དོན་ཞིག་སྟེ། དེའི་ཁྲིམས་དབང་ཁྱབ་ཚད་རྒྱ་ནག་གཞུང་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་རེད་ཟེར། ཁོང་གིས་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མི་ཚོར་གནད་དོན་འགའ་ཤས་གཞི་རྩ་མེད་ལུགས་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་སྙན་སྒྲོན་ཞུ་རྒྱུའི་རེ་འདུན་བཏོན་ཡོད།

དེ་རྗེས་ཁོང་གིས་ཤེས་བྱ་ཀུན་བཏུས་ཀྱི་གླེགས་བམ་ ༡༣ ནས་ཟུར་འདོན་གྱིས་ལུང་འདྲེན་གནང་དོན། དབུས་བོད་གཞུང་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་དབུ་བཞུགས་ཐོག་ནས་བླ་ཆེན་རྣམ་པས་བསྐོ་བཞག་གནང་བའི་བཀའ་བློན་ཞིག་གི་བརྒྱུད་རིམ་ནས་སྲིད་དབང་སྐྱོང་གི་ཡོད་ཅིང༌། བཀའ་བློན་ཁོང་གིས་བཀའ་བློན་བཞི་ལས་གྲུབ་པའི་བཀའ་ཤག་གམ་ཆེས་མཐོའི་ལྷན་ཚོགས་ཐོག་ཚོགས་འདུའི་གཙོ་སྐྱོང་གནང་གི་ཡོད།

རྫོང་གཞིས་ཁག་བརྒྱ་དང་བདུན་ཅུར་ཆ་བགོས་ཀྱིས་རེ་རེར་རྫོང་དཔོན་རེ་བསྐོ་གཞག་གནང་ཡོད། ཁོང་ཚོའི་ལས་འགན་ནི་ཁྲལ་བསྡུ་དང༌། གཞུང་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་བྱེད་སྟངས། ནང་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་གཞིར་བཞག་པའི་ཐོག་ཁྲིམས་ལུགས་སྐྱོང་སྟངས་སྐོར་བཅས་ཡིན་པ་རེད། དེ་དག་ལྷ་ས་ནས་ཇི་ཙམ་རྒྱང་ཐག་རིང་དུ་འགྲོ་བ་དེ་ཙམ་དབུས་གཞུང་གི་འཛིན་སྐྱོང་དང་སྟངས་འཛིན་གྱི་དབང་ཆ་དེ་ཙམ་ཆུང་དུ་འགྲོ་གི་ཡོད། དགོན་སྡེ་ཁག་དང༌། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དུས་ཆེན་ཁག དམག་མི་བཅས་ཀྱི་འགྲོ་སོང་ནི་དམའ་རིམ་མི་སྣ་དང༌། ནང་ཟོག་ཕྱིར་འདྲེན་བཅས་ཀྱི་ཁྲལ་གྱི་ཡོང་འབབ་ནས་གཏོང་གི་ཡོད། དངུལ་ཁང་གི་མཐུན་རྐྱེན་མེད་པར་བརྟེན་ཁྲལ་འབབ་ཁག་དངོས་ཟོག་བསྡུ་ལེན་བརྒྱུད་ནས་འཇལ་གྱི་ཡོད་ཅིང༌། ས་གནས་ཀྱི་དངུལ་སྲང་དང་རྒྱ་གར་ནས་ཐོན་པའི་ཤོག་དངུལ་དང་ཊམ་དངུལ་ཁག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང༌། སྦར་ཊར་ (Barter) ཞེས་དངོས་ཟོག་བརྗེ་རེས་བྱེད་པ་ནི་ཐུན་མོང་དུ་སྤྱོད་པའི་ལམ་ལུགས་ཤིག་རེད། དམག་མི་ཁྲི་ཚོ་གཅིག་ཙམ་ཡོད་པ་ནི་དམག་ཁྲལ་བརྒྱུད་ནས་གསར་འཇུག་བྱེད་པ་དང༌། ཁོ་ཚོ་ནི་གཙོ་བོ་བོད་ཤར་ཕྱོགས་ས་མཚམས་སུ་རྟེན་གཞི་བྱས་ཡོད་པ་རེད། དམག་དཔོན་མཐོ་གྲས་མང་པོ་ཞིག་ནི་རྒྱ་གར་ནང་སྦྱོང་བརྡར་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་སྐུ་ཚབ་གྱིས་ཡོངས་ཁྱབ་ཤེས་བྱ་ཀུན་བཏུས་ནས་ཟུར་འདོན་ལུང་འདྲེན་གནང་དོན། ༡༩༢༧ ལོར་རྒྱ་གར་ནས་ནང་འདྲེན་བྱས་པའི་ཊམ་དངུལ་ཁྱོན་བསྡོམས ༡་༡༨༦་༨༠༠ ཡིན་ཞིང༌། རྒྱ་ནག་ནས་ནང་འདྲེན་ཊམ་དངུལ་ ༡་༩༣༩་༠༠༠ ཡིན་པ་རེད། ༡༩༡༠ ལོ་ནས་བཟུང་བོད་དང་དབྱིན་གཞུང་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་ཆགས་ཡོད་པར་བརྟེན་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པོའི་སྐབས་བོད་པའི་དམག་མི་ཆིག་སྟོང་ཐམ་པ་དབྱིན་ཇིའི་མཐུན་ཕྱོགས་དམག་རོགས་སུ་གཏོང་རྩིས་བྱས་ཡོད། ཤེས་བྱ་ཀུན་བཏུས་ (Encyclopaedia Britannica) (Volume 22) ནང་གསལ་ལྟར་བྱས་པ་ཡིན་ན། བོད་གཞུང་གིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ལྷན་ཚོགས་ཤིག་སར་སྐུ་ཚབ་འཐུས་མི་བཏང་ཡོད་པའི་ཁོངས་སུ་རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར། དབྱིན་གཞུང་བཅས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཀྱང་མཉམ་ཞུགས་གནང་ཡོད།

མཐའ་དོན། ནེའུ་ཡོག་དུས་བབ་ (New York Times) ཅེས་པའི་ནང༌། ཉེ་ཆར་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་དཔར་སྐྲུན་བྱས་པའི་ནང་གནས་ཚུལ་འཁོད་གསལ་ལྟར་བྱས་ན། བོད་ལ་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་གཏེར་གྱི་ཐོན་ཁུངས་ཧ་ཅང་བཟང་པོ་ཡོད་ཅིང༌། གནས་ལུགས་རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་ལ་བརྟེན་བོད་ཀྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་འགའ་ཤས་ཀྱིས་བོད་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་ག་རེ་བྱས་ནས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཤེས་རྟོགས་ལས་སླ་པོ་བྱེད་ཐུབ། བོད་ནི་མཐའ་མཚམས་ས་ཁུལ་ཞིག་ཏུ་གནས་ཤིང༌། འཛམ་གླིང་ཕྱི་ཕྱོགས་ཡུལ་གྲུ་ཁག་དང་འབྲེལ་ལམ་བྱེད་པའི་ཆ་རྐྱེན་ཉུང་ཤས་ཙམ་ལས་མེད་པར་ཁ་གཡར་ཏེ། བོད་ཐོག་བྱུང་བའི་དྲག་རྒོལ་ལ་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་སྣང་མེད་དུ་འཇོག་གི་རེད་བསམ་པ་ཞིག་ཁོང་གི་བསམ་བློའི་ནང་འཁོར་མེད་པ་རེད།

བོད་ནི་ལྷག་པར་དུ་ས་བབས་ཧ་ཅང་གནད་འགག་ཅན་ཞིག་སྒང་གནས་ཡོད་པ་དང༌། བོད་མཐོ་སྒང་གི་གནས་བབས་དེས་རྒྱ་གར་ལ་དབང་སྒྱུར་བ་འདྲ་བོ་ཆགས་ཡོད། དེ་ཚོ་ནི་དངོས་འབྲེལ་ལ་སོང་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་མཐོང་ཆུང་སྣང་མེད་ངང་བཞག་ཐུབ་མེད།

བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་རྣམ་པས་ནེའུ་ཡོག་ཏུ་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ནམ་སྤྱི་ཁྱབ་དྲུང་ཆེ་མཆོག་ལ་བདེ་སྡུག་སྙན་སེང་ཞུ་བར་བཅར་སྐབས་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་ཁོང་ཚོའི་ཞུ་གཏུག་ལ་གོ་ཐོས་མ་བྱུང་མདོག་མདོག་གིས་རྩིས་མེད་སྣང་ཆུང་བཏང་ཐུབ་མེད།

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གཞུང་གིས་བོད་དུ་དྲག་རྒོལ་བྱུང་བའི་གནད་དོན་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆུང་གིས་དེར་དོ་སྣང་སླེབས་ཐབས་བཟོས་ཐུབ་ཡོད་པར་སོང་རང་གི་ལས་འགན་བསྒྲུབས་ཡོད་པ་རེད། གལ་སྲིད། བོད་དུ་དྲག་རྒོལ་བྱུང་བའི་གནད་དོན་སྐོར་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་སྣང་ཆུང་བཏང་ཡོད་པ་ཡིན་ན། དེས་རང་གི་ལས་འགན་ལྷོད་ཡངས་བཏང་བ་ཞིག་ཏུ་རྩིས་ཆོག

མཐའ་དོན། སྐུ་ཞབས་ཀ་སེ་ཀྲོ་རོ་ཡིས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ཕུལ་བའི་གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན (A/1534) བཀླགས་ཏེ་བོད་ཐོག་དོན་མེད་ཀྱི་དྲག་གནོན་གྱི་གནས་བབས་ཐད་མ་མཐར་ཡང་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་ངེས་པར་དུ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་དགོས་རེད་ཅེས་མཇུག་བསྡོམས་གསུང་བཤད་གནང་ཡོད།

དབྱིན་ཡུལ་གྱི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཡངས་སྒར་ (Mr, Younger) (United Kingdom) གྱིས་བརྗོད་དོན། དེའི་སྐབས་སུ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་སྤྱིར་བཏང་བགྲོ་གླེང་ཞིག་ནང་ཁོང་གིས་ཐེ་བྱུས་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་རེད་བསམས་པའི་བསམ་བློ་ཞིག་ཁོང་ལ་འཁོར་ཡོད་པ་མ་རེད། འདི་ནི་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་ལས་འགན་ལས་གཡོལ་ཐབས་བྱེད་པའམ། ཡང་ན། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་རང་གི་ལས་འགན་ཆ་ཚང་འཁྱེར་རྒྱུའི་ཐོག་ལ་འགོག་ཐབས་བྱེད་པའི་གོ་དོན་ཞིག་མ་རེད། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་བསམ་ཞིབ་བྱེད་པའི་ཐབས་ཤེས་ཡག་ཤོས་ག་རེ་ཡིན་མིན་ཐག་གཅོད་བྱེད་རྒྱུ་ནི་གནད་དོན་ལྟེ་བ་དེ་ཆགས་ཡོད་པ་རེད། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་བསམ་ཞིབ་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དམིགས་ཡུལ་མཐར་ཐུག་དེ་མིན་ཅིང༌། དེ་ནི་དཀའ་ངལ་སེལ་རྒྱུར་འབད་བརྩོན་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཞིག་ཡིན་པ་རེད།

ཚོགས་ཆུང་དེས་བོད་ནང་དུ་གནས་སྟངས་ཏག་ཏག་ངོ་མ་ག་རེ་བྱུང་ཡོད་མེད་སྐོར་དང༌། བོད་ཀྱི་ཁྲིམས་དོན་གྱི་གནས་བབས་ཁ་གསལ་པོ་གསལ་རྐྱང་ཞིག་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཕྲ་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་མེད་པ་རེད། ད་ལྟ་བོད་ལ་དཀའ་ཚེགས་ཅན་གྱི་གནས་ཚུལ་འཕྲད་བཞིན་པ་རྣམས་ཤོག་ཁག་ཕན་ཚུན་གྲོས་འཆམ་བརྒྱུད་ནས་འགྲིགས་འཇགས་ཡོང་བའི་རེ་བ་ད་དུང་རྒྱབ་ཆོག་པ་ཞིག་རེད།

གནས་སྟངས་དེ་ཚོའི་འོག་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མི་ཚོས་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་མ་བྱས་གོང་ཞི་བའི་ཐོག་ནས་འགྲིགས་འཇགས་ཡོང་བར་བསམ་བློ་ཡག་པོ་ཞིག་མ་འཁོར་གྱི་བར་དུ་ཏོག་ཙམ་ངང་སྒུག་བྱེད་པ་ཡིན་ན། རྣམ་དཔྱོད་དང་ལྡན་པའི་བྱེད་སྟངས་ཤིག་རེད། དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། ཁོང་གིས་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱིས་རེ་འདུན་བྱས་པ་བཞིན་ཚོགས་ཆུང་དེས་ཐག་ཆོད་ཕྱི་བཤོལ་ཡོང་བའི་བསམ་འཆར་བཏོན་ཡོད།

ནཱ་ཝཱ་ནཱ་སྒར་ཡིན་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་འཇམ་སཱ་ཧིབ་ (The Jam Saheb of Nawanagar) (India) ཀྱིས་བརྗོད་པར། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ཕྱིའི་དམག་དཔུང་གིས་བོད་ཐོག་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་གནད་དོན་སྐོར་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་འཇོག་དགོས་པའི་གྲོས་འཆར་བཏོན་པ་དེར་ཁོང་གི་གཞུང་གིས་ཞིབ་འཇུག་གཟབ་གཟབ་བྱས་ཡོད་ཅེས་དང༌། དེ་ནི་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་ཀར་ཕན་གནོད་འབྲེལ་བའི་གནད་འགག་ཅན་གྱི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན་པ་རེད།

རྒྱ་གར་ནི་བོད་དང་རྒྱ་ནག་གཉིས་ཀར་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པའི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལ་སོང༌། གནད་དོན་འགྲིག་འཇགས་ཡོང་རྒྱུར་སེམས་ཁུར་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པའི་སྐོར། དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་ལ་དོ་སྣང་ཡོད་ཡོད་པ་རེད། དེ་འདྲར་སོང་གནད་དོན་ཞི་བའི་ཐོག་ནས་ལྷིང་འཇགས་ཡོང་རྒྱུར་རྒྱ་གར་ལ་ལྷག་པར་དུ་བློ་འཚབ་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

ཁོང་གིས་བོད་དང་རྒྱ་ནག་དབར་བྱུང་བའི་རྙོག་གཞིའི་སྐོར་བསམ་ཚུལ་གླེང་རྒྱུའི་འདོད་པ་མེད་ཅེས་དང༌། ཡིན་ནའང༌། ཁོང་གི་གཞུང་ལ་གནས་ཚུལ་གསར་དུ་འབྱོར་བབས་ལྟར་བྱས་ན་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིན་གཞུང་གིས་རྩོད་རྙོག་ཞི་བའི་སྒོ་ནས་སེལ་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་བློས་བཏང་མེད་པའི་སྐོར་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། ལྷ་ས་ནས་རྒྱང་ཐག་སྤྱི་ལེ་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ཅུ་ཙམ་དུ་ཆགས་པའི་ཆབ་མདོ་གྲོང་ཁྱེར་རྒྱ་ལག་ཏུ་ཤོར་ཚར་རྗེས་རྒྱ་དམག་ཚུར་མདུན་བསྐྱོད་བྱ་རྒྱུ་མཚམས་འཇོག་བྱས་པ་ལྟ་བུར་སྣང་ཡོད་པ་སྲིད་ཅིང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་རྩ་དོན་ད་དུང་ཡང་ཞི་བའི་སྒོ་ནས་འགྲིག་འཇགས་ཡོང་བའི་ཡིད་ཆེས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ལྟ་བུའི་ཞི་འགྲིག་བྱུང་བ་ཡིན་ན། དུས་ཡུན་ལོ་བཅུ་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་རྒྱ་ནག་དང་མཉམ་དུ་ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་འཆམ་མཐུན་མཉམ་གནས་ཐོག་བོད་རང་སྐྱོང་གི་གནས་བབས་སྲུང་སྐྱོབ་དང་སོར་གནས་ཐུབ་པ་ཡོང་གི་རེད།

ཁོང་གི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་དམིགས་ཡུལ་དེ་བསྒྲུབ་པའི་ཐབས་ཤེས་བཟང་ཤོས་ནི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འཚུད་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་གནས་སྐབས་རིང་གཡུག་བཞག་པ་ཡིན་ན་དགེ་མཚན་ཆེ་བའི་བསམ་བློ་འཁོར་ཡོད་པ་རེད། རྒྱུ་མཚན་དེ་འདྲ་ཡིན་ཙང༌། ཁོང་གིས་དབྱིན་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བཏོན་པའི་གྲོས་འཆར་བཞིན་གནད་དོན་འཚུད་ཐབས་ཡོང་བར་ཞུ་བསྐུལ་བྱ་རྒྱུའི་བསམ་བློ་དེ་ངེས་པར་ཕྱི་བཤོལ་ཡོང་བའི་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་ཡོད།

ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་སར་ཀེ་ཏེ་ཨོ་ཕྷི་སར་ (Sir Keith Officer) གྱིས་དབྱིན་གཞུང་དང་རྒྱ་གར་གྱི་སྐུ་ཚབ་གཉིས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་ལ་མོས་མཐུན་བྱས་ཡོད། རྒྱ་གར་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བཏོན་པའི་གཏམ་བཤད་གཞིར་བཟུང་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་གནད་དོན་འཚུད་ཐབས་ཡོང་བའི་རེ་སྐུལ་ཞུས་པའི་བསམ་ཚུལ་དེར་དབྱིན་གཞུང་གིས་ངེས་པར་དུ་ཕྱི་བཤོལ་བྱ་དགོས་པའི་གྲོས་འཆར་བཏོན་པ་བཞིན་ཁོང་གིས་ཁ་གསངས་ཏེ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་ཞེས་དང༌།

ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཀེ་འཇེ་མ་ལིག་ (Mr. K.J.Malik) གིས་དབྱིན་ཇིས་བཏོན་པའི་གྲོས་འཆར་ལ་མོས་མཐུན་བྱས་ཡོད། དེ་ལྟར་ནའང་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གནད་དོན་དེའི་བརྗོད་གཞིའི་སྙིང་དོན་ཐོག་འཛིན་པའི་བསམ་ཚུལ་ཇི་ཡོད་ཁོང་གིས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་རྒྱུའི་འདུན་པ་བཏོན་ཡོད། དེ་ནི་གནད་དོན་ཧ་ཅང་སྟབས་བདེ་པོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། བོད་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ཁ་འབྲལ་དུ་མེད་པའི་ཆ་ཤས་སུ་གནས་པ་རེད། བྱེད་སྒོ་གང་ཡིན་རྒྱ་ནག་གཞུང་ཁོ་ནར་འཁྲི་བ་ཞིག་རེད།

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གཞུང་གིས་ཚགས་ཤོག་ཏུ་ཐོན་པའི་རྩོམ་ཡིག་ཁག་དང༌། ཤེས་བྱ་ཀུན་བཏུས་བཅས་ལ་ཁུངས་གཏུག་བྱས་ཡོད། འོན་ཀྱང༌། ཁོང་གིས་བོད་ནི་རྒྱ་ནག་གིས་བཙན་བཟུང་བྱས་ཤིང༌། རང་བཙན་གཙང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པའི་གླེང་གཞིར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པར་ཁུངས་གཏུགས་སའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ཡིག་གང་ཡང་ལུང་འདྲེན་བྱས་མེད། དབྱིན་ཇི་དང་ཨ་རི། ཨུ་རུ་སུ་བཅས་ཀྱིས་བོད་ཐོག་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་བར་རྒྱ་ནག་གི་སོ་ཝ་རན་ཀྲི་ (Sovereignty) ཞེས་དབང་ཆ་གཙང་མའི་བདག་དབང་ཡོད་པའི་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད།

དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། གནད་འགག་ལྟེ་བ་ནི་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ནང་གི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཀྱི་ཡོད་མེད་ཐད་ཀྱི་དྲི་བ་དེ་ཡིན་ཞིང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་དེར་བསམ་ཞིབ་གནང་ཐུབ་མེད། གལ་སྲིད་དེ་ལྟར་བསམ་ཞིབ་བྱས་ཡོད་པའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང༌། ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོའི་རྗེས་སུ་ཕྱིའི་དབང་ཤུགས་འོག་ནས་བཅིངས་བཀྲོལ་ཐོབ་པའི་རྒྱ་ནག་མི་མང་གིས་རྒྱལ་ནང་གི་གནད་དོན་ལ་བཀའ་འཁྲོལ་མེད་པར་བར་དུ་འཚང་པའི་ནག་ཉེས་ཕོག་པའི་ཉེན་ཁ་ཡོད་ཅིང༌། དེ་འདྲའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཡིན་པར་ཆ་བཞག་སྟེ། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་རེ་སྐུལ་ཞུས་པའི་བསམ་ཚུལ་དེར་ཁོང་གི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་འགྱངས་འཇོག་དགོས་རྒྱུའི་འོས་ཤོག་འཕེན་གྱི་ཡིན་ཞེས་དང༌། ཡང་ན་དེ་ག་རང་དུ་དགག་པ་བརྒྱབ་སྟེ་ངོས་ལེན་མ་བྱས་པའང་སྲིད་པ་རེད།

ཚོགས་གཙོས། གལ་སྲིད་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གིས་གནད་དོན་འགྱངས་འཇོག་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་ཡིན་ན། དུས་ཚོད་ངེས་མེད་བར་ཡིན་ནམ། ཡང་ན། མ་འོངས་དུས་ཚོད་གཏན་འཁེལ་ཐག་གཅོད་མ་བྱུང་བར་འགྱངས་འཇོག་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་མིན་སྐོར་ཤོད་དགོས་ཀྱི་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཡོད།

རྒྱ་ནག་གོ་མིང་ཏང་གི་སྐུ་ཚབ་ལིའུ་ (Mr. Liu) ཡིས་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འཚུད་ཐབས་ཐོག ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ཞུ་གཏུག་བྱས་པའི་ཀུན་སློང་འཁྱེར་སྟངས་ཐད་ལ་བསྔགས་བརྗོད་ཡོད། ཞུ་གཏུག་ཕྱི་བཤོལ་དགོས་པའི་བསམ་ཚུལ་ལ་དགག་པ་རྒྱག་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ངས་མཐོང་མ་སོང་ཞེས་དང༌། བོད་དུ་གནས་ཚུལ་ག་རེ་བྱུང་བཞིན་ཡོད་མེད་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མི་ཚོར་གོ་རྟོགས་ཡག་པོ་ཡོང་ཆེད་སྤྱིར་བཏང་གི་གནས་ཚུལ་འགའ་ཤས་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་ཞེས་བརྗོད།

བོད་ནི་ལོ་བདུན་བརྒྱའི་རིང་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་སུ་བསྡད་པ་རེད། འདི་ནི་རྒྱ་མི་ཚང་མས་རང་གི་ཤོག་ཁག་དང༌། ཆོས་ལུགས་གང་ཡིན་གྱི་ཁྱད་པར་ལ་མ་ལྟོས་པར་མཐོང་ཚུལ་དེ་ལྟར་འཛིན་བཞིན་ཡོད། རྒྱ་མིའི་ལམ་ལུགས་དར་ཁྱབ་འགྲོ་སྟངས་འདི་ནི་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་དར་ཁྱབ་འགྲོ་སྟངས་ལ་ལྟོས་མ་དགོས་ཤིང༌། དེ་གཉིས་དབར་ལ་གཤིབ་བསྡུར་དང་མཉམ་མཐུན་ནམ་ཡང་ཡོང་རྒྱུ་མེད་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད། ༡༧༩༣ དང་ ༡༨༡༢ ལོ་སོ་སོར་དབྱིན་གཞུང་གིས་དེའི་སྐབས་ཀྱི་རྒྱ་ནག་དང་མཉམ་དུ་འབྲེལ་ལམ་བཟོ་ཆེད་རྒྱ་ནག་ཏུ་བཏང་བའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་སྙན་ཐོ་བརྒྱུད་ནས་དངོས་འབྲེལ་གནས་ཚུལ་གསལ་སྟོན་བྱས་ཡོད།

སན་ཡད་སན་ (Sun Yat Sen) གྱིས་རྒྱ་ནག་གི་ལམ་ལུགས་དེང་རབས་ཅན་དུ་བཟོ་རྒྱུའི་ཆེད་དཀའ་ལས་མང་པོ་བརྒྱབ་ཡོད། ཁོང་གིས་རྒྱ་ནག་གི་མི་རིགས་ཡན་ལག་ཁག་ལྔ་པོར་འདྲ་མཉམ་གྱི་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། གལ་སྲིད་ཡན་ལག་ཁག་དབར་འཁྲུག་རྩོད་རིགས་ཤོར་བ་ཡིན་ན་དྲག་པོའི་སྒོ་ནས་སེལ་ཐབས་རྩ་བ་ནས་བྱེད་རྒྱུ་ཡོད་པ་མ་རེད་ཅེས་གླེང་ཡོད། བོད་དང་མཉམ་དུ་འབྲེལ་བ་བཞག་ཕྱོགས་ཐད། འདས་པའི་ལོ་ངོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔའི་རིང་ཁོང་གི་བླང་དོར་གྱི་བསླབ་བྱ་དེ་བཞིན་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བརྩི་བཀུར་དང་ལེན་ཞུས་ཡོད། དུས་སྐབས་དེའི་རིང་རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་དེ་ཡག་པོ་རྩ་བ་རང་ནས་བྱུང་མེད།

པེ་ཅིན་དུ་ཡོད་པའི་སྲིད་དབང་གིས་བོད་དུ་དམག་དཔུང་བཏང་བ་དེས་ཞི་བདེར་དགའ་བའི་འཛམ་གླིང་མི་མང་ཡོངས་ལ་བྱུང་བ་བཞིན་རྒྱ་ནག་མི་མང་གིས་ཧང་སང་ཧོན་འཐོར་ཡོད་པ་རེད། དེ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ཁེ་ཕན་ལས་ལྡོག་པའི་བྱ་བ་ཞིག་ཡིན་པས་བཙན་འཛུལ་བྱེད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དག་ཅིག་མེད། དེ་འདྲ་སོང་ཙང་དེ་ནི་བོད་མིའི་ཡན་ལག་དང་རྒྱ་ནག་གི་ཁྱིམ་མཚེས་གཞན་པའི་ཡན་ལག་དབར་མི་རབས་མང་པོར་འཁོན་འཛིན་ཡོང་གཞི་དང༌། རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡག་པོ་ཡོད་པ་དེར་དོ་ཕོག་ཆེན་པོ་བཟོས་པ་རེད།

རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་བྱུས་ལངས་ཕྱོགས་ནི་རྒྱ་གར་དང་མཉམ་དུ་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་དམ་ཟབ་ཉར་རྒྱུ་དེ་ཡིན་ཞིང༌། དེ་ཡང་རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱི་རྐྱེན་པས་རྒྱ་གར་ནང་བློ་ཕམ་ཡོང་གཞིའི་རྗེས་འབྲས་ངན་པ་ཞིག་སྔ་ཚུད་ནས་ཐེབས་བསྡད་ཡོད་པ་རེད། དེ་ནི་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཁུལ་གྱི་ཞི་བདེ་བརྟན་ལྷིང་ལ་སྡིགས་ར་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་རེད། རྒྱ་ནག་དམར་པོས་བོད་ཐོག་གློ་བུར་ཐོག་རྒྱག་ཏུ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་དགོས་དོན་ནི་བཅིངས་བཀྲོལ་གཏོང་ཆེད་དུ་ཡིན་པར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་ཡོད།

ཁོ་ཚོས་བོད་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་དང༌། སྤྱི་ཚོགས་ལམ་ལུགས་ནི་ཞིང་བྲན་ལམ་ལུགས་ཡིན་པར་ནན་བཤད་བྱས་ཡོད། སྐུ་ཞབས་ལིའུ་ལ་བོད་ནང་གི་ལམ་ལུགས་དེ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁུལ་གཞན་ནང་དར་ཁྱབ་འགྲོ་བཞིན་པའི་ལམ་ལུགས་དང་ཁྱད་པར་ཆེན་པོའི་མཐོང་ཚུལ་བྱུང་ཡོད། འོན་ཀྱང༌། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་བཅོས་བསྒྱུར་གཏོང་རྒྱུའི་བཀའ་མ་བཏང་བ་ཡིན་ན་ཡག་པོ་ཡོད་པར་དྲན་ཡོད། བོད་ནི་ནང་པའི་ཡུལ་ལུང་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་རེད།

དེ་ལྟར་ནའང༌། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་དང་འདྲ་བར་ནང་གསེས་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་ཁག་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་ཡོད། རྒྱ་ནག་དང་ལྷོ་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཁུལ་དུ་ནང་ཆོས་ལ་དད་མོས་བྱེད་མཁན་མི་ཚོགས་ས་ཡ་མང་པོའི་ཚེ་སྲོག་གནས་ཐུབ་པ་འདི་ནི་ཕན་ཚུན་སྤུན་ཟླ་ལྟ་བུའི་ཆིག་སྒྲིལ་གྱི་ནུས་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཡིན། དམར་པོས་བོད་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་དོན་འབྲས་སུ། བོད་དེ་བཞིན་འཛམ་གླིང་ཐོག་གི་དམར་པོའི་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་ཡོ་ཆས་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཐབས་བྱེད་རྩིས་བྱས་པ་དེ་རེད།

བོད་ནི་ས་བབས་ཐད་ཧ་ཅང་གལ་གནད་ཆེ་བའི་ཡུལ་ཞིག་རེད། དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་མཇུག་དང་ཉི་ཤུ་བའི་མགོ་སྟོད་ཙམ་དུ་ཁ་གཏད་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་བོད་དུ་མངོན་གསལ་དོད་པོའི་ཐོག་ནས་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་པའི་ཐབས་ཤེས་བྱས་ཡོད། འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པོ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་སྤྱིའི་རྩོད་རྙོག་ནང་བོད་པས་ཐེ་བྱུས་བྱས་པ་ཉུང་ཉུང་རེད།

འོན་ཀྱང༌། རྒྱ་དམར་གྱིས་ཉེ་བའི་ཆར་བྱ་སྤྱོད་ལག་བསྟར་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་ཀྱི་རྩ་དོན་སླར་ཡང་ཛ་དྲག་ཅན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་རེད། བོད་ནི་དམར་པོའི་རྒྱ་བསྐྱེད་རིང་ལུགས་པའི་འཆར་གཞི་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་རྟེན་གཞི་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཐབས་བྱས་ཡོད། རྒྱ་ནག་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་ནང་དུ་བྱུང་བ་བཞིན། བོད་དུ་ཕྱིའི་བཙན་འཛུལ་ལྷགས་པ་ནི་གསར་བརྗེ་འམ། ཡང་ན་བཅིངས་བཀྲོལ་གྱི་ལས་འགུལ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་སྟོན་ཐབས་བྱས་བསྡད་པ་རེད། དམར་པོས་བོད་དུ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་པའི་དགོས་དོན་ངོ་མ་དེ་རང་རེད།

ཚོགས་གཙོས་བརྗོད་དོན་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གླེང་བའི་གནད་དོན་སྙིང་དོན་རྣམས་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གི་དབང་ཆའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་སླེབས་ཀྱི་མི་འདུག་ཅེས་དང༌། དེ་སྔ་ཁོང་གིས་ཨུ་རུ་སུ་དང་རྒྱ་ནག་གི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་ལ་ཕུལ་བའི་གནས་ལུགས་སྙིང་དོན་ཁག་གི་ཐོག་ལ་སྐད་ཆ་ཤོད་དུ་བཅུག་ཡོད། འོན་ཀྱང༌། དེ་ལྟར་བྱེད་དགོས་པའི་གནད་དོན་གཅིག་རང་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཁོ་ཚོས་ཕུལ་བའི་བརྡ་འཕྲིན་གྱིས་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཐག་གཅོད་བྱེད་སྐབས་ཕན་ཐོགས་ཡོང་བར་དྲན་ཡོད། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱིས་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་གནད་དོན་འཚུད་ཐབས་དགོས་འདུན་བཏོན་པའི་བསམ་ཚུལ་དེ་འགྱངས་འཇོག་ཡོང་བའི་སྤྱི་མོས་ཐོག་ཐག་གཅོད་བྱུང་ཡོད།

ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་སྒོ་རོ་སཱོ་ (Mr, Gross) ཡིས་གསུངས་དོན། གནད་དོན་འགྱངས་འཇོག་ཡོང་བའི་འོས་ཤོག་འཕེན་པ་ཡིན་ཞེས་དང༌། གང་ཡིན་ཟེར་ན། དེ་སྔ་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས། རྒྱ་གར་ནི་བོད་དང་ས་འབྲེལ་འཁེལ་གྱི་ཡོད་ཅིང༌། ཕན་ཚུན་ཁྱིམ་མཚེས་ལ་སོང་ཕན་གནོད་འབྲེལ་བའི་ལས་དོན་གཉེར་དགོས་རྐྱེན་ཞི་བའི་ཐབས་ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་འགྲིགས་འཇགས་ཡོང་བའི་རེ་བ་བྱས་ཏེ་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་ལ་ཞུས་པ་ཡིན།

ང་ཚོས་རང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྲིད་བྱུས་གཞིར་བཟུང་བའི་ཐོག་ནས་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་བརྒྱུད་རིམ་གཞན་པ་གང་རུང་ཐོག་ནས་གནད་དོན་འཚུད་ཐབས་ཡོང་བའི་འོས་ཤོག་ངེས་པར་འཕེན་ཡོད་པར་སྲིད།

རྩོད་རྙོག་རིགས་དང་དྲག་གནོན་བྱུང་བའི་རིགས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཞུ་གཏུག་དགོས་པའི་བསམ་ཚུལ་ལ་ག་དུས་ཡིན་རུང་ཨ་རིའི་གཞུང་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་རར་བདེ་སྡུག་ཤོད་པ་དང༌། བསམ་ཞིབ་བྱེད་པ། ཞི་འགྲིག་བཅས་བྱེད་ཆོག་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཡོད་པ་རེད། ང་ཚོའི་གཞུང་ལ་རྒྱུ་མཚན་མེད་ཅིང༌། གཞི་མེད་བསྙོན་འཛུགས་ཇི་འདྲ་ཡིན་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་དེར་ཨ་རིའི་གཞུང་ཕྱོགས་ནས་ལངས་ཕྱོགས་དེ་རང་བཟུང་བསྡད་ཀྱི་ཡོད་རེད།

དེ་ལྟར་ནའང༌། ད་ལྟའི་གནད་དོན་ཐད་ཨ་རིའི་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ངོས་ནས་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱིས་རེ་སྐུལ་བྱས་པའི་གནད་དོན་དེར་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་བཏོན་པའི་བསམ་ཚུལ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་འདོད་ཡོད།13

རིག་གྲོལ་རིག་པའི་ཡོན་ཏན་འབུམ།།

སྙན་པ་སྙན་པར་འཁྲོལ་བའི་རྒྱུ།།

ཀུན་ཏུ་ཀུན་ལ་བཀྲམས་པའི་ནོར།།

ས་ཆེན་ས་ཡི་སྙིང་པོར་གྱུར།།

ཨེ་མ་ཁ་བའི་མེ་ཏོག་ཡོངས་གྲོལ་བའི།།

ཞི་བསིལ་སྣང་བ་འཇོ་བའི་ཕན་བདེའི་དཔལ།།

སྲིད་གསུམ་ཡོན་ཏན་ཀུན་ཏུ་རྫོགས་པའི་ཞིང༌།།

གངས་ཅན་ལྗོངས་ཞེས་ཉི་ཟླའི་འགྲོས་ཀྱིས་གླེང༌།།

འོན་ཏེ་ཤར་ཕྱོགས་ཀླ་ཀློའི་དཔུང་པ་ཧམ་སེམས་སྦྲུལ་གྱིས་བཏེགས་པའི་ཚུལ།། དམར་པོ་མེ་ཡི་མདངས་ལ་ཟ་བ་ཇུས་ངན་གླང་བོའི་ཁ་རླངས་ཁྲོད།། ཡོན་པོར་འགྱུ་བས་སྡིག་ཏོའི་དཔུང་ཚོགས་གྲོག་མའི་ཚང་ཆེན་གཏོར་བ་བཞིན།། གངས་ཀྱི་འདབ་མ་རེ་རེ་ལ་ནི་མི་སྡུག་རྒུད་པའི་ལོ་ཟླ་ཤར།།

དེ་བས་སྔོན་ཚེ་ཕྱོགས་ཀྱི་བུ་མོས་སྙན་པར་གྱེར་པའི་དྲུག་འགྱུར་གྱི།། གདངས་སུ་འདྲེས་པའི་བསིལ་ལྡན་བུ་མོའི་ལུགས་གཉིས་གསེར་གྱི་རྣ་ཆ་གང༌།། ཕྱོགས་དང་མཚམས་ཀྱི་ར་བ་ལས་བརྒལ་དམར་དཔུང་མུན་པའི་རྩུབ་རེག་གིས།།

ཡོངས་སུ་གཞིལ་བའི་ངང་ཚུལ་ལ་ནི་མ་བཟོད་རྒྱབ་རྟེན་ཕྱོགས་སུ་བཙལ།།

རྒྱལ་ཚོགས་ཁྲིམས་སྲོལ་གསེར་གྱི་ཀྱོ་བས་ཡོངས་བཟུང་བསྒྲགས་ཡིག་ཏམ་བུ་རས།། ཉེར་འཚོ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁམས་མཐའ་དག་བདེན་དོན་གར་གྱི་སྟངས་སྟབས་སུ།། ཞུགས་པའི་སྣ་ཚོགས་དཔལ་གྱི་ཕྱྭ་གཡང་འཇོ་བའི་དགེ་མཚན་ཟླ་མེད་ཀྱང༌།། དམར་པོའི་ངན་བྱུས་རྒྱན་དུ་སྤྲས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དག་གིས་རྒོལ་ལ་བརྩམས།།

དེ་མཚུངས་གཟུར་གནས་སྤྱན་མིག་རབ་ཡངས་པའི།།

ཕུན་ཚོགས་ལམ་ཏུ་བགྲོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་འགས།།

བསིལ་ལྡན་སྲིད་པའི་མུན་པ་གཞོམ་བྱེད་པའི།།

ཕན་བདེའི་རོགས་མགོན་སྣང་བ་སྤྲོས་འདི་རྨད།།

སྔོན་ཚེ་ཆོས་སྲིད་སྲད་བུས་སྦྲེལ་བ་དབྱིན་གཞུང་དང་ནི་རྒྱ་གར་བཅས།། བདེན་དོན་སྲོག་གི་ཀ་བ་རིང་མོ་འགྱེལ་བའི་ཚུལ་ལུགས་མ་རྟོགས་ཤིང༌།། ངན་བྱུས་སྲིད་ཀྱི་སྦྱོར་བར་གོམས་པས་བོད་འབངས་སྡུག་གི་མུན་པ་དག། གཞིལ་བའི་རོགས་འདེགས་ཁབ་རྩེ་ཙམ་ཡང་མ་བྱས་འདི་ཀོ་སྙིང་དུ་གཟན།།

དེ་ལྟར་གཞན་དོན་ཕུན་ཚོགས་ཟས།།

འབའ་ཞིག་རོལ་པའི་གངས་རི་བའི།།

ཞི་བསིལ་པད་དཀར་གྲོལ་བའི་ཚལ།།

རྒུད་པའི་བྱུང་བ་ཟད་དུ་མེད།།

མཐའ་དབུས་རྒྱལ་ཁམས་མཐའ་དག་པའི།།

སྤྱན་ཟུང་ལོང་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱིས།།

གངས་དཀར་ཁྲག་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་ཚུལ།།

ས་ཆེན་བྱུང་བའི་སྦུབས་སུ་མནན།།

1 ‘Tibet in the United Nations 1950-1961’ ཞེས་པ་དང༌། རང་རྣམ་‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང༌།’ ‘བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་’སྨད་ཆ། ‘མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་’གླེགས་བམ་དྲུག་པ་བཅས་སུ་གསལ།

2 སྒོལ་སི་ཀྲན་གྱིས་བརྩམས་པའི་’དེང་དུས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས’ཞེས་པའི་དབྱིན་དེབ་ཤོག་ངོས་ ༧༡༢ ནང་གསལ།

j ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་གྱི་ནེའུ་ཡོག་དུས་བབ། ‘New York Times’ཐོག་གསལ།

3 ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་ནེའུ་ཡོག་དུས་བབ་ ‘New York Times’ ཐོག་གསལ།

4 ‘Tibet in the United Nations 1950-1961’ཞེས་པའི་དབྱིན་དེབ་ཤོག་ངོས་ ༤ པར་གསལ།

5 ‘Tibet in the United Nations 1950-1961’ཞེས་པའི་དབྱིན་དེབ་ཤོག་ངོས་ ༥ ནས་ ༦ བར་གསལ།

6 ‘Tibet in the United Nations 1950-1961’ཞེས་པའི་དབྱིན་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༦ པར་གསལ།

7 བོད་རྩ་ཡལ་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་‘Tibet Disappears’ཤོག་གྲངས་ ༡༠༡ ནང་གསལ།

8 ‘Tibet in the United Nations 1950-1961’ དབྱིན་དེབ་ཤོག་ངོས་ ༡༥ ནས་ ༡༦ བར་གསལ།

9 ‘ཁྲག་གིས་བོད་ལ་བརྗོད་པ།’ ཤོག་གྲངས་ ༢ ནས་ ༤ བར་གསལ།

10 ཐོ་མ་སེ་ལེར་ཌེས་ (Thomas Laird) བརྩམས་པའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས‘ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་དང་གླེང་མོལ’ ‘The Story of Tibet, Conversations with the Dalai Lama’ཞེས་པར་གསལ།

11 ཨ་རིའི་རྒྱལ་སྲིད་སྤྱི་ཁྱབ་ཁང་གི་དྲུང་ཆེ་དང༌། ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་ཧན་ཌར་སོན་ (L. W. Henderson) དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་བཅས་ཕན་ཚུན་བར་བཏང་གནས། ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༨ FRUS 6 (1950) ཤོག་གྲངས ༥༤༦ ནས་ ༦༡༣ རྒྱ་ནག་དང་ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤ་ ཡའི་འབྲེལ་ལམ་ཤོག་གྲངས་ ༣༩ ནས་ ༤༨ བོད་རྒྱལ་ཁབ། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་བོད་རྒྱ་འབྲེལ་ལམ (TIBETAN NATION: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations) ཤོག་གྲངས་ ༤༩༢ ནས་ ༥༣༢ བཅས་སུ་གསལ།

12 ‘བོད་ཀྱི་གནས་བབས་’ཤོག་ངོས་ ༢༤༤ ནང་གསལ།

13 ‘Tibet in the United Nations 1950-1961’ དབྱིན་དེབ་ཤོག་ངོས་ ༧ ནས་ ༡༤ བར་གསལ།

ས་བཅད་གཉིས་པ།

ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་ལ་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་རྗེས་སླར་ཡང་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་གཉིས་པ་གནང་བ།

སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་བོད་མིའི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང༌། བཀའ་ཤག་བཅས་རྒྱ་གར་འཕགས་ཡུལ་མ་སུ་རིར་བཙན་བྱོལ་དུ་ཞབས་སོར་འཁོད་རྗེས་ཟླ་བ་གསུམ་ཙམ་རིང་ལ་རྒྱ་བོད་བར་ཞི་གྲོས་ཡོང་རེས་བཟོད་འཁུར་ངང་སྒུག་མཛད་ཀྱང༌། རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་དེ་ལས་ཡོངས་སུ་ལྡོག་པའི་དྲག་རྩུབ་སྲིད་བྱུས་བཟུང་སྟེ། བོད་ནང་གི་གནས་ཚུལ་ཇེ་ཞན་ཇེ་སྡུག་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་སྟབས།

ལོ་དེའི་ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་བོད་ནང་རྐྱེན་ངན་ཇི་བྱུང་ཟུར་ཙམ་ཞིག་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ལ་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས་ཐོག་14བོད་དོན་ཐད་ཞི་འཇམ་དྲང་བཞག་གི་སྒོ་ནས་འགྲིག་ཐབས་ཡོང་རྒྱུར་ད་དུང་ཡང་རེ་མོས་ཆེན་པོ་ཡོད་སྐོར་གསལ་པོར་གསུངས་ཡོད་རུང༌། དེ་ལ་རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་དང་ལེན་རྣམ་འགྱུར་གང་ཡང་མ་བསྟན་པས་མ་ཚད། བོད་ནང་གདུག་རྩུབ་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་སྔར་ལས་ཛ་དྲག་ཆེ་བ་ལག་ལེན་བསྟར་གྱི་ཡོད་པར་བརྟེན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང༌། བཀའ་བློན་རྣམ་པ་སོགས་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་མཛད་གཙོ་ལྷན་རྒྱས་བཀའ་བསྡུར་ཐོག་ནས། ད་ཆ་བོད་ཀྱི་དོན་གནད་ཐད་འདི་ལོར་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུ་གཏུག་གནང་ན་དགེ་མཚན་ཆེ་བར་ཐུགས་མོས་གཅིག་གྱུར་བྱུང་བ་བཞིན། འཛམ་གླིང་ཞི་བདེར་དགའ་ཞིང༌། དྲང་པོར་གནས་པ་རྣམས་ནས་བོད་མིའི་བདེ་སྡུག་བདེན་རྫུན་གསལ་པོར་རྟོགས་ཐུབ་པའི་ཆེད་དུ་མཐའ་མའི་རེ་འབོད་རྒྱག་ས་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་བོད་དོན་འདི་ཐོག་བདེན་པའི་རྒྱབ་གཉེར་ཡོང་བའི་རེ་སྐུལ་མི་ཞུ་མཐུ་མེད་ཀྱི་གནས་སུ་གྱར་སོང་བས། དེ་ལུགས་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནས་རང་དབང་དང༌། དྲང་བདེན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ནུས་ལྡན་ཡོང་བ་ཞེས་སོགས་བརྗོད་བྱ་འཁོད་པའི་དབྱིན་ཡིག་གསལ་བསྒྲགས་ཤིག་གཏན་འབེབས་མཛད་པ་དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་མཚན་རྟགས་བཀོད་དེ་རིམ་བཞི་ཚ་རོང་སྲས་ནས་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༣༡ དགོང་དྲོ་ལྡི་ལིར་འཛམ་གླིང་ཡུལ་ཁག་གི་གསར་འགོད་པ་འདྲ་མིན་འདུ་འཛོམས་སར་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་གཏུག་མཛད་རྒྱུར་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བའི་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས།

༡༩༥༩ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡ ཉིན་ཕྱི་དྲོར་ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་གཏུག་ཆེད་མ་སུ་རི་ནས་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་རྒྱ་གར་སྲིད་འཛིན་ར་ཇན་དྷར་པར་སཱཏ་མཆོག་དང༌། སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ། གཞན་ཡང་འབྲེལ་ཡོད་དཔོན་རིགས་ཁག་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་གཞུང་ཚབ་ཁག་བཅས་ལ་མཇལ་འཕྲད་གནང་སྟེ་ད་ཆ་བོད་དོན་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྔོན་ཞུས་བསྐྱར་སྐུལ་མ་གནང་མཐུ་མེད་ཡིན་སྐོར་དང༌། རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་གླེང་སློང་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཤུགས་ཆེ་ཡོང་བ། བོད་དོན་སྒྲུབ་ཕྱོགས་བཀའ་སློབ་ཡོང་བའི་སྐོར་སོགས་ཞུ་སྐུལ་མཛད་ཡོད།15

ཚེས་ ༢ ཉིན་རྒྱ་གར་བ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་རྩོད་པའི་ཚོགས་མི་མཁས་དབང་སྐུ་ཞབས་པུར་ཤོད་ཏམ་ཏྲི་ཀམ་ད་སེ་ (Purshottam Trikamdas) ཡིས་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བར་བཅར་སྐབས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་འབུལ་རྒྱུའི་སྙན་ཞུའི་ཟིན་བྲིས་སྐོར་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་ཞུ་དགོས་ཡོད་ལུགས་གསུང་མོལ་གནང་དོན། “ལྡི་ལིར་འཛམ་གླིང་ལས་དོན་ལྷན་ཁང་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། ལྷན་ཁང་དེ་ནས་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པའི་ཚོགས་ཆེན་ཞིག་ཐོག་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུང་བཤད་གནང་ཁོམ་གྱུར་ན་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་ཡོང་བ་འདུག གསུང་བཤད་གང་ཡང་གནང་ན་འགྲིག་གི་རེད། ཚོགས་ཆེན་དེའི་དུས་ཚོད་དགོང་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ ༥ པ་ནས་ ༦ བར་གནང་ན་བསམ་གྱི་འདུག་”ཅེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་ཆེན་པོས། “ཕལ་ཆེར་ཚེས་པ་བདུན་བརྒྱད་ཅིག་ལ་དུས་ཁོམ་མི་ཡོང་ངམ། ད་རེས་ལྡི་ལིར་བྱེད་སྒོའི་དུས་ཚོད་རེའུ་མིག་ལ་བལྟས་ནས་ལན་གསལ་ཞུས་འཐུས་”ཞེས་གསུངས་མཇུག “ད་རེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་རྒྱུའི་སྐོར་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱས་པ་དེ་གང་འདྲ་བྱུང་ཡོད་དམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་བསྐྱངས།

སྐུ་ཞབས་པུར་ཤོད་ཏམ་གྱིས། “ཧ་ཅང་ཡག་པོ་བྱུང་འདུག དེ་གའི་དགོང་མོ་དེ་རང་ལ་གསར་ཤོག་ཁག་ཏུ་འགོད་དགོས་མངགས་པ་ཡིན། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་ཞུ་གནང་རྒྱུའི་གོ་སྒྲིག་གྲུབ་ཡོད་དམ་མེད།” ཅེས་དགོངས་སྐོར་ཞུས།

ྋགོང་ས་ཆེན་པོས། “ད་ལྟ་གོ་སྒྲིག་ཚར་མ་སོང་”ཞེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་པུར་ཤོད་ཏམ་གྱིས། “གང་མྱུར་ཅི་མྱུར་འགྲུབ་ཐུབ་པ་བྱུང་ན་ཡག་པོ་འདུག བོད་དོན་ཐོག་འཛམ་གླིང་གང་ས་ནས་དོ་སྣང་བྱེད་ཀྱི་འདུག་པ་དང༌། ལྷག་པར་ཨ་རིའི་གསར་ཤོག་གནད་ཆེ་ཁག་ཏུ་བོད་སྐོར་ཐོན་ཡོད་སྟབས། ཨ་རིའི་མི་མང་ཚོས་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་འདུག ད་ལྟ་ཚང་མས་དོ་སྣང་བྱེད་པའི་སྐབས་འདིར་སྙན་ཞུ་འབུལ་གནང་ཐུབ་པ་གནང་རྒྱུ་དེ་གལ་གནད་ཆེན་པོ་རེད། ཉིན་བཅུའི་ནང་ཚུད་ཕུལ་གྲུབ་པ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་གནང་དགོས།” ཞེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་ཆེན་པོས། “དེ་དོན་རང་བྱེད་རྩིས་ཡིན། སྙན་ཞུའི་ཟིན་བྲིས་གཏན་འཁེལ་མཚམས་སུ་ཁྱེད་རང་ལའང་གོ་བསྡུར་ཞུ་དགོས་ཡོད”ཅེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་པུར་ཤོད་ཏམ་གྱིས། “སྙན་ཞུའི་ཟིན་བྲིས་གང་མྱུར་བཟོ་འགོད་གནང་གལ་”ཞེས་ཞུས་ཐོག “ད་རེས་གསར་འགོད་ཚོགས་འདུར་གསུང་བཤད་གནང་རྒྱུའི་གོ་སྒྲིག་གྲུབ་ཡོད་དམ་མེད་”ཅེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས།

གོང་ས་ཆེན་པོས། “དོ་དགོང་སྲིད་བློན་མཇལ་རྒྱུ་སོགས་སྔོན་ནས་གོ་སྒྲིག་ཟིན་པའི་བྱེད་སྒོ་ཁག་གི་གནས་ཚུལ་དང་བསྟུན་ཏེ། འདི་ནས་ཕྱིར་ལོག་མ་བྱས་གོང་གསར་འགོད་པའི་ཚོགས་འདུ་ཞིག་ཐོག་སྐད་ཆ་བཤད་ན་བསམ་པ་ཡོད་དེ། ད་ལྟ་ངེས་གཏན་འཁེལ་བ་བྱུང་མ་སོང་”ཞེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་པུར་ཤོད་ཏམ་གྱིས། “གསར་འགོད་པ་མང་པོས་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསར་འགོད་ཚོགས་འདུ་ཞིག་ཏུ་གསུང་བཤད་གནང་བའི་རེ་བ་ཆེན་པོ་ཞུ་གི་འདུག དེ་ཙམ་མ་ཟད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་ཞུ་གནང་བ་ནས་བཟུང་བོད་དོན་དྲིལ་བསྒྲགས་བར་མ་ཆད་པ་གནང་དགོས་དེ་གལ་གནད་ཆེན་པོ་རེད་”ཅེས་དང༌། “ལོན་ཌོན་ (London) ནས་གཱར་ཌན་ (The Guardian) ཞེས་པའི་གསར་ཤོག་གི་ལས་བྱེད་བུད་མེད་ཅིག་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བར་བཅར་གྱི་འདུག དེ་ལ་བོད་དོན་གནས་ལུགས་གསལ་པོ་བཀའ་གནང་ན་ཡག་པོ་འདུག གུས་པར་བཀའ་གནང་འོས་ལྷུག་པོར་གསུང་སྐྱོང་”ཞེས་སོགས་ཞུས།

ྋགོང་ས་ཆེན་པོས། “ད་ཆ་ང་ཚོས་བོད་དོན་འདི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུ་གཏུག་བྱ་རྒྱུར་གཏན་འཁེལ་བ་མ་ཟད། སྙན་ཞུའི་བརྗོད་དོན་ཡང་ང་ཚོ་བོད་རྒྱལ་ཁབ་རང་བཙན་གྱི་ཡུལ་དུ་ཕྱི་རྒྱལ་རྒྱ་ནག་ནས་རྒྱ་མི་དམར་པོས་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དང༌། དེས་རྐྱེན་པས་བོད་ནང་གནས་ཚུལ་ཐབས་རྡུགས་བྱུང་བའི་སྐོར་གསལ་པོར་འགོད་ཀྱི་ཡིན། ང་ཚོས་འདི་དང་འདི་ལྟའི་སྲིད་དོན་གྱི་ལས་འགུལ་རྒྱ་ཆེ་མུ་མཐུད་མ་བྱས་ཐབས་མེད་ཅིག་ཆགས་པ་འདི་ནི། སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུའི་དགོངས་བཞེད་སྲིད་བྱུས་དང་རྒྱབ་འགལ་དུ་སོང་བར་བརྟེན། རྒྱ་གར་གཞུང་ཕྱོགས་ནས་མཛད་དཀའི་འགོག་རྐྱེན་ཡོང་གི་མ་རེད་དམ་”ཞེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་པུར་ཤོད་ཏམ་གྱིས། “རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་མཛད་དཀའ་ཆེན་པོ་ཏན་ཏན་ཡོང་གི་རེད། ཡིན་ནའང་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་འདི་འདྲ་མ་གནང་ཐབས་མེད་རེད། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་འགོག་རྐྱེན་གང་འདྲ་ཞིག་གནང་ཡང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་འབུལ་གནང་རྒྱུ་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བ་དེ་དོན་མཐར་སྐྱེལ་གནང་གལ། རྒྱ་གར་གྱི་ཕྱོགས་གང་སའི་མི་མང་ནས་བོད་དོན་ལ་སེམས་ཁུར་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་འདུག་”ཅེས་དང༌། “ད་རེས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལྡི་ལིར་བཞུགས་རིང་དེར་ཕྷི་ལི་པིན་ (Philippines) ལ་སོགས་པའི་ཤར་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་གཞུང་ཚབ་ཚོ་དང་མཇལ་མོལ་གནང་དགོས་སྐོར་དང༌། པ་ཀི་སི་ཐན་ (Pakistan) གཞུང་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་བརྒྱུད་གནང་རྒྱུའི་རེ་བ་ཡོད་པ་དང༌། སེ་ལོན་གཞུང་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་མིའི་རང་དབང་ཐོབ་ཐང་སྐོར་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་རྒྱུའི་སྐོར་”16སོགས་ཞུས།

དེ་རྗེས་དགོང་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༧ ནས་ ༨ དང་སྐར་མ་ ༢༠ བར་ྋགོང་ས་མཆོག་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་མཇལ་བཅར་ཞུས་ཏེ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་འབུལ་རྒྱུའི་སྙན་ཞུའི་ཟིན་བྲིས་ཤིག་བཟོ་འཆར་ལ་སྲིད་བློན་མཆོག་ནས་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་དགོས་ལུགས་གསུང་མོལ་མཛད་པ་གཤམ་གསལ།

ྋགོང་ས་ཆེན་པོས། “སྲིད་བློན་མཆོག་འདི་ལོ་མ་སུ་རིར་ཕེབས་རྗེས་ནས་མ་མཇལ་བར་ཡུན་རིང་སོང་བར་བརྟེན། ད་རེས་ཆེད་མཇལ་གང་ཅིའི་བཀའ་སློབ་ཞུ་དགོས་པ་སོགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ལྡི་ལིར་ཡོང་བ་ཡིན”ཞེས་ཞུ་གནང་མཛད།

སྲིད་བློན་མཆོག་གིས། “ྋགོང་ས་མཆོག་ཟླ་གཅིག་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ་ལྡི་ལིར་ཕེབས་ན་སྤྲོ་པོ་ཡོང་གི་རེད། དེང་སང་ད་དུང་ཚ་བ་ཆེན་པོ་ཡོད་སྟབས་བཞུགས་ས་བག་ཕེབས་པོ་ཡོང་གི་མ་རེད། ཡིན་ནའང་ད་རེས་ཕེབས་རྒྱུ་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་སྟབས་དེ་ནས་ཕར་འགྱངས་གནང་དགོས་ཞུ་བདེ་མ་བྱུང༌། ད་རེས་ལྡི་ལིར་དུས་ཡུན་རིང་ཐུང་ག་ཚད་བཞུགས་རྩིས་ཡོད་དམ”ཞེས་གསུངས།

ྋགོང་ས་ཆེན་པོས། “བདུན་ཕྲག་གཅིག་ཙམ་སྡོད་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་ཡོད”ཅེས་ཞུ་གནང་མཛད།

སྲིད་བློན་མཆོག་གིས། “ང་རང་ཉིན་བཅུ་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ་ཨ་ཕྷེ་གྷ་ནི་སི་ཐན (Afghanistan) དང༌། ཨི་རན་ (Iran) སོགས་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་ཁག་ཏུ་བདུན་ཕྲག་གཅིག་རིང་འཚམས་འདྲི་ལྟ་སྐོར་ཞིག་ལ་འགྲོ་རྩིས་ཡོད། དེ་རིང་དམིགས་བསལ་བཀའ་གནང་རྒྱུ་ཡོད་ན་གསུང་རོགས་གནང་”ཞེས་གསུངས།

ྋགོང་ས་ཆེན་པོས། “ངོས་དང༌། བོད་མི་དམངས་མང་པོ་རྒྱ་གར་དུ་བཙན་བྱོལ་ལ་སླེབས་ནས་ཟླ་ཤས་སོང་བ་འདིའི་རིང་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་འཚོ་བའི་ཐོག་རོགས་རམ་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། ད་རེས་དམིགས་བསལ་སྙན་བསུན་ཞུ་དགོས་ཤིག་ཡོད། དེ་ནི་ང་ཚོའི་བོད་དོན་སྐོར་དེ་ཡིན། འདི་སྐོར་སྔོན་དུ་སྲིད་བློན་མཆོག་མ་སུ་རིར་མཇལ་སྐབས་གནས་ལུགས་ཞིབ་ཞུས་དེ་སྐབས། རྒྱ་ནག་དང་ཞི་བའི་ཐོག་ནས་འགྲིགས་ཐབས་ལ་འབད་བརྩོན་མུ་མཐུད་བྱེད་དགོས་དང༌། སྔ་འཕྲོས་བཟོད་བསྲན་ཆེན་པོའི་སྒོ་ནས་ངང་སྒུག་བྱེད་དགོས། རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་འགྱུར་བ་ཡོང་སྲིད་ཅེས་བཀའ་སློབ་གནང་བྱུང༌།

དེ་དོན་བོད་ནང་དྲག་གནོན་མཚམས་འཇོག་ཡོང་བ་དང༌། རྒྱ་བོད་དབར་ཞི་འཕྲོས་སྣེ་མཐུད་ཐུབ་ཆེད་ཟླ་བ་ནས་ཟླ་བ་བསྟུད་དེ་ངང་སྒུག་བྱས་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་རྒྱ་མིའི་ཕྱོགས་ནས་བོད་རྒྱལ་ཡོངས་ཁྱོན་ལ་དྲག་གནོན་གདུག་རྩུབ་ཀྱི་བྱ་ངན་རང་སྣང་གང་དྲན་ལག་ལེན་བསྟར་རྐྱང་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་པས་མ་ཚད། པེ་ཅིན་གཞུང་ནས་ཞི་འཕྲོས་བྱ་འདོད་རྩ་བ་ནས་མེད་པའི་རྣམ་འགྱུར་གསལ་པོར་བསྟན་པ་དང༌། ད་ལྟའི་ཆར་རྒྱ་གར་གཞུང་སོགས་ནས་ང་ཚོའི་དཀའ་རྙོག་སེལ་ཐབས་རེ་དོན་སྒྲུབ་མཁན་མེད་པ་དེ་འདྲར་སོང༌། ད་ཆ་ང་ཚོ་འུ་ཐུག་ཐབས་ཟད་ཀྱི་མཐའ་མའི་སྐད་རྒྱག་ས་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་སྙན་ཞུ་འབུལ་རྒྱུའི་བསམ་བློ་ཡོད་ཅེས་ཉེ་ཆར་ངོས་ནས་གསལ་བསྒྲགས་ཤིག་བྱས་པ་ཡིན། དེ་དོན་ལག་ལེན་དངོས་འགེལ་ཐུབ་ཆེད། སང་ཉིན་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་སྐུ་ཚབ་ཁག་ལ་འབྲེལ་བ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ང་ཚོའི་བྱེད་ཐབས་འདིས་རྐྱེན་པས་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་སྐུ་ངལ་མཛད་དཀའ་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུ་ངེས་གཏན་ཡང༌། དེ་མིན་བོད་དང་བོད་འབངས་སྐྱོབ་ཐུབ་པའི་ཐབས་ལམ་གཞན་དག་གང་ཡང་མི་འདུག” ཅེས་སོགས་ཞུ་གནང་མཛད།

སྲིད་བློན་མཆོག་གིས། “ཕྱི་རྒྱལ་སྐུ་ཚབ་སུ་སུ་མཇལ་འཕྲད་གནང་གི་ཡོད་དམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “ཉི་ཧོང་དང༌། ཕྷི་ལི་པིན། (Philippines) སེ་ལོན་ (Ceylon) བཅས་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཁོང་རྣམ་པ་སང་ཉིན་མཇལ་དུས་བཟོས་ཡོད་”ཅེས་ཞུ་གནང་མཛད།

སྲིད་བློན་མཆོག་གིས། “མཇལ་འཕྲད་གནང་རྒྱུའི་སྐུ་ཚབ་དེ་གསུམ་གཅིག་པུ་ཡིན་ནམ”ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “གཞན་དག་ཀྱང་ཡོད། ཁོང་ཚོ་དང་བཀའ་མོལ་ཞུས་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་འབུལ་རྒྱུའི་སྙན་ཞུའི་ཟིན་བྲིས་ཤིག་བཟོ་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་ཡིན་པས། སྲིད་བློན་མཆོག་ནས་སྙན་ཞུའི་སྐོར་ལ་བཀའ་སློབ་གནང་རོགས་”ཞེས་ཞུས་གནང་མཛད།

སྲིད་བློན་མཆོག་གིས། “སྙན་ཞུའི་སྐོར་ལ་ངོས་ནས་གང་ཡང་ཞུ་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད། ཟླ་བ་གཅིག་ཙམ་གྱི་སྔོན་དུ་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་གྲོས་ཚོགས་ནང་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བོད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུ་ཐབས་མེད་ཅེས་བཤད་པ་གསན་ཐོས་བྱུང་ཡོད་ཤག གཞི་རྩའི་ཐོག་རྒྱ་གར་ནས་བོད་ལ་ཤ་ཞེན་ངེས་པར་བྱེད་དགོས་པ་དེ་ལྟར་ཡང༌། ང་ཚོས་བོད་དོན་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུ་གཏུག་གནང་ནས་དོན་འབྲས་ཆེན་པོ་མི་ཡོང་བར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། བོད་ཐོག་ང་ཚོའི་སྲིད་བྱུས་འཛིན་སྟངས་ལ་འགྱུར་བ་མེད། སྔོན་མ་དང་དེང་སང་གཅིག་པ་རེད།

གཅིག་བྱས་ན་ཉིན་རེ་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བོད་དོན་སྐོར་སྔོན་དུ་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་གྲོས་ཚོགས་ནང་བཤད་པ་དེ་ཡང་བསྐྱར་ཤོད་དགོས་བྱུང་མདོག་ཁ་པོ་རེད་”ཅེས་དང༌། “རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་མཁས་པ་ཚོས་བརྗོད་བབས་ལ་གཞིགས་ན། བོད་དོན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུ་རྒྱུ་དེ་ལས་སླ་པོ་ཞིག་ཡོད་བཟོ་མི་འདུག རྩ་བའི་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་གི་འགྲོ་ལུགས་ནི། ཕལ་ཆེར་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་འཆར་ལ་རག་ལས་པ་རེད།

གང་ལྟར་ཡང་བོད་དོན་དེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་དུ་སླེབས་མཚམས་འཐུས་མི་མང་ཆེ་བས་བོད་པར་ཕན་སེམས་དང༌། དྲང་བདེན་གྱི་ནུས་ཤུགས་གང་ཆེ་བཏོན་ཏེ། རྒྱ་མིའི་བྱ་སྤྱོད་ངན་པར་སྐྱོན་འཛུགས་བྱ་རྒྱུར་ཐེ་ཚོམ་ཡོད་པ་མ་རེད། དེ་ནི་དོན་ལ་ཕན་གནོད་ཇི་བྱེད་མི་ཤེས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་བོད་དོན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུས་ནས་བོད་མིར་ཕན་རླབས་ཆེན་པོ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུའི་ཐུགས་རེ་གནང་གི་ཡོད་དམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ནས་མ་མཐར་ཡང་བོད་ལ་བདེན་པ་ཡོད་པ་དང༌། རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པར་ངོས་འཛིན་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱ་མིའི་བྱ་སྤྱོད་ངན་པར་སྐྱོན་འཛུགས་ཤུགས་ཆེ་བྱུང་བ་ཡིན་ན། དེས་ཕུགས་ཡུལ་བོད་དང༌། རྒྱ་ནག་ནང་ལ་འགྱུར་བ་ཡོང་སྐབས་ཕན་ཁྱད་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་རེད་བསམ་གྱི་འདུག་”ཅེས་ཞུས་གནང་མཛད།

སྲིད་བློན་མཆོག་གིས། “འགྱུར་བ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོང་གི་རེད་དགོངས་ཀྱི་ཡོད་དམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “རྒྱ་དམར་དབང་འཛིན་པ་ཚོས་བོད་དང༌། སོག་ཡུལ་ཁུལ་སྨོས་ཅི། རྒྱ་ནག་ནང་ཁུལ་ལའང་དྲག་ཤུགས་ཀྱི་བཙན་གནོན་ཁོ་ནའི་འོག་ཏུ་རྒྱ་ཆེའི་མི་དམངས་རྣམས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་པར་བརྟེན། ནམ་ཞིག་བཙན་དབང་ལ་ངོ་རྒོལ་གྱི་ངོ་ལོག་ཟིང་འཁྲུག་རང་ཤུགས་ཀྱིས་ཡོང་སྲིད་པ་ཞིག་མ་རེད་དམ། གང་ལྟར་ཡང་ད་ལྟའི་རྒྱ་ནག་དམར་པོའི་གཞུང་གི་གནས་སྟངས་ལ་འགྱུར་བ་ངེས་པར་ཡོང་དགོས་ཀྱི་རེད་བསམ་གྱི་འདུག་”ཅེས་ཞུས་གནང་མཛད།

སྲིད་བློན་མཆོག་གིས། “རྒྱ་ནག་ནང་ལ་འགྱུར་བ་ཡོང་རྒྱུར་དུས་ཡུན་ཧ་ཅང་རིང་པོ་ཞིག་སྒུག་དགོས་མདོག་ཁ་པོ་རེད། གང་ལྟར་ཡང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་ནས་བོད་དོན་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་ཞུ་གནང་རྒྱུར་ཐུགས་ཐག་བཅད་གྲུབ་པ་དང༌། དེ་ཡང་བོད་དང་བོད་མི་མང་གི་དོན་དུ་ཡིན་གཤིས། ཁོ་བོས་བཀག་འགོག་ཞུ་རྩིས་མེད།

ཡིན་ནའང་སྔོན་ལ་གནས་ལུགས་གསལ་པོ་ཁག་གཉིས་ཞུས་ན་དགོངས་པ་བཞེས་ཕྱོགས་ལ་ཐུགས་ཁྱད་ཡོང་གི་རེད། དང་པོ་དེ། བོད་དོན་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུ་གཏུག་གནང་ནས་ཁེ་ཕན་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུའི་ཐད་ལ་ད་དུང་དགོངས་པ་ཟབ་ནན་བཞེས་དགོས།

གཉིས་པ་དེ། བོད་དོན་ཐོག་རྒྱ་གར་གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྟ་སྟངས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད་སྐོར་ཅུང་ཟད་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། དེ་ནི་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་དོན་གནད་འདི་ཐད་ལ་བྱ་ཐབས་གང་འདྲ་ཞིག་ལག་ལེན་བསྟར་ཡང་རྩ་བའི་རྒྱ་གར་རང་དང༌། བོད་གཉིས་ཀར་ཁེ་ཕན་ཡོད་མེད་ཐོག་བརྟག་ཞིབ་ནན་ཏན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ད་རེས་རྒྱ་གར་ནས་བོད་ལ་རོགས་རམ་ཞུས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒྱ་མིས་ང་ཚོར་ཁོང་ཁྲོ་ཤུགས་ཆེ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

ཡིན་ནའང༌། ང་ཚོས་བསམ་བློ་བཏང་ནས་ལག་ལེན་བསྟར་བ་དེ་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་ཐབས་མེད། རྒྱ་མི་ཁོང་ཁྲོ་ལངས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒྱལ་རྩེར་ཡོད་པའི་ང་ཚོའི་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་དང༌། ལྷ་སར་ཡོད་པའི་ང་ཚོའི་གཞུང་འབྲེལ་སྐུ་ཚབ་སོགས་ལ་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་བཟོས་འདུག དེས་མ་ཚད། འཕགས་བོད་ས་མཚམས་ཁག་ལའང་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་བཟོ་བཞིན་ཡོད་འདུག གལ་ཏེ་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བོད་དོན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུ་རྒྱུར་རོགས་རམ་ཞུས་པ་ཡིན་ཚེ། རྒྱ་དཀར་ནག་དབར་གྱི་མཐུན་ལམ་མེད་པ་ཆགས་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་བ་རེད་ལ། ས་མཚམས་ཀྱི་རྩོད་རྙོག་ཀྱང་ཆེ་རུ་འགྲོ་རྒྱུར་ཐག་ཆོད་པ་ཞིག་རེད།

འོན་ཀྱང་དེས་རྒྱ་དཀར་ནག་དབར་ལ་དམག་འཁྲུག་ཆེན་པོ་སློང་ཨེ་ཐུབ་ཟེར་ན། དེ་མི་ཐུབ། གང་ལྟར་ཡང༌། རྒྱ་དཀར་ནག་དབར་མཐུན་ལམ་མེད་པར་དགྲ་ཁ་གཏད་དུ་སོང་བ་ཡིན་ན། དེ་མཚམས་ང་ཚོས་གཙོ་བོ་རྒྱ་གར་རང་གི་ཁེ་ཕན་ལ་ལྟ་བ་མ་གཏོགས། བོད་ལ་ཕན་ཐབས་རོགས་རམ་ཞུ་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད་”ཅེས་དང༌། “བོད་དོན་ཐད་སྤྱིར་བཏང་གནས་ཚུལ་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་དགོངས་པ་བཞེས་དགོས། དང་པོ། རང་ཉིད་ལ་དམག་གི་ནུས་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཡོད་དགོས་པ་དང༌། གཉིས་པ། ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་ཐོག་ནས་དོན་དག་འགྲུབ་ཐབས་དགོས་པ་དེ་རེད།

དེར་བརྟེན་རྒྱ་མི་མི་འབོར་ཆེན་པོ་དང༌། དྲག་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཡོད་པར། བོད་མི་གྲངས་ཉུང་ནས་ངོ་ཡ་བཟུང་ཐུབ་མིན་བརྗོད་མི་དགོས་པ་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་ནས་བོད་ཀྱི་དོན་དུ་དམག་རྒྱག་གི་མ་རེད་ལ། ཨ་མེ་རི་ཀ་སྟོབས་ཤུགས་ཇི་ལྟར་ཆེ་ཡང༌། བོད་ཀྱི་དོན་དུ་དམག་རྩ་བ་ནས་རྒྱག་གི་མ་རེད།

དཔེར་ན། ཧང་གྷ་རིར་ (Hungary) ཕྱི་རྒྱལ་ནས་བཙན་འཛུལ་དྲག་གནོན་བྱེད་སྐབས། ས་བབས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དང་བཅས་ཨ་རིས་ཧང་གྷ་རིའི་མི་མང་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་རོགས་རམ་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་རེད་དེ། བྱས་མ་སོང༌། ཨ་རིར་དྲག་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ཡོད་ན། ཧང་གྷ་རིའི་མི་མང་གི་རང་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་ཐོག་རོགས་རམ་མི་བྱེད་པ་ག་རེ་ཡིན་ནམ། གནས་ཚུལ་འདི་འདྲར་སོང༌། བོད་དོན་ཐོག་དོན་གནད་དང་པོ་དེ་ལག་ལེན་འཁེལ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད།

ངོས་ཀྱི་སེམས་པར་དོན་གནད་གཉིས་པ་ཞི་བའི་ཐབས་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲིག་ཐབས་གནང་རྒྱུ་དེ་ཐོག་ད་དུང་ངང་སྒུག་གནང་དགོས་མེད་དམ་བསམ་གྱི་འདུག མ་གཞི་ད་ལྟའི་རྒྱ་ནག་གི་དབང་འཛིན་པ་ཚོ་གཏམ་འདོད་ཧ་ཅང་ཆེ་ལ། སྙིང་རྗེ་སྤུ་ཙམ་མེད་པ། རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་སྐད་ཆ་བཤད་ནས་འགྲིག་ཐབས་མི་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ཞི་འགྲིག་ཡོང་རྒྱུའི་རེ་བ་མེད་པ་འདྲ་ཞིག་རེད་དེ། ད་དུང་འདི་ཐོག་དགོངས་པ་བཞེས་དགོས། ལྷག་པར་བོད་དོན་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་ཞུ་མ་གནང་གོང་ཕྱོགས་གང་སའི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟག་ཞིབ་ནན་ཏན་གནང་དགོས་ཐུགས་གལ་ཆེན་པོ་རེད་”ཅེས་གསུངས།

ཡང༌། སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་གིས་མུ་མཐུད་གསུངས་གསལ། “ངོས་ནས་བསྐྱར་ཟློས་ཀྱིས་ཞུ་རྒྱུར། བོད་དོན་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་དུ་སླེབས་མཚམས་སྐུ་ཚབ་འཐུས་མི་མང་ཆེ་བས་དྲང་བདེན་གསུང་བཤད་ཡག་པོ་གནང་གི་རེད་ལ། ཚོགས་ཆེན་ཐོག་གྲོས་བསྡུར་ཡང་ཡག་པོ་གནང་མདོག་ཁ་པོ་རེད། དེས་འཛམ་གླིང་ཐོག་རྒྱ་མི་དམར་པོར་དམའ་འབེབ་ཀྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་ཧ་ཅང་ཤུགས་ཆེ་རྒྱ་ཆེ་ཞིག་ནི་ཏན་ཏན་ཡོང་ཐུབ་རྒྱུར་ནུས་པ་ཞིག་ཐོན་གྱི་རེད། དེ་ནི་སྐད་ཆ་སྟོང་པ་ཞིག་རེད།

དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ངོ་མ་དེ་འཛམ་གླིང་མི་མང་ཚང་མས་གསལ་པོ་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པའི་དྲིལ་བསྒྲགས་ཀྱང་ངེས་པར་ཡོང་གི་རེད། དེས་རྐྱེན་པས་རྒྱ་མིའི་ཁོང་ཁྲོ་ཆེ་རུ་སོང་ནས། བོད་ནང་དཀའ་ངལ་ཆེ་རུ་གཏོང་རྒྱུ་དང༌། ད་དུང་གནས་ཚུལ་གཞན་ཞིག་ནི། དེང་སང་འཛམ་གླིང་ནང་དམར་ཤོག་ཡུལ་ཁག་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་དང༌། ཨ་རི་དང༌། དབྱིན་ཇི་སོགས་དམར་ལུགས་མིན་པའི་ཡུལ་ཁག་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་བྱས་ཏེ། ཕྱོགས་ཁག་དེ་གཉིས་བར་ལ་གྲང་དམག་ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དང༌། རྒྱ་གར་ནི་ཕྱོགས་ཁག་གཉིས་ཀའི་ཁོངས་སུ་མེད་པ་འདི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་མཁྱེན་གྱི་ཡོད་ཤག གོང་གསལ་ཕྱོགས་ཁག་དེ་གཉིས་ནང་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ཚོས་སོ་སོའི་ཁེ་ཕན་གྱི་ཆེད་དུ་བོད་དོན་བེད་སྤྱོད་གང་ཐུབ་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། ཁོང་རང་ཚོའི་དགོས་དོན་འགྲུབ་མཚམས་བོད་དོན་ཐོག་དྲང་བདེན་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱ་རྒྱུ་ཕར་བཞག དོ་སྣང་ཙམ་ཡང་མེད་པར་བདག་མེད་ལིང་བསྐྱུར་བྱེད་རྐྱང་བྱེད་ཀྱི་རེད་”ཅེས་དང༌།

ཡང༌། “དོན་གནད་ཆེན་པོ་གཅིག་ཞུ་རྒྱུ་ཡོད། དེ་ནི་ཨུ་རུ་སུ་དང༌། རྒྱ་ནག་གཉིས་པོ་དམར་ཤོག་མཐུན་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་རུང༌། བོད་ཀྱི་སྐོར་ལ་ཨུ་རུ་སུའི་ཕྱོགས་ནས་ད་ཕན་བཟང་ངན་གང་ཡང་བཤད་ཡོད་པ་མ་རེད། ད་ཆ་བོད་དོན་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་ཞུ་གནང་ན། རྒྱལ་ཚོགས་ནང་ཨུ་རུ་སུས་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱོགས་སུ་མ་ལངས་མཐུ་མེད་བྱེད་ཀྱི་རེད།

ཡིན་ནའང་བོད་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་ཨུ་རུ་སུར་སྐྱོན་འཛུགས་གང་ཡང་མ་གནང་ན་ཡག་གི་རེད། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་ཞུ་འབུལ་རྒྱུའི་སྐོར་ལ་ངོས་ནས་སློབ་སྟོན་ཞུ་དགོས་གསུངས་ཀྱང༌། འདི་ཐོག་ཁོ་བོས་བསམ་འཆར་གང་ཡང་ཞུ་འདོད་མེད། རྒྱུ་མཚན་ནི། ངོས་རང་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། བོད་མི་མང་ལ་རོགས་རམ་ཞུ་རྒྱུའི་ནུས་པ་ཆུང་དུ་གཏོང་འདོད་མེད། གང་ལྟར་ཡང༌། བོད་དོན་སྐོར་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་ཞུ་གནང་རྒྱུ་བཀག་འགོག་ཞུ་རྩིས་མེད།

ཡིན་ནའང་སྙན་ཞུ་གནང་ནས་དོན་འབྲས་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུའི་ཐུགས་རེ་ཆེན་པོ་མ་གནང་ན་ཡག་གི་རེད། གང་ཡིན་ཞུས་ན། ཐུགས་རེ་ཆེན་པོ་ཞིག་གནང་བ་དེ་བཞིན་གྱི་དོན་འབྲས་ཆེན་པོ་ཞིག་མ་བྱུང་བའི་མཚམས་སུ་ཐུགས་ཕམ་ཆེན་པོ་མི་ཡོང་བའི་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་རེད། བོད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུས་པའི་ཁེ་ཕན་ཡོང་རྒྱུ་ནི། བོད་སྐོར་དྲིལ་བསྒྲགས་རྒྱ་ཆེ་ཡོང་རྒྱུ་དེ་ཙམ་ཞིག་རང་རེད་”ཅེས་སོགས་གསུངས།

ྋགོང་ས་ཆེན་པོས། “སྲིད་བློན་མཆོག་གིས་འདི་འདྲའི་བཀའ་སློབ་གསལ་པོ་གནང་བས་བསམ་བློ་གཏོང་ཕྱོགས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང༌། ཐུགས་རྗེ་ཆེ། བོད་དོན་སྐོར་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུས་ན་དགེ་སྐྱོན་གང་འདྲ་ཡོད་སྐོར་གསལ་པོ་ཤེས་བྱུང༌། ཡིན་ནའང་སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་འདི་མ་ཡིན་པའི་སྐྱོན་མེད་ལེགས་ཆ་ཆེ་བ་གཞན་དག་ག་རེ་ཡོད་དམ་”ཞེས་ཞུ་གནང་མཛད།

སྲིད་བློན་མཆོག་གིས། “ངས་བློ་ཕམ་ཆེན་པོའི་ངང་ནས་ཞུ་རྒྱུར། གཞན་དག་ཐབས་ལམ་གང་ཡང་ཞུ་ཐབས་མི་འདུག དེང་སང་སྤྱིར་བཏང་འཛམ་གླིང་གི་མི་རྣམས་བསོད་ནམས་དམན་པའི་དབང་གིས་གནས་ཚུལ་ཐབས་རྡུགས་ཁག་པོ་ཤ་སྟག་ཡོང་གི་འདུག ཧང་གྷ་རི་ལ་ཟིང་ཆ་བྱུང་སྐབས། འཛམ་གླིང་གང་ས་ནས་བདེན་རྒྱབ་སྐད་ཅོར་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བརྒྱབ་སོང་བ་དང༌། ཧང་གྷ་རིའི་བཙན་བྱོལ་བ་ཚོར་སྐྱོབ་གསོའི་རོགས་རམ་ཡག་པོ་བྱས་སོང་བ་ལས། རྩ་དོན་ལ་ཕན་ཐོགས་ཐུབ་མཁན་སུ་ཡང་བྱུང་མ་སོང་”ཞེས་སོགས་གསུངས།

ྋགོང་ས་ཆེན་པོས། “འཛམ་གླིང་ནང་ཉམ་ཆུང་མི་མང་གི་མཐར་ཐུག་སྐད་རྒྱག་ས་དེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་མ་གཏོགས་མེད་པར་བརྟེན། ད་ཆ་བོད་དོན་འདི་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་མི་ཞུ་མཐུ་མེད་བྱས་སོང་བར་སྲིད་བློན་མཆོག་དགོངས་འགལ་མེད་པ་དང༌། ཞུ་ཕྱོགས་ཐད་ལ་སྔོན་ཚུད་གྲ་སྒྲིག་རིམ་བསྟུད་བྱེད་དགོས་འདུག་པས། དེ་སྐབས་རྩ་བའི་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་མཛད་དཀའ་མི་ཡོང་བའི་ཐབས་ཕྱོགས་གང་འདྲ་ཞུ་དགོས་བཀའ་སློབ་གནང་རོགས་”ཞེས་ཞུས་གནང་མཛད།

སྲིད་བློན་མཆོག་གིས། “ཁོ་བོས་སྔོན་ནས་གསལ་པོ་ཞུས་པ་ལྟར་རྩ་བའི་མཛད་ཕྱོགས་ལ་ཐེ་བྱུས་ཞུ་རྒྱུ་མིན། སྔོན་ཚུད་ཀྱི་མཛད་ཕྱོགས་སྐོར་ད་ལྟ་ངོས་ནས་ཤེས་མི་དགོས་པ་ཡོད་རིགས་རྗེས་སུ་གསུང་ན་འགྲིགས་”ཞེས་དང༌། “ཉེ་བའི་ཆར་བོད་ནང་གི་གནས་ཚུལ་གང་འདྲ་ཡོད་དམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་གནང་མཛད།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “བོད་ནང་ད་དུང་རྒྱ་མིར་ངོ་རྒོལ་གྱི་ལས་འགུལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་འདུག ལྷག་པར་བོད་ཤར་ཕྱོགས་ཁམས་ཁུལ་དང༌། བྱང་ཤར་ཨ་མདོ་ཁུལ། བོད་དབུས་ཕྱོགས་བྱང་རྒྱུད་དང༌། ནུབ་བྱང་ས་ཁུལ་དུ་རྒྱ་དམག་དང་འཐབ་འཛིང་ཡང་ཡང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་འདུག བོད་མིའི་ནང་ནས་རེ་ཟུང་རེ་ཟུང་རྒྱ་མིར་དགའ་བསུ་ཞུ་མཁན་ཡོད་པ་ལས། དེ་མིན་གྱི་བོད་པ་ཡོངས་རྫོགས་ནས་རྒྱ་མིའི་བཙན་གནོན་ཇི་ཙམ་གྱིས་ཤུགས་ཆེ་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་རྒྱ་མིར་ངོ་རྒོལ་གྱི་སེམས་ཤུགས་ཆེ་རུ་འགྲོ་རྒྱུར་ངོས་རང་ཡིད་ཆེས་ཡོད་”ཅེས་ཞུ་གནང་མཛད།

སྲིད་བློན་མཆོག་གིས། “པཎ་ཆེན་བླ་མའི་སྐོར་ལ་གསར་འགྱུར་གསན་རིགས་ཨེ་ཡོད། ང་ཚོས་གོ་ཐོས་ཤིག་ལ་རྒྱལ་རྩེའི་ཁྲོམ་ནང་གི་སྦིར་གཏམ་དུ་རྒྱ་མིས་པཎ་ཆེན་བླ་མ་འཛིན་བཟུང་བྱས་འདུག སྐད་ཆ་དེ་དངོས་བདེན་ཡིན་མིན་མི་ཤེས་”ཞེས་གསུངས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “གཅིག་བྱས་ན་བདེན་པ་ཡིན་སྲིད་ཀྱི་རེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། ༡༩༥༨ ལོའི་དབྱར་དུས་སུ་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་ཡབ་དང༌། ཁམས་པ་ཨ་མདོ་བ་འཇབ་དམག་གི་དབར་ལ་འབྲེལ་བ་བྱུང་ཡོད་པ་དང༌། ལོ་དེ་གའི་སྟོན་དུས་སུ་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེས་ཁོང་གི་ཡབ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་རོགས་རམ་གནང་བ་དེ་སྐོར་རྒྱ་མིས་ཤེས་ཚོར་བྱུང་ཡོད་པའི་སྐད་ཆ་ངེས་གསལ་གོ་ཐོས་བྱུང་”ཞེས་ཞུས་གནང་མཛད།

སྲིད་བློན་མཆོག་གིས། “པཎ་ཆེན་བླ་མའི་སྐོར་གསར་འགྱུར་གཞན་དག་ཅིག་འདུག དེ་ནི་བདུན་ཕྲག་གསུམ་ཙམ་གྱི་སྔོན་དུ་ཨུ་རུ་སུ་སོགས་ཡུ་རོབ་དམར་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁ་ཤས་ཀྱི་གསར་འགྱུར་འགོད་མཁན་བོད་ལ་ཕྱིན་པ་དང༌། ཁོང་ཚོས་པཎ་ཆེན་བླ་མ་མཇལ་ནས་བཀའ་མོལ་བྱུང་བའི་སྐོར་ཞིག་གསར་ཤོག་ནང་བཀོད་ཡོད་འདུག་”ཅེས་གསུངས།

ྋགོང་ས་ཆེན་པོས། “དེ་ཡང་བདེན་སྲིད་ཀྱི་རེད། རྒྱ་མིས་སྐབས་བསྟུན་བེད་སྤྱོད་བྱེད་རྒྱུར་ཐག་ཆོད་པ་འདྲ་ཞིག་རེད་”ཅེས་དང༌། “དེ་རིང་སྲིད་བློན་མཆོག་ནས་གནས་ལུགས་གསལ་པོ་གསུངས་པས་དགའ་པོ་བྱུང༌། ད་དུང་ཉིན་ཤས་རྗེས་སུ་གནས་ཚུལ་ཞུ་དགོས་བྱུང་ཚེ་བཅར་རྒྱུ་དང་བཅས་ཡང་བསྐྱར་མཇལ་ཆོག་པ་”ཞེས་ཞུས་གནང་མཛད།

སྲིད་བློན་མཆོག་གིས། “དེ་དོན་རང་ཡང་བསྐྱར་མཇལ་ཆོག་པ་དང༌། སྔོན་ལ་སང་ཉིན་ཉིན་གུང་གསོལ་ཚིགས་ཐོག་མཇལ་ཆོག་པ་”17ཞེས་གསུངས་པ་བཅས་སོ།།

ཚེས་ ༧ ཉིན་སབ་རུ་ཧའོ་སེ་ (Sapru House) ཞེས་པའི་ཚོགས་ཁང་དུ་འཛམ་གླིང་ལས་དོན་ལྷན་ཁང་གི་ཚོགས་འདུའི་སར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་བོད་ནང་གི་གནས་སྟངས་ཛ་དྲག་ཡོད་པའི་སྐོར་དང་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བདེན་རྒྱབ་ཡོང་བར་འབོད་སྐུལ་གསུང་བཤད་གནང་སྙིང༌། “གནས་ཚུལ་འདི་འདྲར་བརྟེན་ནས་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལྷན་འཛོམས་ནང་བོད་དོན་སྐོར་འཕྲོ་ཅན་དུ་ཡོད་མུས་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་དགོངས་བཞེས་བཀའ་མོལ་གནང་དགོས་ཞེས་ཞུ་རྒྱུར་སེམས་ཐག་བཅད་པ་ལ་ཡང་སྐྱོན་བརྗོད་མང་ཙམ་བྱུང༌།

གསལ་པོ་ཞུས་ན། དྲང་པོའི་ཐོག་ནས་འགྲིགས་པའི་ཐབས་ཤེས་ང་ཚོས་རྒྱུན་དུ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཀྱང༌། ད་ཆ་ལམ་གཞན་མེད་སྟབས་ངའི་མི་མང་རྣམས་བདེ་བར་འཁོད་ཐབས་ཀྱི་འཐབ་རྩོད་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐབས་འདིར། ཕྲན་ནས་ཐབས་ཤེས་གང་ཡོང་གི་རོགས་རམ་མ་བྱས་ཚེ་རང་ངོས་ཀྱི་ལས་འགན་མ་འགྲུབ་པ་རེད།

ང་ཚོས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་སྙན་ཞུ་ཕུལ་བར་ལམ་སང་ལག་ལེན་འཁེལ་བའི་འབྲས་བུ་ཡོང་ཐབས་དཀའ་ལུགས་གཞན་དག་ནས་གླེང་གི་ཡོད་ཀྱང༌། དེ་ལ་ཆ་བཞག་ནས་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེར་གཅེས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནས་སྒྲིག་འཛུགས་བྱས་པའི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལྷན་རྒྱས་སར་མ་ཞུས་པར་འཇོག་རྒྱུ་དང༌། བཀག་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད། སྐུ་ཞབས་རྣམ་པ་ནས་ཕྲན་གྱི་ཞུ་དོན་ལ་བདེན་རྒྱབ་གང་ཡོང་ཡོད་པ་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་དང༌། མི་མང་བཅས་ནས་མནར་གཅོད་དང་གཉའ་གནོན་མྱོང་བཞིན་པའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་རོགས་རམ་ཡོད་པ་བཅས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།” ཞེས་གསུངས་ཡོད།

ཚེས་ ༩ ཉིན་ཆུ་ཚོད་ ༡༢ ཐོག་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་དྲུང་ཆེ་ཌག་ཧ་མེ་ཤོར་ (Secretary General Dag Hammarshjold) མཆོག་ལ་བོད་དོན་བསྐྱར་སྐུལ་སྙན་ཞུ་འདི་འདྲ་ཞིག་གནང་འདུག

ྋ མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་ྋམི་རྗེ་ཌག་ཧ་མེ་ཤོར་མཆོག་ལ།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་༢༤ རེས་གཟའ་པ་སངས་ཉིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ནང་ཨལ་སར་པ་ཀྲོར་ནས་བོད་དུ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་དམག་ཤུགས་བཙན་འཛུལ་བྱུང་བར་སྐྱོན་བརྗོད་གླེང་མོལ་གནང་བའི་གནད་དོན་ཞི་བའི་ཐོག་འགྲིགས་རྒྱུའི་དུས་སྐབས་ཡོང་ཆེད་ཚོགས་འདུར་གོ་བསྡུར་གནང་རྒྱུ་འགྱངས་འཇོག་གནང་བའི་སྐོར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ངས་བློ་ཕམ་ངང་ཞུ་རྒྱུར། བཙན་འཛུལ་དེ་དག་གཞི་རྒྱ་ཇེ་ཆེར་ཕྱིན་ཏེ་ད་ཆ་བོད་ས་ཕལ་ཆེར་རྒྱ་ནག་གི་དམག་ཤུགས་འོག་ཚུད་ཡོད་པ་རེད། ང་དང༌། ངའི་གཞུང་ནས་ཞི་བའི་ལམ་ནས་འགྲིགས་ཐབས་མང་པོ་བྱས་པར་བདག་སྤྲོད་མ་བྱུང༌། འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་དང༌། ཆོས་ཀྱི་སྐོར་རྒྱ་མིའི་བྱ་སྤྱོད་ཤིན་ཏུ་མ་རུང་བར་བྱས་པར་བརྟེན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་རང་ནས་བོད་དོན་གྲོས་བསྡུར་འགྱངས་འཇོག་གནང་བ་དེར་འཕྲལ་དུ་དགོངས་བཞེས་བཀའ་བསྡུར་ཡོང་བ་ཞེས་རེ་འདུན་ཞུ་བཞིན་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་དམག་ནས་བོད་སར་ཁྲིམས་འགལ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་སྐབས་བོད་ནི་རང་དབང་ཆ་ཚང་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་དང༌། ང་དང་ངའི་གཞུང་ནས་ནུས་ཤུགས་ཆེན་པོས་ཞུ་འདོད་ཡོད་ཅིང༌། དོན་གནད་འདི་དག་གི་རྒྱབ་གཉེར་ཆེད་དུ་གཤམ་གསལ་དོན་གནད་རྣམས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

དང་པོ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༢ ལོར་རྗེ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པས་བོད་རང་བཙན་གྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་གནང་བ་ནས་བཟུང་བོད་ནང་རྒྱ་མིའི་དབང་ཤུགས་གཏན་ནས་བྱུང་ཡོད་པ་མ་རེད།

གཉིས་པ། བོད་ཀྱི་དབང་ཆ་ཚང་མ་ཡོད་པའི་གནས་སྟངས་ལ་ཁུངས་སྐྱེལ་བརྟན་པོ་ཡོད། དུས་སྐབས་དེ་དང༌། དེའི་ཉེ་གོང་ལ་བོད་གཞུང་ནས་རྒྱལ་འབྲེལ་གྱི་གྲོས་མཐུན་ཁག་ལྔ་ཙམ་བཞག་ཡོད་པ་རེད།

གསུམ་པ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོ་དབྱིན་བོད་དབར་གྱི་ཆིངས་ཡིག་ལ་བོད་གཞུང་གིས་རྩ་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཅིང༌། དེའི་ནང་བོད་ཀྱི་དབང་ཆ་ཚང་མ་ཡོད་པའི་གནས་སྟངས་དེ་རྩ་འཛིན་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ལ་དབྱིན་ཇི་དང༌། རྒྱ་ནག་གི་སྐུ་ཚབ་དང༌། ཁྱད་མེད་ཀྱི་དབང་ཆ་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། བོད་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་དབང་ཆར་ཆིངས་ཡིག་དེའི་ནང་དགག་ཆ་འགའ་ཤས་ཡོད་པ་དངོས་འབྲེལ་ཡིན་ཀྱང༌། ནང་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་ལ་གནོད་འགལ་ཡོད་པ་མ་རེད། ཡིན་ན་ཡང༌། དབྱིན་ཇི་ནས་རྒྱ་གར་ལ་དབང་བྱུས་རྩིས་སྤྲད་པའི་རྗེས་ལ་དགག་ཆ་དེ་ཚོའི་ནུས་པ་ཉམས་པ་རེད།

བཞི་པ། བོད་རྒྱ་ནག་གི་མིང་ཙམ་ཁོངས་གཏོགས་ (སུ་ཛ་རན་ཀྲི) ཡིན་པ་རྩ་འཛིན་འཕེར་བའི་ཡིག་ཆ་ཁུངས་ལྡན་རིགས་བོད་དམ། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་སུ་ལ་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད།

ལྔ་པ། འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་རྒྱ་གར་ནས་བོད་ས་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་ཏུ་གཡུལ་མཁོའི་ཡོ་ཆས་མིན་པའི་དངོས་ཆས་མ་གཏོགས་གཏོང་མ་བཅུག་པར་བོད་བར་གནས་སུ་བསྡད་པ་དེས་བོད་རང་དབང་གཙང་མ་ཡིན་པའི་རྟགས་མཚན་མངོན་གསལ་ཅན་བསྟན་ཡོད་པ་དང༌། གནས་སྟངས་དེ་ནི་དབྱིན་གཞུང་དང༌། རྒྱ་ནག་ནས་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

དྲུག་པ། བོད་རང་དབང་གཙང་མ་ཡིན་པའི་གནས་བབ་དེ་ཚུལ་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་ནས་ཀྱང་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད་པ། དཔེར་ན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ལོར་བོད་ཀྱི་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་རྒྱ་གར་དང༌། ཕྷ་རན་སི། ཨི་ཏྲ་ལི། དབྱིན་ཇི། ཨ་རི་སོགས་ལ་བསྐྱོད་སྐབས་བོད་གཞུང་གི་ལག་འཁྱེར་ལ་རྒྱལ་ཁབ་དེ་དག་གི་གཞུང་ནས་ཁས་ལེན་ཆ་འཇོག་བྱས་ཡོད་པ་རེད། ྋམི་རྗེ་མཆོག་ལ། ང་དང་ངའི་གཞུང་ནས་ནན་ཏན་ཆེན་པོས་ཞུ་རྒྱུར། འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཆ་ནས་ཀྱང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་བར་འཚང་དགོངས་བཞེས་འཕྲལ་དུ་གནང་རོགས་ཞེས་རེ་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། རྒྱ་མིས་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་བྱས་རྗེས་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་ཁས་ལེན་བྱས་པའི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འགལ་འཛོལ་བྱས་པ་གཤམ་གསལ།

དང་པོ། ཁོང་ཚོས་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་རྒྱུ་ནོར་དང༌། འཚོ་ཐབས་འཕྲོགས་ཏེ་སྡུག་ཤི་དང༌། འུ་ཐུག་བཟོད་བྲལ་དུ་བཏང་བ་རེད།

གཉིས་པ། ཕོ་མོ་བུ་ཕྲུག་དང་བཅས་པར་རང་དབང་མེད་པའི་མནར་གཅོད་དང༌། གླ་མེད་དམག་དོན་གྱི་ལས་རྩོལ་བསྐུལ་འདེད་བྱེད་པ།

གསུམ་པ། ཕོ་མོའི་སྐྱེ་སྒོ་འགོག་པའི་བྱེད་ཐབས་ངན་པ་ལག་ལེན་དུ་བསྟར་ཞིང༌། དེའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་བོད་མི་རིགས་རྩ་མེད་གཏོང་ཆེད་ཡིན་པ་རེད། བཞི་པ། ཉེས་མེད་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་དྲུག་ཅུ་མནར་གཅོད་འོག་སྡེབ་གསོད་བྱས་འདུག

ལྔ་པ། རྒྱུ་མཚན་མེད་པར་བོད་མིའི་འགོ་འཁྲིད་མང་པོ་དམར་བསད་བཏང་ཡོད་པ་རེད།

དྲུག་པ། ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུའི་ཐབས་ཤེས་སྣ་མང་བྱས་ཏེ་དགོན་པ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་རྩ་མེད་བཟོས། རིན་ཐང་བྲལ་བའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་མང་པོ་གཏོར་བཤིག་བྱས། དེང་དུས་རང་རང་གི་རྒྱུ་ནོར་དང༌། སྲོག་ལའང་ཡིད་བརྟན་མེད་ཅིང༌། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་ས་ནི་བར་དོའི་གྲོང་ཁྱེར་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག

ངའི་མི་དམངས་ཀྱི་དཀའ་སྤྱད་ནི་བརྗོད་པར་དཀའ་བའི་གནས་སུ་གྱར་ཡོད་ན། དོན་མེད་མི་དམངས་ཀྱི་ལུས་སྲོག་འཕྲོགས་པ་འདི་དག་འཕྲལ་མ་ཉིད་དུ་མཚམས་གཅོད་དགོས་ཀྱི་འདུག དེར་བརྟེན་ངས་ྋམི་རྗེ་མཆོག་དང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་རེ་འདུན་ཆེན་པོས་ྋསྙན་འབུལ་ཞུས་པ་འདིར་དགོངས་བཞེས་ཕྱག་ལེན་ངེས་པར་གནང་བའི་ཡིད་ཆེས་ཞུ་བཞིན་ཡོད། ནིའུ་ལྡི་ལི་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་༩ ཚེས་༩ ལ།”18

ཚེས་ ༡༣ ཉིན་དགོང་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༧ པའི་ཐོག་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་གི་གཟིམ་ཤག་ཏུ་སླར་ཡང་སྲིད་བློན་མཆོག་མཇལ་འཕྲད་དུ་ཕེབས་ཏེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཆེར་བོད་དོན་སྙན་ཞུ་ཞིག་ཕུལ་ཟིན་ཡོད་སྐོར་དང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་མཛད་དཀའ་གནོད་སྐྱོན་མི་བཟོ་བའི་འགན་ལེན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཚུལ་སོགས་གསུང་འཕྲོས་གནང་བའི་སྙིང་དོན།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “ངོས་རང་མ་སུ་རིར་ཕྱིར་ལོག་མ་བྱས་གོང་སྲིད་བློན་མཆོག་ཉིད་འཁྱུག་ཙམ་མཇལ་འདོད་བྱུང༌། ལམ་ཙམ་མཁྱེན་གསལ། ལྡི་ལིར་ཉིན་ཤས་སྡོད་རིང་དེར་བོད་དོན་སྐོར་ལ་ལས་ཀ་གང་འཚམས་བྱས་པ་ཡིན། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཆེར་བོད་དོན་སྙན་ཞུ་ཞིག་ཀྱང་ཕུལ་བ་ཡིན།

ངོས་ནས་འདི་འདྲ་བྱེད་དགོས་བྱུང་བ་དེ་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་ཆེད་མངགས་མཛད་དཀའ་བཟོས་པ་ཞིག་མིན་པར་དགོངས་བཞེས་གནང་རོགས། ད་ལྟ་ངོས་ནས་གོ་སྐབས་འདི་བཟུང་སྟེ་རེ་འདུན་ཞུ་དགོས་དོན་དག་བཞི་ཡོད།

དང་པོ། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་གླེང་སློང་བྱུང་སྐབས། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་མཛད་དཀའ་ཡོང་གནས་ཀྱང༌། ངོ་རྒོལ་ཕྱོགས་སུ་མེད་པར། བར་གནས་སུ་བཞུགས་ཐུབ་པ་ཞིག་དང༌།

གཉིས་པ། གཅིག་བྱས་ན་ངོས་རང་ངོ་མ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་ཐབས་ཤེས་བྱེད་པར་འགྲོ་དགོས་རྒྱུར། གལ་སྲིད་འགྲོ་དགོས་ཤར་ཚེ་གང་ཅིའི་མཐུན་འགྱུར་རོགས་རམ་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ།

གསུམ་པ། ད་རེས་ནེའུ་ཡོག་ཏུ་ངོས་ཀྱི་ངོ་ཚབ་དོན་གཅོད་མི་གཉིས་གཏོང་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་ཟིན་པ་དེ་ཐོག ཞྭ་སྒབ་པའང་གཏོང་རྒྱུར་ངེས་སོང་བས་ཁོང་ཚོར་ཕྱི་ཐོན་ལག་ཁྱེར་སྩོལ་གནང་ཞུ་རྒྱུ།

བཞི་པ། ཁ་སང་སྐུ་ཞབས་ཀེའི་ཨར་མེས་ཐ (K.R. Mehta) བརྒྱུད་གནས་ལུགས་ཞུས་པ་ལྟར། ངོས་ཀྱི་ངོ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཁོང་ཚོར་གང་ཅིའི་སློབ་སྟོན་རྒྱུས་རོགས་བྱེད་མཁན་ཞིག་དགོས་པ་དེ་ཐད། ཌིའི་ཀེའི་སན་ (D.K. Sen) མ་འཁྲིད་ཐབས་མེད་བྱེད་ཀྱི་འདུག་གཤིས། ཁོང་གིས་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་མཛད་དཀའ་གནོད་སྐྱོན་མི་བཟོ་བའི་འགན་ལེན་ཞུས་ཆོག་པ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས་ཡིན་”ཞེས་ཞུས་གནང༌།

སྲིད་བློན་ནས། “སན་ནི། ཕྲན་གྱི་འདོད་པར་གཏན་ནས་མེད། ད་རེས་ཙམ་མིན་པར། སྔར་ནས་དེ་རང་ཡིན། ལོ་བཅུ་གསུམ་ཙམ་གྱི་སྔོན་ལ་རྒྱ་གར་རང་བཙན་བྱུང་སྐབས། རྒྱ་གར་གཞུང་གི་སྲིད་བྱུས་དང༌། རྒྱ་གར་ནང་གི་རྒྱལ་ཕྲན་ཁག་གི་གནས་སྟངས་སྐོར་ལ་སན་ནས་བསམ་བྱུས་ཐ་དད་ཅིག་འཁྱེར་བ་རེད་”ཅེས་དང༌། “མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་སྙན་ཞུ་གནང་བའི་ཐད། སྔོན་དུ་ཞུས་པ་ལྟར་དོན་ཕན་ཆེ་བ་ཞིག་མི་ཡོང་བའི་ཁར། རྩ་བའི་གནས་ཚུལ་ཇེ་སྡུག་ཏུ་འགྲོ་ཉེན་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་དོན་དེ་གྲང་དམག་ནང་ཚུད་ཉེན་ཡོད་པ་རེད།

ད་ཆ་ཡང་སྙིང་བོད་དོན་སྐོར་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་ཞུ་འབུལ་གནང་གྲུབ་པར་བརྟེན། འདི་ཐོག་ང་ཚོས་དམིགས་བསལ་ཀ་ཀོར་ཞུ་རྩིས་མེད། ང་ཚོའི་བསམ་ཚུལ་སྐོར་ཁོ་བོས་ཚོགས་འདུའི་ནང་གསལ་པོར་བཤད་ཟིན་པ་དེ་ལྟར། བོད་དོན་འདི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་ནས་འགན་བཞེས་གནང་དགོས་པ་དེ་རང་རེད། རྒྱ་གར་དང༌། རྒྱ་ནག་དབར་གྱི་མཐུན་ལམ་ནི། ཧ་ཅང་སྡུག་པོ་ཞིག་གི་མཚམས་སུ་སླེབས་ཡོད་པ་དང༌། ཕར་ཚུར་ཚིག་རྩུབ་ངན་པ་ཤོད་རེས་ཀྱང་བྱུང་བ་རེད། འདི་འདྲ་ཡོང་རྐྱེན་ནི་བོད་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་ལ་ཐུག་ཡོད་པ་རེད།

གང་ལྟར་ཡང༌། ང་ཚོས་རྒྱ་ནག་ལ་མགོ་སྒུར་མི་ཞུ་ཐག་ཆོད་ཡིན། འོན་ཀྱང་ང་ཚོར་གནས་ཚུལ་འདི་ལས་སྡུག་ཏུ་མི་འགྲོ་བ་བྱ་རྒྱུའི་འགན་འཁུར་ཆེན་པོ་ཞིག་འཁྲི་ཡོད་པ་དེ་དགོངས་པར་འཇོག་གནང་ཞུ་རྒྱུ། ལྷག་པར་ང་ཚོའི་གཞུང་ནས་བོད་དོན་ཐོག་ཕྱི་རྒྱར་ངོ་རྒོལ་དང༌། ནང་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་བའི་སྲིད་བྱུས་རིགས་རྩ་བ་ནས་མེད་གཤིས། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སར་འདི་འདྲ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་རྩ་ནས་མ་ཐོན་པ་ཞིག་གནང་དགོས་གལ་གནད་ཆེན་པོ་རེད། ང་ཚོས་ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་དང༌། བོད་མི་མང་ཚང་མར་ཤ་ཚ་མེད་པ་མིན་ལ། བོད་དོན་ཐོག་སེམས་ཁུར་ཡང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

འོན་ཀྱང་བོད་དང༌། རྒྱ་གར་གཉིས་ཀར་ཕན་ཐབས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་ཐོག་ནས་གང་དགའ་ཅི་ལེགས་བསམ་ཞིབ་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་གླེང་སློང་བྱུང་ན། ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་མ་བྱུང་ཡང༌། ངོ་རྒོལ་མེད་པར་བར་གནས་སུ་སྡོད་ཐབས་གསུངས་པ་འདི་ཐད། རྒྱུན་ལས་ཚོགས་འདུའི་ནང་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་མེད་པས་ཇི་བྱེད་ཞུ་དགོས་མེད་པ་དང༌། ཚོགས་ཆེན་ནང་གླེང་སློང་བྱུང་སྐབས་གནས་ལུགས་ཤིག་བརྗོད་དགོས་པའམ། ཡང་ན་བར་གནས་སུ་སྡོད་དགོས་པ། དེ་མིན་ཚོགས་འདུར་ངོ་སྐྱོད་མི་བྱེད་པ་བཅས་ཇི་འགབ་སྐབས་དེ་གའི་གྲོས་གཞིའི་ཚིག་དོན་ལ་གཞིགས་པའི་ཐག་གཅོད་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་རེད།

བོད་དོན་སྐོར་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་ཁྲིམས་ལུགས་དྲང་འཛིན་གྱི་རྩོད་གླེང་མ་བྱས་པར། སྲིད་དོན་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐད་ཆ་མང་པོ་ཞིག་གླེང་འཕྲོས་ཡོང་རྒྱུར་བརྟེན། གཙོ་བོ་སྲིད་དོན་ཕྱོགས་ཀྱི་བསམ་འཆར་ནུས་ཤུགས་ཆེ་ཆུང་ལ་རག་ལས་པ་འདྲ་ཞིག་རེད་”ཅེས་དང༌། “ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་མི་གསུམ་གཏོང་གནང་དགོས་པར་ལག་འཁྱེར་འབུལ་རྒྱུ་དེ་དོན་རང་ཞུས་འཐུས་”ཞེས་གསུངས་མཇུག “ཌིའི་ ཀེའེ་སན་མི་གཏོང་བའི་སྐོར་གསལ་ཙམ་ཞུས་ན་ལེགས།

སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ནས་སན་མཉམ་འཁྲིད་གནང་བ་ཡིན་ཚེ། ཚང་མའི་མཐོང་སྣང་ལ་ཁོང་རང་རྒྱ་གར་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། བོད་པ་མིན་པ་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ཡོང་རྒྱུ་དང༌། ལར་ནས་བོད་དོན་ཐད། སོ་སོ་བོད་མི་རང་ནས་སྐུ་ཚབ་ཁག་སོགས་ལ་ཐད་ཀར་གསུང་མོལ་ཐབས་འབྲེལ་གནང་ན། ཚང་མའི་མཐོང་སྣང་ལ་ལེགས་པ་དང༌། དོན་ལའང་འགུལ་ཤུགས་ནུས་ཐོན་ཆེ་བ་ཡོང་རྒྱུ། སན་གྱི་བསམ་ཕུགས་དེས་ང་ཚོ་དང་རྒྱབ་འགལ་བྱེད་པའམ། ང་ཚོར་བྱེད་དཀའ་བཟོ་རྒྱུ་ཞིག་མ་གཏོགས་མེད་སྟབས། བོད་དོན་ལ་ཕྱག་རོགས་ཞུ་བའི་ལས་དོན་དེར་ཚོས་གཞི་གཞན་ཞིག་རང་ཤུགས་ཀྱིས་འདྲེས་ཡོང་གི་རེད་”ཅེས་སོགས་གསུངས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “ཕྱི་རྒྱལ་སྐུ་ཚབ་ཁག་དང་འབྲེལ་བ་བྱ་རྒྱུ་སོགས་ང་ཚོ་རང་གི་མི་མ་གཏོགས་དོན་རྩིས་མེད། ནང་དོན་རྒྱུས་རོགས་བྱེད་མཁན་ཞིག་དགོས་པ་དེའི་ཆེད་དུ་ཡིན་”ཞེས་ཞུས་གནང་མཛད།

སྲིད་བློན་ནས། “ཡིག་ཆ་བཟོ་རྒྱུའི་སྐོར་ལ་སན་ནས་རྒྱུས་མངའ་ཕྱག་རོགས་ཞུ་གི་ཡོད་འདུག་པས། འདི་འདྲའི་རིགས་ཕར་ཚུར་ཡིག་འབྲེལ་གནང་ན་མི་འགྲིགས་པ་ཨེ་ཡོད། ཡིག་འབྲེལ་གནང་ན་ལེགས་”ཞེས་དང༌། “ྋགོང་ས་མཆོག་ཕེབས་དགོས་བྱུང་ན་གསུངས་པ་དེ་འཕྲལ་འགྱངས་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་དགོངས་ཀྱི་ཡོད་དམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་གནང༌།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “ངེས་གཏན་འཁེལ་བ་མེད། རྗེས་སུ་འགྲོ་དགོས་བྱུང་ན་བསམས་ནས་ཞུས་པ་ཡིན་”ཞེས་ཞུས་གནང་མཛད། དེ་མཇུག་ྋགོང་ས་མཆོག་དང་སྲིད་བློན་རྣམ་གཉིས་གནས་ཚུལ་གཞན་དག་སྐོར་གསུང་འཕྲོས་གནང་བ་བཅས།

ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་མཇལ་འཕྲད་གྲུབ་ནས་གཞུང་གི་མགྲོན་ཁང་ཆེན་མོར་ཕྱིར་ཕེབས་མཚམས། ཐུགས་དགྱེས་སྤྲོའི་ངང་ནས་སྐུ་བཅར་རྣམ་པར་གསུངས་གསལ།

“སྲིད་བློན་མཇལ་བས་བློ་བདེ་པོ་བྱུང༌། ཁོང་གིས་ཉིན་ཤས་སྔོན་དུ་བོད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུས་ན་ཕན་ཐོགས་མེད་པའི་སྐོར་ངོས་རང་ལ་གསལ་པོར་གསུངས་ཀྱང༌། ང་ཚོས་ཁོང་གི་བཀའ་སློབ་ལ་མ་ཉན་པར། ཡ་ཡུག་བསྒྲིལ་ཏེ་ཞུ་རྐྱང་བྱས་པ་རེད། དེར་བརྟེན་དེ་རིང་སྲིད་བློན་གྱིས་མ་འགྲིགས་པའི་གནས་ལུགས་ག་རེ་གསུང་ཡོང་བསམ་པའི་སེམས་ཁྲལ་ཆེ་ཙམ་བྱུང༌།

ཡིན་ནའང༌། ཁོང་ཡང་བསྐྱར་མཇལ་དུས། ངོས་ཀྱིས་ཇི་ཞུས་ཆ་ཚང་ལྷོད་པར་གསན་ཐོག འཛུམ་བག་དང་བཅས་ཏེ་‘ད་ཆ་ཁྱེད་ཚོའི་དོན་དག་ཁྱེད་ཚོས་ཐག་བཅད་གྲུབ་པ་རེད། ངའི་ངོས་ནས་དམིགས་བསལ་བསམ་འཆར་ཞུ་རྒྱུ་མེད་’ཅེས་གསུངས་པ་ལས། རྣམ་འགྱུར་འདྲ་མིན་ཙམ་ཡང་བསྟན་གནང་མ་བྱུང༌།

དེ་བཞིན་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་ལའང་སྲིད་བློན་ཁོང་གིས་‘བོད་དོན་ཐད་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུས་ན་ཕན་ཐོགས་མེད་པའི་སྐོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མར་ཞུས་པ་ཡིན་ཏེ། ད་ཆ་ཁོང་ཚོས་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུས་ཚར་འདུག དེ་ལ་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་དགག་ཆ་གང་ཡང་མེད། ཁོང་ཚོ་རང་གི་དོན་དག་རེད་’ཅེས་གསུངས་འདུག བར་ལམ་བོད་ནང་རྒྱ་མིའི་དཔོན་རིགས་ཐུག་འཕྲད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་སྐབས། སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་ཁོང་ནི་དངོས་གནས་རང་དབང་དམངས་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་རང་རེད་”19ཅེས་གསུང་སྒྲོས་གནང་འདུག

ཡང་འདིའི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་དབྱིན་དེབ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང’ནང་དུའང༌། “ད་ཆ་ངོས་རང་གི་དམིགས་ཡུལ་ནི་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་ཐོབ་ཐབས་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཞུ་སྐུལ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། ཡང་བསྐྱར་ངོས་ནས་ལས་དོན་དེ་སྲིད་བློན་དང་མཇལ་འཕྲད་ཞུ་རྒྱུ་ནས་འགོ་བཙུགས་པ་ཡིན།

དང་ཐོག་དུས་ཚོད་གང་འཚམས་ཤིག་རིང་ངེད་གཉིས་ནས་བོད་མི་གསར་འབྱོར་ཁག་གཅིག་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་གནས་སྤོ་བྱ་རྒྱུའི་གྲོས་འགོའི་སྐོར་གྲོས་སྡུར་བྱས་པར། ཁོང་གིས་རྒྱ་གར་གྱི་མངའ་སྡེའི་འགོ་ཁྲིད་ཁག་ལ་ཕྱག་བྲིས་གནང་ནས་ཁོང་ཚོར་བོད་མི་ཚོར་ས་ཆ་སྤྲོད་ཐུབ་མིན་སྐོར་བཀའ་འདྲི་གནང་བར་དེའི་སྐོར་དང་ལེན་བྱེད་མཁན་འགའ་ཤས་བྱུང་ཡོད་ལུགས་གསུངས་པར་ངོས་རང་ཧ་ཅང་འདོད་བློ་ཁེངས་པོ་བྱུང་ལུགས་ཞུས་རྗེས། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་སྙན་སྐུལ་ཞུ་ཐབས་བྱ་རྒྱུར་བརྩོན་ལེན་བྱེད་བཞིན་པའི་འཆར་གཞི་དེ་སྲིད་བློན་ལ་ཞུས་པར་ནེ་ཧ་རུས་བསུན་སྣང་གི་རྣམ་པ་བསྟན་གནང་སྟེ། བོད་དང་རྒྱ་ནག་གཉིས་ཀ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཁོངས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཐོག་གྲུབ་འབྲས་ཐོབ་རྒྱུ་ཧ་ཅང་ཁག་པོ་ཡིན།

གལ་སྲིད། དེ་ལྟར་ཞུ་གཏུག་གནང་བའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང༌། དེར་ནུས་པ་དེ་ཙམ་ཐོན་གྱི་མ་རེད། ཅེས་གསུངས་བྱུང་བར་ངོས་ནས་དེའི་ཐད་དཀའ་ངལ་ཡོད་པ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང༌། འཛམ་གླིང་མི་མང་གིས་བོད་ཀྱི་རྩ་དོན་དེ་ཐུགས་བཅངས་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཙམ་ཡིན། ང་ཚོའི་མི་དམངས་རྣམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མྱངས་པ་དེ་མི་རྣམས་ཀྱིས་མ་བརྗེད་པ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ནི་ཧ་ཅང་གལ་འགངས་ཆེན་པོ་ཡིན། ཞེས་ཞུས་པར། ནེ་ཧ་རུས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འདི་གསོན་པོར་གནས་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་དེ་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་བརྒྱུད་ནས་མ་ཡིན་པར། བོད་ཕྲུག་ཚོར་སློབ་སྦྱོང་ཚད་ལྡན་སྤྲད་པའི་ཐོག་ནས་བྱེད་དགོས་ཀྱི་རེད།

ཡིན་ན་ཡང༌། ཁྱེད་རང་རང་དབང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་བཞུགས་ཡོད་པས་ཁྱེད་ཀྱི་ཐུགས་འདོད་ལྟར་གནང་ན་འགྲིགས། ཞེས་གསུངས། ངོས་ནས་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་སྲིད་གཞུང་ལ་ཡི་གེ་བཏང་ཟིན་པ་དང༌། སྐབས་དེར་གཞུང་ཚབ་མང་པོ་ཞིག་དང་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་པ་ཡིན། ལས་དོན་དེ་ནི་ངོས་རང་ལ་ཧ་ཅང་བྱེད་ཁག་པོ་ཞིག་བྱུང༌།

གང་ཡིན་ཞེ་ན། སྐབས་དེར་ངོས་རང་ལོ་ ༢༤ ལས་སླེབས་མེད་པར་མ་ཟད། མཐོ་རིམ་དཔོན་རིགས་དང་འབྲེལ་གཏུགས་བྱེད་པའི་ཉམས་མྱོང་གི་ཐད་དེ་སྔོན་རྒྱ་ནག་ཏུ་འགྲོ་སྐབས་དང་ནེ་ཧ་རུ་དང་ཁོང་གི་ཕྱག་རོགས་ཚོ་དང་མཇལ་འཕྲད་ཞུ་སྐབས་ཙམ་ལས་དེ་མིན་གྱི་ཉམས་མྱོང་གང་ཡང་མེད་ཀྱང༌། གཞུང་ཚབ་ཁ་ཤས་ནས་ངོས་རང་ལ་ཧ་ཅང་གདུང་སེམས་མཉམ་བསྐྱེད་གནང་བ་མ་ཟད། ཁོང་ཚོའི་སྲིད་གཞུང་ལ་ངོས་ཀྱི་རེ་འདུན་རྣམས་སྙན་སེང་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་ཐབས་བྱས་ཆོག་ཅེས་ཞལ་བཞེས་གནང་གི་འདུག

མཐའ་མར། མ་ལ་ཤེ་ཡ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་དང་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱིས་གྲོས་ཆོད་འཆར་གཞི་ཞིག་བརྒྱུད་འབུལ་གནང་བ་དེ་ནི་ཕྱི་ཟླ་ ༡༠ ནང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་རྩོད་གླེང་བྱས་པར་རྒྱལ་ཁབ་བཞི་བཅུ་ཞེ་ལྔས་རྒྱབ་སྐྱོར་དང༌། དགུ་ཡིས་ངོ་རྒོལ། ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་གིས་བར་ཞུགས་བྱས་པ་བཅས་བྱུང་སྟེ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པ་དང༌། རྒྱ་གར་བར་ཞུགས་ཀྱི་གྲས་སུ་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་དང༌།

ཡང་རང་རྣམ་དབྱིན་དེབ་དེའི་ནང༌། “ཡང་བསྐྱར་སྲིད་བློན་དང་མཇལ་འཕྲད་ཐེངས་གཅིག་ཞུ་སྐབས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་ཆོད་ཀྱི་སྐོར་ཁོང་གིས་ག་རེ་གསུང་ཡོང་སྙམ་པའི་བློ་གཡེང་ཞིག་དང༌། ཁོང་གིས་དེའི་སྐོར་བསུན་སྣང་གི་རྣམ་པ་ཞིག་སྟོན་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཚོད་དཔག་ཕྱེད་ཙམ་བྱས་པ་ཡིན།

དོན་དངོས་ཐོག་ཁོང་གིས་ང་ལ་སྤྲོ་སེམས་འཁོལ་བའི་རྟེན་འབྲེལ་ཞུ་གནང་མཛད་བྱུང༌། སྐབས་རེ་ཁོང་གིས་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་གནང་རྒྱུར་ཕྱག་གོག་པོ་ལྟ་བུ་ཡོད་ཀྱང་དོན་དངོས་ཐོག་ཁོང་ནི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད་འདུག་པ་མ་ཟད། མང་གཙོ་ཞེས་པའི་ཡིག་འབྲུ་དེའི་གོ་དོན་གང་ཡིན་དྲན་གསོ་བསླངས་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་སོང༌། གཞི་རྐང་ཁོང་གི་དགོངས་འཆར་ངོས་རང་ནས་ཁས་ལེན་མ་བྱས་ཀྱང༌། ཁོང་གིས་བོད་མི་ཚོར་འཛིན་པའི་རྣམ་འགྱུར་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་མི་འདུག་པར་བརྟེན་ཁོང་གིས་གང་གསུངས་པ་དེ་ཉན་འཇོག་བྱ་རྒྱུར་སྔར་ལས་བློ་ལ་འཐད་པ་ཞིག་བྱུང་སོང༌། དེ་ནི་ངོས་རང་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཡོད་སྐབས་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་དང་ཡོངས་སུ་ལྡོག་ཕྱོགས་ཤིག་ཡིན།”20 ཞེས་གསལ།

༡༩༥༩ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་དུ་མངགས་གཏོང་བསྐྱངས་པ་སྐུའི་གཅེན་པོ་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་དང༌། རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན། ལས་ཚན་ས་འདུ་རིན་ཆེན་དོན་གྲུབ་21བཅས་ལ་ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་ནས་ཞུ་སྒོའི་བཀའ་མངགས་དང༌། གཞུང་གི་བཀའ་ཐམ་ལག་འཁྱེར་བཅས་སྩལ་དོན་གཞིར་བཟུང་ལྟར་ལྡི་ལི་གསར་པ་ནས་གནམ་ཐོག་ཐོན་ཏེ་ལོན་ཌོན་དུ་འབྱོར་སྐབས། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གི་སྐུའི་གཅེན་པོ་ལྟག་མཚེར་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་ཐུབ་བསྟན་ནོར་བུ་མཆོག་དང༌། དབྱིན་ཡུལ་བོད་དོན་ཚོགས་པའི་མི་སྣ་ཁག་ལ་མཇལ་མོལ་དང༌། ལྷག་དོན་དབྱིན་གཞུང་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དཔོན་རིགས་དང༌། ལོན་ཌོན་དུ་ཡོད་པའི་ཨར་ལན་ཌ་དང༌། མ་ལ་ཤེ་ཡ། རྒྱ་གར། གྷི་རི་སི། ཨ་རི་བཅས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ལས་ཁང་ཁག་གི་གཙོ་འཛིན། དབྱིན་ཡུལ་ནང་པའི་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་སོགས་མཇལ་འཕྲད་དང༌། གསར་འགོད་ཚོགས་འདུ་བཅས་སུ་བོད་དོན་གླེང་མོལ་གང་ཐུབ་ཞུས།

༡༩༥༩ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༥ ཉིན་སྐུ་ཚབ་རྣམ་པ་ལོན་ཌོན་ནས་ནེའུ་ཡོག་ཏུ་ཐོན་ཏེ། ཐོག་མར་ནེའུ་ཡོག་གནམ་ཐང་དུ་གསར་འགོད་ཚོགས་འདུས་ལ་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་གླེང་དྲིས་ལན་གནང་བ་དང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་ཌག་ཧ་མེ་ཤོར་ (Secretary General Dag Hammarshjold) དང༌། བོད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་ཞུ་བརྒྱུད་གནང་མཁན་ཨར་ལན་ཌ་གཞུང་གི་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཨ་ཡེ་ཀན་ (Aiken) དང༌། མ་ལ་ཤེ་ཡའི་གཞུང་གི་ཕྱི་སྲིད་བློན་ཆེན་ཌ་ཏྲོ་ཀ་མིལ་ (Dato. Kamil) ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་རྒྱལ་ཚོགས་སྐུ་ཚབ་ཡུར་ཁུ་ཡ་ (Urquia) གསུམ་ལ་བོད་ཀྱི་གནས་ལུགས་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུ་བརྒྱུད་གནང་རྒྱུར་ཞལ་བཞེས་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་བ་དང་སྦྲགས་ད་དུང་མུ་མཐུད་ནུས་ཤུགས་གང་ཐོན་གྱི་གྲོས་ཆོད་ཡོང་ཐབས་ཞེས་སྐྱབས་ཞུ་དང༌། ཝ་ཤིན་ཊོན་དུ་ཨ་རིའི་གཞུང་གི་ཕྱི་འབྲེལ་མི་སྣ་སོགས་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་གནང་གིས་བོད་དོན་ལ་བདེན་རྒྱབ་ཡོང་ཐབས་དང༌། དགོངས་འཆར་ཡོང་བའི་གསུང་མོལ་གནང༌། དེ་འབྲེལ་དབྱིན་ཇི། རྒྱ་གར། གོ་མིང་ཏང༌། ཕྷ་རན་སི། པ་ཀི་སི་ཐན། ཐའེ་ལན་ཌ། ཀམ་སྤོ་ཌི་ཡ། ནིའུ་ཛི་ལན་ཌ། ཨོ་སེ་ཀྲི་རི་ཡ། ཕྷི་ལི་པིན། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ། འབར་མ། ཉི་ཧོང༌། བལ་ཡུལ། གྷི་རི་སི་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཉི་ཤུ་ཙམ་གྱི་སྐུ་ཚབ་ངོ་མ་རྣམས་ཀྱི་སར་ཡང་ངོ་བཅར་གྱིས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཡིག་ཆ་ཕུལ་བ་དང་ཆབས་ཅིག་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་ཞུ་གནང་དང༌། ཕྱོགས་མཚུངས་གསར་འགོད་ཚོགས་འདུར་གནས་ལུགས་གསུང་བཤད་དང༌། གསར་ཤོག་ཏུ་འགོད་གནས་འགྲེམས་སྤེལ་གནང༌། དེ་སྐབས་ཨ་རིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པ་སྒོ་རོ་སི་ (A. Gross) དང༌། ཌིའི་ཀེའི་སན། རི་ཅར་ཌ་སན་ (H. Richardson) པུར་ཤོད་ཏམ་ཏྲི་ཀམ་ད་སེ་བཅས་ལའང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་སྐུལ་དང་ཡིག་ཆ་བཟོ་རོགས་སོགས་རོགས་རམ་གང་གཟབ་ཞུས།

ཚེས་ ༩ ཉིན་རྒྱལ་ཚོགས་རྒྱུན་ལས་ཚོགས་ཁང་དུ་ (དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་) ཐོག་མར་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ནས་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ནང་མི་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་བཙན་དབང་བརྡབ་གསིག་གཏོང་བཞིན་ཡོད་པའི་གནས་ལུགས་ཞིབ་ཕྲ་དང་བཅས་བོད་དོན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་ཁོངས་འཆར་གཞིའི་ཐོག་ཚུད་པ་དགོས་རྒྱུའི་སྙན་སེང་གནང་བར་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ནས་དེ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་ཐོག ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་འདིར་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་ཚེ་དགའ་བསུ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་སོགས་ཀྱི་གསུང་བཤད་གནང༌།

གོ་མིང་ཏང་གི་གཞུང་ཚབ་ནས་བོད་རྒྱ་ནག་གི་ཁོངས་ཡིན་ཚུལ་དང་རྒྱ་དམར་ནས་བཙན་དབང་བྱས་པར་རྒྱབ་གཉེར་གྱི་གསུང་བཤད་དང་གཞན་ཡང་དབྱིན་ཇི། སུའེ་ཌེན། འབེལ་འཇམ། བྷ་རེ་འཛིལ། ཏྲར་ཀི། མོ་རོ་ཀོ། འགོ་ཐ་མ་ལ། ཕྷི་ལི་པིན། ཕྷ་རན་སི་སོགས་ནས་རྒྱབ་གཉེར་གྱི་གསུང་བཤད་དང༌། ཨུ་རུ་སུ། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ། རོ་མ་ནི་ཡ། ལི་སྦི་ཡ། ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ་གཞུང་ཚབ་བཅས་ནས་བོད་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་ཚུལ་དང༌། ནང་སྲིད་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ནས་ཐེ་བྱུས་མི་ཆོག་པས་གྲོས་ཁོངས་སུ་ཚུད་ཐབས་མེད་པའི་དགག་བྱའི་གསུང་བཤད་བཅས་གནང་མཐར་ཚོགས་འདུའི་གཙོ་འཛིན་ནས་ཚོགས་ཆེན་ནང་བོད་དོན་གོ་བསྡུར་བྱེད་འོས་ཡོད་མེད་འོས་བསྡུ་བྱེད་དགོས་གསུངས་པ་ལྟར་མིང་འབོད་འོས་བསྡུ་བྱས་པར་འཐུས་མི་རྩ་འབོར་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ནས་བོད་དོན་འོས་ཁོངས་འཇུག་དགོས་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་ཨ་རི་དང༌། དབྱིན་ཇི། གོ་མིང་ཏང༌། ཏྲར་ཀི། འབེལ་འཇམ། སྦོ་ལི་ཝི་ཡ། བྷ་རེ་འཛིལ། སུའེ་ཌེན། ཨོ་སེ་ཀྲི་རི་ཡ། ཕྷི་ལི་པིན། འགོ་ཐ་མ་ལ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༡༡ དང༌། འོས་ཁོངས་སུ་བཅུག་ན་འགྲིགས་མིན་འགལ་ཟླ་གནང་མི་ཨུ་རུ་སུ། ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ། ལའེ་སྦི་རི་ཡ། རོ་མ་ནི་ཡ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༥། བར་གནས་སུ་བཞུགས་མི་འབར་མ། མོ་རོ་ཀོ ཕྷ་རན་སི། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༤ བྱུང་ཡང༌། ཨུ་རུ་སུ་དང་ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ནས་ཚོགས་འདུའི་སྒྲིག་ཁྲིམས་ལ་སྐྱོན་འཛུགས་དང༌། འོས་བསྡུ་དྲང་འབྲེལ་བྱུང་མིན་ལ་འོས་བསྡུ་བསྐྱར་མ་དགོས་ཚུལ་བརྗོད་པར་སྐྱར་བསྡུ་བྱེད་སྐབས་ལའེ་སྦི་རི་ཡ་དང་རོ་མ་ནི་ཡ་ངོ་རྒོལ་ནས་བར་གནས་དང༌། བར་གནས་ཁོངས་བཞུགས་མི་མོ་རོ་ཀོས་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་སྟེ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མི་རྒྱལ་ཁབ་ ༡༢ དང༌། བར་གནས་རྒྱལ་ཁབ་ ༦། གཞན་རྣམས་འོས་བསྡུ་མ་གནང་བས་གྲོས་ཁོངས་སུ་འཇུག་རྒྱུའི་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ།

གོང་གསལ་སྐུ་ཚབ་ཁག་གི་རྒྱབ་སྐྱོར་དང༌། དགག་བྱའི་གསུང་བཤད་གནང་བ་དེ་དག་འདིར་མུ་འབྲེལ་མཁྱེན་རྟོགས་སླད་རིམ་འགོད་ཞུ་རྒྱུར།

མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཌ་ཏྲོ་ཨི་སི་མ་ཡིལ་ཀ་མིལ་ (Dato ISMAIL Kamil) གྱིས་གསུངས་དོན། ཚོགས་གཙོ་མཆོག དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་དུས་ ༡༤ ཐོག་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞེས་དོན་ཚན་འཕར་མ་ཞིག་འཇུག་རྒྱུའི་ཐད་ཨར་ལེན་ཌ་དང་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་རེ་སྐུལ་གནང་དོན་ལྟར་སྐུ་ཉིད་དང་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྐད་ཆ་ཤོད་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་འདོད་བྱུང༌།

ང་ཚོས་རེ་སྐུལ་ཞུ་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གནས་ལུགས་ད་ལྟ་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གི་མདུན་དུ་ཡོད་པའི་ཞུ་སྙན་འགྲེལ་བཤད་ཡིག་ཆ་ (A/4234) ནང་མདོར་ཙམ་བཀོད་ཡོད། ཚོགས་གཙོ་མཆོག རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ངོས་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཚུད་ཐབས་ཐོག་ལ་དགེ་མཚན་ཇི་ཡོད་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་རྒྱས་ཤིང་རྒྱས་པ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་འདོད་ཆེ་བས་དེ་དོན་བཀའ་འཁྲོལ་གནང་སྐྱོང་ཞུ།

ལོ་འདིའི་ཟླ་ ༣ ནང་བོད་དུ་བོད་མི་དང་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དྲག་པོའི་དམག་དཔུང་དབར་འཐབ་འཛིང་ཤོར་བ་དང༌། བོད་མི་གྱེན་ལངས་པའི་ཐོག་རྒྱ་དམར་དྲག་པོའི་དཔུང་གིས་རིང་པོར་མ་ལོན་པར་རྩ་མེད་བཟོས་ཡོད། འོན་ཀྱང༌། བོད་མིའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ྋགོང་ས་མཆོག་ནི་དད་ལྡན་བོད་མི་མང་ཚོགས་གཞན་དང་བཅས་བཙན་བྲོས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕེབས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་བོད་མི་སྟོང་ཚོ་མང་པོ་དམར་གསོད་བཏང་བས་མཚོན་བོད་མིའི་གྱེན་ལངས་པའི་ཐོག་གདུག་རྩུབ་མནར་གཅོད་བསམ་བརྗོད་ལས་འདས་པ་ཞིག་བཏང་བའི་གནས་ཚུལ་འབྱོར་བཞིན་པ་ཁག་ལ་ངའི་གཞུང་གིས་བློ་འཚབ་ཆེན་པོའི་ངང་ཚང་མར་དཔྱད་ཞིབ་གཟབ་ནན་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད།

འདས་པའི་དུས་ཚོད་གང་འཚམས་སྔོན་ཙམ་ལ་བོད་མིར་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་གཞི་རྩའི་རང་དབང་གདལ་བཤིག་བཏང་བ་སོགས་ཐེ་བའི་གདུག་རྩུབ་མནར་གཅོད་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་མྱངས་དགོས་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་ཐོན་ཡོད། རྒྱ་གར་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གཞུང་འབྲེལ་བསྒྲགས་གཏམ་སྤེལ་བ་ཁག་དང༌། ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༩ ཉིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་དྲུང་ཆེ་མཆོག་ལ་ཞུ་སྙན་ཕུལ་བ་དེས་གནས་ལུགས་དེ་དག་རང་བཞིན་གལ་ཆེར་རྩིས་དགོས་ཆགས་ཡོད།

ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༨ ཉིན་རྒྱ་གར་ཏེ་ཅེ་སྤུར (Tejpur) དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསལ་བསྒྲགས་ཤིག་བསྐྱངས་པའི་ནང༌། རྒྱའི་དམག་དཔུང་གིས་བོད་བཙན་བཟུང་བྱས་རྗེས་སྔར་བོད་པས་ལོངས་སུ་སྤྱད་པའི་ཆབ་སྲིད་དང་ཆོས་དད། རིག་གཞུང་བཅས་ཀྱི་རང་སྐྱོང་གི་གནས་བབས་མཐའ་དག་ལ་གནོད་འཚེ་ཆེན་པོ་བཏང་ཡོད་རེད་ཅེས་གསུངས་ཡོད། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ ༡༩༥༥- ༡༩༥༦ ལོའི་ནང་འཐབ་རྩོད་བྱུང་འབྲས་སུ་རྒྱའི་དམག་དཔུང་གིས་དགོན་སྡེ་ཁྱོན་ཆེ་གཏོར་བཤིག་བཏང་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས་ཡོད།

བླ་མ་མང་པོའི་སྐུ་སྲོག་བཀྲོངས་པ་དང༌། དགེ་འདུན་པ་མང་པོ་ལམ་བཟོའི་ཆེད་ངལ་རྩོལ་རུ་ཁག་ཏུ་བརྫངས་པ་སོགས་ཆོས་བྱེད་པའི་རང་དབང་མེད་པར་བཟོས་ཏེ་མནར་གཅོད་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་གཞན་པ་མང་པོ་བགྲངས་གནང་ཡོད། བོད་མི་སྒེར་སོ་སོ་དང༌། དགོན་སྡེ་ཁག་ལ་བདག་པའི་རྒྱུ་དངོས་རྣམས་འཕྲོག་བཅོམ་གྱིས་གཞུང་བཞེས་བཏང་བ་དང༌། ངལ་རྩོལ་རུ་ཁག་ནང་བཙན་དབང་ཐོག་ནས་བཅུག་སྟེ་རིམ་བཞིན་སྡུག་སྦྱོང་བཏང་ཚུལ་དང༌། འཇིགས་སྐྲག་གི་ཁོར་ཡུག་འོག་སྡོད་དགོས་གྱུར་པའི་སྐོར། ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་རྒྱ་གར་མ་སུ་རི་ནས་སླར་ཡང་འཛམ་གླིང་ཐོག་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས་པའི་ནང་འཁོད་ཡོད་པ་རེད།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག བོད་དུ་སྡུག་སྦྱོང་བཏང་བའི་གནས་ཚུལ་ཁག་ཁ་ཤས་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས་པའི་ནང་འཁོད་དོན་དེ་སྐོར་ངས་ཚིག་ཁ་ཤས་བཤད་ན་རན་འཚམས་ཡོད་པའི་བསམ་བློ་འཁོར་སོང༌། གང་ཡིན་ཟེར་ན། བོད་དུ་ཛ་དྲག་པོའི་གནས་སྟངས་ཐེར་འདོན་བྱེད་པར་འདི་ཁོ་ནས་ཕན་ཐོགས་ཀྱི་རེད་སྙམ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་22ཀྱིས་འཇི་ནི་ཝར་ལོ་འདིའི་ཟླ་ ༧ པའི་ནང་དཔར་བསྐྲུན་བྱས་པའི‘བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དང་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར།’ (The Question of Tibet and the Rule of Law) ཞེས་འགོ་བརྗོད་དུ་འཁོད་པའི་སྙན་ཐོ་23འདི་ནི་ྋགོང་ས་མཆོག་དང་བཙན་བྱོལ་དུ་ཁོང་གི་རྗེས་འཇུག་པ་ཚོས་སྐྱོན་བརྗོད་གནང་དོན་བཞིན་དན་རྟགས་གསལ་པོ་བྱུང་ཡོད།

སྙན་ཐོ་དེའི་ནང་གསེས་ཁ་པའི་ནང་བོད་མི་ཚོར་ཐོབ་ཐང་མ་སྤྲད་པ་ཁག་སྙིང་བསྡུས་ཕྱོགས་བསྡོམས་བརྒྱབ་ན། འགྲོ་བ་མི་ཞིག་ལ་ཆེ་མཐོང་དང་ལྡན་པའི་རང་དབང་ཐོབ་ཐང་དགོས་པ་གཅིག་ཀྱང་མ་སྤྲད་པའི་རྣམ་པ་གསལ་པོ་ཐོན་གྱི་འདུག་ཅེས་ལྷན་ཚོགས་དེས་གསལ་བསྒྲགས་གནང་ཡོད། ལྷན་ཚོགས་དེས་གསུང་བཤད་མུ་མཐུད་གང་འདྲ་གནང་ཡོད་མེད་སྐོར་ལ་ངས་ལུང་འདྲེན་ཞུས་ན་འདི་ལྟར།

“ད་ལྟའི་དུས་དང༌། ལྷག་པར་འདས་པའི་དུས་སུ་བོད་མིར་འགྲོ་བ་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ལ་ཚང་དགོས་པའི་ཁྲིམས་མཐུན་ཐོབ་ཐང་ཚང་མ་སྤྲད་མེད་པའི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་ཡོང་གི་འདུག ཁུངས་འཕེར་ར་སྤྲོད་ཡོད་བཞིན་པ་ཁག་གཞི་རྩར་བཞག་པའི་ཐོག་ནས་ཞུས་ན་བོད་མི་ཚོར་གདུག་རྩུབ་མནར་གཅོད་དང་མིའི་རང་བཞིན་ཀུན་སྤྱོད་ལ་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་གདུག་རྩུབ་མནར་གཅོད་གཏོང་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་ལག་བསྟར་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་སྣང༌།”

ཚོགས་གཙོ་མཆོག ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་སྩལ་བའི་གསུང་བཤད་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྙན་ཐོ་གཞིར་བཟུང་བྱས་པ་ཡིན་ན། བོད་མིའི་ཡུལ་གྱི་གོམས་པའི་གཤིས་ལུགས་དང༌། ཡུན་རིང་ལོངས་སུ་སྤྱད་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་རང་སྐྱོང་གནས་བབས་ཐད་ཐོག་མའི་མཐོང་ཚུལ་བྱུང་བ་གཞིར་བཟུང་གཏོར་བཤིག་གཏོང་ཐབས་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ནང་འཁོད་པ་ལྟར། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། གཞི་རྩའི་རང་དབང་ཐོག་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་མཐོང་ཆུང་ཁྱད་གསོད་བྱེད་པའི་ཁུངས་འཕེར་དན་རྟགས་གསལ་པོ་ཡོད་སྐོར་ང་ཚོར་ཡིད་ཆེས་རྙེད་པ་ཞིག་བྱུང༌།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག བོད་ནི་དུས་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་གི་སྔོན་ནས་ནང་པའི་ཆོས་དར་སའི་ལྟེ་གནས་ཆེ་བའི་གྲས་ཤིག་ཏུ་ངོས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་བོད་ནི་ཆོས་ལྡན་གྱི་ཞིང་ཁམས་ཡིན་པ་རེད། སྤྱི་ཚོགས་དང༌། སྲིད་གཞུང༌། མིའི་གོམས་གཤིས་བཅས་པར་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཤན་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞུགས་ཡོད་པ་རེད། བོད་མིའི་ཐོག་མནར་གཅོད་བཏང་བ་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་མ་སྤྲད་པ། ཆོས་དང་རིག་གཞུང་རྩ་མེད་བཟོ་ཐབས་བྱས་པ་བཅས་ནི་དངོས་གནས་བློ་འཚབ་སྐྱེ་གཞི་ཞིག་དང༌། འཛམ་གླིང་འདིའི་ནང་ཞི་བདེར་དགའ་བའི་མི་མང་དང༌། ལྷག་པར་དུ་ཨེ་ཤ་ཡའི་མངའ་ཁུལ་དུ་གནས་པའི་ནང་པ་ཡོངས་ལ་སྔོན་བརྡ་བཏང་པ་ཞིག་རེད།

ང་ཚོ་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་མི་མང་ཚོར་སོ་སོའི་ལུང་པའི་ནང་དཀའ་སྡུག་གི་གནས་ཚུལ་མྱངས་པའི་ཉམས་མྱོང་ལ་གཞི་བཞག་སྟེ་བོད་མི་ཚོ་ལའང་དེ་ལྟའི་དཀའ་སྡུག་ཚད་མེད་མྱངས་དང་མྱོང་བཞིན་པར་ང་ཚོར་བློ་འཚབ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་འདུག མི་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་འཆམ་མཐུན་ཡོང་དགོས་ཀྱི་ཡོད།

བཟོད་བསྲན་དང་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་བརྩི་མཐོང་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ཕ་མེས་དུས་ནས་དར་བའི་སྲོལ་བཟང་ཞིག་རེད། ཚོགས་གཙོ་མཆོག ང་ཚོའི་མི་རྒྱུད་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ལ་སྲུང་བརྩི་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་མཁན་ཞིག་ཡིན་སྟབས་ཉེ་ཆར་བོད་དུ་ཛ་དྲག་གི་གནས་ཚུལ་རྣམས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་སྣང་མེད་དང་མ་མཐོང་ཁུལ་བྱས་ཏེ་བསྡད་ན་འགྲིགས་ཀྱི་མེད་པ་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་གཞུང་ལ་ཡིད་ཆེས་གཙང་མ་བྱུང་ཡོད།

དེ་དང་ཆབས་ཅིག་ངའི་གཞུང་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ལ་བཀའ་བརྩི་དང་ལེན་ཞུ་རྒྱུ་སེམས་ནང་འཆར་བཞིན་པར་སོང༌། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འདི་བཞིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་གནང་ཐབས་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་བྱ་རྒྱུ་འདི་རང་གི་འོས་འགན་ཞིག་ཡིན་པར་བསམ་བཞིན་ཡོད།

མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་ཕྱིར་བསྒྲགས་ཟིན་པ་གཅིག་ནི། རིགས་རུས་དང༌། ཕོ་མོ། སྐད་ཡིག ཆོས་ལུགས་བཅས་དབྱེ་འབྱེད་མེད་པར་ཀུན་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་གཞི་རྩའི་རང་དབང་ཐོག་ལ་ལྟ་རྟོག་བྱེད་མཁན་དེས་ཉེ་ཆར་བོད་མི་ཚོར་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་རྒྱ་ཁྱབ་ཆེན་པོས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་གཞི་རྩའི་རང་དབང་གདལ་གཤིག་བཏང་བར་གལ་སྲིད་ཁ་ཁུ་སིམ་པོ་བྱས་ཏེ་བསྡད་པ་ཡིན་ན་རང་གི་ལས་འགན་མ་འགྲུབ་པ་ཞིག་ཏུ་ངའི་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ལ་དེ་འདྲའི་ཚོར་བ་ཞིག་སླེབས་ཀྱི་འདུག

དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་གྲོས་གཞིའི་ཁོངས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གིས་དེར་བསམ་ཞིབ་གང་གཟབ་གཟབ་གནང་སྟེ་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་དེ་ལྟར་ཡོང་བ་ཞུ་རྒྱུའི་རྒྱབ་གཉེར་གནང་ཐབས་ཡོང་བ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།

ཚོགས་གཙོས། ད་ངས་ཨར་ལན་ཌ་ (Ireland) སྐུ་ཚབ་མཆོག་གིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

སྐུ་ཞབས་ཨ་ཡེ་ཀན་ (Mr. Aiken) གྱིས་གསུངས་དོན། ཚོགས་གཙོ་མཆོག མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌ་གཉིས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་ངེས་པར་དུ་འཇོག་ཐབས་ཡོང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཞུ་སྙན་འགྲེལ་བཤད་ནང་གསལ་པོ་བཀོད་དེ་ཚོགས་ཆུང་གི་ཕྱག་ཏུ་ཡོད་བཞིན་པ་དེ་རེད། ཚོགས་མི་རྣམས་ཀྱིས་ད་ལྟ་རང་གསན་པ་བཞིན་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྐུ་ཚབ་མཆོག་གིས་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཅིང་ཕྲ་བ་འགྲེལ་བཤད་གནང་སོང༌།

ད་ལྟ་འདིར་ང་ཚོས་བོད་དུ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་གནད་དོན་གཅིག་པུ་དེ་རང་ཤོད་རྒྱུའི་སྐོར་རེད། རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་རང་གི་དབང་ཆ་བེད་སྤྱོད་ལོག་པར་བཏང་སྟེ་བོད་མིའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་དང༌། དེ་བཞིན་ ༡༩༥༡ ལོའི་ཆིངས་ཡིག་ཏུ་ཆོས་དང་རིག་གཞུང༌། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་སྤྲོད་རྒྱུའི་སྒྲིག་གཞི་དང་ཡོངས་སུ་འགལ་བའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་སྟབས། དེ་རྩིས་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་དེའི་ཐོག་ལ་བསམ་ཞིབ་ངེས་པར་དུ་དགོས་ཀྱི་འདུག་ཅེས་ང་ཚོས་དྲན་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

དཔེར་ན། ངའི་སྐུ་ཚབ་ལ་ཆ་མཚོན་ན་རྒྱལ་ཚོགས་འདིའི་ནང་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྐུ་ཚབ་དང་མཉམ་དུ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འཚུད་ཐབས་བྱ་རྒྱུའི་དོན་དག་གཙོ་བོ་འཛིན་གྱི་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་དོན་མེད་འཁྲུག་པ་བསླངས་འདོད་ཀྱིས་གྲང་དམག་གི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་ཐབས་བྱེད་པའི་དམིགས་ཡུལ་བཅངས་པ་ཞིག་མིན། ཉེ་བའི་ཆར་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྟེང་གི་འབྲེལ་ལམ་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་པ་དེར་ང་ཚོས་དགའ་བསུ་ཞུ་གི་ཡོད།

དཔེར་ན། དབྱིན་ཇིའི་སྲིད་བློན་དང་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་གཞོན་པ་བཅས་ཨུ་རུ་སུར་འཚམས་གཟིགས་སུ་ཕེབས་པ་དང༌། ཨུ་རུ་སུའི་སྲིད་བློན་དང་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་རྣམ་གཉིས་དབར་ཕན་ཚུན་འཚམས་གཟིགས་སུ་ཕེབས་རེས་གནང་བ་དང༌། ཨུ་རུ་སུའི་སྲིད་བློན་ཨ་རིར་རྒྱལ་དོན་འཚམས་གཟིགས་སུ་ཕེབས་ཐུབ་པ་དེས་འཛམ་གླིང་ནང་དངངས་འཚབ་ཞི་ཐབས་ཕན་རླབས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་པས་ང་ཚོ་བློ་བདེ་བག་ཕེབས་གྱུར།

ང་ཚོས་རྒྱལ་སྤྱིའི་འབྲེལ་ལམ་མུ་མཐུད་ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་རྒྱུའི་རེ་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྟེང་གི་དངངས་འཚབ་ཞི་ཐབས་དང༌། ཕན་ཚུན་འབྲེལ་ལམ་དང་ཞི་མོལ་བརྒྱུད་ནས་ཞི་བདེ་བརྟན་ལྷིང་བསྐྲུན་ཐབས་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ང་ཚོས་ཚོགས་ཆེན་འདིའི་ཐོག་ནས་འབད་སྒྲུབ་ཞུས་དང་ཞུ་བཞིན་པ་དང༌། ད་དུང་མུ་མཐུད་ཞུ་རྩིས་ཡོད།

ང་ཚོས་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་བཤད་ཡོད་པ་བཞིན། བོད་མིའི་འདོད་དོན་བསྒྲུབ་རྒྱུའི་ཐབས་ལམ་བཟང་ཤོས་ནི་འཛམ་གླིང་ཐོག་གི་དངངས་འཚབ་ཞི་ཐབས་བྱེད་པ་ལས་དངངས་འཚབ་ཆེ་རུ་བསླངས་ཐབས་བྱས་ན་འགྲིགས་ཀྱི་མེད་པ་ང་ཚོས་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། འགན་འཁུར་ཡོད་པའི་འགོ་ཁྲིད་ཚོས་ཞི་བདེའི་དོན་དུ་དོན་ཕན་ལྡན་པའི་ཐབས་ཤེས་བསྒྲུབ་ཐབས་བྱེད་པའི་དུས་སྐབས་དེར་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་མི་རིགས་ཕན་ཚུན་དབར་གྱི་འབྲེལ་བར་ཞེ་འཁོན་འགྱུར་གཞིའི་ཀུན་སློང་བཅངས་པ་དེར་ང་ཚོ་བློ་ཕམ་ཚད་མེད་བྱུང༌།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་སྒོ་ནས་གནད་དོན་གྲོས་གཞིར་འཚུད་ཐབས་ཡོང་བར་བྱ་རྒྱུར་ང་ཚོས་དུས་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ནང་བསམ་བློ་གཟབ་གཟབ་བཏང་སྟེ་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་ཡིན། ང་ཚོས་ཚོགས་ཆེན་འདིའི་ནང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གཞན་དག་གི་གནད་དོན་དངོས་འབྲེལ་རིགས་ལ་གྲོས་འགོ་བཏོན་པ་ནང་བཞིན་བོད་དོན་ཐོག་ལ་གཅིག་མཚུངས་ཤུགས་བརྒྱབ་པ་ཡིན། འདི་ནི་རྒྱལ་ཁབ་གང་རུང་ཞིག་གམ། ཡང་ན་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་འདུས་པའི་ཚོགས་པ་ཡིན་རུང་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་བསམ་ངན་འཆང་བའམ། ཡང་ན་ངོ་ཚ་ཁ་སྐྱེངས་བཟོ་རྒྱུའི་ཆེད་དུ་དམིགས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་མི་རེ་ངོ་རེས་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དགོངས་དོན་བརྩི་སྲུང་ཞུ་རྒྱུ་ཚོགས་མི་ཚང་མར་ཕན་གནོད་འབྲེལ་བའི་གལ་ཆེའི་གནད་དོན་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་ཞི་བདེ་དང་གོ་རྟོགས། ཚོགས་མི་ཚོའི་རང་དབང་དང་བདེ་འཇགས་བཅས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་ཆ་རྐྱེན་ཞིག་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

ཕྱོགས་ལྷུང་མེད་ཅིང་རང་བཞིན་བརྟན་པོའི་ཕྱི་གསལ་ནང་གསལ་ཅན་གྱི་ལྟ་གྲུབ་ཡོད་པའི་བཅའ་ཁྲིམས་ཤིག་བྱུང་བ་ཡིན་ན། མ་འོངས་དུས་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ནང་རྒྱལ་སྤྱིའི་འབྲེལ་ལམ་ཐོག་ཕན་ཚུན་ཞེ་འཁོན་འབྱུང་གཞིའི་རྐྱེན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ལྟ་གྲུབ་འདི་ཚོར་ཆེ་མཐོང་ཚུལ་བཞིན་མ་ཞུས་པ་དང༌། དོགས་གནད་གང་དུ་ཡོད་སར་རྒྱུན་སྲིང་པའི་སྒོ་ནས་གསལ་པོ་བཟོ་རྒྱུ་མ་བྱུང་བ་ཡིན་ན། རྒྱལ་སྤྱིའི་འབྲེལ་ལམ་དེ་བཞིན་དྲང་བདེན་དང༌། ཞི་བདེ་ལྷིང་འཇགས་བཅས་ཀྱི་ལམ་ཕྱོགས་སུ་མདུན་ནས་མདུན་དུ་བསྐྱོད་མི་ཐུབ་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཏུ་འགྱུར་སྲིད། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་གནད་དོན་འདིར་གྲོས་བསྡུར་དང་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་གཡོལ་ཐབས་བྱས་ཚེ་དེས་རང་གི་ལས་འགན་བཤོལ་ཐབས་བྱེད་པའི་སྣང་བ་ཞིག་ང་ཚོར་འཁོར་གྱི་འདུག

འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་ཕྱིན་པའི་གནད་དོན་གཞན་པའི་རིགས་ལ་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་གུས་བརྩི་དགོས་ལུགས་ང་ཚོར་ནན་སྐུལ་ཤུགས་ཆེ་བྱས་ཡོད། དཔེར་ན། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ནང་མི་རིགས་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་ཐད་ལ་འདི་འདྲའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་མྱོང་ཡོད། ང་ཚོའི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་གནད་དོན་འཁོད་ཐབས་ཐོག་ངེད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་གྲོས་འགོ་བཏོན་མཁན་དེ་ཚོའི་ཁོངས་སུ་ཡོད། བོད་ནང་ཆོས་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རང་དབང་གདལ་བཤིག་བཏང་པ་དེར་ང་ཚོའི་ངོས་ནས་སྣང་མེད་དུ་བཞག་པ་ནི་དྲང་བདེན་དང་རན་འཚམས་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

གནད་དོན་འདི་ཚུད་ཐབས་བྱེད་རྒྱུར་དགག་བྱ་འགའ་ཤས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་པ་ང་ཚོས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། གནད་དོན་ཚུད་ཐབས་བྱས་པ་འདིས་གྲང་དམག་ལྟ་བུའི་སྡང་ཟུག་ཅན་གྱི་བགྲོ་གླེང་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་མི་ཡོང་ངམ་སྙམ་པའི་ཞེད་སྣང་གིས་དགག་པ་གཅིག་ཡོང་སྲིད་པར་ངས་སྔོན་ནས་བཤད་ཡོད། ངས་གསལ་སྟོན་བྱས་པ་བཞིན་ང་ཚོས་དེ་ལྟ་བུའི་གནས་ཚུལ་མི་འབྱུང་བའི་རེ་བ་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

གནད་དོན་དེ་ཚོགས་འདུ་ཞིག་འཚོགས་ཚར་བའི་རྗེས་སམ། ཡང་ན་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་རྒྱས་འཛོམས་ཐེངས་གཉིས་ཀྱི་སྐབས་དང༌། ཞི་འཇམ་དང་དོན་ཕན་ལྡན་པའི་བགྲོ་གླེང་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནས་ཐག་མི་ཆོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ང་ཚོས་མཐོང་གི་མི་འདུག ཚོགས་གཙོ་མཆོག དེ་འཕྲོས་ཀྱི་དགག་བྱ་ནི་ཁག་བཞི་ལ་དབྱེ་ཆོག་པ་ང་ཚོས་མཐོང་བསྡད་ཀྱི་འདུག

དགག་བྱ་དང་པོ་ནི། གནོད་འཚེ་ཕོག་ཡུལ་དང་བཙན་གནོན་གཏོང་མཁན་གཉིས་ཀ་ཚོགས་ཆེན་འདིའི་ཚོགས་མི་མ་རེད། བོད་ནི་ཚོགས་མིའི་ཁོངས་སུ་འཛུལ་ཐབས་རྩ་བ་ནས་བྱས་མེད། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་འདིར་མེད། བོད་མིའི་ཐོག་གདུག་རྩུབ་ཇི་བྱས་དང༌། ཚོགས་མི་ཚོས་དྲི་བ་བཏང་བ་ཁག་ལ་ལན་འདེབས་བྱ་རྒྱུ་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཆེ་བས་འཛམ་གླིང་གསར་པ་ཞིག་ཁ་ཕྱོགས་བསྐྲུན་ཐབས་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ལ་བསམ་ཚུལ་ཇི་ཡོད་ཤེས་རྟོགས་བྱ་རྒྱུར་རྒྱ་མིའི་སྐུ་ཚབ་ད་རེས་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་ངོ་བཅར་མེད་པར་ཚོགས་མིའི་ཁོངས་ཐུགས་ཕམ་གནང་མཁན་ཚོའི་དགོངས་པར་ག་རེ་ཡོད་མེད་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ཅིང༌། རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀའི་ངོ་ཚབ་འདིར་མེད་པ་ཙམ་གྱི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་བོད་དོན་སྣང་མེད་བཞག་པ་ཡིན་ན་འགྲིག་གི་ཡོད་པ་མ་རེད།

དོན་ངོ་མའི་ཆ་ནས་ང་ཚོའི་ཚོགས་པ་འདི་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་ཆེད་དུ་རེད། འགྲོ་བ་མིའི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཆེད་དུ་བཟོ་སྒྲིག་བྱས་པའི་ཡིག་ཆ་དེར་གལ་ཆེ་དོན་ཆེར་བརྩིས་ཏེ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད། དེའི་གོ་དོན་ནི་ང་ཚོའི་བཅའ་ཁྲིམས་དོན་ཚན་ ༢༦ ནང་གསལ་བ་ལྟར། ཚོགས་པ་འདིའི་ཁོངས་སུ་མེད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་བཏང་བར་ང་ཚོར་བློ་གཡེང་དགོས་རྒྱུ་ཤུགས་ཀྱིས་བསྟན་གྱི་ཡོད།

དགག་བྱ་གཉིས་པ་ནི། བོད་དུ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་བཏང་བའི་གནས་ཚུལ་གང་བྱུང་བ་ནང་བཞིན་འཁོད་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས་པ་དང༌། ཁོང་གི་ཞབས་རྗེས་སུ་འབྱོར་བའི་བོད་མི་ཚོས་བརྗོད་པའི་ཚིག་ཐོ་ཁག དེ་བཞིན་བོད་མི་རང་ངོས་ནས་དངོས་སུ་མྱངས་པ་དང་མཐོང་བ་བཅས་ཀྱི་བརྗོད་བབས་ལ་གཞིགས་ན་ང་ཚོར་ཐོག་མའི་མཐོང་ཚུལ་གང་བྱུང་བ་གཞིར་བཟུང་བོད་དུ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་ཧ་ཅང་ཚབས་ཆེ་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་ར་སྤྲོད་ཡོང་གི་འདུག

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ས་གནས་ས་ཐོག་རང་དུ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་རང་དབང་ཅན་གྱི་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་བསྐོ་གཞག་དགོས་རྒྱུའི་ནན་སྐུལ་ཤུགས་ཆེ་གནང་ཡོད་པ་བཞིན་ང་ཚོའི་དྲན་ཐོའི་ནང་དུའང་དེ་ལྟར་བཀོད་ཡོད། བོད་དུ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་དེ་འདྲ་བཏང་ཨེ་ཡོད་ན་སྙམ་པའི་དོགས་པ་དང༌། ཐེ་ཚོམ་ཡོད་མཁན་སྐུ་ཚབ་མེད་དམ་སྙམ་པར་ཞིབ་འཇུག་བྱ་འདོད་ཡོད་ཚེ་དེ་ལྟར་ཆོག་རྒྱུར་སྒོ་ཕྱེ་ནས་ཡོད་པ་རེད།

ང་ཚོས་བྱས་ན། དེ་འདྲའི་ཞིབ་འཇུག་ནི་དགོས་གལ་མཐོང་གི་མི་འདུག་ཅིང༌། དེ་ལྟར་དགོས་པའི་བསམ་འཆར་ཡང་འདོན་རྩིས་མེད། དངོས་སུ་ལག་ལེན་དོན་འཁྱོལ་ཡོང་རྒྱུ་ཁག་པོ་ཞིག་ཏུ་མངོན་གྱི་འདུག དངོས་འབྲེལ་གནས་ཚུལ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡོམས་ཏེ་བཤད་པ་ཡིན་ན། རྐྱེན་ངན་གོད་ཆགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་གསལ་པོ་ཤེས་ཐུབ།

དགག་བྱ་གསུམ་པ་ནི། གནད་དོན་ཚུད་ཐབས་ཐོག་ང་ཚོས་ཐག་གཅོད་དང་གྲོས་ཆོད་གང་འདྲ་ཞིག་བཞག་རུང་དེར་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་སྣང་མེད་གཏོང་སྲིད། ང་ཚོས་འདིར་གྲོས་ཆོད་བཞག་མ་ཐུབ་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་བ་ཡིན་ན་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་དེར་ངོས་ལེན་བྱེད་སྲིད་པ་ནི་ཕལ་ཆེར་དངོས་བདེན་རེད།

འོན་ཀྱང༌། དེ་ནི་བློ་ཕམ་པའི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན་པ་ལྟར་གྲོས་བསྡུར་བྱ་རྒྱུ་དང་དཔྱད་ཁྲ་གཏོང་རྒྱུ་བཅས་ལ་འཛེམས་བྱ་བྱེད་རྒྱུའི་ཐོག་ལ་ཚོགས་ཆེན་འདི་ལ་ཆོག་མཆན་སྤྲད་ཡོད་མདོག་ཁ་པོ་མ་རེད། ཚོགས་ཆེན་གྱི་རྒྱབ་གཉེར་ལ་ཚོགས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་ངོས་ལེན་མེད་པའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་པའི་གནད་དོན་གཞན་ཁག་ཀྱང་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

ཡིན་ནའང༌། ཚོགས་ཆེན་འདིས་ལམ་སྟོན་བྱས་པ་བཞིན་འདིར་ཡོད་ཚོགས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་སྐུ་ཚབ་མང་ཆེ་བས་དེང་སང་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་སུ་གཅིག་གིས་འགྱུར་བ་མེད་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་བསམ་ཚུལ་གྱི་ངོར་དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་རང་ཉིད་མཁྲེགས་བཟུང་བྱས་ཏེ་སྡོད་ཐབས་མེད་པའི་ལྟ་ཕྱོགས་ཤིག་འཛིན་གྱི་ཡོད་པ་ངས་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱ་ཁྱབ་ཆེ་བའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་ཕྱིན་པའི་ས་གནས་དེ་དང་དེར། གལ་སྲིད་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་མངོན་རྒྱུ་མེད་ཀྱང་རྒྱལ་སྤྱིའི་གཟུར་གནས་སྐྱེ་བོའི་བལྟ་སྐྱོང་འོག་འགོག་རྐྱེན་ནུས་ཅན་ཞིག་བཟོས་ཏེ་ཕྱིས་འབྱུང་དེ་ལྟ་བུའི་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་རྒྱུར་ཤུགས་མ་ཐུབ་ཀྱིས་འགོག་རྐྱེན་གནད་སྨིན་བསྐྲུན་སྲིད། བརྗོད་དོན་ནི། དེས་མི་རིགས་དེའི་རིག་གཞུང་གི་གནས་བབས་དང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཤིག་གི་ཆོས་དད་ཀྱི་རང་དབང་མངོན་གསལ་དོད་པོས་འགོག་སྲུང་མི་ཐུབ་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཆགས་ཀྱི་རེད།

དེ་ནི་བོད་མིའི་ཐོག་བཙན་གནོན་བཏང་བའི་རྒྱུ་མཚན་གཅིག་པུས་ང་ཚོས་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་པ་མ་ཡིན། དེ་ནི་སྣང་ཆུང་དུ་གཏོང་མི་ཕོད་པའི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན་པ་དངོས་འབྲེལ་རེད། འདི་ལྟར་སྣང་མེད་དུ་མ་བཞག་པར་བྱ་རྒྱུ་ནི་ང་ཚོ་འདིར་ཡོད་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཆུང་ཁག་གི་སྐུ་ཚབ་ཚོར་ལྷག་པར་དུ་ལས་འགན་ཞིག་འཁྲི་ཡི་ཡོད།

གནད་དོན་ཚུད་ཐབས་བྱ་རྒྱུའི་ཐད་ལ། དགག་བྱ་བཞི་པ་ཡོང་སྲིད་པ་ནི། རྒྱ་ནག་དང་བོད་ཀྱི་ཉེ་འདབས་སུ་ཆགས་པའི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཚོར་དཀའ་ངལ་འཕར་མ་ཞིག་འཕྲད་སྲིད་པ་རེད། ང་ཚོ་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཞི་བདེ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོའི་དབར་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་བཟང་པོ་ཡོད།

རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་བློན་གྲགས་ཅན་པཎྜི་ཏ་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་གི་སྙིང་སྟོབས་ཅན་གྱི་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་བྱུས་དང་འགྲོ་བ་མིར་བཅངས་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད་བཟང་པོས་ཧ་ཅང་ཛ་དྲག་པའི་གནས་སྟངས་འདི་འདྲ་ཞིག་ཕྱག་བཞེས་བསྟར་གནང་བར་ང་ཚོས་ཐུགས་རྗེ་ལེགས་འབུལ་ཞུ་འོས་པ་རེད་བསམ་གྱི་འདུག རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་བོད་མིའི་གནད་དོན་ཐུགས་ཁུར་བཞེས་སྟངས་དང༌། སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུས་ལྷག་བསམ་གཡོ་མེད་གྱིས་བོད་མིའི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཆེ་མཐོང་གི་སྒོ་ནས་ཕྱིར་བསྒྲགས་བསྐྱངས་སྟངས་བཅས་ཀྱི་བབས་ལ་གཞིགས་ན། བོད་མིའི་སྐྱོ་གནས་ལ་ཤ་ཚ་ཡོད་མཁན་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མས་དགའ་སེམས་འཁོལ་བའི་ངང་རྒྱབ་སྐྱོར་ངོས་ལེན་ཞུ་འོས་པ་ཞིག་རེད། རྒྱ་གར་དང་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་དེ་ལྟ་བུའི་བཟོད་སྒོམ་དང་ཐབས་མཁས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཕྱག་ལེན་དུ་བསྟར་བའི་ལས་དོན་དཀའ་ཚེགས་ཆེ་རིགས་གཅོག་འཕྲི་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་ཁ་སྣོན་རྒྱག་རྒྱུའི་འདུན་པ་ང་ཚོར་ཏན་ཏན་ཡོད་པ་མ་རེད།

འོན་ཀྱང༌། ང་ཚོས་བོད་ནང་དུའམ། ཡང་ན་ས་གནས་གང་འདྲ་ཞིག་ཏུ་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ལམ་ལུགས་ཚོགས་ཆེན་འདིས་བསྐྱར་དུ་ནན་བརྗོད་བྱས་པའི་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་དུས་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་ནང་ཚོགས་མི་རྒྱལ་ཁབ་གང་རུང་ཞིག་གི་དཀའ་ཚེགས་ཆེ་རུ་འགྲོ་གི་རེད་བསམ་པའི་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་མེད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ངས་བརྡ་སྟོན་བྱས་པ་བཞིན་དེ་ལྟ་བུའི་ཆོད་སེམས་བརྟན་པོའི་རང་བཞིན་ནི་ང་ཚོ་ཚང་མའི་ཐུན་མོང་གི་ཁེ་ཕན་གྱི་ཆེད་དུ་ཡིན་པ་ལས་རྒྱལ་ཁབ་ཉུང་ཤས་ཤིག་གི་ཆེད་དུ་མིན།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག ངས་གནད་དོན་འདི་ང་ཚོའི་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་ཚུད་ཐབས་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་བྱས་པ་དེ་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། ངས་ཡིད་ཆེས་བྱས་དོན་བཞིན་གལ་སྲིད་གནད་དོན་དེ་བཞིན་གྲོས་གཞིའི་ཁོངས་སུ་ཚུད་པ་ཡིན་ན། དེའི་བརྗོད་བྱ་སྙིང་དོན་སྐོར་ལ་གྲོས་བསྡུར་བྱ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་རྒྱུ་དང༌། འོས་ཤིང་འཚམས་པའི་གྲོས་འཆར་འཇོག་རྒྱུའི་བསམ་བློ་ཞིག་འཁོར་ཐུབ་ཀྱི་རེད། ཚོགས་གཙོ་མཆོག གནས་ཚུལ་ཛ་དྲག་ལོས་དང་ད་ལྟའི་ཚབས་ཆེའི་རང་བཞིན་གྱི་གནས་སྟངས་ལ་སྒོ་བསྟུན་པའི་ཐོག་ནས་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་འདི་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲོས་གཞིའི་ཁོངས་སུ་འཚུད་ཐབས་ཡོང་བའི་རྒྱབ་གཉེར་གནང་རྒྱུར་ང་ལ་ཡིད་ཆེས་ཡོད། ཚོགས་གཙོ་མཆོག ཐུགས་རྗེ་ཆེ།

ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་སྦར་ཀོ་ (Mr. Barco) ཡིས་གསུངས་དོན། ཨར་ལན་ཌ་དང་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་ཁོངས་སུ་ཚུད་དགོས་རྒྱུ་འདི་གལ་འགངས་ཆེ་ཞིང༌། ཛ་དྲག་པོའི་གནས་སྟངས་ཡིན་སྐོར་བརྗོད་དོན་ལྟར་ཚོགས་ཆེན་གྱི་འཐུས་མི་རྒྱས་འཛོམས་སྐབས་སུ་བགྲོ་གླེང་ཡོང་ཐབས་བྱ་རྒྱུར་ཨ་རིའི་ཕྱོགས་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་གི་ཡོད།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༩ ཉིན་བོད་མིར་མི་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་མནར་གཅོད་གཏོང་སྟངས་དང་ཆོས་དད་རང་དབང་ལ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་སྐོར་དགོངས་བཞེས་ཡོང་བའི་ཞུ་སྙན་ཞིག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་འབུལ་གནང་མཛད་ཡོད། ཞུ་སྙན་དེའི་ནང་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་མིའི་ཚེ་སྲོག་དང༌། མཁར་དབང༌། རང་དབང་བཅས་པ་རྩ་མེད་བཟོས་ཡོད་པ་དང༌། བོད་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་ཐབས་ཆེད་གདུག་རྩུབ་ཆེ་བའི་སྲིད་བྱུས་ལག་བསྟར་བྱས་ཤིང༌། ཆོས་དང་རིག་གཞུང་རྩ་ཡལ་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་ཐབས་ཤེས་སྒོ་དུ་མ་ནས་སྤྱད་དང་སྤྱོད་བཞིན་འདུག་ཅེས་གསུངས་ཡོད་ཅིང༌། འགྲོ་བ་མིའི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་དང་ཆེ་མཐོང༌། ཕོ་མོ་དབྱེར་མེད་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཆུང་གི་དབྱེ་འབྱེད་མེད་པར་ཐོབ་ཐང་འདྲ་མཉམ་བཅས་ལ་ཡིད་ཆེས་ཡོད་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ནང་བསྐྱར་ནན་བཤད་ཡོད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་གསལ་བསྒྲགས་ཟིན་པའི་དམིགས་དོན་གཅིག་ནི་རིགས་རུས་དང༌། ཕོ་མོ། སྐད་ཡིག་གམ། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབྱེ་འབྱེད་མེད་པར་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། ཀུན་ལ་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་རང་དབང་གོང་འཕེལ་གཏོང་རྒྱུ་དང༌། བརྩི་སྲུང་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རེད།

གནས་སྟངས་འདི་ཚོའི་འོག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་ཞུ་སྙན་ལ་དོ་སྣང་མ་གནང་བར་འདི་མུར་འཇོག་མི་ཐུབ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ནི་གཞུང་འབྲེལ་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཚོགས་པ་ཞིག་མ་ཡིན། རྒྱལ་ཁབ་ལྔ་བཅུ་ལས་མང་བ་ཞིག་གི་ནང་ཁྲིམས་རྩོད་པ་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་གྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་པ། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་མཉམ་ཐད་ཀར་གོ་བསྡུར་ཆོག་པའི་གནས་བབས་དང་ལྡན་པ་དེས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དང་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་སྒྱུར་ཞེས་འགོ་བརྗོད་དུ་འཁོད་པའི་སྙན་ཐོ་རྒྱས་པ་ཞིག་འདོན་སྤེལ་བྱས་ཡོད།

སྙན་ཐོ་འདི་ནི་ཁྲིམས་རྩོད་པ་གྲགས་ཅན་སྐུ་ཞབས་པུར་ཤོད་ཏམ་ཏྲི་ཀམ་ད་སེ་མཆོག་གིས་དབུ་ཁྲིད་པའི་འོག་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་འབྱོར་བའི་བོད་མིའི་ཁྲོད་ནས་གཏམ་བཤད་སྤེལ་བའི་ཆ་ཤས་བསྡུ་རུབ་བྱས་པ་ཁག་ལ་གཞི་བཅོལ་ཡོད་པ་དང༌། ༡༩༥༩ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་གསར་འགོད་གསལ་བསྒྲགས་ཤིག་བསྐྱངས་སྐབས་སུ་སྐུ་ཞབས་པུར་ཤོད་ཏམ་མཆོག་གིས་དེ་སྔ་བོད་དུ་རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གིས་ཐོག་མའི་མཐོང་སྣང་གཞིར་བཟུང་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་ཐབས་ལ་དམིགས་ཏེ་མནར་གཅོད་ཚད་མེད་བཏང་སྐོར་བརྗོད་ཡོད།

བློ་གཟུ་བོར་གནས་པའི་སྐྱེ་བོ་ཡོངས་ལ་གནད་དོན་གསལ་པོ་ཞུ་ཐུབ་པ་ནི་བོད་དུ་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཁྱབ་ཆེ་བའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་བཏང་འདུག་ཅེས་བརྗོད་ཆོག ཚོགས་པ་འདིའི་བཅའ་ཁྲིམས་དེས་ས་གནས་ག་ས་གར་འཇིག་རྟེན་ཡ་རབས་ཀྱི་སྤྱོད་ཚུལ་དང་མཐུན་པའི་ཚད་གཞི་མཁོ་འདོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

ང་ཚོའི་བཅའ་ཁྲིམས་ནང་ནོར་འཁྲུལ་བྱེད་མཁན་རིགས་འགོག་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་འཁོད་ནའང༌། མཐའ་མཚམས་སུ་སུ་གཅིག་ཀྱང་སླེབས་མི་ཐུབ་པའི་འཛམ་གླིང་ཁུག་ཀྱོག་ཁག་ཏུ་གནས་སྡོད་བྱེད་མི་ཚོར་དཀའ་ངལ་མྱངས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དྲངས་ཏེ་ཡ་ང་བའི་གནས་སྟངས་ཐོག་ང་ཚོས་སྣང་མེད་དུ་བཏང་ན་འགྲིགས་ཐབས་མེད་པ་རེད། དེ་ལྟར་སྣང་མེད་དུ་བཏང་བ་ཡིན་ན་ཚོགས་པ་འདིའི་བསྒྲུབ་བྱ་དང་ཡོངས་སུ་འགལ་གྱི་ཡོད་ཅིང༌། ལྷག་པར་དུ་ཚོགས་པ་འདིའི་ངོས་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་སྤྱོད་བཟང་དང་མ་འཚམས་པའི་བྱ་སྤྱོད་ཅིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད།

ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་གང་ཉིད་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐད་ཀར་ཞུ་གཏུག་གནང་བ་ཡིན་ན། དེར་ཨ་རིའི་ངོས་ནས་གོ་སྐབས་ཕུལ་རྒྱུར་དགའ་བསུ་ཞུ་ཡི་ཡོད། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་འགྲོ་བཞིན་པའི་ཐད་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཐུགས་འཚབ་ཡོད་པ་བཞིན་ཨར་ལན་ཌ་དང་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་མ་བསྐུལ་དང་བླང་གིས་རྒྱུན་དུ་མདུན་སྐྱོད་གནང་བར་ཨ་རིའི་ངོས་ནས་དགའ་བསུ་ཞུ་བཞིན་ཡོད། ཨ་རིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འཚུད་ཐབས་ཡོང་བའི་འོས་འཕེན་བྱ་རྒྱུ་དང༌། འཐུས་མི་རྒྱས་འཛོམས་ཐོག་གནད་དོན་དེ་ལོགས་སུ་གྲོས་བསྡུར་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག་གིས། ད་ངས་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞེས་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ཀུ་ཛུ་ནེ་ཚ་སོའུ་ (Mr. Kuznetsov) ཡིས་གསུངས་དོན། དང་ཐོག་ངས་ང་ཚོའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་ད་ལྟ་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུགས་ཅན་གྱི་གནད་དོན་གླེང་བཞིན་པའི་ཐོག་ལ་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་དོ་སྣང་ངེས་པར་བྱེད་དགོས་ཀྱང་དོ་ཁུར་མི་བྱེད་པར་འཁྲུག་རྐྱེན་སློང་གཞིའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་རྩོད་རྙོག་འདི་འདྲའི་ཐོག (བོད་དོན) དུས་ཚོད་གཏོང་དགོས་པ་ནི་བློ་ཕམ་རང་བཞིན་ཞིག་ཡིན་པར་བརྗོད་འདོད་བྱུང༌། ད་ནི་ང་ཚོས་བཟང་དུ་འགྲོ་བའི་སྣང་བ་ཞིག་འཁོར་ཡོད་ནའང༌། ཨ་རིའི་ངོས་ནས་ཐབས་ཤེས་ཡོད་རྒུ་རྩལ་སྤྲུག་གིས་ཁོར་ཡུག་ཇེ་ཞན་ཇེ་སྡུག་ཏུ་བཏང་བའི་དུས་ཚོད་ཅིག་གི་སྒང་ལ་ང་ཚོ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།

མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་མིང་བེད་སྤྱོད་ལོག་པར་བཏང་སྟེ་གྲང་དམག་གི་ངར་ཤུགས་ཆེ་རུ་གཏོང་ཐབས་བྱེད་པར་ཨུ་རུ་སུས་ངེས་པར་དུ་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་ཀྱི་རེད། རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་སྟངས་དང་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ཇེ་སྡུག་ཏུ་གཏོང་ཐབས་ཆེད་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞེས་པ་རྩ་བ་ནས་མེད་པ་ཞིག་ཡོད་པར་རྫུན་སྒྲིག་བྱས་ཡོད། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞེས་པ་དེ་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ངོས་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་འཚུད་རྒྱུར་ཚིག་ཐག་ཆོད་པོས་དགག་པ་རྒྱག་གི་ཡོད།

དེ་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་དང་ཡོངས་སུ་འགལ་བ་ཞིག་རེད། ངའི་སྔོན་གྱི་མི་སྣ་གསུམ་གྱིས་བཀའ་མོལ་གནང་བའི་གནད་དོན་གཅིག་གི་ཐོག་ལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡོད། ཁོ་ཚོས་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་གྱི་གནད་དོན་ལས་ལྷག་པའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྐོར་ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་ཀྱིས་ཐུགས་ཁུར་གནང་ཡོད་པ་ཡིན་ན། ཨེ་ཤ་ཡ་དང་ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་ཡུལ་ལུང་ཁག་ཏུ་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཆེས་ཆུང་ཙག་རིགས་མ་ཐོབ་པའི་མི་འབོར་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་ཚེ་སྲོག་ལ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་རྐྱེན། མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་འོག་སྡོད་འདོད་མེད་པར་རང་དབང་ཐོག་སྡོད་འདོད་ཡོད་པའི་འབོད་ཚིག་སྒྲོག་རྐྱེན་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་ཐབས་ཀྱི་བྱ་ངན་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ཞུ་འབོད་བྱེད་མཁན་སྐུ་ཚབ་ཚོས་རྒྱུ་མཚན་ཁག་གཅིག་གི་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་སྣང་མེད་ཁུ་སིམ་མེའི་ངང་ཚུད་ཐུབ་སྲིད་པར་མཐོང་གི་ཡོད། འོན་ཀྱང༌། དེ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་ཡིན་མིན་ང་ཚོར་ཡག་ཐག་ཆོད་ཤེས་རྟོགས་ཡོད་ཅེས་ངས་ནན་བརྗོད་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན།

དེ་འདྲའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་བརྟེན་ང་ཚོས་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་ལ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཟེར་བ་དེ་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་གྲོས་གཞིར་འཚུད་ཐབས་མ་བྱེད་རོགས་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། འདི་ནི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པ་ཞིག་རེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། འདི་འདྲ་བྱེད་པ་ནི་ང་ཚོས་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནང་གི་གནད་དོན་ཐོག་ལ་ཐེ་བྱུས་བྱས་པ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། ཚོགས་གཙོ་མཆོག ཐུགས་རྗེ་ཆེ།

ཚོགས་གཙོས། ད་ངས་རྒྱ་ནག་གོ་མིང་ཏང་གི་སྐུ་ཚབ་མཆོག་གིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

རྒྱ་ནག་གོ་མིང་ཏང་གི་སྐུ་ཚབ་སིའང་ (Mr. Tsiang) གིས་གསུངས་དོན། ཚོགས་གཙོ་མཆོག ང་ཚོས་ད་ལྟ་རང་མཐའ་མའི་གསུང་བཤད་གནང་མཁན་ཁོང་གིས་གསུངས་སྟངས་ལ་བལྟས་ན། གྲང་དམག་གི་ངར་ཤུགས་ཆེ་རུ་གཏོང་ཐབས་བྱེད་པའི་བྱ་སྤྱོད་ཅིག་རེད་འདུག ཚོགས་གཙོ་མཆོག ངས་གནས་སྟངས་འདི་བཞིན་བརྗོད་ཚིག་སྟབས་བདེ་པོ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་གི་ཡིན། བོད་ནི་སྔོན་མ་ཡང་རྒྱ་ནག་ཁོངས་གཏོགས་རེད་ལ་ད་ལྟའང་དེ་བཞིན་རེད། གཉིས་པ་ནི། ཆོས་དད་ལ་འགྱུར་བ་མེད་པའི་རྒྱ་ནག་མི་མང་དངོས་གནས་ཡིན་པ་ཁག་གིས་རྒྱ་ནག་དམར་པོའི་དྲག་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱིས་བོད་ཐོག་བཙན་འཛུལ་བྱས་ཏེ་བོད་མིར་བཙན་གནོན་བྱས་པར་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཁུ་སིམ་མེར་བཞག་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་བླ་སྲོག་གསོན་གནས་ཡོང་བའི་རེ་བ་རྒྱག་གི་ཡོད།

ད་ལྟའི་ཆར་བོད་མི་རིགས་རྩ་མེད་དུ་འགྲོ་ཉེན་ཆེ་བའི་གནད་དོན་ཞིག་ཆགས་ཡོད། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་ཙམ་དམར་གསོད་བཏང་ཡོད་སྐོར་གསུངས་ཡོད། ཚོགས་གཙོ་མཆོག འདི་ནི་ཧ་ཅང་ཡིད་སྐྱོ་བའི་བདེན་པའི་གནད་དོན་ཞིག་རེད། བོད་མིར་རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གཞུང་ཞིག་དང༌། ཡུལ་གྱི་གོམས་པའི་གཤིས་ལུགས། ཆོས་ལུགས་བཅས་རྩ་བརླགས་སུ་འགྲོ་ཉེན་ཆེ་བའི་གནད་དོན་དེར་ང་ལ་བློ་འཚབ་ཅིག་སླེབས་ཀྱི་འདུག

དེང་སྐབས་བོད་དུ་དམར་པོས་དེ་ལྟ་བུའི་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་པ་རེད། བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་ཆབ་སྲིད། ཆོས་ལུགས་བཅས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ནི་རྒྱ་ནག་དང༌། ཡང་ན་འཛམ་གླིང་ས་གནས་གཞན་པ་ཁག་དང་བསྡུར་ན་རྦད་དེ་ལོགས་ཀ་རེད། གསར་བརྗེ་དང་འཕོ་འགྱུར་བཅས་ནི་བློ་ལ་བབས་པོ་ཇི་ཙམ་ཡོད་ནའང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་དབང་གཏོར་བཤིག་བཏང་སྟེ་མདུང་རྩེའི་འོག་ནས་ངོ་སྤྲོད་བྱ་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད།

དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། བོད་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་པ་ཤེས་བཞིན་དུ་ཡོད་ཅིང༌། དོན་ཚན། ༢ ཡིག་འབེབས་ ༧ བཅས་ནི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་གལ་ཆེའི་ཡན་ལག་ཅིག་ཡིན་ཞིང༌། ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་འཁོད་ཐབས་ཐོག་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་གི་ཡོད།

ཚོགས་གཙོས། ད་ངས་ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ་སྤྱི་མཐུན་ཚོགས་པའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ལོའ་ཡུ་ཧོ་ (Mr. Louw) ཡིས་གསུངས་པར། ཚོགས་གཙོ་མཆོག ངས་དང་ཐོག་ཨར་ལན་ཌ་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ངོ་སྤྲོད་ཀྱི་གསུང་བཤད་ནང་ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ལ་མིང་ཆད་བཟོ་ཕྱིར་བོད་དུ་ཉེ་ཆར་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་ངའི་ལུང་པའི་ནང་རྐྱེན་ངན་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་དང་བསྡུར་ན་འོས་པ་ཞིག་རེད་ཅེས་གཏམ་བཤད་སྤེལ་འདུག་པར་སྙིང་བསྡུས་ཚིག་ཁ་ཤས་ཞུ་འདོད་བྱུང༌།

ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀར་བཙན་གནོན་གྱི་དོན་རྐྱེན་བྱུང་ཡོད་པའི་བསམ་འཆར་བཏོན་འདུག བསམ་འཆར་དེ་ནི་ཁུངས་ལུང་རྩ་བ་རང་ནས་མེད་པ་དང་རྫུན་མ་རེད།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག དེ་ལྟར་ནའང༌། ངས་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་བློ་ཕམ་སྐྱེ་འོས་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་དེའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་གི་མིན། ཁོང་གིས་ངའི་སྐད་ཆ་འདིར་དོ་སྣང་ཏོག་ཙམ་གནང་རོགས་གནང་ཞུ་རྒྱུར། ཁོང་གིས་རྒྱལ་ཁབ་གང་ཞིག་གི་སྐོར་ལ་ཤེས་རྟོགས་མེད་བཞིན་དུ་དེའི་སྐོར་ལ་བསྒྲགས་གཏམ་རྫུན་མའི་རིགས་མ་སྤེལ་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཚོགས་གཙོ་མཆོག ཕྱོགས་གཅིག་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་སེམས་འགུལ་ལམ་སེམས་ཚོར་སྐྱེན་པོའི་གནས་སྟངས་དང༌། ཕྱོགས་གཞན་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་བཅས་དེ་གཉིས་དབར་ཚད་ཐིག་གི་ཁྱད་པར་འབྱེད་མ་ཤེས་པར་ཡང་ཡང་དཀའ་ངལ་ནང་ལྷུང་གི་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་གི་ཡོད། ལྷ་རབ་བྱུང་ན་ཀུན་གྱིས་དགའ་མོས་བྱེད་པ་དང་ལས་སླ་པོའི་ཐོག་ནས་སེམས་འགུལ་ལམ་སེམས་ཚོར་སྐྱེན་པོའི་གནས་སྟངས་དེར་ཆ་འཇོག་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན།

བོད་དུ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་ནི་སེམས་འགུལ་ཐེབས་པའི་དོན་རྐྱེན་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཆོག གལ་སྲིད། གསར་འགྱུར་ནང་ཐོན་པའི་གནས་ཚུལ་ཁག་དྲང་བདེན་ཞིག་ཡིན་པ་ཡིན་ན། ང་ཚོས་དེར་བློ་ཕམ་སྐྱེ་གཞི་ཞིག་ལས་མ་འདས། ཕྱོགས་གཞན་ནས་བཤད་ན། བོད་ཀྱི་དངོས་འབྲེལ་གནས་སྟངས་དེ་བཞིན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་གནས་བབས་གང་འདྲ་ཞིག་གི་སྒང་ལ་སླེབས་ཡོད་མེད་དང༌། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ངོས་ནས་ལྷན་ཚོགས་འདི་ལ་ཐེ་བྱུས་ཆོག་པའི་ཆོག་མཆན་ཡོད་མེད་ཀྱི་དྲི་བ་ཞིག་སླེབས་ཀྱི་ཡོད།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག ལྷན་ཚོགས་འདིའི་ཚོགས་མི་སུ་ཞིག་གིས་བོད་དེ་རང་བཙན་གཙང་མའི་གནས་བབས་ཤིག་གི་འོག་ཏུ་གནས་པ་རེད་ཅེས་ཚིག་ཐག་ཆོད་པོས་བརྗོད་ཐུབ་བམ། འོ་ན་བོད་ཀྱི་གནས་བབས་གང་འདྲ་ཞིག་རེད་དམ། ལྷན་ཚོགས་འདིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འཚུད་ཐབས་བྱ་རྒྱུའི་རྒྱབ་གཉེར་མ་བྱས་སྔོན་ངས་དྲི་བ་འདིའི་ཐོག་ལ་རང་ཉིད་བློ་ཁ་ཁེངས་ངེས་ཤིག་ཡིན་གཅིག་མིན་གཅིག་བྱེད་ངེས་ཡིན།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག ང་ནི་ལོ་རྒྱུས་མཁན་ཞིག་མིན་ཞིང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་གི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པ་ཞིག་ཀྱང་མིན། གནས་སྟངས་འདྲ་མིན་མང་པོའི་འོག་སྤྱིར་བཏང་ཁུངས་ལྡན་དུ་རྩིས་ཤིང་སྐད་གྲགས་ཅན་གྱི་ (statement’s year book) ཅེས་པའི་ལོ་དེབ་དེར་མ་བལྟས་ཀ་མེད་གྱུར། འོན་ཀྱང༌། ཚོགས་གཙོ་མཆོག དེའི་ནང་བོད་རང་བཙན་གཙང་མའི་གནས་བབས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་མིན་གསལ་པོ་ཁྱོན་ནས་མཐོང་རྒྱུ་མི་འདུག ཚོགས་གཙོ་མཆོག བསྒྲགས་གཏམ་གྱི་ལོ་དེབ་དེའི་ནང་འཁོད་པ་ལྟར་བྱས་པ་ཡིན་ན། ༡༩༥༡ ལོར་བོད་དང་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དབར་གྲོས་མཐུན་ཞིག་བཞག་པ་འཁོད་འདུག དེའི་ནང་བོད་པར་ནང་གི་སྲིད་དབང་འཛིན་རྒྱུའི་ཐད་ལ་རང་སྐྱོང་ཡོད་ཚུལ་འཁོད་འདུག ནང་སྲིད་རང་སྐྱོང་དེའི་ནང་རང་དབང་གང་དང་གང་ཡོད་མེད་འཁོད་མི་འདུག དེར་ང་ཚོས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ལྟར་ན། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཕྱིའི་གནད་དོན་གལ་ཆེ་བ་ཁག་འཛིན་བཟུང་བྱས་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་དང༌། དཔེར་ན་ཕྱི་འབྲེལ་དང་བདེ་སྲུང་ལྟ་བུ་རེད།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་བ་དེ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་མེད། འོན་ཀྱང༌། རྒྱ་ནག་ཏུ་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་གཞུང་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་བོད་ནི་ཕྱིའི་སྟོབས་ཤུགས་ཤིག་གི་མིང་ཙམ་གྱི་དབང་བསྒྱུར་ (Suzerain) རམ་ཡང་ན་ (Sovereign) ཞེས་རང་དབང་གཙང་མའི་གནས་བབས་ཤིག་གི་འོག་ཏུ་ཡོད་པར་མངོན་སྲིད། ཚོགས་གཙོ་མཆོག གལ་སྲིད་དེ་ལྟར་ཡིན་པ་ཡིན་ན། ལྷན་ཚོགས་འདིས་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་ ༢ པའི་ཡིག་འབེབ་ ༧ བདུན་པའི་ནང་གསལ་བ་བཞིན། བསམ་བློ་མ་བཏང་བར་བཞག་ཐབས་མི་འདུག་ཅེས་ངས་བསམ་འཆར་འདོན་རྒྱུ་ཡིན།

དོན་ཚན་དེའི་ནང་དུ་གང་འཁོད་པའི་གནད་དོན་གཞིར་བཟུང་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་བཞག་དགོས་མིན་གྱི་དྲི་བ་ཞིག་སླེབས་ཀྱི་ཡོད། ཚོགས་གཙོ་མཆོག ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་མཆོག་གིས་བོད་དུ་རྒྱ་མིས་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་འགྲོ་བ་མི་དང་གཞི་རྩའི་རང་དབང་ཐོག་ལ་མཐོང་ཆུང་ཁྱད་གསོད་གཏོང་གི་ཡོད་ཚུལ་སྐོར་དེ་རིང་ཉིན་གུང་ཡོལ་བའི་རྗེས་ལ་གསུངས་སོང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཐད་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང༌། ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་དོན་ཚན་ ༥༥ དང་ ༥༦ ནང་གསལ་དོན་བཞིན་གསལ་བསྒྲགས་གཅིག་པུ་ཙམ་ཡིན་པ་ལས་ལམ་ལུགས་ཤིག་ཏུ་མི་སྣང༌།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག མཐའ་མཇུག་ཞུ་རྒྱུར། ངས་སྔོན་མ་བརྗོད་པ་དེར་བསྐྱར་ལོག་བརྒྱབ་སྟེ་ཞུས་ན། ངའི་བསམ་ཚུལ་ལྟར་བྱས་ན། ལྷན་ཚོགས་འདིས་གནད་དོན་འདིའི་ཐོག་ལ་ཐག་ཆོད་མ་བྱུང་གི་གོང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ངོ་མ་གང་ཡིན་ཐག་གཅོད་བྱ་ཐུབ་པ་དགོས་ཀྱི་འདུག

ཚོགས་གཙོ་མཆོག བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་མིང་ཙམ་གྱི་དབང་བསྒྱུར་རམ། ཡང་ན་རང་དབང་གཙང་མའི་བདག་དབང་གང་ཡིན་ཁ་གསལ་པོ་ཞིག་མེད་སྟབས། སྐུ་ཚབ་ངས་རྒྱབ་སྐྱོར་ངང་འཐེན་བྱེད་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་ཡིན།

ཚོགས་གཙོས་ད་ངས་བཀུར་འོས་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་མཆོག་གིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་སར་སྤི་ཨར་སོན་སྒྲི་སོན་ (Sir. Pierson Dixon) གྱིས་གསུངས་དོན། ཚོགས་གཙོ་མཆོག དེ་སྔ་དབྱིན་ཇི་གཞུང་དང་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་དམ་ཟབ་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་ལུང་པར་རྐྱེན་ངན་གོད་ཆགས་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་སྟབས་དཀའ་ངལ་ཅན་གྱི་དུས་འདིར་ང་ཚོ་དབྱིན་ཇི་གཞུང་དང་མི་མང་གིས་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་ཞུ་གི་ཡོད། ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་སྤྱིར་བཏང་བགྲོ་གླེང་ཐོག་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་སྐོར་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་སྐུ་ཞབས་སེལ་ཝེན་ལེ་ལོ་སྒྲེའི་ (Mr. Selwyn Lloyd) ཡིས་གནའ་སྔ་མོའི་རང་དབང་དང་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་མི་རིགས་གྱོང་པོ་དང་ཡ་རབས་ཅན་ཞིག་གི་ཐོག་རྒྱ་དམར་གྱིས་གདུག་རྩུབ་ཚད་ལས་བརྒལ་བ་ཞིག་བཏང་བར་ང་ཚོ་ཧ་ཅང་བློ་ཕམ་དང་ཡིད་གདུང་དྲག་པོ་སྐྱེས་བྱུང༌། ཞེས་གསུངས་ཡོད།

མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌ་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞེས་འགོ་བརྗོད་དུ་འཁོད་པའི་གནད་དོན་བགྲོ་གླེང་ནང་འཚུད་རྒྱུར་རེ་འདུན་བཏོན་པ་བཞིན། དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གིས་དེར་བསམ་ཞིབ་བྱེད་བཞིན་པ་རེད། གནད་དོན་འདིར་ད་ཆ་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་དཀའ་ངལ་ཁ་ཤས་འཕྲད་རྒྱུར་བརྟེན་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་མོའི་གཞུང་གིས་དེར་ཐུགས་བསམ་བཞེས་བཞིན་ཡོད་རེད། ལྷན་ཚོགས་འདིའི་ཚོགས་མི་ཚོའི་བསམ་བློར་གནད་དོན་འདིའི་ཐོག་སྦྱོང་བརྡར་གང་འཚམས་ཐེབས་ཡོད་མདོག་ཁ་པོ་རེད།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་བོད་ཐོག་དབང་ཆ་ཆ་ཚང་ཡོད་པའི་བསམ་ཚུལ་ཡོད་པ་ང་ཚོས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། དབྱིན་ཡུལ་རྒྱལ་མོའི་གཞུང་གིས་དོན་ཚན་ ༢ ཡིག་འབེབས་ ༧ ནང་དོན་ཐོག་བརྩི་འཇོག་གལ་ཆེ་ཆུང་ཇི་ཙམ་བཞག་གི་ཡོད་མེད་ཐད་ཧ་གོ་དོན་གསལ་རེད། ང་ཚོས་སུ་གཅིག་ལ་བརྩི་འཇོག་ཞུ་དགོས་སྐོར་བརྗོད་ཀྱི་མེད།

འོན་ཀྱང༌། བོད་པའི་གནད་དོན་དེ་ཧ་ཅང་ཁ་གསལ་པོ་མེད་པ་ཞིག་རེད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་བཤད་ན། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ནི་ཧ་ཅང་རྙོག་འཛིང་ཅན་ཞིག་རེད། དེ་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་ཞིང་རྟོགས་དཀའ་བའི་རྙོག་གླེང་མང་པོ་ཚུད་ཡོད་པ་རེད། ངས་དེར་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་རྩོད་པ་རྒྱག་གི་མེད། འོན་ཀྱང༌། མི་སུ་ཞིག་གིས་ཡིག་ཆ་ཀློག་མྱོང་ཡོད་པ་ཡིན་ན་གནད་དོན་གལ་ཆེ་ཁག་མང་པོ་ཞིག་ཐེ་ཚོམ་འོག་ལྷག་ཡོད་པ་ཁས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་རེད།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག ཐབས་སྡུག་གི་གནས་ཚུལ་རིམ་པ་བསྟར་ཆགས་འབྱོར་ཏེ་བོད་མིའི་རང་དབང་དང་ཡུལ་གྱི་གོམས་པའི་གཤིས་ལུགས་བཅས་རྒྱ་ཁྱབ་ཆེན་པོས་གཏོར་བརླག་གཏོང་བཞིན་ཡོད་པ་ངས་ཐོས་ཀྱི་འདུག ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༩ ཉིན་འཁོད་པའི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་དྲུང་ཆེ་མཆོག་ལ་གསུང་འཕྲིན་ཞིག་སྩལ་བར་ང་ཚོས་གུས་བརྩི་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞུ་བ་དང་འབྲེལ་ཁོང་གིས་གསུངས་པའི་ཚིག་དོན་ངོ་མ་ངས་ལུང་འདྲེན་ཞུས་ན། “བོད་ཀྱི་མི་རིགས་རྩ་མེད་གཏོང་ཆེད་མི་སྤྱོད་ལས་འདས་ཤིང་ཧ་ཅང་གདུག་རྩུབ་ཆེ་བའི་ཐབས་ལམ་ལག་བསྟར་བྱས་ཡོད”ཅེས་གསུངས་ཡོད་པ་རེད།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག གནའ་སྔ་མོ་ནས་དར་བའི་བོད་མིའི་ཡུལ་གྱི་གོམས་པའི་གཤིས་ལུགས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་སྤང་དགོས་པའི་གནད་དོན་དེར་དགའ་བ་སྒོམ་དགོས་ལུགས་སྐུལ་སློང་བྱས་པ་ཐོས་རྒྱུ་འདུག་པ་དེར་ད་ཆ་ང་ཚོ་ངོ་མཚར་སྐྱེ་གི་མི་འདུག བོད་དུ་གནས་ཚུལ་ཐབས་སྡུག་པོ་གང་བྱུང་བ་ཚང་མར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཁག་པོ་ཞེ་དྲག་རེད།

འོན་ཀྱང༌། ངས་བྱས་ན། འདི་ལོ་དཔྱིད་ཀ་དང་དབྱར་དུས་སུ་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ནང་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་གནས་ཚུལ་ཛ་དྲག་པོ་དེ་རིགས་བྱུང་བ་ནི་མི་སུ་གཅིག་གི་སེམས་ནང་དོགས་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་ཡོད་མདོག་ཁ་པོ་མ་རེད། གནས་ཚུལ་འདིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱོན་ཡོངས་སུ་མང་ཚོགས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་ལ་གཡོ་འགུལ་ཆེན་པོ་ཞིག་བཏང་ཡོད། གལ་སྲིད། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་ནང་འཚུད་པ་ཡིན་ན། དེར་མི་འདོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་མཁན་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ནང་ནས་ཨང་དང་པོ་ཐོན་རྒྱུ་ཡིན་པ་གསལ་པོ་ཞེ་དྲག་རེད།

བོད་དུ་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་གང་བྱུང་བ་རྣམས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཤེས་ཐབས་བྱས་པ་དང་རང་གི་བསམ་ཚུལ་འདོན་ཐབས་བྱས་ན་འགྲིགས་པ་རེད་བསམ་གྱི་འདུག དེ་ལྟར་སོང་ཙང༌། དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་འཚུད་རྒྱུར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། མཐའ་མཇུག་ཞུ་རྒྱུར། ང་ཚོའི་གཞུང་གི་དགོངས་གཞི་ལྟར་གནད་དོན་འདི་བཞིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་རྒྱས་འཛོམས་སར་སླེབས་ཐུབ་པ་ཡིན་ན་ཡག་པོ་ཡོང་ངེས་ཡིན།

ཚོགས་གཙོས། ད་ངས་བཀུར་འོས་ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ནོ་སེག་ (Mr. Nosek) གིས་གསུངས་དོན། མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌ་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ཡིག་ཆ་ཨང་ (A/4234) འབྲུ་དོན་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་ཐོག་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞེས་འགོ་བརྗོད་དུ་འཁོད་པ་དེར་ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་སེམས་ཐག་ཆོད་པོའི་ངང་ནས་ངོ་རྒོལ་བྱེད་འདོད་ཡོད། མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་གྲོས་བསྡུར་བྱ་དགོས་ཀྱི་རེད་ཅེས་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནང་གི་གནད་དོན་ལ་ཐེ་བྱུས་བྱས་པ་ཞིག་དང་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ལ་སྲུང་བརྩི་མ་ཞུས་པའི་གནད་དོན་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད།

ཟླ་ ༣ ནང་བོད་དུ་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་ལོག་སྤྱོད་པ་ཚོས་གྱེན་ལངས་བྱས་པ་དེ་ནི་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནང་གི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། གང་ཡིན་ཟེར་ན། བོད་ནི་ཆེས་སྔ་མོ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ས་མཚམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་རེད། བདེན་པའི་གནད་དོན་འདི་ནི་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དགྲ་ཨང་དང་པོ་ཡིན་མཁན་ཚོས་ཀྱང་ཁས་མ་བླངས་པར་བཞག་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད།

ཞུ་སྙན་འགྲེལ་བཤད་ནང་ཞུ་འབོད་གནང་མཁན་ཚོས་བོད་དུ་ཆོས་དང༌། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རང་དབང་དགོས་ལུགས་འཁོད་ཡོད། ཚོགས་གཙོ་མཆོག བོད་དུ་ཞིང་བྲན་ལམ་ལུགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དབང་ཆ་ཚང་མ་བོད་ཀྱི་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་ཁ་ཤས་ཀྱི་ལག་ཏུ་ཡོད། ཚོགས་གཙོ་མཆོག བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དགོན་སྡེ་ཁག་ལ་གལ་ཆེའི་ཐོབ་ཐང་གང་ལ་གང་འཚམས་ཡོད། དུས་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་ནས་བོད་མི་ཚོས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་ཐོག་ལ་གསར་བརྗེ་དགོས་རྒྱུའི་འདུན་པ་བཏོན་ཡོད། མཐོ་རིམ་དང་འབྲིང་རིམ་མི་སྣ་ཚོས་ཇི་སྲིད་བོད་དུ་འགྱུར་བ་ཞིག་མ་བཏང་བར་དེ་སྲིད་དུ་བོད་མི་ཚོ་ཡར་རྒྱས་དང་ལྡན་པའི་མི་ཚེ་ཞིག་བསྐྱེལ་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད་བསམ་པའི་བསམ་བློ་འཁོར་ཡོད།

ད་ལྟའི་སྐབས་སུ་བོད་མི་ཚོས་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གྲ་སྒྲིག་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་དབུ་ཁྲིད་འོག་དམངས་གཙོའི་བཅོས་བསྒྱུར་གྲ་སྒྲིག་གིས་མི་མང་གི་འཚོ་བ་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་རྒྱུའི་ཐོག་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་འགྲོ་རྒྱུ་ཡིན་པ་ངེས་པ་རེད། མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཟེར་བ་དེའི་ཐོག་བགྲོ་གླེང་དགོས་རྒྱུ་ཟེར་བ་དེ་ནི་ཁུངས་ལུང་མེད་པའི་སྐད་ཆ་རེད། འདི་ལ་ང་ཚོས་སྐྱོན་བརྗོད་བྱ་འོས་པ་ཡིན།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག ང་ཚོས་གནད་དོན་གསལ་བརྗོད་བྱས་པ་ལྟར། ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞེས་ད་ལྟ་ཚོགས་བཞིན་པའི་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་ཐོག་ཚུད་རྒྱུར་ཚིག་ཐག་ཆོད་པོས་ངོ་རྒོལ་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌ་ཟུང་གིས་བཏོན་པའི་ཡིག་ཆ་ཨང་ (A/4234) ངོས་ལེན་བྱེད་ཐབས་མེད་ཅེས་ཞུ་གི་ཡོད། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།

ཚོགས་གཙོས། སུའེ་ཌེན་ (Sweden) གྱི་སྐུ་ཚབ་མཆོག་གིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

སུའེ་ཌེན་གྱི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཨུན་སྒྲེན་ (Mr. Unden) གྱིས་གསུངས་དོན། ཚོགས་གཙོ་མཚོག ཚོགས་མི་སུ་འདྲ་ཞིག་གིས་གནད་དོན་གང་འདྲ་ཞིག་གི་ཐོག་གྲོས་ཚོགས་སུ་བགྲོ་གླེང་དགོས་པའི་གྲོས་འདུན་བཏོན་པ་ཡིན་ན། དེར་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲིམས་དབང་ཁྱབ་ཚད་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར་རྒྱབ་སྐྱོར་ངེས་པར་དུ་བྱ་དགོས་ཀྱི་རེད་ཅེས་ངའི་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་དེ་ལྟར་བསམ་བཞིན་ཡོད།

དེ་ལྟར་ནའང༌། མཐའ་མའི་དྲི་བ་འདི་ནི་གནད་དོན་དེའི་སྙིང་དོན་གྲོས་བསྡུར་བྱ་སྐབས་སུ་སླར་ཡང་སློང་སྲིད་པ་ཞིག་རེད། གནད་དོན་དེར་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་མཐའ་མའི་གྲུབ་དོན་ནི། དཔེར་ན། གནད་དུ་འཁེལ་བའི་རྒྱབ་གཉེར་ཏག་ཏག་ཅིག་མ་བྱས་པའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་གནད་དོན་དེའི་ཐོག་རང་གི་སྤྱིར་བཏང་གི་བསམ་ཚུལ་བཤད་ཆོག་གི་ཡོད། ངས་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བཏོན་པའི་བསམ་འཆར་བཞིན་སྤྱིར་བཏང་གི་བསམ་ཕྱོགས་འདིར་སྒོ་བསྟུན་པའི་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་ཁོངས་སུ་འཛུལ་རྒྱུའི་འོས་ཤོག་འཕེན་རྒྱུ་ཡིན།

ཚོགས་གཙོས། ངས་ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ (Mr. Palar) སྤ་ལར་གྱིས་གསུངས་དོན། མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞེས་པ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་ཐོག་ཚུད་ཐབས་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་ཞུས་པ་དེའི་ཐད་ལ་ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ངོས་ནས་ངོ་རྒོལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

མཛའ་གྲོགས་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱིས་འདི་ལྟ་བུའི་གྲོས་འཆར་བཏོན་པར་ཚང་མས་གུས་བརྩི་དང་མཐོང་ཆེན་སྤྲོད་སྲིད། འོན་ཀྱང༌། སྐུ་ཚབ་ངས་དེར་དོ་སྣང་སྤྲད་དེ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱ་ཐབས་མེད། སྐུ་ཚབ་ངའི་ངོས་ནས་ད་ལྟའི་ཆར་གྲོས་ཚོགས་སུ་འདི་ལྟ་བུའི་བགྲོ་གླེང་འགོ་འཛུགས་བྱས་པ་དེས་ཕན་ལས་གནོད་ཆེ་བ་ཡོང་རྒྱུ་ལས་མ་མཆིས། ང་ཚོས་གྲོས་གཞི་བཏོན་པ་ཙམ་གྱིས་མི་འགྲིགས། དཀའ་ངལ་སེལ་བའི་ཐབས་ལམ་འཚོལ་དགོས་ཀྱི་རེད།

འདི་ལྟ་བུའི་ཐབས་ལམ་ནི་ང་ཚོས་གྲོས་བསྡུར་ལྷུག་པོ་ཞིག་བྱས་པའི་སྒོ་ནས་བསྒྲུབ་ཐུབ། རང་དབང་དང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་གྲོས་བསྡུར་བྱ་རྒྱུར་ཚོགས་མི་ཚང་མ་མཉམ་འཛོམས་ཀྱིས་གྲོས་བསྡུར་ཐོག་ཆ་ཤས་ལེན་དགོས། ང་ཚོའི་དོན་དག་གནད་དུ་སྨིན་པ་ཞིག་བསྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལ་དང་ཐོག་རྒྱ་ནག་གི་སྐུ་ཚབ་ཅིག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་ཡོང་དགོས་པ་ནི་ཆ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཞིག་རེད། ངས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མ་ཐུབ་པའི་གནད་དོན་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ལ་དགོངས་སེལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།

ཚོགས་གཙོས། ད་ངས་འབེལ་འཇམ་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་སི་སི་ལིཀྲི་ (Mr. Ciselet) ཡིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

འབེལ་འཇམ་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུངས་དོན། ཚོགས་གཙོ་མཆོག ཉེ་ཆར་བོད་དུ་ཐབས་སྡུག་གི་གནས་ཚུལ་བྱུང་བར་འབེལ་འཇམ་མི་མང་ལ་སེམས་ཚོར་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱུང༌། གནས་སྟངས་ཧ་ཅང་རྙོག་འཛིང་ཅན་ཞིག་རེད་འདུག་པས་ཡིན་གཅིག་མིན་གཅིག་དོན་ཚན་ ༢ ཡིག་འབེབ་ ༧ ཆ་རྐྱེན་ལག་ལེན་བསྟར་དགོས་རྒྱུ་གལ་ཆེན་པོ་མཐོང་གི་འདུག དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། ངས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་གྲོས་ཚོགས་ནང་འཁྱེར་ཆོག་རྒྱུར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན།

ཚོགས་གཙོས། ངས་ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་སྦར་ཀོ་ (Mr. Barco) ཡིས་གསུངས་དོན། ཚོགས་གཙོ་མཆོག དེ་རིང་ང་ཚོས་མི་རིགས་ཤིག་གི་མདུན་ལམ་གྱི་གནད་དོན་ཐོག་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་རྒྱུའི་ཆེད་དུ་འཛོམས་ཡོད་པ་རེད། འདི་ནི་གནའ་སྔ་མོའི་མི་རིགས་སྙིང་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གི་སྐོར་རེད། ད་རེས་གྲོས་ཚོགས་སུ་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་སྐད་ཅོར་བརྒྱབ་པར་ང་ལ་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་བྱུང༌། བྱུང་རྐྱེན་འདིའི་དོན་དུ་ངས་ཚོགས་ཆུང་འདིར་བསྐྱར་དུ་གསལ་བསྒྲགས་བྱེད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་མཐོང་མ་བྱུང༌། ཚོགས་ཆེན་འདི་ཐོག་མ་འཛུགས་དགོས་པའི་དམིགས་ཡུལ་གཞིར་བཟུང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་སྐོར་ལ་སེམས་ཁུར་ཡོད་མཁན་རྒྱལ་ཁབ་ཚོའི་ཐོག་ལ་ད་རེས་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བསྒྲགས་གཏམ་ཁྱད་མཚར་པོ་ཞིག་སྤེལ་བར་སེམས་ནང་རང་བཞིན་མི་བདེ་བ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

ལྷག་པར་དུ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐད་ལ་ཞུ་བརྒྱུད་གནང་མཁན་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཐོག་ལ་ཧ་ཅང་ཐལ་ཆ་ཆེ་བའི་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་སོང༌། དེ་རིང་ཕྱི་དྲོ་སྐུ་ཞབས་ཀུ་ཛུ་ནེ་ཚ་སོའུ་མཆོག་གིས་ཨ་རིའི་གཞུང་ལ་ཁུངས་ལུང་རྩ་བ་ནས་མེད་པའི་རྒོལ་གཏམ་སྤེལ་བ་དེ་ངོས་ལེན་རྩ་བ་རང་ནས་ཞུ་ཐུབ་ས་མ་རེད། འདིའི་ཐོག་ད་དུང་བཤད་དགོས་པའི་འོས་བབས་མཐོང་གི་མི་འདུག

ང་ཚོའི་མདུན་དུ་ཡོད་པའི་གནད་དོན་ནི་ཧ་ཅང་ལས་སླ་པོ་ཞིག་རེད། ང་ཚོའི་དུས་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་གནད་དོན་གལ་ཆེ་འདིར་ཚོགས་པའི་ངོས་ནས་ཤུགས་རྐྱེན་ག་རེ་སྤྲོད་ཐུབ་བམ། དེ་རིང་ང་ཚོར་དྲི་བ་འདི་ལས་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་ལ་ལན་རྒྱག་རྒྱུ་བསྡད་མེད། ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐད་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་ངོ་རྒོལ་གྱི་འོས་འཕེན་སྐབས་དྲི་བ་འདི་སེམས་ལ་བཞག་དགོས། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།

ཚོགས་གཙོས། ད་ངས་རོ་མ་ནི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་མཆོག་གིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་གི་ཡིན།

རོ་མ་ནི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་སྦུ་རུ་ཀན་ (Mr. Brucan) གྱིས་གསུངས་དོན། ངས་རོ་མ་ནི་ཡའི་གཞུང་གི་ལངས་ཕྱོགས་ཇི་ཡིན་གསལ་བཤད་མ་ཞུས་གོང་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བློ་འཚབ་ཆེ་བའི་གནས་ཚུལ་ཞི་འཇགས་ཡོང་ཆེད་བཀའ་མོལ་སྙན་པོ་དེ་འདྲ་གསུངས་པར་ངས་དེའི་ཐོག་མདོར་ཙམ་བརྗོད་འདོད་བྱུང༌།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག ད་རེས་ཞུ་འབོད་འདིའི་དུས་ཚོད་ཀྱི་སྐོར་ཞུ་འདོད་བྱུང༌། གནད་དོན་གལ་ཆེན་པོ་དང་ཛ་དྲག་པོ་ཞིག་ཡིན་ན་མ་གཏོགས་དེ་མིན་ཚོགས་ཆེན་གྱི་སྟེང་གྲོས་གཞི་འཕར་མ་ཞིག་འཁྱེར་དགོས་དོན་ག་རེ་ཡིན་ནམ། གནད་དོན་འདིར་ཛ་དྲག་པོ་དང་མཐའ་མའི་དུས་ཚོད་ལ་ཐུག་དགོས་དོན་གང་ཡིན་ནམ། གནད་དོན་འཕར་མ་འདིའི་ཐོག་ལ་ཞུ་འབོད་བྱེད་མཁན་རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་ད་རེས་འདིར་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡང་བཤད་རྒྱུ་མེད་པའི་སྐོར་ཕྱིར་བསྒྲགས་བྱ་རྒྱུའི་དོ་སྣང་སླེབས་མེད།

དངོས་འབྲེལ་བྱས་ན། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་འཁྱེར་དགོས་པའི་ཐག་གཅོད་དེ་སྔ་མོ་ནས་བྱུང་བསྡད་པ་ཞིག་རེད། ལས་དོན་བསྒྲུབ་རྒྱུར་སུས་དངོས་སུ་འགན་འཁྱེར་དང་མ་འཁྱེར་གྱི་གནད་དོན་འབའ་ཞིག་ལ་ཐུག་བསྡད་ཡོད་པ་རེད།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག འདི་ནི་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ཡོངས་སུ་རེ་སྒུག་ཆེན་པོ་བྱེད་པའི་དུས་ཚོད་ཅིག་ཡིན་པ་རེད། ཁུ་རུ་ཤུ་ཅེ་ཝ་དང་ཨ་ཡི་སེན་ཧོ་ཝར་ (Khrushchev-Eisenhower) གཉིས་མཇལ་འཕྲད་བྱུང་བའི་གྲུབ་འབྲས་བཟང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཐོག་གི་གནས་ཚུལ་རྣམས་མཐུན་པའི་རྐྱེན་དུ་བསྐྲུན་ཐབས་ཐོག་ལ་ས་ཕྱོགས་ག་ས་ག་ནས་མི་མང་ཚོས་བལྟ་འདོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

དེར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ལན་འདེབས་གང་འདྲ་ཞིག་རྒྱག་རྩིས་ཡོད་དམ། འདི་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཧ་ཅང་ཛ་དྲག་པོའི་གནད་དོན་ཞིག་ལ་སོང༌། ང་ཚོས་རེ་རེ་བཞིན་མིང་བགྲང་ཐུབ་རེ་བྲལ། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ནི་གྲང་དམག་གི་གནད་དོན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རྒྱུ་ལས་གཞན་གང་ཡང་མ་མཆིས་ཤིང༌། ཚོགས་གཙོ་མཆོག རོ་མ་ནི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་འཚུད་རྒྱུར་སེམས་ཐག་གཙང་བཅད་ཀྱིས་ངོ་རྒོལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག་གིས། ངས་བྷ་རེ་འཛིལ་གྱི་སྐུ་ཚབ་མཆོག་གིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་གི་ཡིན།

བྷ་རེ་འཛིལ་གྱི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཕེ་རེ་ཏ་སི་ཝ་ལེ་ (Mr. Freitas Valle) ཡིས་གསུངས་དོན། ཚོགས་གཙོ་མཆོག ངས་ནམ་རྒྱུན་ཚོགས་གཙོ་མཆོག་ནི་ཧ་ཅང་ཐུགས་བཟོད་བསྲན་ཆེན་པོ་ཡོད་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་མེད་ཀྱང༌། ད་རེས་སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་ང་ཚོར་ཐུགས་ཧ་ཅང་བཟོད་བསྲན་ཆེན་པོ་གནང་སོང་བསམ་གྱི་འདུག ང་ཚོས་སྒྲིག་གཞི་དོན་ཚན་ ༤༠ ཆ་རྐྱེན་ལས་ཏོག་ཙམ་བརྒལ་ཏེ་ཕྱིན་པ་འདྲ་བོ་བྱས་སོང༌། ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐད་ལ་གྲོས་བསྡུར་ཧ་ཅང་མང་པོ་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

ལྷག་པར་དུ། ངའི་རོ་མ་ནི་ཡ་དང་ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡའི་གྲོགས་པོ་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་གསུང་བཤད་གནང་བ་ཁག་ལ་བསམ་ཞིབ་བྱས་རྗེས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་བཞིན་ང་ཚོས་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་ནང་འཁྱེར་དགོས་པ་དེ་ང་ལ་ཡིད་ཆེས་ངེས་རྙེད་བྱུང༌།

བྱས་ཙང༌། སྐུ་ཚབ་ངས་གནད་དོན་དེར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན། ངའི་གྲོགས་པོ་རོ་མ་ནི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བརྗོད་དོན་ལྟར་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་གླེང་སློང་བྱ་རྒྱུར་ཕྱི་དྲགས་མེད་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། སྦེ་ལོ་ར་ཤི་ཡ་ཡིས་ཀེན་སར་ཞེས་པའི་ནད་གཞི་འགོག་ཐབས་སྐོར་ལ་ཚན་རིག་གི་ལམ་ནས་ཉམས་ཞིབ་བྱ་རྒྱུའི་ལས་དོན་གླེང་བ་ནི་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ལས་ཆེས་སྔ་བ་ཞིག་རེད། དེ་རིང་ང་ཚོའི་ཚོགས་ཆེན་འདིར་གནས་ཚུལ་གསར་པ་བསྣམས་པ་འདི་ནི་རྩ་བ་རང་ནས་ཕྱི་དྲགས་ཡོད་པ་མ་རེད། ངས་དེ་རིང་ཕྱི་དྲོའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་ཉན་པའི་རྗེས་ལ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འཚུད་ཐབས་ཡོང་བར་འོས་འཕེན་གྱི་ཡིན།

ཚོགས་གཙོས་ལའེ་སྦི་རི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་མཆོག་གིས་གསུང་བཤད་ཐེངས་དང་པོ་དེ་གནང་ཆོག་རྒྱུའི་སྐོར་བཀའ་འདྲི་གནང་བར་དེ་ལྟར་གནང་སྐྱོང་ཡོང་བ་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ལའེ་སྦི་རི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཀིང་ (King) གིས་གསུངས་དོན། ངས་འོས་འཕེན་རྒྱུའི་གནད་དོན་འདིའི་སྐོར་ལ་ཚིག་ཁ་ཤས་ཞུ་འདོད་བྱུང་སོང༌། སྐུ་ཚབ་ངས་འདི་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་དངངས་འཚབ་ཞི་འཇགས་ཡོང་ཐབས་སུ་དམིགས་དགོས་པ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་གི་ཡོད། ཚོགས་ཆེན་དབུ་འཛུགས་སྐབས་ཚོགས་གཙོའི་གསུང་བཤད་ནང༌། འདི་ནི་ཞི་བའི་ཚོགས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་དགོས་ཀྱི་རེད་གསུངས་པ་ལྟར་ངས་གནད་དོན་གྲོས་གཞིའི་ནང་འཁྱེར་རྒྱུར་ངོ་རྒོལ་བྱེད་ཀྱི་ཡིན། འོན་ཀྱང༌། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུངས་དོན་ལྟར། ངས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་ཁྲིམས་ལུགས་དང་མཐུན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་ལེན་རྩ་བ་ནས་ཞུ་གི་མེད། ཐུགས་རྗེ་ཆེ་གནང༌།

ཚོགས་གཙོས། ད་ངས་ཏྲར་ཀིའི་སྐུ་ཚབ་མཆོག་གིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ཏྲར་ཀིའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཨི་སིན་ (Mr. Esin) གྱིས་གསུངས་དོན། ཚོགས་གཙོ་མཆོག བོད་དུ་བྱུང་བའི་དོན་རྐྱེན་འདིས་ཏྲར་ཀིའི་མི་མང་ཚོར་བློ་འཚབ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། ངའི་གཞུང་དང་མི་མང་གིས་བོད་དུ་བྱུང་བའི་ཚབས་ཆེའི་གནད་དོན་དེར་དོ་སྣང་ཆེན་པོས་ལྟ་བཞིན་ཡོད། ད་ལྟ་ང་ཚོས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མིན་སྐོར་ལ་ཐག་གཅོད་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རེད།

མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ཞུ་སྙན་འགྲེལ་བཤད་ནང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཚུད་ཐབས་སྐོར་འབོད་སྐུལ་ཞུས་དོན་བཞིན་བོད་མིའི་ཡུལ་གྱི་གོམས་པའི་གཤིས་ལུགས་ལ་གཏོར་བཅོམ་དང་བོད་མིའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་ལ་ཐེ་བྱུས། འགྲོ་བ་མིའི་གཞི་རྩའི་རང་དབང་ཐོབ་ཐང་ལ་རྩིས་མེད་མཐོང་ཆུང་བྱེད་པ་ནི་ཐོག་མའི་མཐོང་སྣང་གཞིར་བཟུང་དྲན་གསོ་ཞིག་ཐེབས་ཀྱི་འདུག

ཚོགས་གཙོ་མཆོག བཅའ་ཁྲིམས་དོན་ཚན་ ༢ ཡིག་འབེབས་ ༧ ནང་གསལ་བ་ལྟར་ཏྲར་ཀིས་ནམ་ཞག་རྒྱུན་དུ་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ནང་གི་ཁྲིམས་ལུགས་དབང་ཚད་ཀྱི་རྩ་འཛིན་ཐོག་ལ་བློ་རྩེ་གཅིག་གཏད་ཞུ་མཁན་ཞིག་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་འདི་ཚོ་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོས་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་འབོད་སྐུལ་ལ་བསམ་ཞིབ་ཧ་ཅང་གཟབ་གཟབ་ཅིག་བྱས་པ་ཡིན། བོད་ནི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྟེ། དུས་ཡུན་དེའི་རིང་རང་སྐྱོང་གི་གནས་བབས་ཚད་མཐོན་པོ་ཞིག་ཐོག་གནས་པ་དང༌། རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང༌། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་བཅས་གང་ཅིའི་ཐད་སྲུང་སྐྱོབ་ཐུབ་ཡོད་པ་རེད།

དེ་ལྟར་ནའང༌། ༡༩༥༡ ལོར་རྒྱ་བོད་དབར་ཆིངས་ཡིག་ཅིག་གི་ཐོག་ལ་གྲོས་འཆམ་གྱིས་མིང་རྟགས་བཀོད་འདུག དེར་བོད་མིའི་རང་དབང་གི་གནས་བབས་ལ་ཚད་བཀག་ཕྲན་བུ་བཟོས་འདུག དེ་འདྲ་ཡིན་པ་ཡིན་ནའང༌། ཆིངས་ཡིག་དེའི་ནང་བོད་རང་སྐྱོང་གི་གནས་བབས་དང་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་དབང༌། ཆོས་དད་རང་དབང༌། བོད་མིའི་ཡུལ་གྱི་གོམས་པའི་གཤིས་ལུགས་བཅས་ལ་སྲུང་བརྩི་ཞུ་རྒྱུ་ཞེས་འཁོད་འདུག་ཅིང༌།

གནས་སྟངས་འདི་ཚོ་སེམས་ནང་དྲན་བཞིན་པ་དང༌། ཏྲར་ཀིའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་འཇོག་རྒྱུའི་ཞུ་འབོད་གྲོས་འཆར་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱ་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་ཡིན། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།

ཚོགས་གཙོས། ད་ངས་མོ་རོ་ཀོའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

མོ་རོ་ཀོའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་སྦེན་ཨ་སྦའུ་ཀྲི་ (Mr. Ben Aboud) ཡིས་གསུངས་དོན། སྐུ་ཚབ་ངས་ངག་ཐོག་ནས་ཚིག་ཁ་ཤས་ཞུ་གི་ཡིན། མོ་རོ་ཀོ་ནི་མི་རིགས་རང་ཐག་རང་གཅོད་དམ། ཡང་ན་རང་ས་རང་སྲུང་བཅས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ནང་ཚུད་མྱོང་ཡོད། མོ་རོ་ཀོའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་འདི་ལྟ་བུའི་གནད་དོན་ཐོག་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། དཀའ་རྙོག་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་དེའི་གཡས་དང་གཡོན། རྒྱབ་དང་མདུན། དེའི་བྱུང་རབས་ལོ་རྒྱུས་དང་ས་ཆའི་ཆགས་བབས། ཁྲིམས་མཐུན་གནས་ལུགས། ཕྱི་ནང་ཆབ་སྲིད་གནས་སྟངས། ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་བྱུས་གནས་བབས། ད་དུང་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་བབས་ཇི་ཡིན་བཅས་ཚང་མའི་ཐོག་ལ་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱིས་རྒྱུ་མཚན་ཤེས་པ་བྱ་གལ་དང༌། གྲུབ་འབྲས་ཡག་པོ་བྱུང་ཚེ་ད་དུང་ཡར་རྒྱས་གཏོང་ཐབས་སེམས་ཤུགས་སྤར་དགོས། གྲུབ་འབྲས་ངན་པ་བྱུང་ཚེ་ཉམས་པ་སོར་ཆུད་ཡོང་ཐབས་བྱ་དགོས།

མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌས་བཏོན་པའི་བསམ་འཆར་དེ་ལ་སྐུ་ཚབ་ངས་འོས་འཕེན་རྒྱུ་ཕྱིར་འཐེན་ཞུ་གི་ཡིན།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག་གིས། ངས་ད་ལྟ་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མི་གཞན་གྱིས་གསུང་བཤད་གནང་འདུན་མེད་ཚེ་བཀུར་འོས་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་མཆོག་གིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ད་ལྟ་དགོངས་འགལ་མེད་པའི་ཐོག་ནས་ཞུ་རྒྱུ་ཞིག་ལ། གལ་སྲིད། ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་དགོངས་འཁྲོལ་གནང་བ་ཡིན་ན། ངས་ལྷན་ཚོགས་འདིའི་སྒྲིག་གཞི་འགྲོ་སྟངས་དང་ཡོངས་སུ་མཐུན་པའི་ཐོག་ནས་ད་ལྟ་ང་ཚོའི་གནས་སྟངས་ངོ་མ་དེ་ག་པར་སླེབས་ཡོད་མེད་ཐད་ལ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་འདོད་འདུག

བགྲོ་གླེང་ནང་མཉམ་ཞུགས་ཆོག་པའི་བརྡ་ཐོ་བྱུང་བ་ཚོས་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མི་ཚང་མས་གསུང་བཤད་གནང་གྲུབ་པའི་རྗེས་ལ་ལན་རྒྱག་ཆོག་པའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད། བྱས་ཙང༌། ངས་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ཆོག་མཆན་ཞུས་པའི་ཐོག་ནས་འགོ་ཐ་མ་ལ་སྐུ་ཚབ་མཆོག་དང་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ། དེ་རྗེས་ཕྷི་ལི་པིན་གྱི་སྐུ་ཚབ་བཅས་རེ་མོས་བཞིན་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། སོ་སོ་རང་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཚོགས་གཙོའི་ཐོ་གཞུང་ནང་འཁོད་པ་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། དེས་མཚན་འབོད་སྐབས་སྔ་རྗེས་མ་ནོར་བའི་ཁྱད་པར་འདུག འགོ་ཐ་མ་ལའི་སྐུ་ཚབ་མཆོག་གིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས།

འགོ་ཐ་མ་ལའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཧེར་རར་ཀྲི་ (Mr. Herrarte) ཡིས་གསུངས་དོན། ངས་ཧ་ཅང་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བརྗོད་རྒྱུ་ཡིན། སྐུ་ཚབ་ངས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་འཚུད་རྒྱུར་མོས་མཐུན་བྱེད་ཀྱི་ཡིན། གང་ཡིན་ཟེར་ན། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་གནད་དོན་སྐོར་ཡིན་ཞིང༌། དེ་ཡང་ང་ཚོའི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ལྟར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་སྤྱོད་བཟང་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ཆ་ནས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ་རེད།

གལ་སྲིད་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གཞན་པའི་གནད་དོན་གདལ་བཤིག་ཕྱིན་པའི་སྐོར་གྲོས་བསྡུར་བྱས་ཡོད་པ་ཡིན་ན། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་གྲོས་ཚོགས་སུ་གལ་སྲིད་འཚུད་པ་ཡིན་ན་ཕན་ལས་གནོད་ཆེ་བའི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་ནང་ལྷུང་གི་རེད་ཅེས་ཁ་གཡར་བ་འདི་ནི་ད་ལྟའི་སྐབས་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དག་ཅིག་ཏུ་མཐོང་གི་མི་འདུག ཚོགས་གཙོ་མཆོག ཐུགས་རྗེ་ཆེ།

ཚོགས་གཙོས། ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས།

ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཀུ་ཛུ་ནེ་ཚོ་སོའུ་ཡིས་གསུངས་དོན། ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གནད་དོན་འདི་སྐོར་བསྐྱར་དུ་བརྗོད་སྙིང་འདོད་ཀྱི་འདུག ག་རེ་བྱས་ནས་ཞུས་ན། གནད་དོན་འདི་གྲོས་བསྡུར་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནས་གསལ་པོ་ཞིག་ཤེས་ཐུབ། འདི་ནི་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིག་རྩ་བ་རང་ནས་རེད་མི་འདུག དེ་ག་རེ་ཆགས་འདུག་ཅེས་ཞུས་པ་ཡིན་ན། ཚོགས་ཆེན་དང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་གྲང་དམག་གི་རྗེས་སུ་འགྲོ་རྩིས་ཡོད་པས། དེ་ནི་ཕན་ཚུན་འཁྲུག་རྩོད་དང་འཁོན་སེམས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་ནང་ལྷུང་རྒྱུ་ཡིན་ངེས་རེད། ངས་ཁ་གསལ་པོ་བྱས་ནས་ཞུ་རྒྱུ་ཞིག་ལ། ང་ཚོས་ཨ་རི་དང་དབྱིན་ཇིས་གཙོས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མའི་མཉམ་དུ་ཞི་བདེ་བསྐྲུན་ཐབས་དང་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་ལམ་ཡག་ཏུ་གཏོང་ཐབས། མཐུན་འབྲེལ་གོང་འཕེལ་གཏོང་རྒྱུ་སོགས་ཀྱི་ཐད་ལ་ག་དུས་ཡིན་རུང་གྲ་སྒྲིག་ཨང་གསར་བྱས་ནས་བསྡད་ཡོད།

འོན་ཀྱང༌། ང་ཚོས་ཁ་བཙུམས་ནས་བསྡད་འདོད་རྩ་བ་ནས་མེད་པ་ཞིག་ནི་ང་ཚོའི་དམ་བཅའ་ཡིན། གྲང་དམག་གི་གནད་དོན་འཕྲད་སྐབས་སུ་ཁྱེད་རང་གིས་ང་ཚོའི་ཁ་བཀག་ནས་བཞག་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད། འདི་ནི་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནང་དོན་གྱི་སྐད་ཆ་ཞིག་ཡིན་པས། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཟེར་བ་དེ་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་འཇོག་རྒྱུར་ང་ཚོས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངོ་རྒོལ་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།

ཚོགས་གཙོས། ད་ངས་ཕྷི་ལི་པིན་གྱི་སྐུ་ཚབ་མཆོག་ལ་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ཕྷི་ལི་པིན་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཌེལ་དགའ་ཌོ་ (Mr. Delgado) ཡིས་གསུངས་དོན། ཚོགས་གཙོ་མཆོག ང་ཚོའི་གཞུང་གིས་བཀའ་མངགས་གནང་དོན་བཞིན་ངའི་སྐུ་ཚབ་ཐད་ཀྱི་གནས་སྟངས་མདོར་བསྡུས་ཤིག་ཞུ་ཆོག་པ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ང་ཚོའི་གཞུང་གིས་གནང་སོན་བྱུང་བའི་བཀོད་མངགས་དེ་ཚོ་ང་ཚོའི་རྒྱལ་ཡོངས་མི་མང་གི་བསམ་བློ་དང་མཐུན་པ་ཞིག་རེད་འདུག

བོད་ཀྱི་གནད་དོན་མཐའ་གཅིག་ཏུ་འགྲོ་བ་མིའི་སྤྱོད་བཟང་ཐོག་ནས་བྱས་པ་ཡིན་ན། གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། ཆོས་དད་རང་དབང༌། གཞི་རྩའི་རང་དབང་གཞན་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ལ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་ཇི་ལྟར་བཏང་བ་གཞིར་བཟུང་གིས་ཞུ་འབོད་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང༌། དེ་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་མང་ཚོགས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་བྱེད་དུ་འཇུག་དགོས་ཀྱི་རེད་བསམ་གྱི་འདུག

བྱས་ཙང༌། གནད་དོན་དེའི་སྙིང་དོན་ལ་དགེ་མཚན་ཇི་ཡོད་སྔོན་ནས་བརྟག་དཔྱད་ཅི་ཡང་བྱེད་མི་དགོས་པར་བོད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་ནང་ཚུད་རྒྱུར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་ཀྱི་ཡིན། སླད་འཐུས་མི་རྒྱས་འཛོམས་སར་གནད་དོན་འདིའི་སྐོར་བགྲོ་གླེང་ལྷུག་པོ་ཡོང་བའི་རེ་འདུན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།

ཚོགས་གཙོས། ད་ངས་ཕྷ་རན་སིའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ཕྷ་རན་སིའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་སྦེ་རར་ཌི་ (Mr. Berard) ཡིས་གསུངས་དོན། ངའི་གཞུང་གིས་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བཏོན་པའི་བསམ་འཆར་དེར་ཞིབ་འཇུག་མཐིལ་ཕྱིན་པ་ཞིག་བྱས་ཡོད། ངའི་ཡུལ་མི་མང་ཚོགས་ཀྱི་སེམས་ནང་བོད་མིས་མྱངས་པའི་དཀའ་སྡུག་དང་མནར་གཅོད་ཀྱི་རིམ་པ་རྣམས་ཐོས་སྐབས་ཚོར་བ་ཧ་ཅང་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་སླེབས་ཡོད་པ་རེད། གཞི་རྩའི་རང་དབང་གཏོར་བཅོམ་དང་ཞི་བདེར་དགའ་བའི་མི་མང་ཚོའི་ཐོག་གདུག་རྩུབ་གཏོང་སྟངས། རང་ཐག་རང་གཅོད་ཐོག་རྩིས་མེད་གཏོང་སྟངས། ཆོས་དད་རང་དབང་མེད་པར་བཟོ་བ་སོགས་ཀྱི་དོན་རྐྱེན་འདི་རྣམས་ལ་ང་ཚོའི་མང་ཚོགས་ཀྱིས་སྐྱོན་བརྗོད་ཤུགས་ཆེ་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

ད་ལྟ་ཚོགས་བཞིན་པའི་ཚོགས་ཆེན་འདིའི་སྟེང་གི་བགྲོ་གླེང་ནང་ང་ཚོའི་ཕྱི་སྲིད་བློན་ཆེན་ལ་སེམས་ཚོར་ཇི་བྱུང་ཁོང་རང་རང་གི་ཞལ་ནས་གསུངས་པ་འདི་ལྟར། “བོད་དུ་རྒྱ་མིས་ཐབས་སྡུག་གི་གནས་ཚུལ་ཇི་བྱས་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་རང་བཞིན་ཆེ་མཐོང་དང་བཅས་པའི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་ཐོག་ལ་རྩིས་མེད་ཁྱད་གསོད་དང་མཐོང་ཆུང་བཏང་བར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱོན་ཡོངས་སུ་ཚོར་བ་ཤུགས་དྲག་པོ་ཞིག་སྐྱེས་ཡོད། འབྱུང་འགྱུར་བོད་མིར་རང་དབང་བསྐྱར་གསོ་དང༌། ཆོས་ལུགས་ལ་བརྩི་བཀུར་ཡོང་བར་ང་ཚོ་ཚང་མས་རེ་འདུན་བྱེད་དགོས”ཞེས་གསུངས་ཡོད། ང་ཚོས་ད་ལྟའི་སྐབས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་ཐུབ་མིན་ལ་བརྟེན་འོས་འཕེན་རྒྱུ་ངང་འཐེན་བྱེད་ཀྱི་ཡིན།

ཚོགས་གཙོས། ད་ངས་དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་སར་སྤི་ཨར་སོན་ཌི་སོན་ (Sir Pierson Dixon) གྱིས་གསུངས་པར། ང་ལ་གཏམ་བཤད་ཞུ་རྒྱུ་ཡོད་ཅེས་ངས་ཞུ་རྒྱུ་མ་བྱུང༌།

ཚོགས་གཙོས། ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་སུ་ཞིག་གིས་གསུངས་འདོད་མེད་པ་ཡིན་ན་ངས་ཨར་ལེན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཨ་ཡེ་ཀེན་གྱིས་གསུངས་དོན། ཚོགས་གཙོ་མཆོག རོ་མ་ནི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ད་རེས་ཀྱི་དུས་སྐབས་འདི་ནི་རེ་སྒུག་ཆེན་པོ་བྱེད་པའི་དུས་ཚོད་ཅིག་རེད་ཟེར་བ་དེར་ངས་ཁ་ཞེ་གཉིས་མེད་ཀྱིས་ཁོང་གིས་གསུངས་པར་མོས་མཐུན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

འཛམ་གླིང་ནང་ང་ཚོའི་བཅའ་ཁྲིམས་ལམ་སྲོལ་འདིའི་དོན་དུ་དཀའ་ལས་རྒྱག་མཁན་མང་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་གི་དམིགས་ཡུལ་དང་ཡོངས་སུ་འཚམས་པ་ཞིག་ང་ཚོས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་མེད་ཚང་མས་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པ་ཞིག་རེད།

ང་ཚོའི་བསམ་ཚུལ་དུ། གལ་སྲིད་ཚོགས་པ་འདིས་རང་གི་བཅའ་ཁྲིམས་ནང་གསལ་བའི་དགོངས་དོན་གཞིར་བཟུང་མ་བྱས་པ་ཡིན་ན་ཞི་བདེ་ཡུན་གནས་ཆེད་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་དགོས་གལ་ཞེས་པ་དེ་ང་ཚོས་ནམ་ཡང་བྱེད་མི་ཐུབ།

འདི་ནི་རེ་སྒུག་ཆེན་པོ་བྱེད་པའི་དུས་ཚོད་ཅིག་རེད། ད་ཆ་ངས་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུངས་པ་བཞིན་དེའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་རྒྱུའི་བསམ་བློ་ཞིག་འཁོར་གྱི་མི་འདུག་ལ། ཁོང་གིས་གསུངས་པའི་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་ལད་ཟློས་བྱེད་དགོས་དོན་མི་འདུག དེ་འདྲ་བྱས་ན་བྱེད་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད། ང་ཚོས་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་ལམ་ལུགས་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཡོངས་བསྒྲགས་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་བཏང་སྐོར་ལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་དོ་སྣང་སྤྲོད་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་ཞུ་གི་ཡོད་པ་ལས་གྲང་དམག་གི་དོན་རྐྱེན་སློང་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་མེད་ཅེས་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་མཆོག་ལ་ཞུ་འདོད་བྱུང༌།

ང་ཚོ་ནི་བོད་ནས་རྒྱང་ཐག་ཧ་ཅང་རིང་པོའི་སར་གནས་ཡོད་པ་རེད། ལེ་དབར་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་ལས་མང་བ་ཡོད། ཡིན་ནའང༌། བོད་མི་ཚོ་ནི་སོ་སོའི་མི་ཚེ་སྐྱེལ་ནས་སྡོད་རྒྱུར་དགའ་བོ་བྱེད་ཅིང༌། དེ་ནི་ང་ཚོ་དང་ཚོར་བ་ཐུན་མོང་བ་ཞིག་རེད། ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བོད་ནི་སྔར་ནས་ཡར་རྒྱས་མེད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོ་པོ་ཞིག་རེད་ཅེས་དང༌། རྒྱ་ནག་པེ་ཅིན་གྱིས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་འགོ་བཙུགས་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད་མོད། སྔར་དང་མི་འདྲ་བར་བོད་ལ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་དགོས་པ་ནི་སུས་ཀྱང་དེ་ལ་ངོས་ལེན་མེད་པའི་གནད་དོན་ཞིག་མ་རེད། འགྱུར་བ་གསར་པ་མང་པོ་གཏོང་དགོས་ངེས་རེད།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཡང་དག་པའི་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་མང་པོའི་ནང་དེར་ཞལ་བཞེས་གནང་བ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཡར་རྒྱས་གཏོང་དགོས་སྐོར་ནན་གྱིས་གསུངས་ཡོད། ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་སྐོར་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་དང་མི་བྱེད་ཟེར་བ་ནི་ས་གནས་བྱེ་བྲག་པ་གཅིག་གམ། ཡང་ན་མི་རིགས་དང་རིག་གཞུང༌། ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ས་མཚམས་ལས་ཡོངས་སུ་བརྒལ་བའི་གནད་དོན་ཞིག་རེད།

འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་གཏོང་སར་ངོ་རྒོལ་མི་བྱེད་པར་ཁས་ལེན་སྟོང་བཤད་ཀྱི་ལས་དོན་གཉེར་བ་ཡིན་ན། ཚོགས་པ་འདིའི་མཚན་ཤས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་རེད། ཀླ་ཀློའི་བྱ་སྤྱོད་ཐོག་བསྐྱར་ལོག་བྱས་ཚེ་དེས་ང་ཚོ་ཚང་མར་ཚབས་ཆེའི་རྐྱེན་ངན་གང་འདྲ་འཕྲད་རྒྱུ་ཡིན་མིན་ང་ཚོར་དོ་སྣང་བྱུང་མེད་པ་ཡིན་ན། ད་ཆ་ང་ཚོ་འདིར་སླེབས་ཐུབ་མེད་པ་ཚང་མས་མཁྱེན་གསལ་རེད།

དེའི་ནང་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཤོས་ཁག་ཚུད་ཡོད། འོན་ཀྱང༌། ཚད་མཐོ་བའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཤིག་ཡོད་པར་བྱེད་པ་ལ་ང་ཚོའི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ནང་ངོ་མཚར་ཅན་གྱི་ལྟ་གྲུབ་འཁོད་ན་འགྲིགས་ཀྱི་ཡོད་པར་ཡིད་ཆེས་བྱས་པ་ཡིན་ན། དེ་ནི་སོ་སོ་རང་ལ་མགོ་སྐོར་བཏང་གི་ཡོད་པ་རེད། ག་རེ་དགོས་གལ་ཆེ་བ་རེད་ཟེར་ན། ལྟ་གྲུབ་དེ་ཚོར་ཚེ་སྲོག་སྤྲོད་དགོས།

མང་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱོད་བཟང་གི་བསམ་བློའི་ཤུགས་རྐྱེན་ནི་བགོ་བཤའ་རྒྱག་རྒྱུ་ཞིག་མེད་པ་རེད། ད་ལྟ་བོད་མིའི་བདེན་པའི་འབོད་སྒྲ་དེར་དོ་སྣང་མ་བྱས་པ་ཡིན་ན། ཕྱིས་འབྱུང་ངམ། ཡང་ན་དུས་མི་རིང་བ་ཞིག་ནང་དེ་ལྟར་ཤོད་དགོས་བསམ་པའི་བདེན་པ་རང་ལ་ཇི་ཙམ་ཡོད་ནའང་དེ་སྐབས་རྒྱལ་སྤྱིའི་མང་ཚོགས་ཀྱིས་དེར་དོ་སྣང་མི་བྱེད་རྒྱུ་ངེས་པ་རེད། དེ་སྐབས་གནས་ཚུལ་དྲང་མོ་ཆགས་ཚར་བ་རེད། ང་ཚོས་ཚད་མཐོའི་ལྟ་གྲུབ་ཕྱོགས་ལ་ཁས་ལེན་སྟོང་བཤད་བྱས་པའི་འབྲས་བུར་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་ཐེངས་གཉིས་བྱུང་བ་རེད།

གལ་སྲིད། ང་ཚོར་རྐྱེན་ངན་མི་འདོད་ཅིང༌། བདེན་པ་དང་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་གཞི་རྩར་བཞག་པའི་ཐོག་ནས་མཐར་ཞི་བདེ་བརྟན་ལྷིང་ཞིག་དགོས་སྙིང་འདོད་ཀྱི་འདུག་ན། བོད་ལྟ་བུའི་གནད་དོན་ཁ་གཏད་གཅོག་རྒྱུར་ཤེས་ཀྱི་མེད་མདོག་བྱས་ཏེ་སྣང་མེད་དུ་འཇོག་ཐབས་མེད། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཁས་མ་བླངས་པར་སྐྱུར་ཐབས་བྱས་པའི་བསམ་བློ་ཞིག་འཁོར་བ་ཡིན་ན། དེའི་འབྲས་བུ་ངན་པ་ག་རེ་ཡོང་མིན་ཐད་ཚོགས་ཆེན་འདིས་གསལ་ཐག་ཆོད་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་པར་ང་ལ་ཡིད་ཆེས་ཡོད།

རྒྱུ་མཚན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོའི་གྲོས་གཞིའི་ནང་གནད་དོན་འཚུད་རྒྱུར་ང་ལ་ཡིད་ཆེས་ཡོད་ཅིང༌། རྒྱལ་ཁབ་མང་ཆེ་བས་བོད་དུ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་བརྩི་བཀུར་ཡོང་བའི་གྲོས་འཆར་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཞུ་གི་ཡོད། འཛམ་གླིང་འདིའི་ནང་སྟོབས་ཆེན་ཡིན་པ་ཚང་མས་ས་ཡ་མང་པོའི་འགྲོ་སོང་བཏང་སྟེ་མང་ཚོགས་ཀྱི་བསམ་བློ་འགུགས་ཐབས་བྱས་ནའང་སྤྱང་གྲུང་དང་ལྡན་པའི་མི་མང་གི་བསམ་བློར་མཐོང་ཆུང་དང་ཁྱད་གསོད་གཏོང་མི་ཐུབ། རོ་མ་ནི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་འདི་ནི་རེ་སྒུག་ཆེན་པོ་བྱེད་པའི་དུས་ཚོད་ཅིག་རེད། ཅེས་གསུངས་པ་བཞིན་ངས་གཏམ་བཤད་མཇུག་སྒྲིལ་གྱི་ཡིན། ཚོགས་གཙོ་མཆོག ཐུགས་རྗེ་ཆེ།

ཚོགས་གཙོས། རོ་མ་ནི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུང་བཤད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

རོ་མ་ནི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་སྦུ་རུ་ཀན་གྱིས་གསུངས་དོན། ཚོགས་གཙོ་མཆོག སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་གལ་སྲིད་ཆོག་མཆན་གནང་བ་ཡིན་ན་ངས་སྐུ་ཉིད་ལ་ཚིག་གཅིག་ཞུ་རྒྱུ་ཡོད། ང་རང་ཐེ་བའི་ཚོགས་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་གྲགས་ཅན་གསུང་བཤད་ལུང་འདྲེན་བྱས་ན། གྲོས་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པ་འདིའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ཞི་བདེའི་གྲོས་ཚོགས་ཞེས་འཁོད་ཐབས་བྱ་དགོས་ཀྱི་རེད་ཟེར་བ་དེར་ངས་བལྟས་ན་འགྲིག་འདུག་བསམ་གྱི་ཡོད།

ད་ཆ་ཁྱེད་རང་གི་གསུང་བཤད་དེའི་མཐའ་མའི་ཚིག་གསུམ་པོ་ཕྱིར་འཐེན་བྱེད་རྩིས་འདུག་ཅིང༌། གལ་སྲིད་གསུམ་པོ་ཕྱིར་འཐེན་བྱས་པ་ཡིན་ན་ཁྱེད་རང་གི་གསུང་བཤད་ཀྱི་ཚིག་གྲུབ་དེའི་ནང་ད་ཆ་ག་རེ་ལྷག་ཡོད་དམ་ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུ་འདོད་བྱུང༌།

ཚོགས་གཙོས། དེ་རིང་ང་ཚོས་ལས་དོན་མཇུག་སྒྲིལ་དགོས་སྟབས་དུས་ཚོད་མེད་པ་དང༌། གསུང་བཤད་གནང་མཁན་གཞན་པར་དུས་ཚོད་འབུལ་དགོས་པར་བརྟེན་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་དེར་ལན་སློག་ཐབས་མ་གནང་རོགས་ཞེས་རེ་སྐུལ་ཞུ་གི་ཡོད། ང་ཚོས་གནད་དོན་འདིའི་ཐོག་གྲོས་བསྡུར་བྱ་རྒྱུའི་དུས་ཚོད་ལྡང་ངེས་བཏང་ཡོད་པས། ད་ཆ་ང་ཚོས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་མེད་འོས་ཤོག་འཕེན་རྒྱུའི་ལས་དོན་ཐོག་ལ་འགྲོ་རྒྱུ་ཡིན། མིང་བཤེར་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཐོག་མར་འབེལ་འཇམ་ནས་འགོ་འཛུགས་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

འབེལ་འཇམ་ (Belgium) ལགས་ཡོད།

སྦོ་ལི་ཝི་ཡ་ (Bolivia) ལགས་ཡོད།

བྷ་རེ་འཛིལ་ (Brazil) ལགས་ཡོད།

འབར་མ་ (Burma) བར་ཞུགས།

རྒྱ་ནག་གོ་མིང་ཏང་ (China) ལགས་ཡོད།

ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ་ (Czechoslovakia) ལགས་མེད།

ཕྷ་རན་སི་ (France) བར་ཞུགས།

འགོ་ཐ་མ་ལ་ (Guatemala) ལགས་ཡོད།

ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ་ (Indonesia) ལགས་མེད།

ལའེ་སྦི་རི་ཡ་ (Liberia) ལགས་མེད།

མོ་རོ་ཀོ་ (Morocco) བར་ཞུགས།

ཕྷི་ལི་པིན་ (Philippines) ལགས་ཡོད།

རོ་མ་ནི་ཡ་ (Romania) ལགས་མེད།

སུའེ་ཌེན་ (Sweden) ལགས་ཡོད།

ཏྲར་ཀི་ (Turkey) ལགས་ཡོད།

ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ་ (South Africa) བར་ཞུགས།

ཨུ་རུ་སུ་ (Soviet Union) ལགས་མེད།

དབྱིན་ཇི་ (United Kingdom) ལགས་ཡོད།

ཨ་རི་ (United States) ལགས་ཡོད།

ཨོ་སེ་ཀྲི་རི་ཡ་ (Austria) ལགས་ཡོད།

འོས་འཕེན་གྲུབ་འབྲས་གཤམ་གསལ་ལྟར་ཡིན།

རྒྱབ་སྐྱོར་བཅུ་གཅིག ངོ་རྒོལ་ལྔ། བར་ཞུགས་བཞི། དེ་འདྲ་སོང་ཙང་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གིས་གནད་དོན་ཚུད་ཐབས་ཡོང་བར་འདི་ནས་རྒྱབ་གཉེར་ཞུ་གི་རེད། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་རྒྱལ་ཡོངས་འཐུས་མི་རྒྱས་འཛོམས་སར་བགྲོ་གླེང་ཡོང་རྒྱུར་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གིས་རྒྱབ་གཉེར་བྱས་པའི་བསམ་འཆར་བྱུང་ཡོད། དགག་པ་རྒྱག་མཁན་མེད་པ་ཡིན་ན། རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆུང་གིས་དེ་ལ་ཐུགས་མོས་ཡོད་པའི་ཆ་འཇོག་ཞུ་གི་ཡིན། དེ་ལྟར་ཐུགས་མོས་གནང་སོང༌། དགོངས་འགལ་མེད་པ་ཞུ་རྒྱུ་གཅིག་ལ་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུང་བཤད་གནང་རྒྱུ་ཡོད་གསུང་གི་འདུག

ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུངས་དོན། དང་ཐོག་ངས་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་རྩོད་གླེང་འདི་བཞིན་བསམ་གཞིགས་གང་དུ་བྱེད་དགོས་མིན་ཐད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིག་ལ་འོས་ཤོག་འཕེན་གྱི་ཡོད་པ་མ་རེད། དེ་ནི་ག་རེ་བྱས་ནའང་མ་འགྲིགས་པ་ཞིག་ཏུ་ང་ཚོས་བསམ་གྱི་འདུག

ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུང་རོགས་ཞེས་ཞུས་པར།

སྐུ་ཞབས་ནོ་སེག་མཆོག་གིས་གསུངས་དོན། སྐར་མ་ཁ་ཤས་སྔོན་ལ་ངས་སྐད་ཆ་ཤོད་རྒྱུའི་རེ་སྐུལ་བྱས་ཡོད་ནའང༌། སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་དེར་ཐུགས་སྣང་ཡེ་ནས་གནང་མ་སོང༌།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བཏོན་པའི་བསམ་འཆར་དེ་བཞིན་འཐུས་མི་རྒྱས་འཛོམས་སར་འཁྱེར་དང་མི་འཁྱེར་འོས་ཤོག་འཕེན་དུ་བཅུག་དགོས་ཞེས་འབོད་བསྐུལ་བྱེད་འདོད་བྱུང༌། ངས་སྐུ་ཉིད་ལ་རྒྱབ་གཉེར་འདིའི་ཐོག་འོས་ཤོག་འཕེན་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ཚོགས་གཙོས། གལ་སྲིད། དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གིས་དེར་དགག་བྱ་མེད་པ་ཡིན་ན། གནད་དོན་འདི་འཐུས་མི་རྒྱས་འཛོམས་སྐབས་སུ་འཁྱེར་རྒྱུ། དེའི་ཐོག་དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་མཆོག་གིས་གྲོས་འཆར་བཏོན་པ་བཞིན་ང་ཚོས་འོས་ཤོག་འཕེན་རྒྱུ་ཡིན། དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་མཆོག་གིས་གསུང་རོགས་གནང༌།

དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུངས་དོན། ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་འདི་ནི་གྲོས་འཆར་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པར་གསུངས་སོང༌། ང་ཚོས་འདི་འདྲ་བའི་གྲོས་བསྡུར་དེ་སྔ་བྱས་མྱོང་ཡོད་སྙམ། ངའི་གཏམ་བཤད་མཐའ་མའི་སྐབས་འདི་འདྲའི་གྲོས་བསྡུར་འཐུས་མི་རྒྱས་འཛོམས་སྐབས་བྱུང་བ་ཡིན་ན། རན་འཚམས་ཤིག་འདུག་སྙམ་པའི་བསམ་བློ་འཁོར་ཏེ་ངའི་ཁ་ནས་ཤོར་ཐལ་གྱུར་སོང༌། འདི་ནི་ང་རང་གི་ལྟ་ཚུལ་ཡིན།

ཚོགས་གཙོས། ད་ཆ་ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ་དང༌། དེ་རྗེས་བྷ་རེ་འཛིལ་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུང་རོགས།

ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུངས་དོན། ངའི་གོ་རྟོགས་གལ་སྲིད་འགྲིགས་ཡོད་པ་ཡིན་ན། དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་ལ་གྲོས་འཆར་ག་རེ་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར་ད་ལྟ་རང་དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་དགོངས་ཚུལ་གསུངས་པ་བཞིན། ང་ཚོའི་ངོས་ནས་གནད་དོན་འདི་བཞིན་ཚོགས་ཆུང་ལ་འབུལ་ཐུབ་པ་བྱེད་དགོས། བྱས་ཙང༌། ཚོགས་ཆུང་སར་མ་སླེབས་པའི་གྲོས་འཆར་ཞིག་གི་ཐོག་ལ་གྲོས་ཆོད་གང་འདྲ་བྱེད་མིན་ང་ལ་ཤེས་རྟོགས་མ་བྱུང༌། ངས་སྐད་ཆ་ཤོད་རྒྱུ་ཡོད་ཞུས་ཀྱང་སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་དེར་ཐུགས་སྣང་ཡེ་ནས་གནང་མ་སོང༌།

ཚོགས་གཙོས། ཅེག་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གཏམ་བཤད་གནང་རྒྱུ་ཡོད་གསུངས་པར་ང་རང་ལ་དོ་སྣང་བྱུང་མ་སོང་ཞེས་ཁོང་ལ་ཞུ་གི་ཡོད། ང་ལ་མིག་ཆ་གཅིག་རང་མ་གཏོགས་མེད། གལ་ཏེ་དགག་བྱ་མེད་པ་ཡིན་ན་གནད་དོན་འདི་ལ་དགག་བྱ་མེད་པར་ཆ་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡིན། དགག་བྱ་མཐོང་མ་སོང༌། ངས་བཤད་པའི་སྐད་ཆའི་ཚིག་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་རོགས།

ཅེག་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསུངས་པར། སྒྲིག་གཞི་ལྟར་བྱས་ན། གཏམ་བཤད་བྱེད་པའི་ཐོབ་ཐང་མེད་པ་ཡིན་ན་སུ་གཅིག་ལ་གཏམ་བཤད་བྱེད་དུ་བཅུག་གི་མེད། ང་ལ་སྐད་ཆ་ཤོད་རྒྱུའི་ཐོབ་ཐང་མ་སྤྲད་པར་སོང་དགག་པ་ཡོད་པའི་འགྲེལ་བཤད་ག་འདྲ་རྒྱག་དགོས་རེད་དམ།

ཚོགས་གཙོས། ངས་སུ་གཅིག་ལ་སྐད་ཆ་ཤོད་རྒྱུའི་ཐོབ་ཐང་མ་སྤྲད་པ་ཏན་ཏན་བྱུང་མེད། དེ་ནི་དོན་མེད་ཀྱི་གླེང་སློང་ཞིག་རེད། རྒྱལ་ཡོངས་འཐུས་མི་ཚང་འཛོམས་སྐབས་སུ་འཁྱེར་དང་མི་འཁྱེར་གྱི་ཐོག་ལ་འོས་འཕེན་གསར་པ་ཞིག་བྱེད་དགོས་ཞེས་པའི་གནད་དོན་དེར་ཐུག་ཡོད། གལ་སྲིད། ཨུ་ཚུགས་བརྒྱབ་ཀྱི་ཡོད་ན་ང་ཚོས་དེ་ལྟར་བྱེད་ཆོག་གི་རེད། འགྲིག་གི་འདུག ལས་དོན་མགྱོགས་པོ་ཚར་དགོས་དུས་མིང་བཤེར་གྱི་ལམ་ནས་འགྲོ་གི་ཡིན་གསུངས་པ་ལྟར་འོས་འཕེན་བྱེད་ཀྱི་ཡིན།

འོས་འཕེན་མིང་བཤེར་དང་པོ་ཨ་རི་ནས་འགོ་འཛུགས་བྱེད་ཀྱི་ཡིན།

ཨ་རི་ (United States) ལགས་ཡོད།

ཨོ་སེ་ཀྲི་རི་ཡ་ (Austria) ལགས་ཡོད།

འབེལ་འཇམ་ (Belgium) ལགས་ཡོད།

སྦོ་ལི་ཝི་ཡ་ (Bolivia) ལགས་ཡོད།

བྷ་རེ་འཛིལ་ (Brazil) ལགས་ཡོད།

འབར་མ་ (Burma) བར་ཞུགས།

རྒྱ་ནག་གོ་མིང་ཏང་ (China) ལགས་ཡོད།

ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ་ (Czechoslovakia) འོས་འཕེན་གྱི་གྲས་སུ་ཞུགས་ཀྱི་མིན་ཞེས་བརྗོད།

ཕྷ་རན་སི་ (France) བར་ཞུགས།

འགོ་ཐ་མ་ལ་ (Guatemala) ལགས་ཡོད།

ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ་ (Indonesia) ལགས་ཡོད།

ལའེ་སྦི་རི་ཡ་ (Liberia) བར་ཞུགས།

མོ་རོ་ཀོ་ (Morocco) བར་ཞུགས།

ཕྷི་ལི་པིན་ (Philippines) ལགས་ཡོད།

རོ་མ་ནི་ཡ་ (Romania) བར་ཞུགས།

སུའེ་ཌེན་ (Sweden) ལགས་ཡོད།

ཏྲར་ཀི་ (Turkey) ལགས་ཡོད།

ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ་ (South Africa) བར་ཞུགས།

ཨུ་རུ་སུ་ (Soviet Union) ངས་མཉམ་ཞུགས་བྱེད་ཀྱི་མིན་ཞེས་བརྗོད།

དབྱིན་ཇི་ (United Kingdom) ལགས་ཡོད།

འོས་འཕེན་གྲུབ་འབྲས་གཤམ་གསལ་ལྟར་ཡིན།

རྒྱལ་ཡོངས་འཐུས་མི་རྒྱས་འཛོམས་སྐབས་སུ་གླེང་སློང་དགོས་རྒྱུའི་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་བཅུ་གཉིས། ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་མེད། བར་ཞུགས་དྲུག གནད་དོན་འཐུས་མི་རྒྱས་འཛོམས་སྐབས་འཁྱེར་རྒྱུ་ཡིན། ཚོགས་འདུ་བར་མཚམས་འཇོག་རྒྱུ་ཡིན།24

བོད་ཀྱི་དོན་གནས་ཟེར་བ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་གྲོས་བསྡུར་བཀའ་མོལ་གནང་དང༌། མ་གནང་སྐོར་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༢ ཉིན་གྲ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་ནང་བཀའ་བསྡུར་གནང་མཐར་མིང་འབོད་འོས་ཤོག་བསྡུ་ལེན་བྱས་པར་རང་རེར་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་ཝེ་ནི་འཛུ་ལ། ཨར་ཅན་ཀྲི་ན། ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ། ཨོ་སེ་ཀྲི་རི་ཡ། འབེལ་འཇམ། སྦོ་ལི་ཝི་ཡ། བྷ་རེ་འཛིལ། ཁེ་ན་ཌ། ཅི་ལི། གོ་མིང་ཏང༌། ཀོ་ལོམ་སྦི་ཡ༌། ཀོ་སེ་ཀྲ་རི་ཀ ཀྱུ་པ། ཌན་མག ཨེག་ཀོ་ཀྲོར། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར། མ་ལ་ཤེ་ཡ། གྷི་རི་སི། འགོ་ཐ་མ་ལ། ཧའེ་ཏེ། ཧོན་ཀྲུ་ར་སི། ཨའི་སི་ལན་ཌ། ཨི་རན། ཨར་ལན་ཌ། ཨི་ཏྲ་ལི། ཉི་ཧོང༌། ལའོ་སི། ལག་སིམ་སྦག མེག་སི་ཀོ། ནི་ཐར་ལན་ཌ། ནིའུ་ཛི་ལན་ཌ། ནི་ཁ་ར་ཀོ་ཝ། ནོར་ཝེ། པ་ཀི་སི་ཐན། པ་ན་མ། པེ་ར་སྒུ་ཧེ། ཕྷི་ལི་པིན། སུའེ་ཌེན། ཐའེ་ལན་ཌ། ཏྲར་ཀི། དབྱིན་ཇི། ཨ་རི། ཡུ་རུ་སྒུ་ཧེ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༤༣ དང༌། གྲོས་ཁོངས་སུ་བཅུག་ན་འགྲིགས་མིན་ཞེས་ངོ་རྒོལ་གནང་མི་ཡོ་སྒོ་ས་ལ་ཝི་ཡ། ཨལ་སྦ་ནི་ཡ། འབལ་གྷ་རི་ཡ། སྦེ་ལོ་ར་ཤི་ཡ། ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ། ཧང་གྷ་རི། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ། པོ་ལན་ཌ། རོ་མ་ནི་ཡ། ཡུག་ཀེ་རེ་ནན། ཨུ་རུ་སུ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༡༡། བར་གནས་ལ་བཞུགས་མི་ཡེ་མན། ཨ་ཕྷེ་སྒ་ནི་སི་ཐན། འབར་མ། ཀམ་སྦོ་ཌི་ཡ། སེ་ལོན། ཌོ་མི་ནི་ཀན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། ཕྷིན་ལན་ཌ། ཕྷ་རན་སི། གྷ་ན། གྷུ་ནི་ཡ། ཨི་རག འཇོར་ཌན། ལེ་བྷེ་ནོན། ལའེ་སྦི་རི་ཡ། ལི་སྦི་ཡ། མོ་རོ་ཀོ། བལ་ཡུལ། པི་རུ། སྤུ་ཅོ་གྷལ། སའུ་ཐི་ཨ་ར་སྦི་ཡ། སེ་སྤེན། སུའུ་ཌན། ཀྲུ་ནི་ཤི་ཡ། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། ཨ་རབ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༢༥། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་འོས་བསྡུར་ཐེ་བྱུས་མ་གནང་བ་དང༌། ཨི་ཐོ་པི་ཡ་དང༌། ཨི་སི་རལ་གཉིས་ཚོགས་འདུར་ཕེབས་མེད་པ་བཅས་རང་རེར་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟེ་གྲོས་ཚོགས་ནང་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུར་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བ་བྱུང༌། གོང་གསལ་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་མིང་རྣམས་དབྱིན་དེབ་‘Tibet in the United Nations 1950-1961’ ཤོག་ངོས་ ༨༡ ནང་གསལ་གཟིགས་བདེའི་ཆེད་ཟུར་འདོན་གྱིས་གཤམ་དུ་བཀོད་ཡོད།

In favour- Venezuela, Argentina, Australia, Austria, Belgium, Bolivia, Brazil, Canada, Chile, China, Colombia, Costa Rica, Cuba, Denmark, Ecuador, El Salvador, Federation of Malaya, Greece, Guatemala, Haiti, Honduras, Iceland, Iran, Ireland, Italy, Japan, Laos, Luxembourg, Mexico, Netherlands, New Zealand, Nicaragua, Norway, Pakistan, Panama, Paraguay, Philippines, Sweden, Thailand, Turkey, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, United States of America, Uruguay.

Against- Yugoslavia, Albania, Bulgaria, Byelorussian Soviet Socialist Republic, Czechoslovakia, Hungary, Indonesia, Poland, Romania, Ukrainian Soviet Socialist Republic, Union of Soviet Socialist Republics.

Abstaining- Yemen, Afghanistan, Burma, Cambodia, Ceylon, Dominican Republic, Finland, France, Ghana, Guinea, Iraq, Jordan, Lebanon, Liberia, Libya, Morocco, Nepal, Peru, Portugal, Saudi Arabia, Spain, Sudan, Tunisia, Union of South Africa, United Arab Republic.

༡༩༥༩ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༠ རེས་གཟའ་ལྷག་པ་དང་ཕུར་བུའི་ཉིན་སོ་སོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོ་རྒྱས་འཛོམས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པ་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་གསུམ་རིང་མཐུན་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་བགྲོ་གླེང་སྦྱང་བཤད་བཀའ་མོལ་རྒྱུན་རིང་གནང་མཐར་ཨར་ལན་ཌ་དང༌། མ་ལ་ཤེ་ཡ། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་བཅས་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་བརྩི་མེད་དང༌། མི་རིགས་ལ་མནར་གཅོད་བྱས་པའི་སྐོར་གྱི་གྲོས་ཆོད་ཟིན་བྲིས་ལ་ཐག་གཅོད་གནང་མིན་མིང་འབོད་འོས་ཤོག་བསྡུ་ལེན་གནང་བར་རང་རེར་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མི་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང༌། གྷི་རི་སི། འགོ་ཐ་མ་ལ། ཧའེ་ཏེ། ཧོན་ཀྲུ་ར་སི། ཨའི་སི་ལན་ཌ། ཨི་རན། ཨར་ལན་ཌ། ཨི་སི་རལ། ཨི་ཏྲ་ལི། ཉི་ཧོང༌། འཇོར་ཌན། ལའོ་སི། ལའེ་སྦི་རི་ཡ། ལག་སིམ་སྦག མེག་སི་ཀོ། ནི་ཐར་ལན་ཌ། ནིའུ་ཛི་ལན་ཌ། ནིཁ་ར་ཀོ་ཝ། ནོར་ཝེ། པ་ཀི་སི་ཐན། པ་ན་མ། པེ་ར་སྒུ་ཧེ། པི་རུ། ཕྷི་ལི་པིན། སུའེ་ཌེན། ཐའེ་ལན་ཌ། ཀྲུ་ནི་ཤི་ཡ། ཏྲར་ཀི། ཨ་རི། ཡུ་རུ་སྒུ་ཧེ། ཝེ་ནི་འཛུ་ལ། ཨར་ཅན་ཀྲི་ན། ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ། ཨོ་སེ་ཀྲི་རི་ཡ། སྦོ་ལི་ཝི་ཡ། བྷ་རེ་འཛིལ། ཁེ་ན་ཌ། ཅི་ལི། གོ་མིང་ཏང༌། ཀོ་ལོམ་སྦི་ཡ། ཀྱུ་པ། ཌན་མག ཨེག་ཀོ་ཀྲོར། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༤༥ དང༌། གྲོས་ཆོད་ཟིན་བྲིས་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་ཧང་གྷ་རི། པོ་ལན་ཌ། རོ་མ་ནི་ཡ། ཡུག་ཀེ་རེན། ཨུ་རུ་སུ། ཨལ་སྦ་ནི་ཡ། འབལ་གྷ་རི་ཡ། སྦེ་ལོ་ར་ཤི་ཡ། ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༩།

བར་གནས་སུ་བཞུགས་མི་ཕྷིན་ལན་ཌ། ཕྷ་རན་སི། གྷ་ན། རྒྱ་གར། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ། ཨི་རག ལ་བྷེ་ནོན། ལི་སྦི་ཡ། མོ་རོ་ཀོ། བལ་ཡུལ། སྤུ་ཅོ་གྷལ། སའུ་ཐི་ཨ་རབ་སྦི་ཡ། སེ་སྤེན། སུའུ་ཌན། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། ཨ་རབ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། དབྱིན་ཇི། ཡེ་མན། ཡོ་སྒོ་ས་ལ་ཝི་ཡ། ཨ་ཕྷེ་སྒ་ནི་སི་ཐན། འབེལ་འཇམ། འབར་མ། ཀམ་སྤོ་ཌི་ཡ། སེ་ལོན། ཌོ་མི་ནི་ཀན། ཨི་ཐོ་པི་ཡ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༢༦ བྱུང་སྟེ་གྲོས་ཆོད་གཏན་འབེབས་བྱེད་རྒྱུར་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་གསུམ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཟུར་ཉན་ཁོངས་སུ་བསྡད་ཡོད་ས་དེར་ཨར་ལན་ཌ་དང༌། མ་ལ་ཤེ་ཡ། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ལམ་སང་ཚོགས་གྲལ་ནས་བཞེངས་ཏེ་ཁོང་གསུམ་ལ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞེས་ཕྱག་གཏོང་བར་ཕེབས། སྐུ་ཚབ་གསུམ་པོ་ཡང་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་གཞིས་ལུས་བོད་མིའི་དཀའ་སྡུག་སྐོར་བགྲོ་གླེང་གནང་བ་རྣམས་ཐོས་པས་སེམས་སྐྱོ་པོ་དང༌། བདེན་པར་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་མང་བས་རྒྱལ་ཁ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པའི་དགའ་སྐྱོ་ཟུང་འབྲེལ་དུ་བྱུང་སྟེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམ་པར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུས། གོང་གསལ་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་མིང་རྣམས་དབྱིན་དེབ་‘Tibet in the United Nations 1950-1961’ཤོག་ངོས་ ༢༢༤ ནང་གསལ་གཟིགས་བདེའི་ཆེད་ཟུར་འདོན་གྱིས་གཤམ་དུ་བཀོད་ཡོད།

In favour- Federation of Malaya, Greece, Guatemala, Haiti, Honduras, Iceland, Iran, Ireland, Israel, Italy, Japan, Jordan, Laos, Liberia, Luxembourg, Mexico, Netherlands, New Zealand, Nicaragua, Norway, Pakistan, Panama, Paraguay, Peru, Philippines, Sweden, Thailand, Tunisia,Turkey, United States of America, Uruguay, Venezuela, Argentina, Australia, Austria, Bolivia, Brazil, Canada, Chile, China, Colombia, Cuba, Denmark, Ecuador, El Salvador.

Against- Hungary, Poland, Romania, Ukrainian Soviet Socialist Republic, Union of Soviet Socialist Republics, Albania, Bulgaria, Byelorussian Soviet Socialist Republic, Czechoslovakia.

Abstaining- Finland, France, Ghana, India, Indonesia, Iraq, Lebanon, Libya, Morocco, Nepal, Portugal, Saudi Arabia, Spain, Sudan, Union of South Africa, United Arab Republic, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, Yemen, Yugoslavia, Afghanistan, Belgium, Burma, Cambodia, Ceylon, Dominican Republic, Ethiopia.

གོང་གསལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ནས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་གྲོས་ཆོད་ནི། “༡༩༤༨ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་ནས་ཁས་བླངས་པའི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ནང་གསལ་བའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་དབང་གི་རྩ་དོན་རྣམས་དྲན་གསོ་བྱ་རྒྱུ།

བོད་མི་མང་ལ་གཞན་དག་ཡོངས་དང་འདྲ་བར་ཆོས་སྲིད་བྱ་གཞག་གི་རང་དབང་སོགས་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་དབང་གང་ཅིར་དབྱེ་བ་མེད་པའི་རང་འདོད་ཀྱི་ཐོབ་དབང་ཡོད་པར་རྩ་འཛིན་ཡོད། བོད་མི་མང་གི་སྔར་གནས་བརྒྱུད་འཛིན་བྱེད་བཞིན་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང༌། སྔར་སྲོལ་རང་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་བཅས་ལའང་དོ་སྣང་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ངོ་མའི་གསུང་བཤད་ཀྱིས་མཚོན་གནས་ཚུལ་ཁག་ནང་གསལ་བོད་མི་མང་གི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་དབང་རྣམས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་འཕྲོག་འདུག་པར་བློ་ཕམ་ཧ་ཅང་གི་ཆེན་པོ་ཡོད།

འགན་འཁུར་ཅན་གྱི་དབུ་འཁྲིད་རྣམ་པས་ཉེན་ཚབས་ཆེ་བའི་གནས་ཚུལ་ལྷིང་འཇགས་སུ་གཏོང་བ་དང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་འབྲེལ་བ་ཡར་རྒྱས་སུ་གཏོང་རྒྱུར་དོན་དམ་འབད་བརྩོན་གནང་བའི་སྐབས་སུ་བྱེད་རྐྱེན་འདི་དག་གིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་ཚུལ་ཉེན་ཚབས་ཇེ་ཆེ་དང༌། མི་མང་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཇེ་སྡུག་ཏུ་འགྲོ་བ་འདི་ལ་བློ་གཡེང་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཡོད།

༡༽ ཁྲིམས་ལུགས་དྲང་འཛིན་གྱི་གཞི་རྩའི་ཐོག་ནས་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་གོང་སྤེལ་ཆེད་དུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་དང༌། ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་རྩ་དོན་ལ་བརྩི་འཇོག་ངེས་པར་བྱ་རྒྱུར་ཡིད་ཆེས་ཤུགས་ཆེ་ཡོད།

༢༽ བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། ཁོང་ཚོའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང་གི་གནས་སྟངས་ལ་བརྩི་འཇོག་དགོས་ཞེས་འབོད་སྐུལ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།”25 ཞེས་ཐག་གཅོད་གནང་ཡོད།

དེ་རྗེས་སྐུ་ཚབ་གསུམ་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་ཌག་ཧ་མེ་ཤོར་མཆོག་ཟུར་མཇལ་ཞུས་སྐབས་ཁོང་གིས་བཀའ་སློབ་གནང་སྙིང༌། “བོད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་གྲོས་ཁོངས་སུ་སླེབས་པ་ཙམ་གྱིས་གལ་གནད་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད། ལམ་སང་སྲིད་དོན་གྱི་ཐོག་ལ་བཀའ་བསྡུར་གནང་རྒྱུ་མ་བྱུང་ཡང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ནས་རིམ་པས་རྒྱུན་བསྲིངས་ཏེ་ག་ལེར་སྲིད་དོན་ཐོག་གོམ་པ་སྤོ་དགོས།

དཔེར་ན། ཆུ་ཆེན་པོ་དྲག་ཏུ་འབབ་པ་ཞིག་ལ་ཟམ་པ་འཛུགས་སྐབས་ཟམ་པ་གནས་སའི་རྩིག་རྨང་གི་རྡོ་དབྱུགས་པ་དེ་ཆུས་འཁྱེར་ན་ད་བཙུགས་ཐུབ་པ་མི་འདུག་ཅེས་བསྐྱུར་བཞག་པས་ཟམ་པ་འཛུགས་ཐུབ་ཐབས་མེད། སྙིང་རུས་བྱས་ཏེ་ད་དུང་རྡོ་ཇི་ལྟར་དབྱུགས་ན་བཟང་མིན་དང༌། རྩིག་རྨང་ཞིག་གནས་ཐབས་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཀྱིས་འབད་བརྩོན་མུ་མཐུད་བྱས་པ་ཡིན་ན། ནམ་ཞིག་ཟམ་པ་ཏན་ཏན་འཛུགས་ཐུབ་ཀྱི་རེད། ཨལ་འཇི་རི་ཡས་ (Algeria) ཀྱང་ལོ་བཞི་བཅུ་ཐམ་པའི་རིང་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུ་སྐུལ་དང༌། དཀའ་ལས་བརྒྱབ་སྟེ་ད་ཆ་ཁོང་ཚོ་ཕྷ་རན་སིའི་འོག་ནས་རང་དབང་རང་བཙན་བྱུང་བ་རེད།”26 སོགས་དོན་སྙིང་ཅན་གྱི་བཀའ་སློབ་མང་པོ་གནང་ཡོད།

དེ་ནས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་བཀའ་དགོངས་ལྟར་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་ཚོའི་འཚོ་ཐབས་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་ལོ་གཞོན་རྣམས་ལ་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་ཐོབ་ཐབས་དང༌། དར་མ་རྣམས་ལ་ལག་ཤེས་སློབ་ལས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་ཡོང་ཐབས་སོགས་སུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྐྱོབ་གསོའི་ལས་ཁུངས་ཁག་དང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་སྐུ་ཚབ་སོགས་ལའང་མཇལ་འཕྲད་གནང་སྟེ། སྐྱོབ་གསོ་སོགས་རོགས་རམ་ཞུ་འོས་གང་ཅིར་ཞུ་སྐུལ་གནང་སྟེ་རྒྱ་གར་དུ་ཕྱིར་ལོག་གིས་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་ལ་བདེན་པའི་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་གྲོས་ཆོད་བྱུང་ཚུལ་སོགས་གནས་ཚུལ་དངོས་བྱུང་རྣམས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང༌། བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་སུ་ཚིག་ཐོ་ (གཤམ་བཀོད་ཞུས་ཡོད) དང་བཅས་ྋསྙན་སེང་ཞུས་གནང་ལྟར། ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་ཆ་ཚང་གསན་བཞེས་ཐོག སྐུ་ཚབ་ཁོང་རྣམ་པར་དོན་བཟང་བྱུང་བར་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཡོད་ཅེས་སོགས་གསུང་གི་དབུགས་དབྱུང་མཛད། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་དང༌། ཨར་ལན་ཌའི་ཕྱི་སྲིད་བློན་ཆེན་སོགས་ནས་དྲང་བདེན་ཤ་ཚ་ཆེ་བའི་སློབ་སྟོན་བཟང་པོ་གནང་བ་དེ་དོན་ང་རང་ཚོས་ལག་ལེན་དོན་འཁེལ་ཐུབ་ཐབས་སུ་མུ་མཐུད་འབད་བརྩོན་ཆེ་སྐྱེད་བྱེད་དགོས་ཞེས་སོགས་བཀའ་སློབ་གནང་ཞིང་དེ་བཞིན་ཕྱིན་ཆད་མཛད་ཕྱོགས་སྐོར་ལའང་བཀའ་བསྡུར་བསྐྱངས་གནང་མཛད།

ཞི་བསིལ་པད་དཀར་འཛིན་པ་གང༌།།

ཆོས་སྲིད་ཉི་ཟླའི་ཅོད་པན་ཆེ།།

ཐུགས་རྗེ་ཕྱག་གིས་ཉེར་བཟུང་སྟེ།།

ནུབ་ཕྱོགས་བདེ་ལྡན་ཞིང་དུ་ཕེབས།།

དེ་ཚེ་ཞབས་ཟུང་གསེར་གྱི་འཁོར་ལོའི་རིས།།

འཕགས་ཡུལ་འཛིན་མའི་ལྟོ་བར་བཀོད་ཟིན་ཡང༌།།

ཟླ་བའི་བགྲོད་པ་ཟླ་གསུམ་འཕར་འགྱངས་ཀྱིས།།

རྒྱ་བོད་ཞི་འགྲིགས་ཡོང་བར་ངང་སྒུག་མཛད།།

འོན་ཀྱང་དམར་གཞུང་དྲག་རྩུབ་མཚོན་གྱི་ལས།།

མངོན་ལྐོག་འཛེམས་མེད་བསྟར་བའི་མུན་པའི་རྒྱ།།

སྟུག་ནས་སྟུག་ཏུ་ཕྱིན་པས་གངས་ལྗོངས་འགྲོར།།

ཟད་མེད་སྡུག་གི་རི་མོ་སྙིང་ལ་བྲིས།།

དེ་བས་མགོན་གང་གངས་རིའི་ལང་ཚོ་བདེན་སྟོབས་ཉི་ཟླའི་གཟི་བྱིན་ཅན།། ཐུགས་ཀྱིས་མ་བཟོད་དྲག་རྩུབ་དབལ་ཁ་ཆོལ་གསུམ་གཤེད་དུ་ལང་བའི་ཚུལ།། རྒྱལ་ཚོགས་ཁྲིམས་སྲོལ་གསེར་གྱི་ཀྱོ་བས་ལན་གཅིག་འགོག་པའི་རེ་སྐུལ་དུ།། གསལ་བསྒྲགས་མཐེབ་ལོང་རིག་པའི་མདའ་མོ་ངེས་དོན་གཞུ་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་དྲངས།།

ད་དུང་གྲགས་སྙན་གཡུ་འབྲུག་ང་རོ་ཕྱོགས་ཀྱི་མགྲོན་པོའི་ནམ་མཁའ་ལ།། ལྡིར་བའི་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར་གནས་བཞུགས་ཆབ་སྲིད་རིག་པའི་དེད་དཔོན་དག། ཞལ་མཇལ་གསུང་གི་བདུད་རྩིའི་བུམ་བཟང་ཡོངས་སུ་འཇོ་བའི་བརྩོན་པ་ཆེ།། ལྷུར་བླངས་དམ་བཅའི་རོལ་མོ་མཐའ་དག་བསྐལ་བ་རིང་མོའི་མཐའ་ལ་བསྲིངས།།

དེ་མཚུངས་འཕགས་ཡུལ་ཆེ་རྒུའི་དབུས་ན་ཏོག་ཏུ་མཛེས་པའི་ནེ་ཧ་རུས།། མཇལ་མོལ་ཟབ་གསུང་ངེས་དོན་སྒྲ་དབྱངས་ཇི་དགར་འཇོ་བའི་མཐའ་འབྲས་སུ།། བོད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་མིག་ལ་བསྟར་བར་རྒྱབ་གཉེར་དཔུང་འདེགས་མ་ཐུབ་ཀྱང༌།། དོན་མཐུན་སྲོང་བའི་གནས་ལུགས་བརྗོད་པ་དེ་ཡང་གསུབ་མེད་བསྐལ་བའི་ཟས།།

འོན་ཏེ་གསུབ་མེད་བདེན་པའི་མཐའ།།

མཐའ་དག་མཐོང་བའི་བློ་ལྡན་ཀུན།།

ཀུན་ཏུ་བོད་འབངས་སྐྱོབ་པའི་དོན།།

དོན་ཡོད་བྱས་པ་འདི་ཀོ་མཚར།།

དེ་ལྟར་དགེ་ལེགས་དབྱིག་གི་བང་མཛོད་ལས།།

བྱུང་བའི་མ་སྨད་རྒྱལ་ཁམས་མཐའ་དག་པའི།།

སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཡོན་ནམ་མཁའི་རྗེས་འགྲོ་རྣམས།།

བདེན་རྒྱབ་གླིང་བུ་བསྒྱུར་བའི་ཚུལ་འདི་རྨད།།

གཏམ་གླེང་ཉིན་བྱེད་གསར་པའི་སྣང་བ་ལ།།

འཁྱུད་པའི་བདེན་དོན་ཞོགས་སྤྲིན་གཞོན་ནུའི་གར།།

མ་མཐོང་དམར་གཞུང་འུག་པའི་མིག་འབྲས་ཟུང༌།།

མུན་ཁྲོད་སྟུག་པོའི་གླིང་དུ་མནལ་ཐབས་འཛིན།།

གཞན་ཡང་རུ་སུ་ལ་སོགས་མིག་ལོང་དག།

སྔར་བྱུང་མཛའ་བ་མུན་པར་གཏད་ནས་ནི།།

རྒོལ་གཏམ་ལྐོག་ཤལ་ཅན་གྱི་འཛར་སྐད་རེ།།

ཐང་མར་བརྡལ་བ་འདི་ཀོ་ཨ་ཙ་མ།།

མདོར་ན་འགྲོ་ཀུན་བྱམས་བརྩེ་ཕྱག་གིས་ཉེར་སྐྱོང་པད་དཀར་གཞོན་ནུ་ཅན།། འཕྲིན་ལས་ཟླ་ཟེར་འཛུམ་པའི་རླབས་འཕྲེང་འགོག་མེད་ས་ཆེན་ཡིད་ཀྱི་ལྟོར།། བསྐྱིལ་བའི་ཕུན་ཚོགས་ཨུཏྤལ་གསར་པའི་བདེན་སྟོབས་གེ་སར་བཞད་པའི་བྱིན།། དུས་སུ་སྨིན་པའི་ངོ་མཚར་ལྟད་མོ་སྐབས་གསུམ་ཞིང་དུ་ཤོང་རེ་སྐན།།

14 གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་ནང་དོན་སྙིང་བསྡུས་’ཞྭ་སྒབ་པའི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་’ཤོག་གྲངས་ ༥༦༥ ནང་གསལ།

15 ལྡི་ལིར་ཕྱི་རྒྱལ་གཞུང་ཚབ་ཁག་ལ་མཇལ་འཕྲད་གནང་སྐབས་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་དང་འབྲེལ་བའི་གསུང་འཕྲོས་ཞིབ་ཕྲ་རྣམས་མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་དྲུག་པའི་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ་བཅས་སུ་གསལ།

16 མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་དྲུག་པའི་ཤོག་ངོས་ ༡༥༣ པར་གསལ། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཞུ་སྙན་ཕུལ་བ་མུ་འབྲེལ་མཁྱེན་རྟོགས་ཡོང་ཆེད་འདིར་བསྐྱར་འགོད་ཞུས།

17 མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་དྲུག་པའི་ཤོག་ངོས་ ༡༥༦ པར་གསལ། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཞུ་སྙན་ཕུལ་བ་མུ་འབྲེལ་མཁྱེན་རྟོགས་ཡོང་ཆེད་འདིར་བསྐྱར་འགོད་ཞུས།

18 ཞྭ་སྒབ་པའི་‘སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས།’ ‘ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ།’ ‘མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་དྲུག་པའི་ཟུར་སྣོན།’ ‘Tibet in the United Nations 1950-1961’བཅས་སུ་གསལ།

19 མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་དྲུག་པའི་ཤོག་ངོས་ ༢༣༤ པར་གསལ་བ་མུ་འབྲེལ་མཁྱེན་རྟོགས་ཡོང་ཆེད་འདིར་བསྐྱར་འགོད་ཞུས།

20 ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་དབྱིན་དེབ་’བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང’ཤོག་ངོས་ ༡༦༨ ནས་ ༡༧༡ བར་གསལ།

21 ཁོང་ལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུ་སྐུལ་གནང་ཕྱོགས་སྐོར་བཅར་འདྲི་ཞུས་པའི་བཀའ་ལན་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་བཀོད་ཡོད།

22 ལྷན་ཚོགས་འདིའི་ངོ་སྤྲོད་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་བཀོད་ཡོད།

23 སྙན་ཐོ་འདིའི་བརྗོད་བྱ་ཟུར་འདོན་ཞུས་པ་ཞིག་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་བཀོད་ཡོད།

24 ‘Tibet in the United Nations 1950-1961’ཞེས་པའི་དབྱིན་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༢༠ ནས་ ༦༢ བར་གསལ།

25 ཞྭ་སྒབ་པའི’སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས’ཤོག་གྲངས་ ༥༧༩ ནས་ ༥༩༧ བར་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང༌།’ དབྱིན་དེབ་‘Tibet in the United Nations 1950 - 1961’བཅས་སུ་གསལ།

26 ‘ཞྭ་སྒབ་པའི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས’ཤོག་གྲངས་ ༥༨༦ ནང་གསལ།

ས་བཅད་གསུམ་པ།

མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཕེབས་མི་སྐུ་ཚབ་ཐུན་མོང་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་སུ་ཕུལ་བའི་ལས་བསྡོམས་ཚིག་ཐོའི་ངོ་བཤུས།

བོད་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་རང་དབང་རང་བཙན་གཙང་མ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་དམར་གུང་ཁྲན་ཏང་ནས་བཙན་ཤེད་དཔུང་འཇུག་གིས་བོད་ས་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་ལུགས་འགལ་ཟ་སེམས་བཙན་གནོན་བྱས་པས་མ་ཚད་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ལམ་ལུགས་མི་རིགས་དང་བཅས་པ་རྩ་བ་ནས་མེད་པ་བཟོ་རྒྱུའི་བསམ་སྦྱོར་ལག་ལེན་དུ་བསྟར་ཏེ་ཁམས་དང༌། ཨ་མདོའི་ཕྱོགས་སུ་དགོན་པ་སྟོང་ཕྲག་བརྒལ་བ་རྩ་གཏོར་དང༌། བླ་མ་དང༌། གྲྭ་པ། མི་དྲག་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་བསད་བཟུང༌། ལྷག་པར་འདི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༣ ནང་ལྷ་སྡོད་རྒྱ་དམར་གྱི་དཔོན་རིགས་ནས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་རྒྱ་མིའི་དམག་སྒར་དུ་གཟིགས་མོར་ཕེབས་དགོས་ཞུས་པ་ལྷ་ཁུལ་སེར་སྐྱ་མི་མང་ནས་ཤེས་ཚོར་གྱིས་ཁམས་དང༌། ཨ་མདོའི་ཕྱོགས་ནས་བླ་མ་མང་པོ་ཞིག་འཛིན་བཟུང་བྱས་པ་ལྟར་ཡོང་རྒྱུ་བློས་མ་བཟོད་པར་མི་མང་སེར་སྐྱ་འདུ་འཛོམས་ཀྱིས་རྒྱ་མིའི་དམག་སྒར་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་མེད་པ་ཞེས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་ཞུ་འབུལ་དང༌། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ད་ཆ་བོད་མི་རྣམས་རྒྱ་དམར་གྱི་བཙན་འོག་ཏུ་སྡོད་ཐབས་མེད་པའི་མགྲིན་གཅིག་སྐད་འབོད་དང་བཅས་སེར་སྐྱ་ཕོ་མོ་ཁྲི་ཕྲག་བརྒལ་བས་རུ་བསྒྲིགས་རྔམ་སྟོན་ཁྲོམ་བསྐོར་སོགས་བྱས་པར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རྒྱ་བོད་ཞི་བའི་ཐོག་འགྲིག་ཐབས་སྔ་ཕྱིར་མ་གནང་བ་མེད་ཀྱང༌། རྒྱ་དམར་དཔུང་གིས་ལྷ་ས་དང༌། ནོར་བུ་གླིང་ཁའི་ཕྱོགས་བཞི་མཚམས་བརྒྱད་ནས་མེ་སྒྱོགས་ཁ་བསྒྲིགས་ཀྱིས་དུས་གཅིག་ཏུ་གཏོར་འཇིག་གྲབས་གཤོམ་དང་འབྲེལ་མེ་འཕེན་ལག་སྔ་མགྱོགས་བྱས་པ་བཅས་ལ་བརྟེན།

ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་རང་གི་རྒྱལ་སར་བཞུགས་བློས་མ་བཟོད་པར་ཕྱི་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༧ མཚན་མོར་གསང་ཐབས་ཀྱིས་ལྷོ་ཁ་ཕྱོགས་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་རྗེས་མེ་སྒྱོགས་ཁྲི་ཕྲག་མང་པོ་ཉིན་མཚན་ལྟག་སྤྲོད་རྒྱབ་སྟེ་ལྷ་སའི་གྲོང་དང༌། ནོར་གླིང་ཕོ་བྲང་སོགས་གཏོར་འཇིགས་དང༌། མི་རིགས་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་བསད་རྨས་བཟུང་གསུམ་བྱས་པས་མ་ཚད། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ཕེབས་རྗེས་སུ་ས་གནམ་གཉིས་ནས་རྒྱ་དམག་གྲངས་མེད་བཏང་སྟེ་གསོད་བཟུང་གང་ཐུབ་བྱས་སྟབས་རྒྱ་གར་ས་ཐོག་ཆིབས་བསྒྱུར་མི་གནང་ཐབས་མེད་བྱུང་བ་དང༌། རྒྱ་གར་ས་ཐོག་ཏུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ནས་ཀྱང༌། ཞི་ལམ་འགྲིགས་འཇགས་ཡོང་བར་གསར་འགྱུར་ཚོགས་པ་ཁག་ལ་དྲང་འབྲེལ་བཀའ་མོལ་ཐེངས་མང་གནང་བར་ངོས་འཛིན་ཆ་འཇོག་བྱེད་རྒྱུ་ཕར་བཞག ད་དུང་བོད་ནང་ལུགས་འགལ་བཙན་ཤེད་ཇེ་ཆེར་བཏང་བར་བརྟེན་སྤྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཡང་སྒོས་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་བདེ་སྡུག་ཐུགས་ཀྱིས་མ་བཟོད་པར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༩ ཉིན་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་སྲུང་བའི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཆེན་མོར་རླུང་འཕྲིན་ཐོག་བདེན་རྒྱབ་ཞུ་བསྐུལ་སྙན་ཞུ་འབུལ་གནང་མཛད་པའི་བསྐུལ་ལྕགས་ཞབས་སྐུལ་ཞུ་བ་སོགས་གང་ཅིའི་དོན་གཅོད་དུ་གུས་ཕྲན་ཡབ་གཞིས་སྟག་ལྷའི་སྲས་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་དང༌། རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན། ལས་ཚན་ས་འདུ་རིན་ཆེན་བཅས་ལ་ཞུ་སྒོའི་བཀའ་མངགས་དང༌། བཀའ་ཐམ་ལག་འཁྱེར་བཅས་སྩལ་དོན་གཞིར་བཟུང་ས་གནས་སོ་སོར་ངོ་བསྐྱོད་དོན་གཅོད་ཇི་ཞུས་ཀྱི་དགོངས་བདེའི་ཚིག་ཐོ་འབུལ་ལམ་ཞུས་པར།

གུས་འབངས་རྣམས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལི་ནས་གནམ་ཐོག་ཐོན་ཏེ་ཕྱི་ཚེས་ ༢༧ ཉིན་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ས་ལོན་ཌོན་གྱི་སྔ་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༨ ཐོག་འབྱོར་བ། གནམ་ཐང་དུ་དབྱིན་ལན་བོད་དོན་ཚོགས་པའི་སྤྱི་ཁྱབ་སྦུ་ཕར་སལ་མར་དང༌། ཚོགས་འཐུས་སྔར་བོད་དུ་ཕེབས་མྱོང་ཡོད་པ་མར་ཀོ་ཕལ་ལེ་སོགས་དགའ་བསུ་གནང་བར་ཕེབས། དེ་ནས་སྡོད་ཡུལ་མགྲོན་ཁང་དུ་བོད་དོན་ཚོགས་པའི་ལས་དྲུང་ནེ་སེར་མདུན་ཞུ་བ་སྔོན་ཕེབས་ཀྱིས་དགའ་བསུའི་སྣེ་ལེན་གནང་ཐོག ཁོང་རྣམས་ནས་བར་ལམ་བོད་ལ་གནས་ཚུལ་ཐབས་སྡུག་བྱུང་འཕྲལ་འདིར་ཚོགས་པ་ཞིག་བཙུགས་ཏེ་དབྱིན་ཇིའི་མི་མང་ལ་བོད་དོན་གནས་ལུགས་ཤོག་ལྷེ་འགྲེམས་སྤེལ་གནང་ལུགས་སོགས་གསུངས།

ཕྱི་ཚེས་ ༢༨ ཉིན་བོད་དོན་ཚོགས་པས་གོ་སྒྲིག་གནང་དོན་ལྟར་ལོན་ཌོན་ནང་པའི་ལྷ་ཁང་དུ་ཆོས་མཇལ་ཐོག་གནས་འཛིན་སེ་ལོན་དང་འབར་མའི་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཞལ་འདེབས་དབྱིན་སྒོར་ཉི་ཤུ་ཐམ་པ་ཕུལ། དེ་ནས་དགོང་དྲོ་ནང་པའི་སྐྱིད་སྡུག་གི་ཚོགས་གཙོ་ཤར་སི་མ་ཧང་ས་རེ་ཞུ་བའི་སར་ཕྱིན། དེའི་ལྷ་ཁང་ལ་ཆོས་མཇལ་དང་ཚོགས་པའི་ཞལ་འདེབས་དབྱིན་སྒོར་ཉི་ཤུ་ཐམ་པ་ཕུལ། ཁོང་དང་བཀའ་མོལ་འཁྱུག་ཙམ་བྱུང་བར། ཁོང་ནས་བོད་མི་བྲོས་འབྱོར་བ་ཉི་ཤུ་སྐོར་དབྱིན་ཡུལ་དུ་འབྱོར་ན་ང་ཚོ་དང༌། བོད་དོན་ཚོགས་པ་ཐུན་མོང་ནས་རོགས་རམ་ཞུ་རྒྱུ་མ་ཟད། གྲྭ་པ་ཡང་ཕྲན་བུ་ཕེབས་ཐུབ་ཚེ་ས་ཆ་ཞིག་ལ་དགོན་པ་ཞིག་བཙུགས་ཏེ་ནང་ཆོས་སློབ་གཉེར་དང༌། ཁྱབ་སྤེལ་བྱེད་རྒྱུའི་དགོངས་པ་ཡོད་ཚུལ་གྱི་དགོངས་འཆར་གསུངས་པར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུས། བོད་མི་གཏོང་རྒྱུའི་སྐོར་ང་ཚོས་བོད་གཞུང་ལ་ཞུས་ཏེ་རིམ་པས་བཀའ་མོལ་ཞུ་རྒྱུར་དགོངས་འཆར་ཕྱག་བཞེས་ཐུབ་ཐབས་གནང་དགོས་ཞུས།

དེ་ནས་དགོང་དྲོ་གྷི་རི་སིའི་རྒྱལ་སྲས་པི་རིན་སི་པི་ཀྲར (Prince Peter) གྱིས་གསོལ་ཚིགས་སུ་གདན་ཞུས་ལྟར་ཁོང་གི་གཟིམ་ཤག་ཏུ་ཕེབས་པར་ཁོང་ནས་གསུང་ན། ཁ་སྔོན་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་དང་བཀའ་མོལ་བྱུང་དོན་བོད་མི་ལོ་གཞོན་ཉི་ཤུ་ཐམ་པ་ཌན་མག་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་གཏོང་གནང་མཛད་རྒྱུའི་ལོ་དང་མིང་རྣམས་གནང་ཐུབ་ཚེ་སློབ་སྦྱོང་རོགས་རམ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཚུལ་གསུངས་པར། ལོ་ཆེ་ཆུང༌། སྐད་ཡིག་ཤེས་པ་དགོས་མིན། ལམ་བར་འགྲོ་ཆ་ཇི་དགོས་སློབ་སྦྱོང་ཇི་གནང་བཅས་ཀྱི་དོགས་གཅོད་ཞུས་པར། ལོ་ ༡༥ ནས་ལོ་ ༢༠ བར་ཕོ་མོ་ཁྱད་མེད། དབྱིན་སྐད་ཤེས་པ་རེ་ཟུང་བྱུང་ན་ཕན་ཐོགས་ཡོང་རྒྱུ་ལས། དེ་བྱིངས་སྐད་མ་ཤེས་ཀྱང་རིམ་པས་ཤེས་ཀྱི་རེད། ལམ་བར་འགྲོ་ཆའི་ཐད། ཀ་ལི་ཀ་ཏའི་གྲུ་ཁ་བར་སྐྱེལ་གནང་ཐུབ་ཚེ་དེ་ནས་ང་རང་ཚོས་རྩིས་ལེན་ཞུ་རྒྱུ། སློབ་སྦྱོང་ཐད་ཡོན་ཏན་ཆུ་ཚད་མཐོ་པོར་སླེབས་ཡོད་ན་དེ་དག་ལ་སྐབས་བབས་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་ཞུ་རྒྱུ་ལས། དེ་མིན་སོ་ནམ་དང་འབྲོག་ལས། བཟོ་ལས་ཆུང་ཁག་སོགས་ཁོ་རང་ཚོའི་འདོད་མོས་ལྟར་སློབ་སྦྱོང་ཞུས་ཆོག་གསུངས་པར་དེ་དོན་བོད་གཞུང་ལ་འཕྲལ་དུ་སྙན་ཞུས་ཀྱིས་ལོ་དང་མིང་གསོལ་རས་གནང་དགོས་ཞུས་ཆོག་ཅེས་ཞུས། ཁོང་གིས་གྷི་རི་སིའི་ཟ་ཁང་ཞིག་ཏུ་གདན་ཞུས་ཀྱིས་གསོལ་ཚིགས་ཟབ་རྒྱས་གནང༌།

ཚེས་ ༢༩ ཉིན་སྔ་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༡༠ ཐོག་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ (High Commissioner) ཀྲུན་ཀུ་ཡ་ཀོབ་སར་བཅར་ཏེ་ཉེ་ལམ་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་གཞུང་ཚབ་ནས་ཨེ་ཤ་ཡའི་གཞུང་གི་འཐུས་མི་དང་མཉམ་དུ་བོད་དོན་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཞུ་སྐུལ་གནང་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་གནང་བར་ང་ཚོ་དགའ་པོ་བྱུང་ལུགས་དང༌། ད་དུང་སྔར་བཞིན་ཐུགས་ཁུར་ཟབ་བཞེས་ཡོང་ཐབས་ཐོག མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུ་སྐུལ་དང༌། རྒྱབ་གཉེར་གནང་རྒྱུའི་སྙིང་པོ་ནི་བོད་ལ་རྒྱ་མིས་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དང༌། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ལ་བཙན་གནོན་བྱུང་སྐོར་གཉིས་ཡིན་པས་ཁྱེད་རང་གི་གཞུང་དང༌། ཚོགས་འཐུས་རྣམས་ལ་ཕྱག་བྲིས་གནང་སྐྱོང་ཡོད་པ་ཞེས་ཞུས་པར་ང་རང་ནས་དེའི་སྐོར་གསལ་པོ་ཤེས་རིག་མ་བྱུང་ཡང༌། ངས་ཁྱེད་རྣམ་པས་གང་གསུང་པ་རྣམས་གཞུང་དང་ཚོགས་འཐུས་ལ་ཕྱག་བྲིས་ཕུལ་ཆོག བོད་ལ་རྒྱ་མིས་བཙན་དབང་བྱས་པར་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་མི་རིགས་ཡོངས་རྫོགས་བློ་ཕམ་ཡོད་སོགས་གསུངས། དགོང་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ ༤ ཐོག་རྒྱ་གར་གྱི་གཞུང་ཚབ་ལྕམ་སྐུ་ལག་ཤི་མི་པཎྜི་ཏ་ (Lakshmi Pandit) ཞུ་བའི་སར་མཇལ་འཕྲད་དུ་བཅར།

ཚེས་ ༣༠ ཉིན་ཆུ་ཚོད་ ༡༢།༡༥ ཐོག་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་རོགས་ལོར་གྲེ་ལན་སེ་ཀྲོན་ཞུ་བ་དང༌། ཁོང་དང་ལྷན་དུ་བོད་དོན་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་གསུང་པ་བཅས་བཞུགས་པ་དང་མཇལ། ད་ལམ་འདི་ཕྱོགས་ཡོང་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་སྤྱི་མཚུངས་ལམ་རོབ་ཐོག ཉེ་སྔོན་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་དབྱིན་གཞུང་ཕྱི་བློན་ལ་ཕྱག་བྲིས་འབུལ་གནང་མཛད་པའི་བཀའ་ལན་རྒྱ་གར་གཞུང་ཚབ་ཆུང་བ་བརྒྱུད་གནང་བྱུང་བའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། ཉེ་ལམ་དབྱིན་གཞུང་ཕྱི་བློན་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་གསུང་གླེང་གནང་སྐབས་བོད་སྐོར་མཛད་ཕྱོགས་ལ་དགོངས་བཞེས་གནང་མུས་གསུང་པར་ང་ཚོས་དགའ་བསུ་ཞུ་གི་ཡོད་ལུགས་དང༌། བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གསལ་པོ་མཁྱེན་མཁན་དབྱིན་གཞུང་ལས་ལྷག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་མེད་པ་དང༌། དབྱིན་བོད་གཉིས་མཐུན་ལམ་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་མུས་ཐོག སྔ་ཕྱིར་བོད་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་རོགས་རམ་གནང་ཚུལ། ལྷག་པར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོར་སིམ་ལར་ཆིངས་འཇོག་སྐོར་དང༌། རྒྱ་གར་རང་བཙན་གནང་སྐབས་ཀྱང་དབྱིན་བོད་མཐུན་ལམ་འབྲེལ་བ་གནང་ཕྱོགས་སྐོར་བཀའ་མོལ་ཡོད་ཚུལ་སོགས་ཞིབ་ཕྲ་ཞུས།

དེའི་སྔ་དྲོ་ཨལ་སར་པ་ཀྲོར་གྱི་གཞུང་ཚབ་དང༌། གྷི་རི་སིའི་གཞུང་ཚབ། ཨར་ལན་ཌའི་གཞུང་ཚབ་རྣམས་ལ་མཇལ་འཕྲད་ཐོག་བོད་དོན་སྐོར་གྱི་དེབ་རེ་འབུལ་ལམ་ཞུས། དེ་ནས་དགོང་དྲོ་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཁོངས་བོད་དོན་ལྟ་ཞིབ་བྱེད་མི་འགལ་ས་རི་ཐ་ཞུ་བ་དང་མཇལ་བར་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནེའུ་ཡོག་ཏུ་ནམ་ཕེབས་དང་ང་ཚོར་བཀའ་ལན་དགོས་ཚུལ་གསུངས། དེ་ཉིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཨར་ལན་ཌའི་སྤྱི་འཐུས་དང༌། མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྤྱི་འཐུས་ནས་བོད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་འཆར་གཞིའི་ཐོག་འགོད་གནང་ཡོད་པ་ཞེས་ཞུས་འདུག

དབྱིན་གཞུང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་སུ་བཀའ་མོལ་གང་ཞུས་རྣམས་སླད་ཀྱི་ཡིག་ཆར་ཕན་ཆེད་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་ཕབ་སྟེ་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་སུ་སྐྱར་འབུལ་ཞུས་པའི་ཚིག་གཞིར། དབྱིན་གཞུང་ནས་ང་ཚོར་མཐུན་ལམ་དགོངས་བཞེས་དང༌། རྒྱ་གར་དུ་བཞུགས་པའི་སྐུ་ཚབ་ཆུང་བ་བརྒྱུད་བཀའ་ལན་ཕྱག་བྲིས་གནང་བར་ང་ཚོས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ཉེ་ཆར་དབྱིན་གཞུང་ཕྱི་བློན་མཆོག་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་གསུང་གླེང་གནང་སྐབས་བོད་དོན་སྐོར་དབྱིན་གཞུང་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཕྱག་ལས་མཛད་ཕྱོགས་དགོངས་བཞེས་གནང་མུས་ཡིན་ཞེས་གསུངས་འདུག་པར་ང་ཚོས་དགའ་བསུ་ཞུ་རྒྱུ་མ་ཟད། ད་རེས་དུས་སྐབས་འདིར་དབྱིན་གཞུང་ནས་དགོངས་བཞེས་འཕྲལ་དུ་གནང་བདེའི་ཆེད་ང་ཚོས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་ཚབ་ཞུས་ཏེ་བསམ་འཆར་ཁག་ཁ་ཤས་ཞུ་རྒྱུ་ཡོད།

ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ནས་བོད་གཞུང་དང་མི་མང་མཉམ་དུ་མཛའ་བརྩེའི་མཐུན་སྒྲིལ་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་དབྱིན་གཞུང་གཅིག་པུ་ལས་མེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༤ ལོར་དབྱིན་བོད་ཞི་ཆིངས་བཞག་པ་ནས་བཟུང་བོད་པས་དབྱིན་གཞུང་གི་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་བཀའ་སློབ་ལ་རེ་བཅོལ་ཞུས་ཡོད་པ་དང༌། དེའི་རྐྱེན་ལས་བོད་ལ་ཕན་ཐོགས་ཀྱང་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

བོད་ལ་གནས་ཚུལ་ཁག་པོ་ནམ་བྱུང་ལ་དབྱིན་གཞུང་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་རོགས་རམ་ཆེན་པོ་གནང་བ་མ་ཟད། རྒྱ་ནག་ནས་བོད་ལ་ཐོབ་ཐང་གི་གནས་ཚུལ་ནམ་བརྗོད་ལ་དབྱིན་གཞུང་ནས་དགག་བྱའི་ལན་འདེབས་ཤུགས་ཆེན་གནང་ཡོད་པ་རེད།

དེང་སང་རྒྱ་དམར་ནས་བོད་ལ་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་མནར་གཅོད་བརྡབ་གསིག་ཚོད་མེད་གཏོང་སྐབས་འདིར་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། བོད་མི་མང་ནས་དབྱིན་གཞུང་གི་ངེས་པར་རྒྱབ་སྐྱོར་དང༌། རོགས་རམ་གནང་ཡོང་བསམ་པའི་ཐུགས་རེ་ཆེན་པོ་གནང་མུས་ཡིན། དབྱིན་ཇི་གཞུང་དང༌། མི་མང་ནས་བོད་ལ་སེམས་གསོ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ཞི་བདེ་དང་རང་དབང་སྔར་གནས་ཡོང་ཐབས་དངོས་སུ་ལག་ལེན་གྱིས་རོགས་རམ་གནང་རྒྱུའི་བབས་འོས་ཆེན་པོ་ཡོད་བསམ་གྱི་འདུག

གང་ཡིན་ཞུ་ན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་ལ་རྒྱ་དམར་གྱི་བཙན་འཛུལ་བྱུང་ལུགས་བཀའ་མོལ་ཡོང་སྐབས་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ནས་གནས་སྐབས་རྒྱ་བོད་གཉིས་ཞི་བའི་ཐོག་འགྲིག་རྒྱུའི་དུས་སྐབས་སྤྲོད་དགོས་ཞེས་འགྱངས་ཆ་ཞུ་གནང་མཛད་གཤིས་ད་བར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རྒྱ་བོད་ཞི་བའི་ཐོག་འགྲིགས་ཐབས་ཇི་འདྲ་གནང་མིན་འཛམ་གླིང་ཚང་མས་མཁྱེན་གྱི་ཡོད་ཤག རྒྱ་དམར་ནས་བོད་རྩ་མེད་བཟོ་རྩིས་ཀྱིས་དྲག་གནོན་བཙན་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་བཏང་རྐྱེན་ད་ལམ་བོད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྐྱར་ཞུ་མི་གནང་ཀ་མེད་བྱུང་བ་རེད།

ད་ལམ་རྒྱབ་གཉེར་གནང་རྒྱུ་ནི་དབྱིན་གཞུང་གི་འཁུར་དུ་འཁྲི་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད། དབྱིན་གཞུང་ནས་བོད་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་པའི་ཁས་ལེན་གནང་བའི་དུས་སྐབས་ཀྱང་མང་པོ་བྱུང་ཡོད། ལྷག་པར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༣ ལོར་རྒྱ་གར་དང༌། བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་སྐོར་དབྱིན་གཞུང་དང༌། བོད་གཞུང་གི་དབང་ཆ་ཚང་མ་ཡོད་པའི་སྐུ་ཚབ་དབར་ཡིག་འགྲུལ་གནང་སྐབས་དངོས་སུ་ཁས་ལེན་གནང་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༣ ཉིན་དབྱིན་ཇི་དང༌། བོད། གོར་ཁ་གསུམ་ཆིངས་འཇོག་བྱས་པའི་ཆིངས་ཡིག་ལ་རྒྱ་མིས་མིང་རྟགས་བརྒྱབ་ཀྱང་རྟགས་ཐེལ་རྒྱག་རྒྱུ་ཁས་ལེན་མ་བྱས་སྟབས། ཆིངས་ཡིག་འདིའི་ནང་ཡོད་པའི་རྒྱ་མིའི་དབང་ཆ་ཚང་མ་རྩིས་མེད་བྱེད་རྒྱུ། དབྱིན་བོད་གཉིས་ཆིངས་ཡིག་བཞག་སྟེ་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། གནད་དོན་འདི་ལ་རྩ་འཛིན་གནང་སྟེ་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་རྒྱ་ནག་དང་དབྱིན་ཇི་གཉིས་ནས་བོད་བརྒྱུད་གོ་ལག་འདྲེན་བསྐྱེལ་བྱེད་འཐུས་ཞུས་པར་བོད་གཞུང་ནས་བར་གནས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་བཞུགས་པ་དང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ལོར་བོད་གཞུང་ཚོང་གི་དོན་གཅོད་ཀྱི་ལག་འཁྱེར་ལ་དབྱིན་གཞུང་ནས་ཆ་འཇོག་མཐོང་འཛིན་གནང་བ་སོགས་རང་བཙན་ཁས་ལེན་མང་པོ་གནང་ཡོད་པ་བཅས་ལ་བརྟེན་ད་ལམ་དབྱིན་གཞུང་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་རང་བཙན་གྱི་གནས་ལུགས་གསལ་པོ་བཀའ་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རྒྱ་གར་གཞུང་ད་ལྟ་གནས་ཚུལ་ཁག་པོ་ཞིག་ལ་བཞུགས་པ་མཁྱེན་འདུག

འདིའི་ཡོང་རྐྱེན་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ལོ་རྒྱ་གར་དང༌། རྒྱ་གཞུང་གཉིས་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པའི་སྐྱོན་གྱི་བྱུང་བ་ཡིན་གཤིས་དབྱིན་གཞུང་ནས་དེ་འདྲའི་ཆིངས་ཡིག་འཇོག་གནང་མ་མཛད་པ་སོང་ཙང་བོད་གཞུང་གི་རྒྱབ་གཉེར་ངེས་པར་གནང་ཐུབ་ཀྱི་འདུག་ན་ངེས་པར་སྐྱབས་འཇུག་མཛད་གནང་ཡོད་པ་ཞེས་པའི་ཤོག་ལྷེ་ཞིག་བྲིས་ཏེ་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢ ཉིན་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་སུ་འབུལ་བར་གཏོང་གནང་མཛད་པའི་འབྱོར་ལན་དུ། སྐུ་ཞབས་དོན་གྲུབ་མཆོག་ལ། ཁྱེད་ནས་ཕྱི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢ ཉིན་སྩལ་བའི་ཕྱག་བྲིས་དང་མཉམ་དུ། ཁ་སྔོན་ཕྱི་ཚེས་ ༣༠ ཉིན་ངོ་མཇལ་བཀའ་མོལ་གནང་བའི་ཚིག་ཐོ་རྣམས་གནང་འབྱོར་བྱུང་བས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། ང་ཚོས་ཚིག་ཐོ་འདི་ལ་བརྟག་དཔྱད་ནན་ཏན་ཞུ་མུས་ལགས་པ་ཞུ། ལོན་ཌོན་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༥ ལ།

ཕྱི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡ སྔ་དྲོ་ལོར་གྲི་ཤའོ་ཀོ་རེ་སར་མཇལ་འཕྲད་དུ་ཕེབས། དེ་ནས་བོད་དོན་ཚོགས་པའི་ཧ་ཡེ་གྲི་སར་ཀ་ཞེས་པའི་མགྲོན་ཁང་དུ་ལོན་ཌོན་དང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གསར་འགྱུར་མཁན་བཞི་བཅུ་སྐོར་ལྷན་འཛོམས་སར་དགོངས་འཆར་བཀའ་མོལ་དང༌། དྲི་བ་དྲིས་ལན་ཆུ་ཚོད་ ༡ ལྷག་ཙམ་གནང༌། དགོངས་འཆར་ཤོག་ལྷེ་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་པའི་ཚིག་གཞིར། ང་དང་ངའི་རོགས་པ་བཅས་ནས་ཁྱེད་རྣམས་ལ་བར་ལམ་བོད་མི་མང་ལ་རྐྱེན་ངན་ཁག་པོ་ཞིག་བྱུང་བའི་སྐོར་གྱི་གནས་ལུགས་ཕྲན་བུ་ཞིག་ཞུ་རྒྱུའི་དུས་སྐབས་བྱུང་བ་འདི་ལ་ང་ཧ་ཅང་གི་དགའ་པོ་བྱུང༌།

པེ་ཅིན་གཞུང་གི་བཀོད་འབྲེལ་ལྟར་རྒྱ་དམག་ནས་བོད་ཀྱི་ས་ཆའི་ཐོབ་ཐང་ལ་ཡ་འགལ་བྱས་པ་ནས་བཟུང་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཞི་བའི་ཐོག་ནས་འགྲིག་ཐབས་ཀྱི་འབད་རྩོལ་གནང་བ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོར་རྒྱ་དམར་ནས་མེ་མདའི་རྩེ་གྲིའི་འོག་ཏུ་དབང་མེད་ཀྱིས་བཞག་བཅུག་པའི་གྲོས་མཐུན་དེའི་ནང་ལ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་མཚན་གནས་དང༌། བོད་གཞུང་གི་ནང་སྲིད་རང་དབང་ལ་བྱུས་འཁྲི་མི་བྱེད་པའི་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

གྲོས་མཐུན་དེས་དེ་སྔོན་ལོ་ལྔ་བཅུའི་རིང་བོད་རང་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ་དེར་གནོད་སྐྱོན་ཆེན་པོ་བྱུང་སོང༌། ཁྱེད་རྣམ་པས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར་ང་ཚོ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པ་རྣམས་ཞི་བདེར་ཡིད་ཆེས་ཡོད་པ་དང༌། ཉེ་འགྲམ་གྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྣམས་ལ་ཞི་མཐུན་ཐོག་ནས་སྡོད་འདོད་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱ་མིས་བོད་ལ་དབང་ཤེད་བྱས་ཏེ་གནས་ཚུལ་ཁག་པོ་བྱུང་བར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་ཞི་བའི་ཐོག་འགྲིག་ཐབས་གང་ཡོང་ཅི་ཡོང་གནང་སོང་རུང༌། བོད་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་དམར་གྱི་དཔོན་རིགས་ཁག་ནས་བོད་ཀྱི་མི་རིགས་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུའི་སྲིད་བྱུས་ངན་པ་ལག་ལེན་མཐར་བསྐྱེལ་བྱེད་རྒྱུའི་བསམ་བློ་ཁོ་ན་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཞི་ལམ་དུ་འགྲོ་ཐབས་མ་བྱུང་བ་རེད།

བོད་ཀྱི་འཐུས་མི་རྣམས་ནས་དབང་མེད་ཀྱིས་རྒྱ་དམར་གྱི་འདོད་པ་ལྟར་གྱི་གྲོས་མཐུན་ལ་མིང་རྟགས་བརྒྱབ་ཉིན་ནས་རྒྱ་དམར་གཞུང་གི་རྩ་བའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་བོད་མི་རྣམས་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུ་བསམ་པའི་གཙོ་བོར་ཡོད་པ་གསལ་པོ་བསྟན་ཏེ་འཛམ་གླིང་ནང་ལ་ཡོང་མ་མྱོང་བའི་བཙན་དབང་དང༌། མི་རིགས་སྡེབས་གསོད་སོགས་བྱུང་བ་རེད།

བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་འཇུ་བཟུང་གིས་རྒྱ་ནག་ཏུ་བཏང་བ་དང༌། དེ་བཞིན་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ནག་མེད་ཉེས་འགེལ་གྱིས་བསད་པ་རེད། དགོན་པ་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་ཙམ་རྩ་གཏོར་དང༌། རིན་ཐང་བྲལ་བའི་དངོས་པོ་བཅོམ་འཁྱེར་ཐོག་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་རྩ་ཆེ་མང་པོ་རྩ་མེད་བཟོས་པ་རེད། ཁྲིམས་འགལ་གྱི་ལས་དོན་ཚབས་ཆེ་འདི་འདྲ་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་མི་རྣམས་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་དོན་ལ་སྡེབས་ལངས་མི་བྱེད་ཀ་མེད་བྱུང་བར་རྒྱ་དམར་ནས་སྙིང་རྗེ་མེད་པར་དྲག་པོའི་བཙན་གནོན་བྱས་པ་རེད།

ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེས་ཧ་ཅང་སྐུ་བསྙེལ་པོ་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་ལུང་པ་བདེ་འཇགས་ཡོང་བའི་འབད་རྩོལ་ཞེ་དྲག་གནང་བར་རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་ཤེས་བཞིན་དུ་དགོངས་བཞེས་དེ་དག་མི་འགྲུབ་པའི་དགོས་དབང་དགག་བྱ་ཆེན་པོ་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

བྱས་ཙང༌། ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་རང་ཡུལ་བཞག་སྟེ་རྒྱ་གར་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་ཞུ་བར་མ་ཕེབས་ཀ་མེད་བྱུང་སོང༌། སྐབས་དེ་ནས་བཟུང་ཁྲིམས་འགལ་དང་བྱ་སྤྱོད་ངན་པ་དེ་ད་དུང་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་བཏང་སྟེ་བོད་ཀྱི་མི་མང་རྣམས་ལ་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་དང་མི་མཐུན་པའི་ཁྲིམས་འགལ་མནར་གཅོད་ཚོད་མེད་བྱས་ཏེ་མི་བཟོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་འོག་ཏུ་གནས་ཡོད་པ་རེད།

ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེས་དྲང་ལྡན་ཐོག་ནས་ཞི་མཐུན་བཀའ་མོལ་ཡོང་ཐབས་ཡང་ཡང་གནང་བར་བདག་མེད་དུ་བཞག་པ་རེད། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་གཞུང་གིས་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེར་གཅེས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་ཆེད་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་འདུར་བདེ་སྡུག་ཞུ་རྒྱུ་ལས། གཞན་པའི་ཐབས་ཤེས་གང་ཡང་མ་བྱུང་བ་རེད། བོད་གཞུང་དང༌། བོད་མི་མང༌། དབྱིན་གཞུང་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་མི་མང་དབར་མཛའ་གྲོགས་ཀྱི་མཐུན་སྒྲིལ་རྒྱུན་རིང་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༤ ལོར་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པ་ནས་བཟུང་བོད་པས་དབྱིན་གཞུང་གི་སློབ་སྟོན་དང༌། རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་དང་ལེན་གནང་ཡོད་པ་མ་ཟད། མཐུན་ལམ་དེ་བཞིན་ཧ་ཅང་གི་ཉེ་པོ་དང༌། ཡག་པོ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། ཐད་ཀའི་འབྲེལ་བ་འདིའི་ཐོག་ནས་བོད་མི་རྣམས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་འདུག བོད་ལ་གནས་ཚུལ་ཁག་པོ་ག་དུས་བྱུང་ཡང༌། དེ་ལས་སྐྱོབ་ཐབས་སུ་དབྱིན་གཞུང་ནས་རོགས་རམ་གནང་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་ནག་ནས་བོད་ཀྱི་རང་དབང་ལ་གནོད་སྐྱོན་ག་དུས་བྱེད་རྩིས་བྱས་ཀྱང་དབྱིན་གཞུང་ནས་དེ་འགོག་ཐབས་ཤུགས་ཆེན་པོ་གནང་འདུག

མཛའ་གྲོགས་ཀྱི་མཐུན་ལམ་འདི་བཞིན་རྒྱ་གར་ལ་དབང་ཆ་རྩིས་སྤྲོད་གནང་སྐབས་མཚམས་ཆོད་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་བརྟེན་དེ་རིང་སང་ཉིན་ཡང་བོད་གཞུང་དང་མི་མང་ནས་སྔར་དང་མི་འདྲ་བའི་རེ་བ་ཆེན་པོའི་ངང་ནས་དབྱིན་གཞུང་ལ་རྒྱབ་གཉེར་ཞུ་དགོས་བྱུང་སྟབས། དབྱིན་གཞུང་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་མི་མང་ནས་སེམས་གསོ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་དངོས་སུ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག དབྱིན་གཞུང་ཆེན་པོ་དང༌། བོད་ཀྱི་དབར་མཐུན་ལམ་རྒྱུན་རིང་བྱུང་བའི་སྐབས་སུ་ཐེངས་མང་པོར་བོད་འདི་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་ཁས་ལེན་གནང་ཡོད་པ་རེད།

བོད་རང་བཙན་གྱི་གནས་ཚུལ་དངོས་ཡོད་གསལ་པོ་ཡོད་པར་བརྟེན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོར་དབྱིན་བོད་དབར་ཆིངས་ཡིག་བཞག་ཡོད་པ་རེད། འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་དུས་རྒྱ་ནག་དང༌། དབྱིན་ཇི་གཉིས་མཐུན་ཕྱོགས་བྱེད་སྐབས་བོད་འདི་བར་གནས་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་བསྡད་པའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། ངོས་འཛིན་ཆ་འཇོག་གནང་ཡོད། དབྱིན་གཞུང་ནས་ཁས་ལེན་འདི་གནང་བ་གནས་ཚུལ་དངོས་ཡོད་ཅིག་ཡིན་སྟབས། ཁྲིམས་དོན་ཐོག་ནས་རྩོད་གླེང་ཡོང་དོན་གང་ཡང་མེད། གོང་གི་གནས་ཚུལ་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་དམར་དམག་དཔུང་བོད་ཀྱི་ས་ཐོག་ཡོང་བ་འདི་རང་དབང་གི་ལུང་པར་ཕྱི་རྒྱལ་ནས་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་གསལ་པོ་བསྟན་ཡོད་པ་རེད།

དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། ང་ཚོའི་བསམ་པར་དབྱིན་གཞུང་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་མི་མང་ནས་གནས་ལུགས་འདི་འཛམ་གླིང་ནང་གསལ་པོ་ཞིག་གསུང་སྟེ་བོད་མི་རྣམས་ལ་ཞི་བདེ་དང༌། རང་དབང་ཕྱིར་ལོག་ཡོང་ཐབས་རོགས་རམ་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག སྐུ་ཞབས་རྣམ་པ་དང༌། གསར་གནས་སྤེལ་མཁན་ཁྱེད་རྣམས་ནས་འཛམ་གླིང་མི་མང་ལ་སེམས་འགུལ་ཐུབ་པའི་ཐབས་ཤེས་ཡོད་པར་བརྟེན་བོད་མི་མང་རྣམས་ནས་རང་དབང་རང་བཙན་སྐྱར་ལངས་ཀྱི་ལས་འགུལ་བྱས་པ་འདི་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་རོགས་རམ་གང་ཡོང་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

དབྱིན་གཞུང་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་མི་མང་ནས་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ངུ་རྣམས་རང་བཙན་ཐོབ་བྱེད་དུ་འབད་རྩོལ་ཆེན་པོ་གནང་བ་དང༌། ཁྱེད་རྣམ་པས་ཀྱང་མི་མང་ཁག་གི་རང་དབང་རང་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཕྱག་ལས་ཇི་འདྲ་གནང་གི་ཡོད་མེད་ང་ཚོས་གསལ་པོ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཁྱེད་རྣམ་པས་ང་ཚོའི་གནས་ཚུལ་འདི་སྐོར་ལ་ཡང་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་གནང་གི་ཡོད་པ་ང་ཚོས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་གཤིས། ང་ཚོ་ད་ལམ་འདིར་ཡོང་སྟེ་ད་ལྟ་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་མི་མང་སེར་སྐྱ་རྣམས་འཇིགས་སྐྲག་སྡུག་བསྔལ་སྐད་ཅིག་ཀྱང་མི་བཟོད་པའི་དབང་ཤེད་ཀྱི་འོག་ཏུ་བསྡད་ཡོད་པར་ཁྱེད་རྣམ་པས་སེམས་གསོ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་དོན་དམ་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་རོགས་ཞུ་བར་ཡོང་བ་ཡིན།

ལྷ་ས་ཞེས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མིང་དོན་ནི་ལྷའི་ཡུལ་ས་ལ་ཆགས་པ་ཞེས་བདེ་སྐྱིད་འཛོམས་པའི་ཚད་དུ་འཇོག་གི་ཡོད་ཀྱང༌། དེང་སང་ནི་དམྱལ་བའི་གནས་བཞིན་འཇིགས་སྐྲག་དང་སྡུག་བསྔལ་བརྗོད་མི་ཐུབ་པ་ཞིག་གིས་ཁེངས་ཏེ་བསྡད་ཡོད་པ་རེད། བྱས་ཙང༌། ང་ཚོས་དེ་ལས་འཕྲལ་དུ་ཐོན་ཐུབ་པའི་ཐབས་ཤེས་དབྱིན་གཞུང་དང་དབྱིན་ཇིའི་མི་མང་ལ་མ་གཏོགས་རེ་བ་ཞུ་ས་མེད། ཅེས་པའི་གསུང་བཤད་གནང༌། གསར་འགྱུར་མཁན་གྱི་དྲི་བ་དྲིས་ལན་ཁག་གྲུབ་འཕྲལ་བོད་དོན་ཚོགས་པས་གསོལ་ཚིགས་ཕུལ། དགོང་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ ༤ ཐོག་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་མཇལ་བར་ཕེབས་ཏེ་བོད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་གསུང་གླེང་དང༌། རྒྱབ་སྐྱོར་མཛད་པར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུས།

ཕྱི་ཚེས་ ༢ ཉིན་ཨི་ཐོ་པི་ཡའི་གཞུང་ཚབ་ཆུང་བ་དང་མཇལ། དེ་ནས་བོད་གཞུང་གི་ཧ་ཡེ་སར་ཁ་ཟ་ཁང་ལ་བོད་དོན་ཚོགས་པའི་འཐུས་མི་རྣམས་དང༌། པར་ཨ་ལབ་རི། སྔར་འབྲས་སྤྱི་གནང་མྱོང་མཁན་མེ་བཅར་འབེལ་སོགས་སྐུ་མགྲོན་བཅུ་གཉིས་ལ་ཉིན་དགུང་གསོལ་ཚིགས་ཕུལ།

ཕྱི་ཚེས་ ༣ ཉིན་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་སར་མཇལ་འཕྲད་དུ་བཅར། ཕྱི་ཚེས་ ༤ ཉིན་སྔ་དྲོ་བོད་དོན་ཚོགས་པའི་ལས་དྲུང་མ་འོན་བཅས་ལོན་ཌོན་ཉེ་འགྲམ་གྲོང་གསེབ་ཁག་ལ་གཟིགས་མོར་ཕེབས། ཞོར་དུ་མི་སི་ཀྲར་ནུའུ་ལན་ཞུ་བའི་བཞུགས་ཡུལ་པོ་ཏཱ་ལ་ཆུང་ཆུང་ཟེར་བར་འབྱོར་ཏེ་ཁོང་རྣམ་པ་མཇལ། ནུའུ་ལན་ནས་གསུངས་ན། ང་རང་དེ་སྔོན་བཟོ་ལས་ཀྱི་རིག་གནས་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་ལྟོ་གོས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་དེ་ཙམ་མེད། འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་རྗེས་ནས་ཚོང་ལས་བྱས་པ་ལམ་འགྲོ་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟབས་དེང་སང་མ་དངུལ་གང་འཚམས་ཡོད། གཉེན་སྒྲིག་མ་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བཟའ་ཟླ་དང༌། བུ་ཕྲུག་སོགས་གང་ཡང་མེད་པའི་མི་ཧྲེང་པོ་ཞིག་ཡིན། ད་ཆ་ལོ་ན་ཡང་གང་འཚམས་སླེབས་གཤིས་ང་རང་གི་དངུལ་ཁོངས་ནས་དབྱིན་ཇིའི་དངུལ་སྟོང་ཕྲག་ལྔ་བཅུ་ང་ལྔ་ཙམ་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེར་དད་འབུལ་ཞུ་རྩིས་དང༌། ད་དུང་དེ་ལས་མང་ཙམ་འབུལ་རྒྱུ་བྱུང་རུང་འབུལ་རྩིས་དང༌། ཚེ་མཇུག་འདིར་ནང་པའི་ཆོས་ཤིག་བྱས་ཏེ་ཡོ་རོབ་ནང་ནང་ཆོས་ཕྲན་བུ་སྤེལ་ཐུབ་ན་བསམ་གྱི་འདུག

དེའི་སྐོར་བོད་དོན་ཚོགས་པར་བཀའ་མོལ་ཐེངས་ཁ་ཤས་ཞུས་པ་ཡིན། ད་ཆ་ཁྱེད་རྣམས་བོད་དོན་ཆེད་ཨ་རིར་ཕེབས་རྒྱུར་ཕྱག་སྣེ་དབྱིན་དངུལ་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་བཞི་དགོས་ན་ལམ་སང་འབུལ་གྱི་ཡིན། དངུལ་དབྱིན་ཡུལ་ནས་རྒྱ་གར་དུ་གཏོང་རྒྱུ་ཁག་པོ་ཞིག་རེད། དངུལ་འདི་རྣམས་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཆོས་སྲིད་ག་རེའི་དོན་ལ་གཏོང་གནང་མཛད་ཀྱང་ཁྱད་པར་མེད། སྐུ་ངོ་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་འཆར་ཇི་ཡོད་གསུང་རོགས་གནང་ཞུས་ལན་དུ། ཁྱེད་རང་ནས་ཕྱི་མར་ཕན་པའི་ཆོས་ལ་དགོངས་ཏེ་གཏོང་ཕོད་དེ་ཙམ་གནང་བ་ཡག་པོ་རེད།

ང་ཚོར་འགྲོ་སོང་གཏོང་ཆེད་བོད་གཞུང་ནས་གནང་ཡོད་གཤིས་ཞུ་གི་མིན། ཁྱེད་རང་གི་ཕྱག་དངུལ་འབུལ་ཕྱོགས་སྐོར་ཁྱེད་ངོ་མ་རྒྱ་གར་ལ་ཕེབས་ཏེ་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ངོ་མཇལ་ཐོག་ནས་ཁྱེད་རང་གི་དགོངས་བཞེས་ཇི་ཡོད་ཞུ་གནང་མཛད་ན་ཡག་ཤོས་རེད་ཞུས་པར། དེ་ཡག་པོ་འདུག བྱས་ན་ངས་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་དངུལ་འབུལ་འཇོག་སྐོར་བཀའ་འདྲི་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། རྒྱ་གར་ལ་བཅར་རྒྱུ་བཅས་ངེས་པར་བྱེད་ཀྱི་ཡིན།

དགོས་པ་བྱུང་ན་སྐུ་ངོ་རྣམས་ལའང་ཕྱག་བྲིས་ཕུལ་ཆོག་གསུངས་པར་ང་ཚོས་ཀྱང་དེ་དོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེར་སྙན་སྒྲོན་ཞུས་ཆོག་ཞུས། ལོན་ཌོན་དུ་ཕྱིར་ལོག་གིས་མགྲོན་ཁང་ལ་རྩིས་བརྒྱབ་སྟེ་གནམ་ཐང་དུ་བསྐྱོད། དེར་ལས་དྲུང་མ་འུན་སྟེང་ཞལ་དང༌། མར་ཀོ་པལ་ལེ་བཅས་སྐྱེལ་བར་ཕེབས། དབྱིན་ཡུལ་གྱི་དགོང་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༩ ཐོག་ལོན་ཌོན་གནམ་ཐང་ནས་ནེའུ་ཡོག་ཏུ་ཐོན། ཕྱི་ཚེས་ ༥ ཉིན་ཨ་རིའི་སྔ་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༦།༣༠ ཐོག་ནེའུ་ཡོག་གནམ་ཐང་དུ་བདེ་འབྱོར་བྱུང༌།

དེར་ཨ་རིའི་ཛ་དྲག་སྐྱོབ་གསོ་ཚོགས་པའི (Emergency Committee) གཙོ་འཛིན་དང༌། ལས་བྱེད་ཁ་ཤས། ཅར་ཅེ་ཝལ་གྲི་སར་ཆི་སི་ཚོགས་པའི་ལས་བྱེད་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། སྐུ་ཞབས་དོན་གྲུབ། ཞྭ་སྒབ་བུ་ཀུན་རྣམ་བཅས་བསུ་བར་འབྱོར། དེར་གསར་འགྱུར་འགོད་མིར་བཀའ་མོལ་གནང་བའི་ཚིག་གཞིར་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་དོན་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བདེ་སྡུག་ཞུ་གནང་མཛད་པའི་བདེན་སྐྱབས་ཞབས་སྐུལ་ཞུ་བར་ང་དང༌། ངའི་རོགས་པ་བཅས་འདི་ཕྱོགས་གཏོང་གནང་མཛད་བྱུང༌།

དེ་ནི་དམར་པོའི་དཔུང་དམག་གིས་བོད་མི་མང་ལ་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་མནར་གཅོད་དང༌། སྡུག་སྦྱོང་བཟོད་བརླག་མེད་པར་བཏང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་མི་མང་གིས་རྒྱ་མིར་འཐབ་འཛིང་ངོ་རྒོལ་མི་བྱ་ཀ་མེད་བྱུང་བ་རེད། ད་ལྟའི་བར་དུ་སེམས་ཤུགས་མ་ཉམས་པར་དཔའ་ངར་ཆེན་པོས་གོ་མཚོན་ཐོན་གསར་དང༌། སྟོབས་ཤུགས་གཉིས་ལྡན་གྱི་རྒྱ་དམར་དཔུང་དམག་ལ་འཐབ་འཛིང་བྱས་དང་བྱེད་མུས་མ་ཟད། རང་དབང་རང་བཙན་སྔར་གནས་ཡོང་ཐབས་ཀྱི་རེ་འདུན་ད་དུང་བློས་བཏང་ཡོད་པ་མ་རེད།

ད་ལྟ་བོད་མི་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་འཇིགས་སྐྲག་མི་བཟོད་པའི་ངང་ཡོད་པས་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེར་གཅེས་སྲུང་མཛད་མཁན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ནས་དོ་སྣང་མེད་པར་མ་བཞུགས་པར་ང་ཚོའི་མི་རིགས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང༌། རོགས་རམ་གནང་ཡོང་བསམ་པའི་རེ་བ་ཞུ་གི་ཡོད།

དེ་ཙམ་མ་ཟད། རང་ཡུལ་དུ་སྡོད་མ་ཆགས་པར་རྒྱ་གར་ཕྱོགས་བྲོས་བྱོལ་ཡོང་བའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་ཨ་རིའི་འབྱོར་ལྡན་རྣམས་ནས་སྐྱོབ་གསོའི་རོགས་རམ་གནང་བ་དང༌། ཕྱག་ལས་གནང་མིའི་ཚོགས་པ་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་ཚང་མར་ང་ཚོས་བོད་མི་མང་གི་ཚབ་བྱས་ཏེ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞེས་ཞུ་གི་ཡོད་ཅེས་གསུངས།

དེ་ནས་འཁོར་ལོའི་ཐོག་ཝོམ་ཀྲོབ་ཨོ་སེ་ཀྲི་རི་ཡའི་གནས་ཁང་དུ་འབྱོར། ཆུ་ཚོད་ ༩།༣༠ ཐོག་ཨར་ལན་ཌའི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་ཕེ་རན་ཨི་གན་དང༌། གཞུང་ཚབ་སྦོ་ལན། མ་ལ་ཤེ་ཡའི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་ཌོག་ཀྲར་ཨི་སི་མ་དང༌། གཞུང་ཚབ་ཌོག་ཀྲར་རག་མེལ། གཞན་ལས་བྱ་གནད་ཡོད་ཁ་ཤས་བཅས་ལྷན་རྒྱས་ཐོག་མཇལ་འཕྲད་ཞུས།

ཕྱི་ཚེས་ ༦ ཉིན་སྔ་དྲོ་གོ་མིང་ཏང་གི་རྒྱལ་ཚོགས་སྐུ་ཚབ་ཀྲང་ཞུ་བ་དང་མཇལ། བོད་ལ་རྒྱ་དམར་གུང་ཁྲན་ནས་བཙན་འཛུལ་བཙན་གནོན་བྱས་སྐོར་དང༌། བོད་གཞུང་མི་མང་བཅས་ནས་ངོ་རྒོལ་གནང་ལུགས། ད་ལྟའི་བར་དུ་ཡང་བོད་མི་རྣམས་ནས་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་དོན་ལ་འཐབ་འཛིང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཚུལ་ཞིབ་བརྗོད་ཐོག གོ་མིང་ཏང་གཞུང་དང་བོད་གཞུང་གཉིས་ཀ་གདོན་གཅིག་ཟིན་གྱི་ན་ཚར་བརྟེན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་ལ་རྒྱབ་གཉེར་གནང་དགོས་ཞུས།

ཕྱི་ཚེས་ ༧ ཉིན་མི་མང་འབྲེལ་བཟོའི་ལས་ཁུངས་སུ་བསྐྱོད་དེ་ཁྱབ་བསྒྲགས་གནང་ཕྱོགས་སྐོར་བཀའ་མོལ་ཞུས། དེ་ནས་ཨ་རིའི་བོད་མི་སྐྱོབ་གསོའི་ཚོགས་འདུར་ཕེབས་རོགས་ཞུས་པ་བཞིན་བཅར། དེར་ལོ་ཡེ་ཐོ་མ་སེ་དང༌། ཌོག་ཀྲར་དགའ་སེ། སུ་ཀྲམ་ཀ་ཀྲིང་སོགས་འཐུས་མི་དགུ་ཙམ་བཞུགས་འདུག དེར་ཁྱོད་ཚོའི་ཚོགས་པ་ནས་རྒྱ་གར་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་བྲོས་འབྱོར་བ་རྣམས་ལ་ད་བར་རོགས་རམ་ཡག་པོ་གནང་བྱུང་བས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞེས་དང༌། ད་དུང་དེ་དག་ལས་འགའ་ཤས་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་སློབ་སྦྱོང་དུ་གཏོང་ཐབས་དང༌། གནས་སྐབས་འགའ་ཤས་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་གཞིས་ཆགས་ཀྱིས་སྡོད་ཐུབ་ཐབས། འགའ་ཤས་རྒྱ་གར་ནང་གཞིས་ཆགས་སྡོད་ཐུབ་ཐབས་བཅས་ལ་རོགས་རམ་གནང་དགོས་ཞུས།

ཕྱི་ཚེས་ ༨ ཉིན་སྔ་དྲོ་མི་མང་མཐུན་སྒྲིལ་ལས་ཁུངས་སུ་བཅར། དེ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་རང་ཕྱོགས་དང་བར་གནས་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མའི་སྐུ་ཚབ་ལ་བོད་ཀྱི་གནས་ལུགས་དེབ་དང༌། ཆིངས་ཟིན་ཤོག་ལྷེ་བཅས་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས། དེ་ནས་ཆུ་ཚོད་ ༨།༢༠ ཐོག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གསར་འགྱུར་ཚོགས་ཁང་དུ་བསྐྱོད། དེར་རྒྱལ་ཚོགས་གསར་འགྱུར་འཐུས་མི་བརྒྱ་སྐོར་ལྷན་འཛོམས་འདུག་པར་གསུང་བཤད་གནང་བའི་ཚིག་གཞིར་ང་དང་ངའི་རོགས་པ་ཚོས་དེ་རིང་ཁྱེད་རྣམ་པར་བཀའ་མོལ་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ཁྱེད་རྣམ་པའི་དགོངས་མངའ་ལྟར་བོད་ལ་བཀའ་དྲིན་ཆེ་བའི་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང༌། ཨར་ལན་ཌའི་གཞུང་ཚབ་ཆེན་མོ་རྣམ་གཉིས་ནས་བོད་དོན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་ཚོགས་འདུ་ཆེན་པོར་སྙན་སེང་གནང་རྒྱུ་ཡིན་སྟབས་ངོས་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཕྲ་ཞུ་རྩིས་མེད།

འོན་ཀྱང༌། གནས་ཚུལ་རེ་ཟུང་ལ་གོ་འཛོལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་འདུག་པ་དེ་དག་ལ་ཁ་གསལ་ཞུ་རྩིས་ཡིན། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་ཞུ་གནང་བའི་ནང་རྒྱལ་ཚོགས་བར་བཞུགས་ཐོག་ནས་བོད་དོན་ལ་བཀའ་མོལ་གནང་དགོས་ཞལ་གསལ་འཁོད་ཡོད་པ་རེད།

ཐོག་མར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་དམར་དཔུང་དམག་ནས་བོད་ཀྱི་ས་ཆའི་ཐོབ་ཐང་ལ་རྩིས་མེད་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་འདི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྲིམས་དང་འགལ་འཚབ་བྱུང་བ་རེད་བསམ་གྱི་འདུག དེ་དུས་བོད་གཞུང་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་ཞུ་གནང་ཡང་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་རྒྱ་བོད་ཞི་བའི་ཐོག་ལེ་འགྲིག་ཡོང་བའི་རེ་འདུན་གྱིས་འཕར་འགྱངས་གནང་བ་རེད།

རེ་འདུན་དེ་ལག་ལེན་དུ་མ་སོན་སྟབས་སླར་ཡང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བདེ་སྡུག་ཞུ་གནང་མཛད་དགོས་བྱུང་བ་རེད། སྙན་ཞུ་དེའི་ཚིག་དོན་རྣམས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་དང༌། མི་མང་ཚང་མར་འགྲེམས་སྤེལ་ཞུས་ཡོད། བོད་མིས་མནར་གཅོད་སྡུག་བསྔལ་ཚད་མེད་མྱོང་བཞིན་པའི་གནས་ཚུལ་དངོས་ཡོད་གསལ་པོ་ཞུ་རྒྱུ་ང་ཚོའི་ལས་འགན་ཡིན་པ་མ་ཟད། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་ལ་དྲང་བདེན་མ་བྱུང་བའི་སྐོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་ཞུ་གནང་ཡོད། ད་དུང་ཞིབ་འཇུག་གནང་སྟེ་གནས་ཚུལ་ཕྲ་ཞིབ་འཁོད་པའི་སྙན་ཞུ་རིང་མིན་འབུལ་གནང་མཛད་རྩིས་ཡོད་འདུག

རྒྱ་དམར་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་བོད་མི་སེར་སྐྱ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་དམར་གསོད་བྱས་པ་དང༌། བཟུང་བཀྱིག་མནར་གཅོད་ཚོད་མེད་བྱས་པའི་དགྲ་ཤ་ལེན་ཆེད་དུ་ང་ཚོ་འདིར་ཡོང་བ་མིན། ང་ཚོ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པ་རྣམས་ཞི་བདེར་གཅེས་སྲུང་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་བོད་ཞི་བདེ་དྲང་བདེན་ཐོག་ནས་འགྲིག་ཐབས་ཀྱི་དགོངས་བཞེས་སྔ་ཕྱིར་གནང་བ་བཞིན་ང་ཚོས་ཀྱང་དགོངས་གཞི་འདི་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་རོགས་ཞེས་རྒྱལ་ཚོགས་འཐུས་མི་རྣམ་པ་ལ་སྐྱབས་འཇུག་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ང་ཚོ་བོད་མི་མང་ནས་རྒྱ་དམར་གྱི་འགོ་འཁྲིད་དང་བོད་ལ་ཡོད་པའི་རྒྱ་དམར་ཞི་དྲག་གི་ལས་བྱེད་ལ་མ་གཏོགས་རྒྱ་ནག་གི་མི་མང་ལ་མི་འདོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་བྱེད་ཀྱི་མེད། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཐོག་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་སྡུག་བསྔལ་དང༌། འཇིགས་སྐྲག་གི་བསྐུལ་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་པ་འཕྲལ་དུ་མཚམས་འཇོག་ཡོང་བ་དང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་དམར་ནས་བཙན་འཛུལ་མ་བྱས་གོང་གི་བོད་ལ་ཡོད་པའི་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་གནས་ཚད་རྣམས་སྐྱར་གསོ་ཡོང་ཐབས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་བར་བཞུགས་ཀྱི་བཀའ་མོལ་ཡོང་བའི་རེ་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

སྐུ་ཞབས་ལྷན་རྒྱས་ལ་ཞུ་རྒྱུར། འཛམ་གླིང་ནང་མིའི་སེམས་ཤུགས་འགུལ་བ་ལ་ཁྱེད་རྣམ་པའི་དྲང་བདེན་གྱི་གནས་ཚུལ་འདི་ལས་ལྷག་པའི་ཐབས་གཏན་ནས་མེད་གཤིས་བོད་མི་མང་སྡུག་བསྔལ་འཇིགས་སྐྲག་ལས་ཐར་ཐབས་དང༌། བོད་ཀྱི་རང་དབང་རང་འཇགས་ཡོང་ཐབས་སུ་མཁྱེན་ལྡན་ཚང་མས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་བའི་སྙན་སྐུལ་ཡང་ཡང་གནང་རོགས་གནང་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

སླར་ཡང་ཞུ་རྒྱུར། ཨ་རིའི་གཞུང་དང་མི་མང་ནས་བཙན་འོག་ཏུ་ཚུད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཁག་མང་པོ་རང་དབང་ལ་འཁོད་ཐབས་སུ་རྟག་ཏུ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་བ་ང་ཚོས་ཤེས་རྟོགས་ཡོད་གཤིས། ང་ཚོར་ཡང་སེམས་གསོ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་དོན་དམ་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་རོགས་གནང་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། ང་ཚོ་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ལེགས་ཉེས་དང༌། སྐྱིད་སྡུག་ཚང་མ་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེར་གཅེས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་མང་རྣམས་ཀྱི་ཕྱག་ཏུ་ཡོད་ཅེས་དང༌། གསར་འགྱུར་ཚོགས་པ་སོ་སོའི་འདོད་པ་ལྟར་གྱི་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གནང༌།

ཕྱི་ཚེས་ ༩ ཉིན་སྔ་དྲོ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་ཌོག་ཀྲར་ཌག་ཧ་མེ་ཤོར་ཞུ་བའི་སར་བཅར། བོད་དོན་གནས་ལུགས་སྤྱི་མཚུངས་ལྟར་ཞུས། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཌོག་ཀྲར་ཡུར་ཁུ་ཡ་དང་མཇལ་ནས་གནས་ཚུལ་སྤྱི་མཚུངས་ཐོག ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་ནས་སྔར་ཡང་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་ལ་རྒྱ་མིས་བཙན་འཛུལ་བྱུང་བ་སྙན་སེང་གནང་འདུག་པ་བཞིན་ད་ལམ་ཡང་སྔར་བཞིན་རང་བཙན་ལ་རྒྱབ་གཉེར་གནང་རོགས་ཞུས།

དེའི་ཉིན་རྒྱལ་ཚོགས་རྒྱུན་ལས་ཚོགས་ཁང་དུ་བོད་དོན་སྐོར་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུར་བརྟེན་ཆུ་ཚོད་ ༣ ཐོག་ཚང་མ་ཚོགས་ཁང་དུ་བསྐྱོད། དེར་ཐོག་མར་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་དང་དེ་ནས་ཨར་ལན་ཌའི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་ནས་བོད་ལ་རྒྱ་དམར་གྱིས་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་དང་མི་མཐུན་པའི་བཙན་དབང་བརྡབ་གསིག་བྱུང་བའི་གནས་ལུགས་ཞིབ་ཆ་དང་བཅས་བོད་དོན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་ཁོངས་འཆར་གཞིའི་ཐོག་འཚུད་པ་དགོས་རྒྱུའི་སྙན་སེང་གནང་བར་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ནས་དེ་ལ་རྒྱབ་གཉེར་གནང་ཐོག ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་འདིར་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་ཚེ་དགའ་བསུ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་སོགས་ཀྱི་གསུང་བཤད་གནང༌།

གོ་མིང་ཏང་གི་གཞུང་ཚབ་ནས་བོད་རྒྱ་ནག་གི་ཁོངས་ཡིན་ཚུལ་དང་རྒྱ་དམར་ནས་བཙན་དབང་བྱས་པར་རྒྱབ་གཉེར་གྱི་གསུང་བཤད་དང༌། གཞན་ཡང་དབྱིན་ཇི། སུའེ་ཌེན། འབེལ་འཇམ། བྷ་རེ་འཛིལ། ཏྲར་ཀི། མོ་རོ་ཀོ། འགོ་ཐ་མ་ལ། ཕྷི་ལི་པིན། ཕྷ་རན་སི་སོགས་ནས་རྒྱབ་གཉེར་གྱི་གསུང་བཤད་དང༌། ཨུ་རུ་སུ། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ། རོ་མ་ནི་ཡ། ལི་སྦི་ཡ། ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡའི་གཞུང་ཚབ་བཅས་ནས་བོད་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་ཚུལ་དང༌། ནང་སྲིད་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ནས་ཐེ་བྱུས་མི་ཆོག་པའི་གྲོས་ཁོངས་སུ་ཚུད་ཐབས་མེད་པའི་དགག་བྱའི་གསུང་བཤད་བཅས་གནང་མཐར་ཚོགས་འདུའི་གཙོ་འཛིན་ནས་འོས་བསྡུ་བྱེད་དགོས་གསུངས་པ་ལྟར་མིང་འབོད་འོས་བསྡུ་བྱས་པར་བོད་དོན་འོས་ཁོངས་སུ་འཇུག་དགོས་རྒྱབ་གཉེར་གནང་མི་ཨ་རི་དང༌། དབྱིན་ཇི། འགོ་ཐ་མ་ལ། གོ་མིང་ཏང༌། ཏྲར་ཀི། འབེལ་འཇམ། སྦོ་ལི་ཝི་ཡ། བྷ་རེ་འཛིལ། སུའེ་ཌེན། ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ། ཕྷི་ལི་པིན་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་བཅུ་གཅིག་དང༌། འོས་ཁོངས་བཅུག་ན་འགྲིག་མིན་འགལ་ཟླ་གནང་མི་ཨུ་རུ་སུ་དང༌། ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ། ལི་སྦི་ཡ། རོ་མ་ནི་ཡ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ལྔ། བར་གནས་སུ་བཞུགས་མི་འབར་མ། མོ་རོ་ཀོ། ཕྷ་རན་སི། སའུ་ཐི་ཨ་ར་སྦི་ཡ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་བཞི་བྱུང་སོང་ཡང༌། རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ནས་འོས་བསྡུ་དྲང་མིན་ལ་བསྐྱར་བསྡུ་བྱེད་དགོས་གསུང་རྐྱེན་བསྐྱར་བསྡུ་བྱེད་སྐབས་བར་གནས་ལ་བཞུགས་མིའི་ཁོངས་ནས་མོ་རོ་ཀོས་རྒྱབ་གཉེར་གནང་སྟེ་རྒྱབ་གཉེར་གནང་མི་རྒྱལ་ཁབ་བཅུ་གཉིས་དང༌། བར་གནས་རྒྱལ་ཁབ་དྲུག གཞན་རྣམས་འོས་བསྡུ་མ་གནང་བས་གྲོས་ཁོངས་འཇུག་རྒྱུའི་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ། དེ་དོན་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་ཡང་ལམ་སང་སྙན་ཏར་འབུལ་ལམ་ཞུས། (སྐུ་ཚབ་ཁག་གི་གསུང་བཤད་ཞིབ་པ་ངོ་བཤུས་ཟུར་དུ་འབུལ་ལམ་ཞུས་ཡོད།)

ཕྱི་ཚེས་ ༡༠ ཉིན་ཆུ་ཚོད་ ༡༡ ཐོག་ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡའི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་ཀེ་ཕིའི་དང༌། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་བཅས་མཇལ་བར་ཕེབས་ཏེ་གནས་ལུགས་ཞིབ་གསུངས་ལ་ང་ཚོས་བོད་ལ་སེམས་གསོ་དང༌། རྒྱབ་སྐྱོར་གང་ཡོང་ཞུ་མུས་ཡིན་ལུགས་སོགས་གསུངས།

ཕྱི་ཚེས་ ༡༡ ཉིན་ཨུ་རུ་སུའི་གཞུང་ཚབ་སར་ཕེབས། ཕྱི་ཚེས་ ༡༢ ཉིན་ཆུ་ཚོད་ ༡༠ ཐོག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཁང་གི་ངལ་གསོའི་འདུ་ཁང་དུ་ཕེབས་ཏེ་ཐའེ་ལན་ཌ། པ་ཀི་སི་ཐན། ཡུ་རུ་སྒུ་ཧེ། པོ་ལན་ཌ། མོ་རོ་ཀོ། བལ་ཡུལ། འབར་མ། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར། སེ་ལོན་བཅས་ཀྱི་གཞུང་ཚབ་རྣམས་རེ་རེ་བཞིན་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་ཐོག དམར་པོའི་ཕྱོགས་གཏོགས་ཀྱི་ལན་འདེབས་དང་བོད་རང་བཙན་ཡིན་པའི་གནས་ལུགས་ཁུངས་སྐྱེལ་གྱི་ཡིག་ཆ་རྣམས་གནད་ཡོད་འཐུས་མི་ཕལ་ཆེར་ལ་འགྲེམས་སྤེལ་ཞུས།

ཆུ་ཚོད་ ༣/༣༠ ཐོག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་ཚུགས་ཏེ། བོད་དོན་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་ཁོངས་འདོན་རྒྱུའི་སྐོར་ནིའུ་ཛི་ལན་ཌ། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར། ཐའེ་ལན་ཌ་བཅས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ནས་བོད་ཀྱི་མི་རིགས་ལ་བཙན་དབང་མནར་གཅོད་བྱུང་རིགས་དང༌། བོད་རང་བཙན་ཡིན་པའི་གནས་ལུགས་བཅས་ཀྱི་གསུང་བཤད་དང༌། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ། ཨུ་རུ་སུ། རོ་མ་ནི་བཅས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ནས་དགག་བྱའི་གསུང་བཤད་གནང་རྗེས་གྲོས་ཁོངས་ལེན་མིན་གྱི་མིང་འབོད་འོས་ཐོ་བླངས་པ་གྲོས་ཁོངས་འཇུག་དགོས་རྒྱབ་གཉེར་གནང་མི་ཝེ་ནི་འཛུ་ལ། ཨར་ཅན་ཀྲི་ན། ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ། ཨོ་སེ་ཀྲི་རི་ཡ། འབེལ་འཇམ། སྦོ་ལི་ཝི་ཡ། བྷ་རེ་འཛིལ། ཁེ་ན་ཌ། ཅི་ལི། གོ་མིང་ཏང༌། ཀོ་ལོམ་སྦི་ཡ། ཀོ་སེ་ཀྲ་རི་ཀ ཀྱུ་པ། ཌན་མག ཨེག་ཀོ་ཀྲོར། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར། མ་ལ་ཤེ་ཡ། གྷི་རི་སི། འགོ་ཐ་མ་ལ། ཧའེ་ཏེ། ཧོན་ཀྲུ་ར་སི། ཨའི་སི་ལན་ཌི། ཨི་རན། ཨར་ལན་ཌ། ཨི་ཏྲ་ལི། ཉི་ཧོང༌། ལའོ་སི། ལག་སིམ་སྦག མེག་སི་ཀོ། ནི་ཐར་ལན་ཌ། ནིའུ་ཛི་ལན་ཌ། ནི་ཁ་ར་ཀོ་ཝ། ནོར་ཝེ། པ་ཀི་སི་ཐན། པ་ན་མ། པེ་ར་སྒུ་ཧེ། ཕྷི་ལི་པིན། སུའེ་ཌེན། ཐའེ་ལན་ཌ། ཏྲར་ཀི དབྱིན་ཇི། ཨ་རི། ཡུ་རུ་སྒུ་ཧེ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༤༣ དང༌། གྲོས་ཁོངས་བཅུག་ན་འགྲིག་མིན་ཞེས་རྒྱབ་འགལ་གསུང་མི་ཡོ་སྒོ་ས་ལ་ཝི་ཡ། ཨལ་སྦ་ནི་ཡ། འབལ་གྷ་རི་ཡ། སྦེ་ལོ་ར་ཤི་ཡ། ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ། ཧང་གྷ་རི། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤ་ཡ། པོ་ལན་ཌ། རོ་མ་ནི་ཡ། ཡུག་ཀེ་རེན། ཨུ་རུ་སུ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༡༡། བར་གནས་ལ་བཞུགས་མི་ཡེ་མན། ཨ་ཕྷེ་གྷ་ནི་སི་ཐན། འབར་མ། ཀམ་སྦོ་ཌི་ཡ། སེ་ལོན། ཌོ་མི་ནི་ཀན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། ཕྷིན་ལན་ཌ། ཕྷ་རན་སི། གྷ་ན། གྷུ་ནི་ཡ། ཨི་རག འཇོར་ཌན། ལེ་བྷེ་ནོན། ལའེ་སྦི་རི་ཡ། ལི་སྦི་ཡ། མོ་རོ་ཀོ བལ་ཡུལ། པི་རུ། སྤུ་ཅོ་གྷལ། སའུ་ཐི་ཨ་ར་སྦི་ཡ། སེ་པེན། སུའུ་ཌན། ཀྲུ་ནི་ཤི་ཡ། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། ཨ་རབ་ཆིག་སྒྲིལ་རྒྱལ་ཁབ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ ༢༥། རྒྱ་གར་གྱིས་འོས་བསྡུར་ཐེ་བྱུས་བྱེད་ཀྱི་མིན་ཞེས་དང༌། དེ་ཉིན་ཚོགས་འདུར་མ་ཕེབས་མཁན་ཨི་ཐོ་པི་ཡ། ཨི་སི་རལ་གཉིས་ཡིན། ཚོགས་འདུའི་ནང་བཀའ་མོལ་གནང་བའི་ཡིག་ཆ་ཟུར་དུ་འབུལ་ལམ་ཞུས་ཡོད་པས་སྤྱན་ཞིབ་ཞུ་རྒྱུ་རྒྱལ་ཚོགས་གྲོས་ཁོངས་གྲོས་གཞི་ཞེས་པར་ཚུད་ལུགས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་སྙན་ཏར་ལམ་སང་འབུལ་ལམ་ཞུས།

གོང་གསལ་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་མིང་རྣམས་གཟིགས་བདེའི་ཆེད་དབྱིན་ཡིག་ཐོག་ཟུར་འདོན་གྱིས་གཤམ་དུ་བཀོད་ཡོད།

In favour- Venezuela, Argentina, Australia, Austria, Belgium, Bolivia, Brazil, Canada, Chile, China, Colombia, Costa Rica, Cuba, Denmark, Ecuador, El Salvador, Federation of Malaya, Greece, Guatemala, Haiti, Honduras, Iceland, Iran, Ireland, Italy, Japan, Laos, Luxembourg, Mexico, Netherlands, New Zealand, Nicaragua, Norway, Pakistan, Panama, Paraguay, Philippines, Sweden, Thailand, Turkey, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, United States of America, Uruguay.

Against- Yugoslavia, Albania, Bulgaria, Byelorussian Soviet Socialist Republic, Czechoslovakia, Hungary, Indonesia, Poland, Romania, Ukrainian Soviet Socialist Republic, Union of Soviet Socialist Republics.

Abstaining- Yemen, Afghanistan, Burma, Cambodia, Ceylon, Dominican Republic, Finland, France, Ghana, Guinea, Iraq, Jordan, Lebanon, Liberia, Libya, Morocco, Nepal, Peru, Portugal, Saudi Arabia, Spain, Sudan, Tunisia, Union of South Africa, United Arab Republic.

ཕྱི་ཚེས་ ༡༣ ཉིན་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་གཞན་ཕྱོགས་ནས་གསུང་བབས་སྐོར་ལ་བཀའ་བསྡུར་གནང༌།

ཕྱི་ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་འཐུས་མི་བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་གཉེར་གནང་མཁན་ཚོར་འབུལ་རྒྱུའི་བཀའ་ཡིག་སྤྱི་ཕེབས་ལྟར་ལམ་སང་པར་འདེབས་འབུལ་འགྲེམས་བྱས། དེ་ནས་ཨོ་པ་སིའི་གསར་འགྱུར་འགོད་མཁན་རྣམས་ལ་གསོལ་ཚིགས་དང༌། བསམ་འཆར་ཁག་ལ་དྲི་བ་དྲིས་ལན་སྩལ།

དགོང་དྲོ་ཨ་རིའི་ཛ་དྲག་ཚོགས་པའི་གཙོ་འཛིན་ཌོག་ཀྲར་འགར་སི་ནས་ཡུ་ནི་བར་བཀའ་ལབ་ཏུ་གསོལ་ཚིགས་ཐོག་བོད་མི་བྲོས་འབྱོར་བའི་སྐྱོབ་གསོའི་སྐོར་བཀའ་མོལ་མང་ཙམ་བྱུང༌།

ཕྱི་ཚེས་ ༡༥ ཉིན་རང་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་འཐུས་མི་རྣམས་ལ་འགྲེམས་སྤེལ་ཞུ་རྒྱུའི་བོད་ཀྱི་གནས་ལུགས་སྐོར་དང༌། ཚིག་ཐོ་ཁག་གཅིག་པར་འདེབས་ཀྱིས་ཚོགས་འཐུས་རྣམས་ལ་འགྲེམས་སྤེལ་ཞུས། དགོང་དྲོ་སུ་ཀྲམ་ཀ་ཀྲིང་ནས་གདན་ཞུས་ལྟར་ནིའུ་འཇར་སིར་བསྐྱོད།

ཕྱི་ཚེས་ ༡༦ ཉིན་སྔ་དྲོ་ཨེ་ཕྷེ་རོ་ཨེ་ཤན་གྱི་ཚོགས་འདུར་ཡོང་དགོས་ལན་འབྱོར་འདུག་ཀྱང༌། ནིའུ་འཇར་སིར་ནས་འཁོར་འཕྲལ་ཐོག་བྱེད་སྒོ་མང་བས་དགོངས་པ་ཞུས། དེ་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་ཁང་ནང་ཨར་ལན་ཌའི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་དང་མཉམ་དུ་གཟུགས་མཐོང་བརྙན་འཕྲིན་ཐོག་བོད་དོན་དྲི་བ་དྲིས་ལན་བྱས།

ཕྱི་ཚེས་ ༡༧ ཉིན་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་དང་གཞུང་ཚབ་ཆེན་མོ་བཅས་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་ཏེ་ད་བར་ཐུགས་ཁུར་ཟབ་བཞེས་གནང་བ་བཀའ་དྲིན་ཆེ། ད་དུང་བོད་རང་བཙན་མ་བྱུང་བར་སྔར་བཞིན་ཐུགས་ཁུར་ཟབ་དཀྱེལ་ཡོང་བའི་སྙན་འཇགས་ཞུས། སྔ་དྲོ་ཉི་ཧོང་གི་སྐུ་ཚབ་ཌོག་ཀྲར་ཀོ་པོ་མ་ཛུ་རྡ་ཡ་དང༌། དགོང་དྲོ་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་གཞུང་ཚབ་ཆེན་མོ་པི་རིན་སི་ཨ་མི་ཁན་ཞུ་བ་དང་མཇལ། བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་སོགས་ཞུ་འོས་སྤྱི་མཚུངས་ལྟར་ཞུས།

ཕྱི་ཚེས་ ༡༩ ཉིན་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་བཀའ་ཏར་སྤྱི་ཕེབས་ཀྱི་བཀའ་ལན་ཡང་ཕུལ། ཨར་ལན་ཌའི་ཕྱི་བློན་སར་བཅར་ཏེ་རང་ཕྱོགས་རྣམས་ནས་ཚོགས་པར་ལན་འདེབས་གསུང་བཤད་གནང་བདེའི་ཆེད་བོད་ནང་གཞུང་སྒེར་ཆོས་གསུམ་གྱི་ས་ཞིང་ཡོང་སྟངས་མི་སེར་ནས་བཅའ་ཡང་གི་ཁྲལ་བསྡུ་བསྐུལ་བྱེད་སྟངས་རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་རྒྱ་ཁྱབ་ཚང་མར་སྤང་བླངས་ཞུ་བྱའི་སྦུག་དམ་རྩ་ཚིག་སྩལ་ཚུལ་འགལ་ཉེས་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་སྲོག་ཐོག་གི་ཉེས་པ་མེད་པ་དང༌། གཞུང་ལ་ངོ་ལོག་སོགས་འགལ་ཉེས་ཚབས་ཆེའི་རིགས་ལ་མ་གཏོགས་དབང་པོ་གཅོད་བྲེགས་ཀྱི་ཉེས་པ་མེད་ཚུལ། མཐའ་མཚམས་སྣེ་མོ་ལས་འཛིན་ནས་མི་སེར་ལ་བརྡབ་གསིག་སོགས་བཙན་ཤེད་ཕྲན་བུ་བྱུང་རུང༌། དབུས་གཞུང་ལ་ལམ་སང་ཞུ་གཏུག་བྱེད་ཆོག་པའི་དབང་ཆ་ཡོད་ཚུལ། ད་ལྟའི་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བཞེས་ཚུན་ཁྲལ་ཆག་བུན་ཆག་སོགས་རྒྱ་ཆེ་གནང་བས་མ་ཚད། ས་ཞིང་མོས་སྙོམས་སོགས་བཅོས་བསྒྱུར་ཡང་དག་པ་ཞིག་གནང་རྒྱུའི་དགོངས་བཞེས་ཀྱིས་ལེགས་བཅོས་ལས་ཁུངས་ཟུར་འཛུགས་གནང་བ་རྒྱ་དམར་ནས་དགོངས་འཆར་ཇི་བཞིན་ཕྱག་ཐོག་མི་འཁེལ་བའི་བཙན་དབང་བཀག་འགོག་བྱས་ཚུལ་སོགས་དང༌། རྒྱ་དམར་ཞི་དྲག་ལས་བྱེད་ནས་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་བཙན་དབང་མནར་གཅོད་བཏང་ཚུལ། ཆོས་དང་མི་རིགས་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུའི་བསམ་སྦྱོར་ངན་གཤོམ་ཇི་བྱས་སོགས་ཕྲ་ཞིབ་འཁོད་པ་ཤོག་ལྷེ་དང་བཅས་འབུལ་ལམ་ཞུས།

ཕྱི་ཚེས་ ༢༠ ཉིན་སྔ་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༡༠ པར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོ་རྒྱས་འཛོམས་ཐེངས་ ༡༤ ཐོག་ཚོགས་འདུའི་གྲོས་གཞི་དོན་ཚན་ ༧༣ པར་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་གཞུང་གི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་གཉིས་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གྲོས་ཐག་གཅོད་རྒྱུའི་ཚིག་ཐོ་འབུལ་ལམ་ཞུ་གནང་མཛད་པའི་ཚིག་གཞིར། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་འདི་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་ཐག་བཅད་དེ་རྒྱལ་སྤྱིར་དྲིལ་བསྒྲགས་གནང་བའི་བཅའ་ཁྲིམས་ནང་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་སྐོར་ཡོད་པ་དེ་དང༌། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ནང་མི་རིགས་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་སྐོར་བཅས་གསལ་བར་ཚང་མས་དྲན་གསོ་དང་དགོངས་བཞེས་གནང་སྟེ་བོད་ཀྱི་མི་མང་རྣམས་ལའང་མི་རིགས་གཞན་སྤྱི་མཚུངས་དང་འདྲ་བའི་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་དང༌། ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་རང་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་བཅས་ཡོད་དགོས་པ་རེད།

བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གཞུང་དང་གནའ་བོའི་ཆོས་ལུགས་རང་སྐྱོང་རྒྱུད་འཛིན་ལོངས་སུ་སྤྱོད་བཞིན་པ་ཤེས་རྟོགས་ཡོད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་གསུང་གླེང་དང༌། གནས་ཚུལ་ནས་ཤེས་གསལ། བོད་མི་རྣམས་ལ་བཙན་གནོན་བྱས་ཏེ་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་མེད་པ་བཟོས་པ་དེ་དག་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད།

ད་ལྟ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་རྣམས་ནས་འབད་བརྩོན་གྱིས་ཞི་བདེ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བཞིན་པའི་གནས་སྐབས་འདིར་གོང་གི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་ཚུལ་ཁག་པོ་དེ་ཇེ་ཞན་དུ་གཏོང་བ་དང༌། མི་རིགས་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཇེ་སྡུག་ཏུ་གཏོང་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་གཞིར་བཟུང་འཛམ་གླིང་ལ་ཞི་བདེ་དང༌། སྒྲིག་ཁྲིམས་ཡོང་བ་བྱེད་པ་ལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ལྟར་འཛམ་གླིང་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་དང༌། ཐོབ་ཐང་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱས་པ་དེ་ནང་བཞིན་བརྩི་འཇོག་ངེས་པར་བྱེད་དགོས།

བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་དང༌། ཁོ་རང་ཚོའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གཞུང་དང༌། ཆོས་ལུགས་ལ་བརྩི་འཇོག་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད་ཅེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་སྒྲོག་སྦྱངས་གནང་རྗེས།

མ་ལ་ཤེ་ཡའི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་ཀ་མིལ་ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། ང་ཚོའི་གྲོས་ཐག་གཅོད་རྒྱུའི་ཚིག་ཐོ་འདི་བཞིན་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་སྐོར་ཞུས་པ་ལས། སྲིད་དོན་སྐོར་ནས་སྐད་ཆ་མང་པོ་གླེང་སྟེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞི་བདེ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ཕྱག་ལས་ལ་གནོད་སྐྱོན་འགྲོ་ཡག་ཡོད་པ་མ་རེད།

འཛམ་གླིང་ནང་ཞི་བདེ་དགོས་བཞིན་པར་བོད་ལ་རྒྱ་དམར་ནས་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་བཙན་དབང་དང༌། མནར་གཅོད་བཏང་དང་གཏོང་བཞིན་པ་འདིར་ང་ཚོས་རྒྱབ་སྐྱོར་དང༌། བདག་སྤྲོད་མ་གནང་ན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞི་བདེ་གནས་ཐབས་ཀྱི་འབད་བརྩོན་ལ་གནོད་རྐྱེན་ཡོང་རྒྱུ་མ་ཟད། རྒྱལ་སྤྱིའི་མི་མང་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཤུགས་ཉམས་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་ཡང་ཡོད། བོད་ལ་མནར་གཅོད་བཏང་བའི་སྐོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་བཤད་དེ་དག་ལ་ཡིད་མ་ཆེས་ན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྙན་ཞུར་གཟིགས་ན་གསལ་པོར་མཁྱེན་ཐུབ་ཀྱི་རེད།

ཤར་དཀྱིལ་ལམ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཁ་ཤས་ནས་གསུངས་ན། བོད་འདི་རྒྱ་ཁོངས་ལྟ་བུར་བརྟེན་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དོན་ཚན་གཉིས་པའི་ཡིག་འབེབས་བདུན་པ་ནང་གསལ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་སྲིད་ཀྱི་ལས་དོན་ལ་ཐེ་བྱུས་མི་ཆོག་པ་འཁོད་ཡོད་ཙང༌། སྤྱི་ཚོགས་འདི་ནང་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུར་འགྲིག་མིན་ཞེས་ཐེ་ཚོམ་གནང་མཁན་ཡང་ཡོད་པ་རེད།

ང་ཚོས་བོད་ལ་རྒྱ་མིའི་དབང་ཆ་ཡོད་མེད་དང༌། རྒྱའི་སུ་ཛ་རན་ཀྲིའི་སྐོར་ལ་བཀའ་མོལ་ཞུ་གི་མེད། ང་ཚོའི་བསམ་འཆར་ལ་མི་རིགས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་སྐོར་ལ་སྤྱི་ཚོགས་རྩ་ཁྲིམས་ནང་གསལ་རྩ་དོན་དང༌། རྒྱལ་སྤྱིར་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱས་པའི་དོན་ཚན་ནང་འཁོད་པའི་ལས་ཀར་ཡ་འགལ་བྱུང་རིགས་ལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞི་བདེའི་གནས་ཚུལ་ལ་ཉེན་འགན་སླེབས་སྟབས། དེ་དག་ནང་གི་ལས་དོན་རེད་ཅེས་བདག་མེད་འཇོག་ཐབས་རྩ་བ་ནས་མེད། ང་ཚོའི་འཐུས་མི་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྙན་ཞུ་འདིས་བོད་ལ་རྒྱ་མིས་བཙན་དབང་བྱས་པའི་དག་སྐྱེལ་དུ་བློས་འཁེལ་པོ་བྱུང༌།

སྤྱི་ཚོགས་ནས་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་དང༌། རྒྱལ་སྤྱིར་དྲིལ་བསྒྲགས་གནང་བའི་དོན་རྩར་རྒྱ་དམར་ནས་ཡ་འགལ་བྱས་པར་ང་ཚོས་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡིན། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ནང་གསལ་མི་རིགས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་དང༌། དྲིལ་བསྒྲགས་གནང་བའི་དོན་རྩ་དེར་རྒྱལ་ཡོངས་མི་མང་ཚང་མས་ངོས་ལེན་གནང་སྟེ་དེ་ལ་རྩོད་གླེང་གང་ཡང་མེད། རྒྱ་དམར་གཞུང་སྦན་སྡུང་27ཚོགས་འདུའི་འཐུས་མིའི་གྲལ་དུ་འཁོད་དེ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ནང་གསལ་ལྟར་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གཙང་མ་གནང་ཡོད་པ་རེད།

ད་རེས་བོད་ལ་རྒྱ་མིས་ཁྲིམས་འགལ་ཚད་མེད་བྱས་པ་འདིའི་རྐྱེན་གྱིས་སྦན་སྡུང་ཚོགས་འདུའི་ནང་ཡོད་པའི་ཤར་ཕྱོགས་དང༌། ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་མི་མང་རྣམས་ནས་དགོངས་བཞེས་གནང་དགོས་པའི་གནད་དོན་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད། ད་ལན་བོད་དོན་འདིའི་སྐོར་ནས་ཤར་ཕྱོགས་པ་དང༌། ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་རྒྱལ་ཁབ་ཙམ་མ་ཡིན་པ་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མའི་མི་རིགས་ཀྱི་བསམ་བློ་གཏོང་རྒྱུར་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

འཛམ་གླིང་ས་གནས་གང་དུ་ཡིན་ན་ཡང་བཙན་དབང་དེ་འདྲ་བྱེད་མཁན་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ནས་རྒྱབ་གཉེར་མ་གནང་ན་འགྲིག་ཐབས་མེད། བོད་ལ་མནར་གཅོད་བརྡབ་གསིག་གཏོང་མི་རྒྱ་དམར་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་འདུ་འདིའི་ནང་མི་འདུག་ཅེས་སྤྱི་ཚོགས་ནས་གཡོལ་ཐབས་མེད། འཛམ་གླིང་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོ་འདིའི་སེམས་ཤུགས་ཀྱི་རྒྱབ་གཉེར་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་མི་རིགས་ཉམ་ཐག་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་མྱུར་དུ་ཞི་བའི་ཐབས་ལམ་འཕྲལ་དུ་གནང་དགོས་ཀྱི་རེད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་འདི་ཚང་མའི་བདེན་རྒྱབ་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་སོང་ཙང་ད་རེས་བོད་ལ་རྒྱ་དམར་ནས་བཙན་དབང་བྱས་པ་འདི་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་མ་གནང་ན་བྱེད་ངན་བྱེད་མི་རྣམས་ངན་པ་ལངས་ཤོར་དུ་འགྲོ་གི་རེད། བྱས་ཙང༌། བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ངེས་པར་དགོས་ཀྱི་འདུག་ཅེས་སོགས་གསུངས།

ཨར་ལན་ཌའི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་ཨ་ཡེ་ཀིན་ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། བོད་དོན་འདི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་ཁོངས་འཇུག་རྒྱུའི་འོས་བསྡུའི་སྐབས་སུ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་ ༤༣ དང༌། འགལ་ཟླ་གནང་མཁན་ ༡༡ བྱུང་བ་ནས་རྒྱ་མིས་བོད་ལ་བཙན་དབང་བྱས་པ་རྒྱལ་སྤྱིའི་འཐུས་མི་རྣམས་ནས་དོན་རྟོགས་རྣམ་འགྱུར་གསལ་པོ་བསྟན་ཡོད་པ་རེད།

བར་གནས་ལ་མི་ཞུགས་ཀ་མེད་བྱུང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ནས་ཀྱང་བོད་ལ་སེམས་ཤུགས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་པ་ང་ཚོས་ཡིད་ཆེས་དང་ཐེ་ཚོམ་སྤུ་ཙམ་མེད། ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ནས་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ལ་ཡག་པོ་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་གསུངས་པ་རྣམས་ལ་དག་སྐྱེལ་གནང་རྒྱུར་སྐུ་མཉེལ་པོ་ཞེ་དྲག་བྱུང་སོང༌། ད་ལམ་ཚིག་ཐོ་ཕུལ་བ་དེ་ལ་འདི་ལས་ལྷག་པའི་ནུས་པ་ཆུང་བའི་ཚིག་གཞི་བཟོ་སྟངས་མེད། དེ་ལས་ནུས་པ་ཆུང་བ་ཞིག་བཟོས་ན་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་དང་མི་མཐུན་པའི་ལས་ཀ་ཐབས་སྡུག་པོ་ཞིག་ལ་འགྲོ་གི་འདུག རྒྱལ་ཁབ་འགའ་ཤས་ཀྱི་སྣང་བར་བོད་འདི་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་དབང་ལ་བརྩིས་ནས་འདིའི་ནང་ལ་སྐད་ཆ་ཤོད་རྒྱུ་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་དགོངས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

ང་ཚོའི་བསམ་འཆར་ལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཞུ་རྒྱུའི་སྐོར་ང་རྒྱལ་རབས་ལ་མཁས་པ་ཞིག་མིན་ཀྱང༌། འཛམ་གླིང་ཀུན་གྱི་མཁྱེན་གསལ་ལྟར་ང་ཚོས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་རིགས་རུས་དང༌། སྐད་ཡིག རིག་གཞུང༌། ཆོས་ལུགས། ཀུན་སྤྱོད་སོགས་གང་ཅིའི་ཐད་ནས་ཐ་དད་ཡིན་པ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ནང་ཕལ་ཆེར་རང་གཞུང་རང་གིས་སྐྱོང་བ་ཤ་སྟག་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

ད་ལྟའི་དུས་རབས་འདིའི་སྒང་ལ་རྒྱ་རིགས་མནྗུའི་རྒྱལ་ཁབ་ཐེངས་གཅིག་དང༌། ད་ལམ་ཐེངས་གཅིག་བོད་ལ་རྒྱ་མིའི་དབང་ཆ་སླེབས་པ་རེད། དེ་ཚོ་ཚང་མར་ཡང་བོད་མིས་ངོ་རྒོལ་བྱས་ཡོད་པ་རེད། ཁྲིམས་ཀྱི་ཐོག་རྒྱ་མིས་བོད་ལ་ཐོབ་ཐང་ཡོད་ཟེར་བ་འདི་བོད་མིས་ནམ་ཡང་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་མ་རེད། བྱས་ཙང༌། ང་རང་ཚོས་བོད་མི་རྣམས་རྒྱའི་མི་རིགས་རྩ་བ་ནས་མིན་པ་ཁས་ལེན་གནང་དགོས་ཀྱི་རེད། རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པའི་སྐད་ཆ་ཤོད་དགོས་དོན་མེད། ཚོགས་འདུ་ཆེན་པོ་འདིའི་ནང་ལ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཕལ་ཆེར་དུས་སྐབས་གཅིག་གི་སྐབས་སུ་དབང་ཤུགས་ཆེ་བ་ཞིག་གི་འོག་ཏུ་བསྡད་མ་མྱོང་བ་རྩ་བ་ནས་ཡོད་པ་མ་རེད།

དེ་ལྟར་ཡིན་པ་སོང་ཙང༌། སྔོན་ཆད་བོད་ལ་རྒྱ་མིས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་འདུག་ཅེས་རྒྱུ་མཚན་དུ་བཀོད་ནས་ད་རེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་འདིའི་ནང་བོད་དོན་བཤད་ཆོག་གི་མ་རེད་གསུངས་པ་འདི་ཚང་མས་གསུང་མཁྱེན་སྟངས་ཡོད་པ་མ་རེད། མཐའ་དོན་ངས་རྒྱ་དམར་གཞུང་དང་མི་མང་ལ་ཞུ་རྒྱུར། རྒྱ་བོད་གཉིས་སྔར་ནས་མཐུན་ལམ་ཡག་པོ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཙང༌། ཁྱེད་ཚོས་བློས་དཔྱད་ཐོག་ནས་བོད་མི་སྡུག་བསྔལ་ལས་འཕྲལ་དུ་ཐར་བ་གནང་དགོས།

ངས་ཁྱེད་ཚོར་དྲན་གསོ་གཏོང་རྒྱུ་གཅིག་ལ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༡ ལོར་ཁྱོད་ཚོའི་རྩ་ཁྲིམས་ནང་བོད་འདི་རང་འདོད་རང་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ལ་ཁས་ལེན་བྱས་འདུག་ཀྱང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༤ ལོ་ནང་བཟོས་པའི་རྩ་ཁྲིམས་ནང་ལ་འདི་འཁོད་མི་འདུག

ཁྱོད་ཚོས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་དང་བཀའ་མོལ་དབུ་འཛུགས་ཀྱི་ཞི་བའི་ཐོག་འགྲིག་ཐབས་ཞིག་དང༌། གྲངས་ཉུང་གི་བོད་མི་རྣམས་རང་གི་འདོད་མོས་ཀྱི་ལམ་ལྟར་ལ་འགྲོ་ཆོག་པ་ཞིག་གནང་ཐུབ་ན་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་རྣམས་ལ་གནོད་སྐྱོན་གང་ཡང་ཡོང་གི་མ་རེད། དེ་ཙམ་མ་ཟད་རྒྱ་ནག་དང་འཛམ་གླིང་ཚང་མར་ཡང་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོང་གི་རེད། ད་ལྟ་བོད་འདིར་བཙན་དབང་བྱེད་རྒྱུའི་ཕྱག་ལས་འདི་ཞི་བདེ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ཐབས་སུ་འགྲོ་ཐུབ་པ་ཞིག་གནང་ན་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་རེད། ཅེས་སོགས་གསུངས།

བལ་ཡུལ་གྱི་སྐུ་ཚབ་ནང་སྲིད་བློན་ཆེན་ཨུ་སྤ་རྡཱ་ཡ་ (Upadhyaya) ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། བོད་དོན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུ་འདི་བཞིན་དོན་ཚན་ཟུར་པ་ཞིག་ཡིན། འདིའི་ཡོང་རྐྱེན་ནི་རྒྱ་དམར་གཞུང་ལ་ཐུག་ཡོད་ཟེར་བ་འདི་འདྲ་ཡིན་ཚེ། རྒྱ་དམར་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་རྒྱལ་ཚོགས་འདིའི་ནང་ལ་མེད་ན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་དང་མི་མཐུན་པ་རེད།

བོད་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པ་དམར་ལུགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནས་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཟད། བལ་ཡུལ་དང་དེ་བཞིན་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་འགའ་ཤས་ནས་བོད་དང༌། རྒྱ་ནག་དབར་དམིགས་བསལ་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཆིངས་ཡིག་གི་རྩ་འཛིན་ཡང་བྱས་ཡོད་པ་རེད། ད་ཉིན་འདིར་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་མེད་པ་དང་བཙན་གནོན་བྱས་རིགས་མ་གསུང་གོང་བོད་ཀྱི་ནང་ལ་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་འགའ་ཤས་ཀྱི་རིང་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཇི་འདྲ་ཡོད་མེད་ཞིབ་འཇུག་མ་གནང་བར་དུ་བཀའ་མོལ་གནང་ཐབས་མི་འདུག དེང་དུས་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ལ་གནས་ཚུལ་འགྱུར་ལྡོག་ཆེན་པོ་འདི་འདྲ་ཡོད་མུས་སུ་བོད་ཀྱི་སྔར་སྲོལ་ལུགས་རྙིང་དེར་བཅོས་བསྒྱུར་དགོས་ངེས་སྐབས་དེར་དམིགས་བསལ་ཡོང་དོན་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད།

ཡིན་ན་ཡང༌། རྒྱལ་ཁབ་གང་སར་སྔར་སྲོལ་ཁོངས་ལུང་པའི་སྲིད་དོན་དང༌། དཔལ་འབྱོར། ཆོས་ལུགས་སོགས་ཡར་ཐོན་ལ་གནོད་སྐྱོན་མེད་ཚེ་ཆ་འཇོག་བྱས་ཆོག་གི་རེད། གནས་ལུགས་འདི་འདྲར་བརྟེན་བོད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བཀའ་མོལ་གནང་ན་ཕན་ཐོགས་གང་ཡང་ཡོང་གི་མི་འདུག་ཅེས་གསུངས།

ཕྷིན་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ནེ་ཀེལ (Mr. Enckell) ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། ང་ཚོའི་འཐུས་མི་རྣམས་ཀྱི་མཐོང་ཚུལ་བོད་དོན་འདིའི་སྐོར་རྒྱ་མིའི་འཐུས་མི་ཚོགས་ཁོངས་འདིར་མེད་ན་བཀའ་མོལ་གནང་རུང་ཕན་ཐོགས་དོན་འཁེལ་གང་ཡང་ཡོང་གི་མ་རེད། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་ནང་དུ་བོད་དོན་སླེབས་རྒྱུར་ང་ཚོས་འོས་ཐོ་སྤྲོད་རྒྱུ་མ་བྱུང༌། ཕྷིན་ལན་ཌའི་གཞུང་དང༌། མི་མང་ས་གནས་དང༌། མིའི་རིགས་གང་ཡིན་རུང༌། དབྱེ་བ་མ་བྱས་པར་ཞི་བདེ་དང༌། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་ལ་དཀྲུགས་ཤིང་བྱེད་མི་བྱུང་ན་མི་འགྲིག་པ་རེད་བསམ་གྱི་འདུག

བྱས་ཙང༌། ང་ཚོས་བོད་དོན་ལ་བློ་ཕམ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ང་ཚོའི་བསམ་འཆར་ལ་རྒྱ་བོད་ཕན་ཚུན་ཞི་བའི་ལམ་ནས་འགྲིག་ཐབས་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་མ་བྱས་པར་ལམ་སང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་ཁོངས་སུ་ཚིག་ཐག་གཅོད་རྒྱུ་དེ་ཕྲན་བུ་འགྲིག་གི་མ་རེད་བསམ་གྱི་འདུག ཚིག་ཐོའི་ཁོངས་སྤྱི་ཡོངས་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ང་ཚོས་བར་གནས་སུ་སྡོད་རྒྱུ་དང༌། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་དང༌། མི་རིགས་ལ་བཙན་གནོན་བྱས་པའི་སྐོར་ལ་ང་ཚོས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་སོགས་གསུངས།

ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ཀུ་ཛུ་ནེ་ཚ་སོའུ་ནས་གསུངས་པའི་སྙིང་པོར། འབྱུང་ཁུངས་གང་ཡང་མེད་པའི་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཞེས་པ་ཞིག་ད་རེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་འདིའི་ནང་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་གྲོས་ཁོངས་བཅུག་པ་དེར་ང་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་བྱུང༌། གནས་ཚུལ་འདིས་རྐྱེན་པས་བར་ལམ་ང་ཚོའི་སྲིད་བློན་ཁུ་རུ་བྱུ་ཅེབ་ཨ་རིར་ཕེབས་ཏེ་བཀའ་མོལ་གནང་བའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་གྲང་མོའི་དམག་སྐོར་ཞི་བདེའི་ལམ་དུ་འགྲོ་ཐབས་ཀྱི་ལས་དོན་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དེར་གནོད་སྐྱོན་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

བོད་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༢༠༠ ནས་བཟུང་རྒྱ་མིའི་ཁོངས་གཏོགས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་པཎ་ཆེན་གཉིས་ཀའི་མཛད་པ་ཚང་མར་རྒྱ་གཞུང་གི་བཀའི་ཚད་འཛིན་གནང་གི་ཡོད་པ་རེད། བོད་རང་དབང་རང་བཙན་ཡིན་ཞེས་པ་འདིར་པཎ་ཆེན་ཨེར་ཏེ་ནི་ནས། རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོང་མཁན་ལོག་སྤྱོད་པ་འགའ་ཤས་དང་བཙན་དབང་རྒྱལ་ཁབ་འགའ་ཤས་ནས་བཟོས་པ་ཞིག་རེད། ཅེས་གསུངས་ཡོད།

བོད་དོན་ཚོགས་འདུ་འདིའི་གྲོས་གཞིའི་གྲས་སུ་བཞག་པ་འདི་ནི་རྒྱ་ནག་ནང་གི་ལས་དོན་ལ་ཐེ་བྱུས་བྱས་པ་སོང་ཙང༌། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་རྩ་ཁྲིམས་དང་འགལ་བ་རེད། བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་འདི་བཞིན་ཉེ་ཆར་མ་གཏོགས་དུས་རབས་བར་མའི་ནང་བོད་ཀྱི་མི་མང་རྣམས་མནར་གཅོད་ཤིན་ཏུ་སྡུག་པོ་ཞིག་གི་འོག་ཏུ་བསྡད་དེ་ས་ཞིང་ཁང་པ། རྩི་ཤིང་ནགས་ཚལ། རྩྭ་ཁ་ཆུ་རིགས་སོགས་ཚང་མ་ས་བདག་ཆེ་ཁག་དང༌། དགོན་ཁག་རེ་ཟུང་གི་ལག་ཏུ་ཡོད་པ་དང༌། ལས་དོན་ཚང་མ་བོད་མིའི་ཕོན་འབོར་གྱི་བརྒྱ་ཆ་ལྔ་ཙམ་ཟིན་པའི་མཐོ་རིམ་འགའ་ཤས་ཀྱི་ལག་ཏུ་བཟུང་སྟེ་སྤྱི་བྱིངས་མི་མང་སོ་ནམ་པ་དང༌། འབྲོག་རིགས་ལ་སོགས་ཚང་མ་བྲན་གཡོག་ཅིག་ཏུ་གནས་ཡོད་པ་རེད།

གནས་ཚུལ་འདི་རྣམས་དམར་པོའི་ལྟ་བ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་ཨ་རིའི་ཚགས་དེབ་འགོད་མི་ལོ་ཡེ་ཐོ་མ་སིས་དེབ་ནང་སྐུ་དྲག་རྣམས་རྩ་བ་ནས་རིགས་ལོགས་སུ་དང༌། མི་སེར་སོ་ནམ་པ་དང༌། འབྲོག་པ་བཅས་རིགས་ལོགས་སུ་བྱས་ནས་སྔར་ཡོ་རོབ་ལ་དར་བའི་ས་བདག་ལྟ་བུའི་ས་ཞིང་ཁག་ལ་བཅིངས་བཏགས་བྱས་ཏེ་བཞག་ཡོད་པ་ངོས་ལེན་དང༌། དེ་བཞིན་ཊེ་ཟེ་ཊེ་མེན་གྲོལ་ནེལ་གྱི་དེབ་ནང་བོད་ཀྱི་མི་སེར་རྣམས་ཚེ་གཡོག་ལས་ཕྲན་བུའི་དྲག་ཙམ་དང༌། ཁྲལ་རིགས་ཆེ་བས་རང་གི་བཏབ་པའི་སྟོན་འབྲས་རྣམས་ཕལ་ཆེར་ཁྲལ་འབབ་ཏུ་སྤྲད་དེ་ནང་མི་རྣམས་ལྟོགས་ཤི་མ་ཐེབས་ཙམ་ལས་མེད་ལུགས་བྲིས་འདུག

ནང་ཁུལ་དུ་འཁྲུག་ཟིང་བྱུང་བ་རྣམས་རང་དབང་མེད་པའི་མི་རྣམས་བསྐུལ་ཏེ་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་སོ་སོའི་ཁེ་ཕན་སྒྲུབ་ཐབས་སུ་བཟོས་པ་རེད། ཕྱི་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་པཎ་ཆེན་ཨེར་ཏེ་ནི་ནས། ད་བར་ལོ་བརྒྱད་རིང་བོད་ནང་ཆོས་དད་རང་མོས་ལས་བསྒྱུར་བཅོས་མེད་གཤིས་བོད་ཀྱི་ལོག་སྤྱོད་པ་དང༌། ངོ་ལོག་ཤོག་ཁག་གི་དགོན་པ་གྲྭ་ཚང་མང་པོ་རྩ་མེད་བཏང་བ་དང༌། དགེ་འདུན་པ་དང༌། བཙུན་མ་དབང་མེད་རྩ་མེད་བཏང་བ་སོགས་བྱུང་ལུགས་གསུངས་འདུག་པས་མ་ཚད། བོད་ཀྱི་བླ་མ་ཆེ་ཁག་འགའ་ཤས་ནས་ཀྱང་དེ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་ཡོད་པ་རེད། ཅེས་གསུངས་ཡོད།

འབར་མའི་གཙོ་འཛིན་རྙིང་པ་ཨུ་ནུ་ཞེས་པ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ལན་མང་ཕེབས་པ་ཁོང་གི་ནེའུ་ཡོག་ཏུ་འདི་ལོ་ཕྱི་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་གསར་འགྱུར་འཐུས་མི་ཁག་ལ་གསུངས་གསལ། བོད་ལ་ཆོས་དད་རང་མོས་དང༌། རྒྱ་ནག་ལའང་ཅང་ཀེ་ཤེག་དུས་ལས་དེང་སང་རྒྱ་དམར་དུས་འདི་གུ་ཡངས་ཆེ་བ་ཡོད་ལུགས་གསུངས་ཡོད་པ་རེད།

དེ་སྐབས་བོད་ལ་སྔར་གྱི་ཁེ་དབང་རྒྱུད་འཛིན་བྱེད་མཁན་འགའ་ཤས་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་བཙན་དབང་རྒྱལ་ཁབ་དང༌། ཅང་ཀེ་ཤེག་སོགས་དང་ལག་སྦྲེལ་གྱིས་བོད་ལ་མནར་གཅོད་བྱས་པར་བོད་ཀྱི་མི་མང་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་མ་བྱས་པར་མཐར་སྐྲོད་བཏང་རྗེས་བྲན་གཡོག་ནས་ཐར་ཏེ་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་རང་དབང་དང༌། རྒྱ་གཞུང་ནས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འཕྲུལ་འཁོར་འགྲོ་ལམ། སྨན་ཁང༌། སློབ་གྲྭ། བཟོ་ལས་སོགས་གང་ཅིར་ཡར་རྒྱས་ཆེན་པོ་བཏང་ཡོད་པ་ཀུན་གྱིས་ཤེས་གསལ་རེད་ཅེས་གསུངས།

ཀྱུ་པའི་འཐུས་མི་འབི་སི་འབིའི་ (Mr. Bisbe) (དམར་པོའི་རྒྱལ་ཁབ) ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། ང་ཚོ་ཀྱུ་པ་གསར་པའི་གཞུང་གི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་འདིའི་ནང་གསུང་བཤད་གནང་དོན་ལྟར། ང་ཚོས་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་རྩིས་མེད་བྱེད་མཁན་བཙན་དབང་རྒྱལ་ཁབ་དང༌། དམར་ལུགས་རྒྱབ་ཁབ་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང༌། དེར་ངོ་རྒོལ་བྱེད་རྒྱུ་མ་ཟད། རྒྱལ་ཚོགས་འདི་ནས་འཛམ་གླིང་ས་གནས་འགའ་ཤས་ཀྱི་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་ལ་བདག་སྤྲོད་དང༌། འགའ་ཤས་བདག་མེད་དུ་འཇོག་ཐབས་གཏན་ནས་མེད།

ད་རེས་བོད་ཀྱི་རྩོད་གླེང་འདིར་བོད་འདི་རང་བཙན་ནམ། རང་སྐྱོང་ཞེས་ནང་གི་རང་དབང་ཅན་ཡིན་ནམ། རྒྱ་ནག་གི་ཁོངས་གཏོགས་ཞིང་ཆེན་སོགས་གང་ཡིན་ཡང་རུང་དེར་བལྟ་ཕྱོགས་གང་ཡང་མེད། རྒྱ་ནག་གཞུང་སྔ་རྗེས་གཉིས་ཀས་བོད་རྒྱ་ཁོངས་སུ་ཆ་འཇོག་བྱས་ཀྱང༌། དངོས་འབྲེལ་བྱས་ན་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༩༣ ལོར་དབྱིན་གཞུང་ནས་བོད་ནང་ཚོང་གི་འབྲེལ་ལམ་ཡོང་ཐབས་ལ་རྒྱ་ནག་དང་བཀའ་མོལ་གནང་བ་ལེ་འགྲིག་བྱུང་མི་འདུག་པ་དེ་སྐབས་རྒྱ་གར་དུ་དབྱིན་ཇིའི་འགོ་འཛིན་ལོར་ཊེ་ཀ་སིང་གིས་རྒྱ་མིས་བོད་ལ་དབང་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཅེས་པ་འདི་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་བཟོས་པའི་རྩ་ཁྲིམས་ཤིག་ལས་དངོས་གནས་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད་ཅེས་གསུངས་འདུག་པ་དང༌། བོད་ནི་རང་དབང་རང་བཙན་དུ་དུས་རབས་མང་པོ་བསྡད་པ་དངོས་འབྲེལ་མ་ཟད། ལྷག་པར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༡ ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ བར་རྒྱ་དམར་གྱི་དམག་དཔུང་བོད་ལ་མ་འབྱོར་བར་རང་དབང་རང་བཙན་གཙང་མ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

ད་ལྟ་ང་ཚོའི་མདུན་ལ་ཡོད་པའི་དོན་ཚན་འདིར་བོད་ཀྱི་གཞུང་དང༌། སྤྱི་ཚོགས། དཔལ་འབྱོར་སོགས་ཀྱི་རྩ་དོན་འགྲེལ་བཤད་གང་ཡང་བྱེད་དགོས་ཀྱི་མ་རེད། བོད་སྔར་ལུགས་གཞུང་དང༌། དགེ་འདུན་རྣམས་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་དབང་ཆ་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་མཛད་པ་ཡིན་པས་གང་ལྟར་བཅོས་བསྒྱུར་གང་དགོས་ཀྱང༌། བོད་མིའི་བློ་དང་བསྟུན་པ་ལས། དབང་ཤེད་ཀྱིས་བྱེད་འོས་ཀྱི་མ་རེད། ང་ཚོས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་གཞིར་བཟུང་ཆོས་དད་རང་མོས་དང༌། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་ལ་བརྩི་འཇོག་བྱེད་པ་མ་གཏོགས་འགལ་བ་གཏན་ནས་བྱས་ཆོག་གི་མ་རེད།

རྒྱ་བོད་དབར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་གྲོས་མཐུན་བཞག་པ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ནས་རྩ་འཛིན་མེད་ལུགས་ཞེས་དྲིལ་བསྒྲགས་གནང་ཡང༌། རྒྱ་དམར་ཕྱོགས་ནས་རྩ་འཛིན་བྱེད་མུས་ལས། བརྩི་འཇོག་མེད་ལུགས་བརྗོད་རིགས་མེད་སྟབས་གྲོས་མཐུན་དེར་གཞིར་བཞག་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་ནའང༌། དེ་ནང་ཆོས་དད་རང་མོས་དང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་དབང་རང་འཇགས། བོད་ཀྱི་སྲིད་དང་སྤྱི་ཚོགས་ལ་དབང་ཤེད་ཀྱིས་བསྒྱུར་བཅོས་བྱེད་རྒྱུ་མིན་པ་རྒྱ་དམར་ནས་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་དེ་དག་རྒྱ་དམར་ནས་དངོས་འབྲེལ་ལག་ལེན་དུ་མ་བྱས་སྟབས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རང་ཡུལ་བཞག་སྟེ་རྒྱ་གར་ལ་བྲོས་ཕེབས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཤེས་རྟོགས་གསལ་པོ་ཡོད་པ་རེད།

ང་ཚོས་ལུགས་རྙིང་གི་གཞུང་དང་སྤྱི་ཚོགས་གང་སར་བཅོས་བསྒྱུར་དགོས་པ་བློ་མཐུན་ཞུས་ཀྱང༌། ཡར་རྒྱས་ཀྱི་བཅོས་བསྒྱུར་ཡིན་ཚུལ་ལ་ཁག་བཏགས་ཏེ་དབང་ཤེད་དང༌། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་ལ་ཁྲིམས་འགལ། མི་རིགས་དང་ཆོས་རྩ་བརླག་གཏོང་རྒྱུ་འདི་དག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་ཡ་འགལ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བས་དེ་ལྟར་བྱས་མི་ཆོག་ཅེས་བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གཙང་མ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་གསུངས།

པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་པི་རིན་སི་ཨ་ལ་ཡེ་ཁཱན་ (Prince Aly Khan) གྱི་གསུང་བཤད་གནང་པའི་སྙིང་པོར། ང་ཚོས་ཨར་ལན་ཌ་དང༌། མ་ལ་ཤེ་ཡའི་ཚིག་ཐོ་ཕུལ་གསལ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་བོད་ལུང་པ་རང་གི་སྔར་གནས་རིང་ལུགས་འཚོ་བའི་འགྲོ་སྟངས་འདོད་པ་མེད་བཞིན་དུ་དབང་ཡོད་ཀྱི་བཅོས་བསྒྱུར་བྱེད་བཅུག་པ་འདི་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་གི་རྩ་ཁྲིམས་དང་ཡ་འགལ་བྱུང་བ་རེད། འདི་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་མི་མང་རྣམས་ལ་གནོད་སྐྱོན་ཡོང་བའི་འགུལ་བསྐྱོད་ཀྱི་གཞི་རྩ་ཞིག་ཀྱང་རེད།

ངའི་བསམ་པར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་མང་ཆེ་བ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཁག་རྣམས་ཡིན་གཤིས་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་དང༌། གཞི་རྩའི་རང་དབང་ལ་ཁྲིམས་འགལ་ཆེ་རིགས་ག་དུས་བྱུང་ཡང་འཛམ་གླིང་ཀུན་གྱིས་ཤེས་ཐབས་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཁོ་ཚོའི་འགན་ཞིག་རེད། ང་ཚོའི་བསམ་པར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ནང་ཡོད་པའི་དོན་གནད་ཅིག་ཚོགས་འདུ་འདིར་བཀའ་བསྡུར་གནང་རོགས་ཞུས་པ་ཡིན་ན་འདི་ལ་དགོངས་བཞེས་མ་གནང་བར་རང་བཞིན་འཇོག་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད། འགའ་ཞིག་ནས་བོད་དོན་ཚོགས་འདུ་འདིའི་ནང་བཀའ་བསྡུར་གནང་ན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞི་བདེར་གནོད་ཀྱི་རེད་གསུངས་འདུག་ཀྱང༌། ཕན་གནོད་འབྲེལ་བ་གོ་འཛོལ་བྱས་ན་འགྲིག་གི་མ་རེད།

དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། ད་ཉིན་བོད་དོན་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུ་འདི་ནི་བོད་ལ་ཞི་འཇམ་མེད་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ལས་ཀ་དེ་བྱུང་བ་མ་གཏོགས་ང་ཚོས་བཀའ་བསྡུར་གནང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་ལ་གནས་ཚུལ་འདི་འདྲ་བྱུང་བ་མ་རེད། དེ་ཚོ་ཡག་པོ་མཁྱེན་པའི་ཐོག་ནས་ཚོགས་འདུ་འདིའི་ལས་འགན་གཞིར་བཟུང་གིས་བཀའ་བསྡུར་མ་གནང་བར་བཞག་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད། བོད་མི་མང་རྣམས་ང་ཚོའི་ཁྱིམ་མཚེས་རེད། ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་ལ་ཁོ་རང་ཚོའི་སྔར་ལུགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་འགྲོ་སྟངས་རྒྱུད་འཇགས་ཤིག་ཡོད་པ་སོ་སོའི་འདོད་མོས་ལྟར་བྱེད་རྒྱུ་ཁོང་ཚོར་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པར་སོང་འཛམ་གླིང་སྤྱི་བྱིངས་ནས་ཁོ་ཚོའི་འདོད་དོན་ལ་བརྩི་འཇོག་གནང་རྒྱུ་འདི་ང་ཚོའི་ལས་འགན་ཞིག་རེད།

མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་འགའ་ཤས་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཐོག་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོང་ཐབས་མེད་གསུངས་པ་དེ་ལ་ངས་ངོ་རྒོལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ང་ཚོས་བཀའ་བསྡུར་ཡག་པོ་ཞིག་གནང་ན་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ནས་དངོས་འབྲེལ་གྱི་བསམ་འཆར་བཏོན་ཏེ་བོད་མི་མང་གི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་ཐབས་ལ་ཕན་པ་ཡོང་སྲིད་ཀྱི་རེད། དེ་འདྲ་སོང་ཙང་བཀའ་བསྡུར་ངེས་པར་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག ངས་བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་གསུངས།

ནིའུ་ཛི་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཤཱ་ན་ཧཱན་ (Mr. Shanahan) ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། ང་ཚོས་ཨར་ལན་ཌ་དང་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ཞུ་ཚིག་འབུལ་གནང་ཞུས་པ་དེ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གཙང་མ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་གསུངས།

བལ་ཡུལ་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ད་ནངས་བཀའ་མོལ་གནང་བ་དེ་ལ་ང་ཚོས་ཁས་ལེན་ཞུ་ཐབས་མེད། ཚོགས་འདུ་འདི་ནས་རྒྱ་དམར་ལ་འཛམ་གླིང་གི་བསམ་འཆར་བཏོན་པ་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱེད་དགོས་ཞེས་བརྗོད་པ་ཙམ་ལས་བཀོད་པ་ཤོད་རྒྱུ་མེད་ཀྱང༌། ང་ཚོ་ཁ་རོགས་སྡོད་ཐབས་རྩ་བ་ནས་མེད། གནས་ཚུལ་འདི་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་ཐོག་ལ་ཁྲིམས་འགལ་ཚོད་མེད་ཅིག་རེད།

དེ་འདྲ་སོང་ཙང་ཚོགས་པ་རེ་གཉིས་དང་རྒྱལ་ཁབ་རེ་གཉིས་ལ་ཐུག་པའི་སྐད་ཆ་ཞིག་མ་རེད། འཛམ་གླིང་མི་རིགས་ཀུན་གྱི་དགོས་ངེས་ཐོབ་ཐང་དེ་ལ་སྐྱོན་ཞིག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ལས་དོན་འདི་ལ་ཆ་བཞག་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་གྱི་སྲིད་དོན་གནས་ལུགས་ཕྱག་ལས་གནང་རྒྱུ་དེ་ཚོ་ཧ་ཅང་གི་གལ་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད། རྒྱལ་སྤྱིའི་གྲང་དམག་ཇེ་སྡུག་ལ་འགྲོ་བའི་དོན་གནད་ཅིག་ཡོད་ན་ང་ཚོས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་གི་མ་རེད།

གཞུང་ཕན་ཚུན་ནས་རྒྱལ་ཁབ་སྤྱིའི་གནས་ཚུལ་ཡར་རྒྱས་དམ་ཟབ་ཡོང་ཐབས་ལ་ཕན་ཚུན་བཀའ་མོལ་གནང་ནས་རྩོད་པ་གནང་སྟེ་ཐག་གཅོད་ཐབས་ཀྱི་དགོངས་བཞེས་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག ང་ཚོའི་རེ་བ་ལ་ཟླ་བ་ཁ་ཤས་ཀྱི་རྗེས་སུ་གྲང་དམག་མཚམས་གཅོད་ཡོང་རྒྱུའི་རེ་འདུན་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། འོན་ཀྱང་བོད་དོན་ཚོགས་འདུ་འདིའི་ནང་ལ་བདག་སྤྲོད་མ་བྱས་པར་འཛམ་གླིང་གི་རྩོད་གླེང་ཆེ་རིགས་འགྲིག་ཐབས་ཡོང་གི་རེད་བསམ་ན། ང་ཚོ་ཚང་མ་སེམས་འཁྲུལ་གྱི་ཡོད་པའི་རྟགས་རེད།

གཞུང་སོ་སོ་ནས་སྲིད་དོན་གྱི་ཁེ་ཕན་ཁོ་ནར་བཙན་ཤུགས་བྱས་ན་གྲང་དམག་ཞི་ཐབས་མེད། རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་རང་དབང་ཐོག་བཙན་ཤུགས་བྱས་ན་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ཞིག་ལ་དོ་ཕོག་དང་འགལ་རྐྱེན་ཡོང་གི་ཡོད་པ་ང་ཚོས་ཐེངས་མང་པོ་མཐོང་བྱུང༌།

དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་ལ་བོད་ཀྱི་སྲིད་ཆགས་སྟངས་ནི་རྩ་བ་ཆོས་དང་རྒྱལ་གཅེས་ཀྱི་བསམ་བློའི་ཐོག་ཏུ་ཡོད་པ་རེད། དུས་རབས་འདིའི་འགོ་ཚུགས་མཚམས་ནས་བོད་གཞུང་གིས་ཆིངས་ཡིག་ཁག་འཇོག་སྟངས་ཕལ་ཆེར་རང་བཙན་ལྟ་བུར་ལག་ལེན་བྱས་འདུག

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོར་ཡིག་ཐོག་བཞག་པའི་གྲོས་མཐུན་ནང་ལ་བོད་ས་གནས་རང་སྐྱོང་དང་ཆོས་དད་རང་མོས་ཁས་ལེན་གཙང་མ་བྱས་འདུག་ཀྱང༌། དེ་ཚོར་རྩིས་མེད་ཀྱིས་རྒྱ་དམར་གཞུང་ནས་བོད་ལ་དྲག་ཤུགས་ཀྱི་བཙན་གནོན་སྲིད་བྱུས་ཤིག་བཏིང་འདུག

ང་ཚོའི་གཞུང་གི་བསམ་འཆར་ལ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༣ ནང་ངོ་ལོག་བྱུང་བ་དེ་ནི་བོད་རྒྱལ་ཡོངས་མི་མང་གིས་ངོ་རྒོལ་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མི་འདུག རྒྱ་དམར་གཞུང་ནས་བོད་ཀྱི་ཟིང་འཁྲུག་འདི་ནི་ལོག་སྤྱོད་ཤོག་ཁག་ཆུང་ངུ་ཞིག་གིས་བཟོས་པ་ཡིན་ཚུལ་ཟེར་འདུག་ཀྱང༌། འཁྲུག་ཟིང་བོད་རྒྱ་ཁྱབ་ཚང་མར་ཡོད་པ་ཁོ་རང་ཚོ་རང་ནས་ངོས་ལེན་བྱས་འདུག

འུ་ཐུག་བྱ་ཐབས་བྲལ་བའི་འཐབ་འཛིང་འདི་འདྲ་ནི་མི་མང་ཚང་མས་རྒྱལ་གཅེས་ཀྱི་སེམས་ཤུགས་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་འདུག་པ་ལས། དེ་འདྲ་ཡོང་ཐབས་མེད། ད་དུང་རྒྱ་དམར་དཔུང་དམག་ནས་མུ་མཐུད་བཙན་དབང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

ད་ལྟའི་ཆ་ལ་ལྷ་སའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་ས་གནས་མ་གཏོགས་ས་ཁུལ་གཞན་མནན་ཐུབ་ཡོད་ཚོད་མི་འདུག རྒྱ་དམར་གཞུང་ནས་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྲིད་དང༌། ཆོས་ལུགས། རིག་གཞུང་གི་འཚོ་བ་སོགས་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་སྲིད་བྱུས་ལག་ལེན་བསྟར་བར་བརྟེན་བོད་རྒྱལ་ཡོངས་མི་མང་ནས་རྒྱལ་གཅེས་བསམ་པ་གཅིག་མཐུན་ཐོག་ནས་ངོ་རྒོལ་བྱས་པ་རེད།

ཨར་ལན་ཌ་དང༌། མ་ལ་ཤེ་ཡས་ཕུལ་བའི་ཚིག་ཐོ་འདིས་གྲང་དམག་ལ་གནོད་ཐབས་མེད་གཤིས་བོད་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་དང༌། གཞི་རྩའི་རང་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་ལ་དབང་ཤེད་བཙན་གནོན་བྱས་པ་འདི་ལ་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་བྱུང་ཚུལ་དང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་གཞིར་བཟུང་ཆ་འཇོག་དགོས་ལུགས་གསལ་འདུག་པས་ཚོགས་འཐུས་ཚང་མས་དགོངས་བཞེས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡག་པོ་གནང་བའི་རེ་འདུན་ཞུ་གི་ཡིན་ཞེས་གསུངས།

འབེལ་འཇམ་སྐུ་ཚབ་ལོ་རེ་ཀྲན་ (Mr. Loridan) ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། རྒྱ་དམར་ནས་བོད་ལ་མི་རིགས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོག་ཁྲིམས་འགལ་བྱུང་བ་རེད་ཟེར་བ་འདིའི་སྐོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་གསུང་བཤད་ཐེངས་ཁ་ཤས་གནང་འདུག དེ་ཚོར་ཁ་ཤས་ནས་རྫུན་གཏམ་རེད་ཟེར་འདུག ང་ཚོས་བསམ་པར་བོད་ཀྱི་མི་རིགས་ཀུན་སྤྱོད་ཐོག་བཙན་དབང་བྱས་པ་དེ་ཚོ་དངོས་གནས་རང་རེད།

དེ་ལྟར་ཡིན་ན་བོད་དོན་འདི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོབ་ཐང་ཐོག་འབྲེལ་བ་ཡོང་དགོས་ཀྱི་འདུག འོན་ཀྱང་གནས་ཚུལ་འདི་ཧ་ཅང་གི་རྙོག་འཛིང་ཆེན་པོ་འདུག ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༩ ཉིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོར་སྙན་ཞུ་གནང་དོན་རང་བཙན་གཙང་མ་ཡིན་ལུགས་གསུངས་ཡོད་པ་རེད། དེའི་རྒྱབ་གཉེར་དུ་གནས་ཚུལ་འགའ་ཤས་གསུང་གསལ་ལ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༢ ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ ༡༣ པས་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་དྲིལ་བསྒྲགས་གནང་བ་ནས་བཟུང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ བར་རྒྱ་ནག་ནས་བོད་ལ་དབང་ཆ་གང་ཡང་བྱས་ཡོད་པ་མ་རེད། དུས་ཡུན་དེའི་ནང་ལ་བོད་གཞུང་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོངས་ཆིངས་ཡིག་ཁག་ལྔ་ཙམ་བཞག་ཡོད་པ་རེད།

ལྷག་པར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོར་དབྱིན་བོད་དབར་ཆིངས་ཡིག་བཞག་ཡོད་པ་རེད། ཡང་བོད་གཞུང་ནས་ཨ་རི་དང་ཡོ་རོབ། ཨེ་ཤ་ཡའི་ནང་བཅས་པར་ཚོང་གི་དོན་གཅོད་བཏང་བ་དང༌། དེ་བཞིན་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་བར་གནས་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་བསྡད་པ་བཅས་བྱུང་འདུག ཡང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་རྒྱ་གར་མ་སུ་རི་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་ཐོབ་ཐང་དེ་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་པེ་ཅིན་གཞུང་ནས་བོད་ལ་བཙན་ཤུགས་ཀྱིས་དབང་མེད་གྲོས་མཐུན་བཞག་བཅུག་པ་དེ་གནོད་སྐྱོན་ཆེན་པོ་བྱུང་གསུངས་འདུག

གྲོས་མཐུན་དེ་ཡང་གནས་ཚུལ་ག་འདྲ་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་འཇོག་དགོས་བྱུང་བ་གྲོས་མཐུན་གྱི་དོན་གནས་ནས་གསལ་པོ་སྟོན་གྱི་ཡོད་པ་དེ་ནི་བདེན་པ་རེད། དེའི་ནང་པེ་ཅིན་གཞུང་གི་བཅིངས་བཀྲོལ་དམག་བོད་དུ་བསྐྱོད་དགོས་དང༌། བོད་ཞི་བའི་བཅིངས་བཀྲོལ་བྱེད་ཐབས་ལ་ལྷ་ས་གཞུང་ནས་གྲོས་མཐུན་བཀའ་མོལ་གནང་བར་དོན་གཅོད་གཏོང་དགོས་ཀྱང་གསལ་ཡོད་པ་རེད།

དབང་ཆ་ཚང་མ་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ནས་རང་ཡུལ་རྒྱ་དམར་བཙན་དཔུང་གི་སྡིག་རའི་འོག་ཏུ་ཚུད་པའི་གྲོས་མཐུན་དེར་མིང་རྟགས་མི་རྒྱག་ཀ་མེད་བྱུང་འདུག ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༦ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་རྒྱ་གཞུང་ནས་བཟོས་པའི་རྩ་ཁྲིམས་དོན་ཚན་ ༡༢༠ ནང་བོད་ཨོ་ཊོ་ནོ་མི་ཞེས་སྲིད་དོན་རང་སྐྱོང་གི་གཞུང་རང་གནས་ལ་ཁས་ལེན་བྱས་འདུག བོད་དང་འབེལ་འཇམ་དབར་འབྲེལ་བ་གང་ཡང་མེད། མི་རིགས་ཀུན་སྤྱོད་ཐོག་ནས་ཚོང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་བརྟེན་ད་ལམ་བོད་ནང་གནས་ཚུལ་ཐབས་སྡུག་བྱུང་བར་འབེལ་འཇམ་མི་མང་ནས་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། གོང་དུ་ཞུས་པ་ལྟར་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རྣམས་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་རང་མེད་པ་སོང་ཙང༌། ང་ཚོ་བར་གནས་སུ་སྡོད་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་གསུངས།

འབལ་གྷ་རི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཏ་ར་སྦ་ནོབ (Tarabanov) (དམར་ཤོག་རྒྱལ་ཁབ་) ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། ད་བར་ཟླ་ཤས་ཤིག་གི་རིང་ལ་འཛམ་གླིང་གི་གྲང་དམག་འཇགས་ཐབས་སུ་ཚང་མས་འབད་བརྩོན་གནང་སྟེ་གང་ལེགས་འབྱུང་བཞིན་པའི་ཐོག ཉེ་ཆར་ཨུ་རུ་སུའི་སྲིད་འཛིན་ཁུ་རུ་ཤུ་ཅེབ་ཨ་རིར་ཕེབས་ཏེ་བཀའ་མོལ་ཡག་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། འདི་འདྲའི་གནས་སྐབས་སུ་ཁུངས་མེད་ཀྱི་བོད་དོན་ཞེས་པ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུ་བྱས་ན་གྲང་དམག་བསྐྱར་སློང་བྱེད་ཐབས་ཙམ་ལས། གཞན་ཡོང་རྒྱུ་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད། ལས་དོན་འདི་འདྲ་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལ་རྒྱ་ནག་དམར་པོའི་གཞུང་བཀའ་མོལ་གནང་མིའི་གྲས་སུ་ཚུད་པ་མ་བྱུང་ན་ཡོང་ཐབས་རྩ་བ་ནས་མེད་པས། གཡོ་འགུལ་ཡོ་ཆས་བཅའ་བསྡུ་བྱེད་རྒྱུའི་བཀའ་མོལ་གལ་ཆེ་མང་པོ་གནང་དགོས་ཡོད་པས་བོད་དོན་ཞེས་པ་འདི་གནས་སྐབས་བསྐྱུར་འཇོག་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག

མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དོན་ཚན་གཉིས་པའི་ཡིག་འབེབས་བདུན་པར་རྒྱལ་ནང་གི་ལས་དོན་ལ་བྱུས་འཁྲི་བྱེད་རྒྱུ་མེད་པ་གསལ་སྟབས། བོད་ཀྱི་དོན་གནད་ཅེས་པ་འདི་རྒྱ་ནག་ནང་གི་ལས་དོན་ཞིག་ཡིན་པས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་འདི་ནས་བྱུས་འཁྲི་བྱས་ཆོག་གི་མེད་གཤིས་འདི་ལ་ང་ཚོས་ངོ་རྒོལ་ཞུ་རྒྱུ་ཞེས་གསུངས།

ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་ལོའོ་ཅེ (Mr. Lodge) ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། ད་ལམ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་ཆེན་པོ་འདིར་བོད་དོན་སྙན་འབུལ་གནང་བ་བཞིན་ཨར་ལན་ཌ་དང་མ་ལ་ཤེ་ཡ་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་གཉིས་ནས་སྙན་སེང་ཚིག་ཐོ་གྲོས་ཁོངས་སུ་འཇུག་གནང་མཛད་པ་དེ་ལ་ང་ཚོས་དགའ་བསུ་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཨུ་རུ་སུ་དང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཁ་ཤས་ཤིག་ནས་བོད་དོན་གྲོས་ཁོངས་སུ་བཞག་ན་འགྲིག་གི་མི་འདུག་གསུང་མཁན་ཡང་བྱུང་སོང༌། དེ་ཚོའི་ནང་དོན་གནད་གཉིས་ཡོད་པ་རེད།

དང་པོར། ང་ཚོར་རྒྱབ་འགལ་གནང་མི་ཚོས་ཚིག་རྩུབ་ཀྱི་སྡིགས་ར་སྤྲད་དེ་བོད་ལ་རྒྱ་མིས་བོད་མི་མང་པོ་བསད་པ་དེ་དྲང་ཞིང་འོས་པ་ཞིག་རེད་ཅེས་སྤྱོད་ངན་ངོ་སོ་འཁྱེར་ཏེ་ང་ཚོས་ཁས་ལེན་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། རྫུན་གཏམ་དེ་ཚོར་ང་ཚོའི་ངོས་ནས་མགོ་འཁོར་ཐབས་རྩ་བ་ནས་མེད་བརྗོད་རྒྱུ་ཡིན།

དོན་ཚན་གཉིས་པར། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་གཉིས་པའི་ཡིག་འབེབས་བདུན་པར་གསལ་ཚུལ་བརྗོད་དེ་ཚོགས་འཐུས་ཚང་མ་མགོ་རྨོངས་འཇུག་གི་འདུག བོད་འདི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་གནས་སྟངས་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང༌། མི་རིགས་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཐད་རྒྱལ་ཚོགས་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་ལྔ་བཅུ་ང་ལྔ་པའི་ནང་ལ་ཐུགས་ཞིབ་གནང་ན་ལན་འདེབས་གསལ་པོ་ཡོད་པ་རེད།

མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་དང༌། གཞི་རྩའི་རང་དབང་ལ་མི་རིགས་དང༌། ཕོ་མོ། སྐད་རིགས། ཆོས་ལུགས་སོགས་གང་ལའང་དབྱེ་བ་མེད་པར་རྒྱལ་ཚོགས་རྩ་ཁྲིམས་འདིར་ཚང་མས་བརྩི་བཀུར་ཞུ་དགོས་ཡོད་ཅེས་གསལ་ཡོད་པ་མ་ཟད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ནང་དུ་འཁོད་པའི་དོན་གནད་ལ་འགལ་བ་བྱུང་རིགས་ཚོགས་འདུ་འདི་ནས་བཀའ་མོལ་གནང་ཆོག་པའི་དབང་ཆ་ཡོད་ཅེས་འཁོད་པར་བརྟེན། ད་རེས་བོད་ཀྱི་ལས་དོན་འདི་བཞིན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་འགལ་བ་ཞིག་ཡིན་སྟབས་ངེས་པར་བཀའ་བསྡུར་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག

མི་རིགས་ཀུན་སྤྱོད་དང༌། ཐོབ་ཐང་ལ་བཙན་དབང་བྱུང་དང་མ་བྱུང་སྐོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་སྔ་ཕྱིར་གསུང་བཤད་གནང་བ་དེ་ཚོར་ཡིད་ཆེས་གཙང་མ་བྱས་ཏེ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་གི་ཡོད་པ་མ་ཟད། འཇི་ནི་ཝར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་གྲ་སྒྲིག་གི་སྙན་ཞུ་ཞེས་པའི་ནང་ལ་ཡང་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་ལ་ཡ་འགལ་བྱས་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། མི་རིགས་རྩ་སྟོང་འགྲོ་གཞིའི་ལས་ངན་ཚབས་ཆེ་བྱས་པའི་ཁུངས་སྐྱེལ་གསལ་པོ་གནང་ཡོད་པ་རེད།

གནས་ཚུལ་འདི་ཚོ་ལ་བལྟས་ན་བོད་མི་ཚོ་ཆོས་ལ་དད་པ་ཆེ་ཞིང༌། ཞི་བདེ་ལ་གཅེས་པ། མཛའ་གྲོགས་ཅན་དེ་ཚོས་འུ་ཐུག་ཐབས་ཟད་ཀྱིས་སྡུག་ནད་མ་ཐེག་པར་ངོ་རྒོལ་བྱེད་དགོས་བྱུང་འདུག འཛམ་གླིང་སྤྱོད་བཟང་གི་དུས་རབས་འདིའི་ནང་ལ་རྒྱ་དམར་ནས་བོད་མིར་མནར་གཅོད་འདི་ལྟ་བུ་བཏང་བ་ཚང་མས་བརྗེད་རྒྱུ་མེད་པ་ཞིག་བྱུང་བ་རེད།

ཉེ་ཆར་ཕྱི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༥ ཉིན་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་མཆེད་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་ནས་གྲོང་ཁྱེར་འདིའི་གསར་འགྱུར་འགོད་མིར་གསུངས་དོན། བོད་མི་མང་རྣམས་ལ་རང་རང་གི་འདོད་མོས་ལྟར་ཞི་བདེ་རང་དབང་གི་ཐོག་ཏུ་གནས་ཐུབ་པ་ཞིག་གནང་རོགས་གནང་ཞེས་ཞུས་ཡོད་པ་རེད། འདོད་པ་འདི་ལ་ཨ་རིའི་གཞུང་ནས་སེམས་ཤུགས་གཅིག་བསྒྲིལ་གྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་པ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གང་ཅིའི་སྐོར་ལ་བསམ་བློ་ཏན་ཏན་བཏང་སྟེ་ད་རེས་བོད་དོན་འདིའི་སྐོར་ཨར་ལན་ཌ་དང་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་འགོ་ཁྲིད་ཀྱིས་ཚིག་ཐོ་སྙན་སེང་གནང་བ་འདི་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་རྒྱུའི་སེམས་ཐག་བཅད་པ་ཡིན་ཞེས་གསུངས།

བྷེ་རེ་འཛིལ་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཤ་མི་ཀྲི་ (Mr. Schmidt) ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། ཐོག་མར་ང་ཚོ་རྩོད་གླེང་འདིའི་ནང་ལ་ཐེ་བྱུས་བྱེད་རྩིས་མེད་ཀྱང༌། ད་ནངས་བོད་དོན་སྐོར་འཐུས་མི་མང་པོས་གསུང་གླེང་གནང་བར་ཉན་བསམ་བྱས་པར་ད་ཆ་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་གཉིས་ཀྱི་གྲོས་ཆོད་ཚིག་ཐོ་ཕུལ་བ་དེར་ང་ཚོས་རྒྱབ་གཉེར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

འཛམ་གླིང་འདིར་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བར་སྔོན་ལ་སྡུག་བསྔལ་སེལ་དགོས་ཀྱི་རེད། སྡུག་བསྔལ་ལྷག་མ་བསྡད་ན་ལུང་པར་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་རྒྱུ་ཕར་བཞག་མིའི་རང་དབང་དང༌། རྒྱལ་ཁྲིམས་སོགས་རྩ་མེད་དུ་འགྲོ་གི་རེད། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ནང་ནས་ཆོས་ལ་རང་དབང་དགོས་པ་འདི་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་རེད། ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལས་དངོས་པོའི་ཁྱད་ཆོས་འདི་གལ་ཆེ་བ་ཡོང་སྲིད་ཀྱི་མ་རེད།

མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་ཚིག་ཐོ་གནང་བ་དེ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་མ་བྱས་ན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲང་པོའི་བཅའ་ཁྲིམས་དེ་དང་འགལ་འགྲོ་བས་རྒྱབ་གཉེར་ངེས་པར་གནང་དགོས། སྔར་གྱི་མཁས་པ་མང་པོས་དཀའ་སྤྱད་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་དམ་པའི་ཆོས་ཁྱད་པར་ཅན་འདིར་ད་རེས་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་སླེབས་ཡོད་པས་ང་ཚོ་ཚང་མས་བོད་དོན་འདི་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག་ཅེས་གསུངས།

ཕྷ་རན་སི་སྐུ་ཚབ་སྦེ་རར་ཌི་ (Mr. Berard) ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། བོད་དང་རྒྱ་ནག་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་སུ་ཛ་རན་ཞེས་མིང་ཙམ་གྱི་ཁོངས་གཏོགས་སམ། སོ་ཝ་རན་ཀྲི་ཞེས་རང་དབང་རང་བཙན་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང༌། གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་བསྟུན་དགོས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་མཐོང་གི་འདུག དེ་ཡང་གསལ་པོ་ཞུ་ཐབས་མི་འདུག བྱས་ཙང༌། བོད་ཀྱི་དོན་གནད་གྲོས་ཚིག་གཏན་འབེབས་བཟོས་ན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་འདིའི་བཅའ་ཁྲིམས་དོན་ཚན་གཉིས་པའི་ཡིག་འབེབས་བདུན་པ་དང་འགལ་འཛོལ་འགྲོ་ཉེན་འདུག

ཡང་འཐུས་མི་འགའ་ཤས་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་པཎ་ཆེན་ལྷན་དུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༤ ལོར་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་དང་རྩ་ཁྲིམས་གསར་བཟོའི་ཚོགས་འདུར་ཕེབས་ཏེ་རྩ་ཁྲིམས་བཟོས་པ་དེ་ལག་ལེན་བསྟར་བ་རེད་ཅེས་རྒྱུ་མཚན་བྱས་ནས་བོད་ལ་དབང་ཤེད་དང་རྩུབ་སྤྱོད་བྱས་པར་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མི་ཆོག་གསུང་མཁན་འདུག་པ་དེ་ཚོར་ཁས་ལེན་ཞུ་གི་མིན།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་རང་ཡུལ་དུ་བཞུགས་མ་ཐུབ་པར་རྒྱ་གར་དུ་བྲོས་ཕེབས་གནང་དགོས་བྱུང་བ་འདི་ལ་ང་ཚོས་གང་དྲག་བསམ་པའི་བློ་ཕམ་བྱེད་དགོས་ཀྱི་རེད། ང་ཚོའི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་ནས་ཚོགས་འདུ་འདིར་བཀའ་མོལ་གནང་དོན་ལྟར་བོད་ལ་ཆོས་མེད་པ་བཟོས་པ་དང༌། ཞི་བདེར་གཅེས་པའི་མི་མང་ལ་མནར་གཅོད་དང༌། གཞི་རྩའི་རང་དབང་དང་རང་འདོད། རང་བཅོས་ཀྱི་རྩ་དོན་ལ་ཁྲིམས་འགལ་བྱུང་རིགས་ལ་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་བྱུང༌།

སྐུ་ཚབ་ཁག་ནས་གསུང་བཤད་མང་པོ་གནང་སོང་བ་དེ་དག་ཚང་མར་ཞིབ་འཇུག་གིས་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་དང༌། སྔར་ས་རང་གནས་ཡོང་ཐབས་སོགས་ཚང་མས་དྲང་པོའི་ཐོག་ནས་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ཕྱག་ལས་གནང་རོགས་གནང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་ཚོགས་པ་འདིའི་ནང་བོད་དོན་སླེབས་ཀྱང་དེ་དུས་ཞི་ལམ་ཐོག་འགྲིག་ཐབས་ལ་འགྱངས་འཇོག་གནང་འདུག ད་ལམ་བཀའ་མོལ་གནང་བའི་སྙིང་པོར། འཛམ་གླིང་མི་མང་ཀུན་གྱིས་བསམ་འཆར་བཏོན་ཏེ་ཞི་འཇམ་ཡོང་རྒྱུར་ངས་རེ་བ་ཞུ་གི་ཡོད། གནས་ཚུལ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ངས་བར་གནས་ལ་སྡོད་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་གསུངས།

ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡའི་ཚོགས་འཐུས་ནོ་སེག་ (Mr. Nosek) (དམར་ཤོག) ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། བོད་ཀྱི་དོན་གནད་ཅེས་པའི་ཚིག་ཐོ་དེ་འདིར་སླེབས་ཐབས་གཏན་ནས་མེད། འཛམ་གླིང་ནང་སྡུག་བསྔལ་ཞི་བའི་དུས་ཚོད་ཤར་ཏེ་ལག་ལེན་དངོས་སུ་བསྟར་བའི་བསྐལ་བཟང་འདི་ནི་ལོག་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁ་ནང་དུ་བྱེ་མ་བླུག་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་བ་སོང་ཙང༌། ཞི་བདེར་དུག་འདེབས་རྒྱུའི་ཆེད་དུ་བོད་ཀྱི་དོན་གནད་ཅེས་པ་འདི་ལོག་སྤྱོད་པ་ཉུང་ཤས་ཤིག་ནས་བཟོས་པ་རེད།

གཞི་ནས་བོད་ལ་ཟིང་འཁྲུག་ཕྱི་ཟླ་ ༣ ནང་ནས་བྱུང་བ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་སྙན་ཞུ་ཕྱི་ཟླ་ ༩ ནང་ལ་མ་གཏོགས་མ་བྱུང་བར་འགྱངས་དགོས་པའི་གནད་དོན་ག་རེ་བྱུང་བ་རེད། ཕྱི་ཟླ་ ༣ ནང་ཟིང་འཁྲུག་བྱུང་བ་དེ་བོད་མི་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་རེ་ཟུང་ཞིག་གིས་བཟོས་པ་དང༌། འདི་ནི་རྒྱ་ནག་མི་མང་གཞུང་གི་ནང་གི་ལས་དོན་ཞིག་རེད། བོད་ནི་སྔར་ནས་རྒྱ་ནག་དང་བྲལ་ཐབས་མེད་པའི་རྒྱལ་རབས་ནང་འཁོད་པའི་ས་གནས་ཤིག་ཡིན་པ་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྲིད་གཞུང་གི་དགྲ་བོ་ཆེ་ཤོས་ནས་ཀྱང་བོད་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པའི་དག་སྐྱེལ་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་འཐུས་མི་ཚོགས་འདུ་འདིར་མ་བཅུག་པས་མ་ཚད། ད་དུང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞེས་ཚོགས་འདུ་འདིར་གྲོས་བསྡུར་བྱས་པ་འདི་རྒྱ་ནག་མི་མང་ལ་བརྙས་བཅོས་དང༌། བཙན་དབང་བྱས་པ་ཞིག་རེད། ཨར་ལན་ཌ་དང་མ་ལ་ཤེ་ཡ་གཉིས་བློ་ཕམ་ཆེན་པོའི་བེད་སྤྱོད་ཀྱི་ནང་དུ་ཕྱིན་པ་དེ་ལ་རྒྱ་ནག་གཞུང་དང་མི་མང༌། དེ་བཞིན་འཛམ་གླིང་ཡར་ཐོན་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་དང༌། མི་མང་བཅས་ནས་ངོ་རྒོལ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན། ཁོ་ཚོས་བོད་ལ་ངོ་ལོག་བྱུང་བའི་རྫུན་གཏམ་གྱི་གནས་ཚུལ་དེ་དངོས་འབྲེལ་ཡིན་པའི་དག་སྐྱེལ་བྱེད་ཁུལ་གྱིས་འཛམ་གླིང་ཚང་མའི་མདུན་དུ་འཁྱེར་ནས་རྒྱ་ནག་མི་མང་ལ་དམའ་འབེབས་བྱེད་རྩིས་བྱས་པ་རེད།

རྒྱ་ནག་མི་མང་སྲིད་གཞུང་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལ་བཞག་པའི་གྲོས་མཐུན་གཞིར་བཟུང་བོད་ལ་ཞི་བའི་བཅིངས་བཀྲོལ་ཡོང་ཐབས་བྱས་པ་མ་ཟད། མི་མང་གི་དཀའ་བའི་གནས་ཚུལ་ཚང་མ་ཡར་རྒྱས་སུ་གཏོང་ཐབས་དང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་པཎ་ཆེན་གཉིས་ཀྱི་གོ་གནས་དང༌། དབང་ཆ་རང་འཇགས་ཐོག་ཆོས་ལ་དད་པ་རང་མོས་ཀྱང་ཡོད་པ་རེད།

འོན་ཀྱང༌། ལོག་སྤྱོད་མི་སྣ་འགའ་ཤས་ཀྱི་ལག་ཏུ་ཡོད་པའི་ས་གནས་ཀྱི་གཞུང་དང༌། མི་ངན་འགའ་ཤས་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་བཙན་དབང་རྒྱལ་ཁབ་ལ་རང་གི་གཞུང་བཙོང་ཐབས་བྱས་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ནས་བཟུང་རྒྱ་གཞུང་གི་བོད་ལ་དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་དང༌། འཁོར་ལོའི་རྒྱུ་ལམ་ཐོག་བཟའ་བཅའི་འོར་འདྲེན་འཕྲུལ་འཁོར་གནད་ཆེའི་རིགས་དང༌། ལྷ་ས་དང༌། གཞིས་ཀ་རྩེར་གློག་འཁོར་འཛུགས་བསྐྲུན། བོད་ཀྱི་པགས་རིགས་སོགས་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཚོང་ལམ་གསར་འདོན། སློབ་གྲྭ་ཆེ་ཆུང་གསར་འཛུགས་དང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༦ ནས་ཉིན་རེའི་གསར་ཤོག་ཐེངས་དང་པོ་བཙུགས་པ། ལྷ་ས་དང༌། ཆབ་མདོར་སྨན་ཁང་གསར་འཛུགས་སོགས་ཡར་རྒྱས་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་བྱས་ཡོད་ཀྱང༌། ལོག་སྤྱོད་པ་རྣམས་ནས་མི་ངན་ཅིང་ཀེ་ཤེག་དང་ཁ་མཐུན་གྱིས་ངོ་ལོག་མང་པོ་བརྩམས་པ་རེད།

བོད་དོན་ཞེས་པ་ཞུ་མཁན་དེ་ཚོས་ལོག་སྤྱོད་པས་སྔར་ནས་རྒྱུད་འཛིན་བྱས་པའི་འཚོ་བ་དེ་རང་འཇགས་དགོས་ལུགས་ཟེར་བ་འདི་ནི་ལོག་སྤྱོད་པ་ས་བདག་འགའ་ཤས་ཤིག་གི་ཁེ་དབང་སྒྲུབ་ཐབས་དང༌། བོད་མི་མང་ལ་བཙན་དབང་བྱེད་རྒྱུའི་ཆེད་དུ་མ་གཏོགས་གཞན་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད། དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་བོད་ལ་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་ཐོག་ཁྲིམས་འགལ་ཆེན་པོ་བྱས་ཡོད་པ་རེད། དེ་སུས་བྱས་ཟེར་ན་ས་བདག་ལོག་སྤྱོད་དེ་ཚོས་མ་གཏོགས་གཞན་སུ་གང་ཡོད་པ་མ་རེད།

ད་ཉིན་བོད་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་ཐོག་ཞུ་བརྒྱུད་གནང་མཁན་ཚོར་ཞུ་རྒྱུར། བོད་མིའི་ཁྱོན་འབོར་ནས་བརྒྱ་ཆ་ ༧༠ གླ་ཆ་མེད་པར་ས་བདག་རྣམས་ཀྱི་གཡོག་ཏུ་ངན་ལས་བྱེད་དགོས། ངན་ལས་བྱེད་མི་དེ་དག་མི་ཐོག་ནས་མི་ཐོག་བར་མིའི་ཐོབ་ཐང་མེད་པར་ས་བདག་དེ་དག་དང་དགོན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་ལས་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་འོག་ཏུ་སྡོད་དགོས་པ་རེད།

མི་སེར་དེ་ཚོས་འགལ་ཉེས་ཕྲན་བུ་བྱུང་བ་དང༌། ཡང་ན། འགའ་ཤས་ཉེས་པ་མེད་པར་མནར་གཅོད་དང༌། མིག་འདོན་པ་དང༌། སྣ་དང་རྐང་ལག་འབྲེག་པ་སོགས་ཀྱི་ཁྲིམས་གཅོད་བྱས་པ་འཆར་ཅན་ལྟ་བུ་ལས་དོ་སྣང་ཙམ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་རེད། དེ་ལ་སོགས་ལོག་སྤྱོད་པས་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་དང་མི་མཐུན་པའི་ཁྲིམས་འགལ་བྱས་པ་དང༌། གཞི་ནས་བོད་འདི་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པ་སོང་ཙང༌། རྒྱ་ནག་མི་མང་སྲིད་གཞུང་གི་ནང་གི་ལས་དོན་ལ་བརྟེན་ཚོགས་འདུ་འདི་ནས་ཐེ་བྱུས་བྱས་ཆོག་གི་མ་རེད། དེ་ལ་ང་ཚོས་དྲག་ཤུལ་དང་བཅས་ངོ་རྒོལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་གསུངས།

ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་པ་ལིམ་སོལ་ (Mr. Plimsoll) ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་གཉིས་ནས་ཚོགས་འདུ་འདིར་བོད་ཀྱི་དོན་གནད་ཅེས་པའི་ཚིག་ཐོ་ཞིག་འབུལ་གནང་མཛད་སོང་བ་དེ་ལ་ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡའི་གཞུང་གི་དོན་གཅོད་འཐུས་མི་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

བོད་མི་མང་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ལམ་ལུགས་བཟང་པོ་དེ་ལ་བཙན་ཤུགས་ཀྱིས་བཅོས་བསྒྱུར་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལས་དོན་འདི་བྱུང་བ་སྐུ་ཚབ་གཉིས་ནས་གསལ་པོ་གསུངས་འདུག བཙན་ཤེད་དང་དབང་ཡོད་ཀྱི་ཐོག་ནས་བཅོས་བསྒྱུར་བྱས་པ་ང་ཚོས་གསལ་པོ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་སྟབས་དེ་འདྲ་བོད་མིར་གཏན་ནས་བྱས་ཆོག་གི་མ་རེད། འགའ་ཤས་ནས་བཅོས་བསྒྱུར་དེ་ཚོ་ས་བདག་གྲལ་རིམ་རེ་ཟུང་མེད་པ་བཟོ་ཐབས་ལ་བྱས་པ་ཡིན་ཚུལ་དག་སྐྱེལ་གནང་འདུག་རུང༌། ས་བདག་གྲལ་རིམ་ལའང་བཙན་ཤེད་རྩུབ་སྤྱོད་བྱས་ཆོག་གི་མ་རེད།

བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་བསྒྱུར་བཅོས་དགོས་ངེས་པས་དེ་ལ་རྩོད་པ་ཞུ་གི་མེད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་ཀྱང་བཅོས་བསྒྱུར་བྱེད་དགོས་ཞལ་བཞེས་གནང་ཡོད་པ་རེད། ལྷག་པར་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་རྗེས་ལ་བཅོས་བསྒྱུར་ཕྲན་བུ་བྱུང་ཡོད་པ་དང༌། འཛམ་གླིང་ས་གནས་གཞན་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་བྱས་པ་གཞིར་བཟུང་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་བསྟུན་པའི་བསྒྱུར་བཅོས་བྱེད་རྒྱུར་སུས་ཀྱང་དགག་པ་བྱེད་མཁན་བྱུང་ཡོད་པ་མ་རེད།

དོན་གནད་གཙོ་བོ་ནི་བཅོས་བསྒྱུར་བྱེད་སྟངས་སྐོར་ལས་བཅོས་བསྒྱུར་དགོས་དང་དགོས་མིན་སྐོར་རྩོད་པ་བྱེད་དགོས་དོན་མེད། བཅོས་བསྒྱུར་དེ་ཞི་བའི་ཐོག་ནས་བྱེད་དགོས་སམ། རྩུབ་སྤྱོད་དབང་ཤེད་ཐོག་ནས་བྱེད་དགོས་བོད་མི་རང་གི་གནས་ཚུལ་ལ་བསྟུན་ནས་རིམ་བཞིན་བོད་མི་རང་ནས་བྱེད་དགོས་སམ། མི་རིགས་གཞན་ཞིག་ནས་བྱེད་དགོས་ཀྱི་རེད། དྲི་བ་དེ་ཚོ་རང་རང་སོ་སོར་དྲིས་ན་བོད་ལ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་དེ་དག་ནི་རྩུབ་སྤྱོད་དང་དབང་ཤེད་བྱས་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ་པོ་ཡིན་པ་མ་ཟད། བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་དང༌། གཞི་རྩའི་རང་དབང་ལ་རྩ་འཛིན་བྱུང་མི་འདུག་པས་ད་རེས་ཨར་ལན་ཌ་དང་མ་ལ་ཤེ་ཡ་གཉིས་ཀྱི་དྲང་ཞིང་འོས་པའི་ཚིག་ཐོ་འདི་ལ་ངས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་གསུངས། ཆུ་ཚོད་ ༦།༣༠ སླེབས་གཤིས་ད་ཉིན་ཚོགས་འདུ་གྲོལ་ཏེ་སང་ཉིན་མུ་མཐུད་གནང་རྒྱུ་གནང༌།

ཕྱི་ཚེས་ ༢༡ སྔ་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༡༠།༣༠ ཐོག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་ཚུགས། ཚོགས་འདུའི་གཙོ་བཞུགས་ནས་གླེང་སློང་མཛད་དོན་ལྟར།

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཌོག་ཀྲར་ཡུར་ཁུ་ཡ་ (Mr. Urquia) ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌ་གཉིས་ནས་གལ་ཆེའི་དོན་གནད་འདི་རྒྱལ་ཚོགས་གྲོས་ཁོངས་སུ་འཇུག་གནང་མཛད་པ་དེ་ལ་ངས་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་དམར་ནས་བོད་ལ་དམག་དཔུང་བཏང་སྐོར་ཕྱི་རྒྱལ་ཞིག་ནས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་འདུག་པས་རྒྱལ་ཚོགས་གྲོས་ཁོངས་བཀའ་མོལ་དགོས་ལུགས་ཞུ་སྐབས། དབྱིན་ཇི་དང་རྒྱ་གར་སྐུ་ཚབ་ནས་རྒྱ་བོད་ཞི་བའི་ཐོག་འགྲིག་ཐབས་ཡོང་ལུགས་ཞེས་ཕར་འགྱངས་གནང་སོང༌། རྒྱ་ནག་པེ་ཅིན་གཞུང་ནས་དཔུང་དམག་བོད་ལ་བཏང་སྟེ་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་པ་ཞིག་དབང་ཡོད་ཀྱིས་བཞག་བཅུག་པ་དེ་ནི་བོད་གཞུང་གིས་རྒྱུན་དུ་ཁས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་མེད་ཅེས་བརྗོད་མུས་རེད།

གྲོས་མཐུན་འདི་བཙན་ཤེད་ཐོག་ནས་བཞག་བཅུག་པ་ཡིན་མིན་གྲོས་མཐུན་དེའི་གླེང་གཞི་དང༌། དོན་ཚན་ནས་གསལ་པོ་མཁྱེན་ཐུབ་ཀྱི་རེད། བོད་ལ་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་དང་གཞི་རྩའི་རང་དབང་ལ་བཙན་ཤེད་རེད་ཟེར་བའི་རྐྱེན་རྩ་ནི་རྒྱ་དམར་གྱིས་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་རེད། དོན་གནད་འདི་ནི་ངེས་པར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་གནང་དགོས། དེའི་གོང་ལ་བོད་འདི་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ཆ་ནས་གནས་སྟངས་ག་འདྲ་ཡིན་མིན་ཞིབ་འཇུག་ཡག་པོ་ཞིག་བྱེད་དགོས་ཀྱི་འདུག

རྒྱལ་ཚོགས་འདི་ནས་དེ་གསལ་པོ་ཞིག་བཟོ་མ་ཐུབ་པ་ག་རེ་ཡིན་ངས་ཤེས་ཀྱི་མི་འདུག རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞི་བདེ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་རྒྱུ་ཚོགས་པ་འདིའི་ལས་འགན་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟེན་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟག་ཞིབ་བྱེད་མིའི་ཚོགས་པ་ཞིག་ཟུར་དུ་བསྐོ་གཞག་བྱེད་དགོས་ཀྱི་འདུག རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཞུ་ཐོའི་ནང་བོད་ལ་མནར་གཅོད་བཏང་བ་དང༌། མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོས་པའི་སྐོར་སོགས་མང་དག་ཅིག་བཀོད་འདུག

ཁྲིམས་དང་སྲིད་ཀྱི་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ངས་ད་ལྟ་ཞུ་རྒྱུ་མེད་ཀྱང༌། རྒྱ་མིས་བརྗོད་གསལ་ལྟར་བོད་འདི་རྒྱའི་ཞིང་ཆེན་རྩ་བ་ནས་མ་རེད། བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་རང་དབང་སོགས་ལོགས་སུ་རེད། དབྱིན་ཇི་དང་ཕྷ་རན་སིའི་དཔེ་རྩོམ་པ་འགའ་ཤས་ནས་སུ་ཛ་རན་ཀྲི་ཞེས་བརྗོད་འདུག་པ་དེ་སེ་པེན་གྱི་སྐད་ལ་ཝ་སེ་ལ་ཇི་ཟེར་བའི་གནས་སྟངས་ཁྱད་མཚར་པོ་ཞིག་ཀྱང་སྐབས་དེར་བྱུང་ཡོད་པ་འདྲ། ཝ་སེ་ལ་ཇི་ཟེར་བའི་ཚིག་འདི་བྷེ་ར་འཛིལ་གྱི་དཔེ་རྩོམ་པ་ཧིའི་གྲི་ཧན་གྲུ་ཨ་ཀི་ཨོ་ལེར་གྱིས་འགྲེལ་བཤད་སྐྱོན་གསལ་ནང་གི་ལས་དོན་རང་སྐྱོང་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ལས་དོན་གཞུང་གཞན་ཞིག་དང་བསྟུན་དགོས་པ་བཤད་འདུག

རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ཐོག་ལ་གཞུང་ཞིག་ལོགས་སུ་ཁས་ལེན་ཡོང་བ་ལ་རང་དབང་རང་བཙན་མཐའ་གཅིག་ཏུ་དགོས་པ་མ་རེད། དབྱིན་ཇི་དང་རྒྱ་མི། བོད་བཅས་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པ་དང༌། དེ་མིན་གྱི་ཆིངས་ཡིག་ཐོག་ནས་བོད་ནི་རྒྱ་མི་དང་ལོགས་སུ་ཡིན་པ་ཁས་ལེན་གསལ་པོ་བྱས་ཡོད་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་རྒྱ་དམར་ནས་དབང་ཤེད་ཀྱིས་བཞག་བཅུག་པའི་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་ ༡༧ པ་འདིས་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་མེད་པ་བཟོས་འདུག་ཀྱང༌། རྒྱ་ནག་གི་ཁོངས་གཏོགས་སྲིད་དབང་རང་སྐྱོང་གི་གཞུང་ཞིག་ལ་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་དམར་གྱི་དཔུང་དམག་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་མ་བྱས་གོང་བོད་འདི་ཕྱེད་རང་བཙན་ལྟ་བུ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་རང་བཙན་གཙང་མ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག་ཀྱང༌། ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་སའི་སྙིང་ལྟ་བུ་ས་འགག་གལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་སྟེ་པེ་ཅིན་གཞུང་ནས་ལེན་འདོད་ཀྱི་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་རེད། བོད་ལ་ཁྲིམས་མེད་ལུགས་འགལ་གྱི་བྱ་བ་འདི་འདྲ་བྱུང་བར་བོད་དོན་སྐོར་ད་རེས་ཚིག་འཇམ་པོ་འདི་འདྲ་མ་ཡིན་པར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་འདི་ནས་ཚོགས་པ་ཟུར་པ་ཞིག་བཙུགས་ནས་བོད་ནང་ལ་བཏང་སྟེ་བོད་པའི་མི་རིགས་དང༌། རྒྱ་དམར་གྱི་ལས་བྱེད་པ་བཅས་ངོ་སྲུང་ཕྱོགས་རིས་མེད་པའི་ཐོག་ནས་ཆོས་ལ་བརྩི་མེད་ཇི་བྱས། སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར་ལ་བཅོས་བསྒྱུར་ཇི་བྱུང༌། གཉེན་ཚན་བུ་ཕྲུག་སོགས་དམར་གསོད་ཇི་ཙམ་བཏང་ཡོད་མེད། ཡུལ་གཞན་དུ་གྱར་དགོས་བྱུང་བ་སོགས་རེ་རེ་བཞིན་ཞིབ་བརྩད་ནན་ཏན་དང༌། བོད་མི་རང་ནས་བཅོས་བསྒྱུར་ལ་བློ་མོས་ཡོད་ན་བརྗོད་མེད་དང༌། མེད་ཚེ་བློ་མོས་མེད་བཞིན་དུ་དབང་ཤེད་བྱས་མི་ཆོག་པ་སོགས་དགོས་རྒྱུ་དང༌། རྒྱལ་ཚོགས་འདི་ནས་གཞན་མ་བྱུང་ཡང༌། ད་ལྟའི་ཀླ་ཀློའི་བྱ་སྤྱོད་ངན་པ་འདི་ལམ་སང་མཚམས་གཅོད་ཐུབ་པའི་བཀའ་ཁྱབ་ངེས་པར་གནང་དགོས་ཀྱི་རེད་ཅེས་གསུངས།

ནི་ཐར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་སུར་ཆུར་མན་ (Mr. Schurmann) ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། ད་རེས་བོད་དོན་གྱི་ཚིག་ཐོ་འདི་ལ་ཚོགས་འདུ་ནས་ཐུགས་སྣང་ཆེན་པོ་དང་བཅས་འགན་བཞེས་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་དམར་ནས་དམག་དཔུང་གིས་བོད་ལ་བཙན་གནོན་བྱས་རྗེས་དབང་ཡོད་ཀྱིས་བཞག་བཅུག་པའི་གྲོས་མཐུན་ནང་ལའང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་དབང་དང༌། བོད་ཀྱི་སྲིད་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་མེད། དེ་བཞིན་ཆོས་དད་རང་མོས་དང༌། ཡུལ་གོམས་གཤིས་ལུགས་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་མེད། དགོན་པ་གྲྭ་ཚང་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་རྒྱུ་སོགས་མང་པོ་ཞིག་གསལ་ཡོད་ཀྱང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་བཤད་རིམ་པར་རྒྱ་དམར་ནས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་བཅོས་བསྒྱུར་སྣ་ཚོགས་དང༌། རྒྱ་རིགས་ཕོན་ཆེ་ཡུལ་སྤོས་བྱས་པའི་ཉེར་ལེན་གྱིས་འཁྲུག་ཟིང་བྱུང་ལུགས་གསུངས་པར་ང་ཚོས་ཡིད་ཆེས་གཙང་མ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་ཟད། ལྷག་པར་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་ལ་ཁྲིམས་འགལ་ཚོད་མེད་བྱུང་བ་བཅས་དངོས་འབྲེལ་ཡིན་སྟབས་ཚོགས་པ་འདི་ནས་རྟོག་ཞིབ་ནན་ཏན་ཞིག་ངེས་པར་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག

འཛམ་གླིང་འདིའི་ནང་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཁག་རྣམས་ལ་རང་རང་གི་ཁེ་དབང་སྲུང་ཐུབ་པའི་ནུས་སྟོབས་ཡོད་ཀྱང༌། རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཁག་རྣམས་དེ་འདྲ་མེད་པ་སོང་ཙང་ཚོགས་པ་འདི་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཁག་རྣམས་ལ་ཉེན་འགན་སླེབས་ཚེ་ཁོ་ཚོའི་ཐོབ་ཐང་རྣམས་སྲུང་དགོས་པའི་འགན་ཡོད་པར་བརྟེན། ད་རེས་ངས་བོད་དོན་འདི་ལ་རྒྱབ་གཉེར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་གསུངས།

ཨལ་སྦ་ནི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་སྦུ་ཧྲུ་ (Mr. Budo) (དམར་ཤོག) ནས་ཨུ་རུ་སུ་དང་ཕྱོགས་མཐུན་གྱི་གསུང་བཤད་ཐོག་བོད་དོན་ཞེས་པ་འདི་ལ་རྒྱབ་གཉེར་གནང་རྒྱུ་མིན་ཞེས་གསུངས།

རྒྱ་གཞུང་གོ་མིང་ཏང་གི་སྐུ་ཚབ་ (Mr. Tsiang) ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། བོད་ཀྱི་སྐོར་ལ་རྒྱ་ནག་མི་མང་ནས་སྲིད་བྱུས་དགོངས་པ་བཞེས་སྟངས་སྐོར་ལ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་གཙོ་འཛིན་ཅང་ཀེ་ཤེག་ནས་བོད་མི་མང་ལ་གནས་ཚུལ་གནང་གསལ། རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་གཞུང་ནས་བོད་ཀྱི་སྔར་ནས་ཡོད་པའི་ཆབ་སྲིད་དང༌། སྤྱི་ཚོགས་ཆགས་སྟངས། དེ་བཞིན་ཆོས་དང་འཚོ་བ་བཅས་ལ་བོད་མི་རང་གི་བློ་མོས་ལྟར་བྱས་ཆོག་པའི་རྩ་འཛིན་དུས་རྒྱུན་དུ་ནས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

ད་ཉིན་ངོས་ནས་བསྐྱར་བརྗོད་བྱ་རྒྱུར། ཁུངས་མེད་དམར་པོའི་གཞུང་འདི་རྒྱ་ནག་ནས་མཐར་སྐྲོད་དང༌། བོད་མི་མང་ནས་བློ་མོས་ཇི་ཡོད་རང་དབང་གི་ཐོག་ནས་བརྗོད་ཆོག་པའི་དུས་སྐབས་ཤིག་འབྱུང་དུས་ཕྱིན་ཆད་བོད་ཀྱི་སྲིད་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་དང༌། ཐོབ་ཐང་ལ་རང་འདོད་རང་སྤྱོད་ཀྱི་ཁྲིམས་དོན་གཞིར་བཟུང་བོད་མི་རང་གི་བློ་མོས་ཇི་ཡོད་ལག་ལེན་དུ་བསྟར་ཐུབ་པ་ང་ཚོའི་གཞུང་ནས་རོགས་རམ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་ཡོད་པ་རེད། ང་ཚོའི་རྒྱལ་རབས་ནང་དུས་རབས་མང་པོའི་དུས་ནས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང༌། སྲིད་ལ་བརྩི་བཀུར་ཞུས་པ་མ་ཟད། རྒྱ་ནག་ནང་མི་རིགས་གཞན་ཡོད་པ་བཞིན་བོད་ཀྱང་ཆོས་དང་སྲིད། ལམ་ལུགས་སྐད་ཡིག་སོགས་ལོགས་སུ་ཡོད་པར་ད་དུང་སྔར་བཞིན་ཆ་འཇོག་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་རུང༌། བོད་འདི་རྒྱ་ནག་གི་སའི་དུམ་བུ་ཞིག་ཡིན་པ་ཁས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

འོན་ཀྱང༌། རྒྱ་ནག་གི་ཞིང་པ་ཚོ་བོད་ལ་ས་ཆུ་མི་འཕྲོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡུལ་སྤོས་བྱེད་ཀྱི་མ་རེད། ཚོང་ལས་ཀྱི་ཐད་རྒྱ་ནག་ནས་བོད་ལ་ཇ་བཏང་བ་དང༌། བོད་ནས་རྒྱ་ནག་ལ་སྨན་རྒྱུའི་རིགས་གཏོང་བ་སོགས་ཚོང་ལས་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད། རྒྱ་མི་དམར་པོས་བོད་རྩ་བ་ནས་བཟས་པ་འདིས་མའོ་ཡི་རྒྱ་བསྐྱེད་རིང་ལུགས་བྱས་པའི་རྟགས་གསལ་པོ་བསྟན་པ་རེད། རྒྱ་མི་དམར་པོའི་ལྟ་བ་དང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་ལྟ་བ་གཉིས་རྩ་བ་ནས་མཐུན་ཐབས་ཡོད་པ་ཞིག་མ་རེད། ཧང་གྷ་རི་ནང་ལའང་བཙན་དབང་ཇི་བྱུང་ཚང་མས་ཤེས་གསལ་ཡིན། དམར་པོའི་ལྟ་བ་འཛིན་མཁན་ཚོས་རྒྱུན་དུ་ཞི་བདེ་མཉམ་གནས་དགོས་རྒྱུའི་སྐད་ཆ་སྙན་པོ་མང་པོ་ཞིག་ཤོད་ཀྱི་ཡོད།

ཡང་སྙིང་ཧང་གྷ་རི་དང༌། བོད་ལ་ག་རེ་བྱས་ཡོད་མེད་རྟགས་མཚན་གསལ་པོ་ཞིག་བསྟན་ཡོད་པ་རེད། ངས་ད་ཉིན་སྐུ་ཚབ་ཚང་མར་དྲན་གསོ་ཞུ་རྒྱུར། འཛམ་གླིང་གི་སྲིད་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ཚང་མ་དམར་པོའི་ལྟ་སྤྱོད་དང་གཏན་ནས་མཐུན་ཐབས་ཡོད་པ་ཞིག་མ་རེད། དེ་གང་ཡིན་ཟེར་ན། དམར་པོའི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་པ་ཚང་མར་ལོག་སྤྱོད་པ་དང༌། སྒེར་དབང་རྒྱུད་འཛིན་ཞེ་གཅིག་ལ་ཆ་འཇོག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ཚོགས་འདུ་འདི་ནས་བོད་མི་མང་གི་བདེ་སྡུག་དང༌། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་ལ་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག འཛམ་གླིང་ཞི་བདེའི་སྲུང་སྐྱོབ་ལ་དོན་གནད་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་རིམ་པས་མཁྱེན་གྱི་རེད་ཅེས་གསུངས་འདུག

ཕྷི་ལི་པིན་གྱི་སྐུ་ཚབ་ན་ལ་ཀུ་ལི་ཀ་ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། ང་ཚོས་འདིར་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ལ་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཞིག་གིས་དབང་ཤེད་བྱས་པའི་སྐོར་བཀའ་བསྡུར་གནང་གི་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་མིའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བོད་འདི་རྒྱའི་ཁོངས་གཏོགས་ཡིན་ཚུལ་སོགས་གསུངས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཐེ་ཚོམ་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་བསླངས་སོང༌། ཡིན་ཀྱང་རྒྱ་མི་དམར་པོས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་ལམ་ལུགས་རྩ་མེད་བཟོས་པ། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ལ་བརྩི་མེད་བྱས་པ། བླ་མ་དང༌། གྲྭ་པ་མང་པོ་བསད་པ། དགོན་པ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་རྩ་གཏོར་བཏང་བ་སོགས་ལ་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་བྱུང་བར་བརྟེན་ང་ཚོས་ཐབས་ཕྱོགས་གཅིག་གྱུར་ཞིག་ཞུ་དགོས་འདུག་ཀྱང༌། གོང་གི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་ང་བར་གནས་སུ་སྡོད་ཀྱི་ཡིན་ཞེས་གསུངས།

པོ་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་མ་ཡི་ཁ་ལོ་སེ་ཀི་ (Mr. Michalowski) (དམར་ཤོག) ནས་གསུང་བཤད་གནང་སྙིང༌། བོད་ཀྱི་དོན་གནད་ཅེས་པའི་གྲོས་ཚིག་འདིའི་སྐོར་ལ། བོད་འདི་དུས་རབས་མང་པོའི་སྔོན་ནས་ད་ལྟའི་བར་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པ་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་ཀྱང་ཁས་ལེན་བྱས་པ་མ་ཟད། བོད་དོན་འདི་ལ་ངོ་རྒོལ་ཡང་གནང་ཡོད་པ་རེད། དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། ལས་དོན་འདི་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་འདི་ནས་ཐེ་བྱུས་རྩ་བ་ནས་བྱས་ཆོག་གི་མ་རེད། གཞི་ནས་འཛམ་གླིང་ཁྲིམས་ས་གང་དུ་ཡིན་ཡང་རྩོད་གླེང་བྱེད་མི་དང༌། བྱེད་ཡུལ་གཉིས་ཀ་ཡོད་ན་མ་གཏོགས་ཕྱོགས་གཅིག་གི་ཞུ་དབང་ལ་རྩ་འཛིན་མི་བྱེད་པ་མཁྱེན་གསལ་རེད།

རྒྱ་མིར་ནག་སྐྱོན་བཙུགས་པ་དེ་དག་ལ་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་ཁུངས་སྐྱེལ་གཙང་མ་མེད་ན་བདག་སྤྲོད་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད། དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། ཁུངས་མེད་རྫུན་བཟོའི་བོད་དོན་འདི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞི་བདེའི་འཆར་གཞིར་དུག་བཏབ་པ་ལྟར་འགལ་རྐྱེན་བཟོ་རྒྱུ་ཡིན་པ་མ་ཟད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་འདིའི་མཐོང་ཡང་ཆག་རྒྱུའི་གཞི་ཞིག་ཡོང་གི་འདུག་པས་འདི་ལ་ངས་ངོ་རྒོལ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་གསུངས།

རོ་མ་ནི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་མི་ཛིན་སེ་སི་ཀུས་ (Mr. Mezincescu) (དམར་ཤོག) གསུང་བཤད་གནང་སྙིང༌། ད་ལམ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞེས་པ་འདི་བཞིན་དྲག་པོའི་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་མཐུན་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་དང༌། མི་ངན་རེ་ཟུང་ཁ་མཐུན་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་གྱོད་གཞི་བཟོས་པ་ཞིག་རེད། འདི་རྒྱ་ནག་ནང་གི་ལས་དོན་ལ་བརྟེན་ཚོགས་པ་འདི་ནས་བྱུས་འཁྲི་བྱས་ཆོག་གི་མ་རེད། འདིས་ད་ལྟ་རྒྱལ་སྤྱིའི་འཐེན་འཁྱེར་གྱི་བློ་གཡེང་ཇེ་སྡུག་ཏུ་གཏོང་ཐབས་དང༌། གོ་མཚོན་བསྡུ་ལེན་བཀག་བསྡོམས་ཀྱི་ལས་དོན་ཕར་འགྱངས་ཡོང་ཐབས་བཟོས་པ་ཞིག་རེད། དངོས་འབྲེལ་གྱི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྲིད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་འདིའི་འཐུས་མིའི་གྲས་སུ་མ་བཞག་པའི་ཐོག རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཁུངས་མེད་བོད་ཀྱི་དོན་གནད་ཅེས་པ་ཚོགས་འདུའི་གྲོས་ཁོངས་སུ་བཅུག་པ་འདིས་ཉིན་རེ་བཞིན་དྲག་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ཇེ་རྒྱས་ཇེ་འཕེལ་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱ་མིའི་མི་འབོར་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ཐམ་པ་ཁྲོས་ཏེ་རྒྱལ་སྤྱིར་ཞི་བདེར་གནོད་པའི་ལས་འགུལ་ཆེན་པོ་ཞིག་བསླངས་སོང་ཞེས་ངས་ཚོགས་འཐུས་ཚང་མར་དྲན་གསོ་ཞུ་གི་ཡོད།

བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞེས་པ་འདི་དང༌། ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་ལོ་ཅི་ནས་བོད་མིའི་དབང་ཆའི་སྐོར་གསུངས་པ་འདི་ཚོ་སྐྱེས་པ་ནས་མི་ཚེ་གཅིག་གི་སྟེང་ལ་མི་སེར་བྱས་ཏེ་སྡོད་དགོས་པའི་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་སྲིད་ལུགས་ལུགས་ངན་དེ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་གི་ཡིན་གསུང་གི་ཡོད་པ་རེད། གནད་དོན་དེ་ལ་ང་ཚོས་ངོ་རྒོལ་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་ཞེས་གསུངས།

ཨི་ཐོ་པི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་སྦྲི་རི་སབ་ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། ཚོགས་འདུ་འདི་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་གྲོས་ཁོངས་སུ་བཞག་སྟེ་མྱུར་དུ་གྲོས་ཆོད་ཚིག་ཐོར་འོས་བསྡུ་བྱེད་རྒྱུའི་དུས་སྐབས་སུ་སླེབས་ཡོད་པ་རེད། གྲོས་གཞི་འདིས་དེང་སྐབས་སྤྱིར་བཏང་འཛམ་གླིང་གི་གནས་ཚུལ་དང་མཐུན་མིན། བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དངོས་ཡོད་འདིས་བོད་མི་མང་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོད་མེད། ལས་དོན་འདི་ཕྱག་བཞེས་གནང་བ་ཡིན་ན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་མཚན་དོན་དང་མཐུན་མི་མཐུན་སོགས་མང་པོ་ཞིག་གི་ཐོག་བསམ་ཚུལ་ཡོང་སྲིད་ཀྱི་རེད།

མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་གཉིས་ནས་བོད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་འདིར་ཞུ་གནང་ལ་ངས་ལེགས་སོ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཡང༌། དོན་གནད་འདིའི་སྐོར་ལ་སྲིད་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ཆ་ནས་དག་འབུད་བློ་ཁ་ཚིམ་པ་ཞིག་མ་བྱུང་སྟབས་ང་ཚོའི་དོན་གཅོད་ནས་མཉམ་མཐུན་ཞུ་རྒྱུ་ཁག་པོ་བྱས་སོང༌།

དང་པོར། འཐུས་མི་མང་ཆེ་བས་བོད་འདི་རྒྱའི་ས་ཁོངས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་འདུག་པས་དེ་ལྟར་ཡིན་ཚེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ཆ་ནས་བོད་དོན་ལ་བདག་སྤྲོད་གནང་འོས་དང་མི་འོས།

གཉིས་པར། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་དགོས་དོན་དགོངས་འཆར་ཐག་གཅོད་རྒྱུའི་ཡོང་རྐྱེན་གྱི་རྩ་བ་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དངོས་ཡོད་དང༌། དངོས་སུ་བྱུང་བ་རྣམས་ཐུགས་བློ་འཁེལ་བའི་དྲང་བདེན་ཞིག་བྱུང་ཡོད་དམ།

གསུམ་པར། ད་ལྟ་ཐག་གཅོད་རྒྱུའི་དགོངས་འཆར་འདིས་ཐད་ཀར་རམ། ཡང་ན་གཞན་བརྒྱུད་བོད་མི་མང་ལ་ཕན་ཐོགས་པ་ཞིག་ཡོང་གི་ཡོད་དམ།

བཞི་པར། དེང་སྐབས་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་ཡར་རྒྱས་ཡོང་ཐབས་ཀྱི་དགོངས་བཞེས་གནང་བའི་དུས་སྐབས་འདིར་བོད་དོན་འདི་གྲོས་བསྡུར་ཁོངས་འཇོག་རྒྱུའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན་ནམ། དྲི་བ་གལ་ཆེན་པོ་འདི་ཚོར་བཀའ་ལན་བློ་ཁ་ཚིམ་པ་ཞིག་ཡོང་ཐབས་བྱས་ཀྱང༌། བོད་དོན་གྲོས་བསྡུར་ཁོངས་དགོངས་མཐུན་གནང་མཁན་དང༌། རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་ཚོས་དགོངས་འཆར་གསལ་པོ་གསུངས་མ་བྱུང༌།

ཡིན་ནའང༌། བོད་རྒྱ་ནག་གི་ཁོངས་ཡིན་དང༌། མིན་གྱི་དགོངས་འཆར་གསུང་མཁན་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་སོང༌། ང་ཚོས་ཤེས་གསལ་ལ་བོད་འདི་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དགོས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་མཐོང་བྱུང༌། རྒྱ་དམར་ནས་བོད་རྒྱ་ཁོངས་རང་སྐྱོང་གི་དབང་ཆ་ཆེ་ཆུང་ཇི་ཙམ་སྤྲོད་མ་སྤྲོད་དང༌། ལམ་ལུགས་སྒྲིག་འཛུགས་ཇི་འདྲ་བཟོས་མིན་ལ་ཚོགས་པ་འདི་ནས་བྱུས་འཁྲི་གནང་ཚེ་རྐྱེན་རྩ་ཇི་ཡོང་ངས་ཞུ་ཤེས་ཀྱི་མི་འདུག གནས་ཚུལ་གསལ་པོ་ཞིག་མེད་པར་ཚིག་ཐོ་བཟོས་ཚེ་ཕན་ཐོགས་ཡོང་བ་མཐོང་གི་མི་འདུག ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེས་བཀའ་གནང་བ་རྣམས་ལ་གུས་བཀུར་ཞུ་དགོས་ཀྱང༌། ཕྱོགས་གཅིག་གི་བཀའ་མོལ་ཡིན་སྟབས་དེ་གཞིར་བཟུང་གིས་ཚིག་ཐོ་བཟོས་ན་ཕྱོགས་རིས་བྱས་པ་ལྟ་བུར་འགྲོ་ཉེན་ཡོད། གོང་གི་གནས་ཚུལ་གསལ་པོ་མེད་པ་དེ་ཚོ་ལ་བརྟེན་ནས་ངས་ད་དུང་བསམ་ཞིབ་བྱས་ཏེ་འོས་ཐོ་བསྡུ་ལེན་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་གསུངས།

ཧང་གྷ་རིའི་སྐུ་ཚབ་སྤི་ཀྲར་ (Mr. Peter) (དམར་ཤོག) ནས་གསུང་བཤད་གནང་སྙིང༌། བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ག་རེ་ཡིན་པ་མཁྱེན་དགོས། དེ་མཁྱེན་ན་ད་ལྟ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་ཚོ་དང་ཡ་འགལ་བྱེད་རྒྱུ་རེད། བོད་འདི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོའི་རྗེས་སུ་ལུས་པ་ཞིག་སོང་ཙང༌། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་དང་མི་ལྡན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། ལུགས་སྲོལ་རྙིང་པ་དེའི་ནང་ལ་ས་བདག་སྒེར་བཙན་འགའ་ཤས་ཀྱི་འོག་ཏུ་བོད་མི་མང་རྣམས་སེམས་ཅན་དུད་འགྲོ་ལྟར་གནས་ཡོད་པ་རེད།

དེང་དུས་མི་མང་ཚོས་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རྒྱ་ནག་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ཡར་རྒྱས་བྱུང་བ་དང༌། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རྒྱ་གར་དང་ཤར་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡར་རྒྱས་བྱུང་བ་རིམ་བཞིན་ཐོས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚང་མར་བསམ་པ་རྙེད་དེ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་བཀའ་སློབ་དང༌། ཐབས་ཤེས་ཡག་པོ་འདི་གནང་མེད་ན་བོད་ནང་ནང་འཁྲུག་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་རེད། དེ་འདྲ་བྱུང་ན་ད་ལྟའི་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཞབས་འབྲིང་འདི་ཚོ་མཐར་ཐབས་རྩ་བ་ནས་ཡོད་པ་མ་རེད།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་སྤྱི་ཚོགས་རྙིང་པར་གོམས་འདྲིས་ཅན་གྱི་མི་ངན་འདི་ཚོའི་ཁ་དབང་ལ་མ་བཞུགས་པར་རང་གི་སྐྱོང་ཡུལ་བོད་སར་ཕེབས་བཞུགས་གནང་ན་ཡག་པོ་རེད། རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ན་རིམ་གྱི་སྐུ་དབང་ཕྱག་བཞེས་གནང་ཐུབ་ཐབས་སུ་ཕྱིར་ལོག་ཕེབས་རྒྱུ་དེ་ལས་ལྷག་པའི་ཐབས་ཤེས་གཞན་ཡོད་པ་མ་རེད། རྒྱལ་ཚོགས་འདིར་བོད་མིས་སྙན་ཞུ་ཕུལ་བ་དེ་དག་ཚང་མ་ཨ་རིའི་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ནས་བཟོས་པ་ཤ་སྟག་རེད་ཅེས་གསུངས།

དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་སར་སྤི་ཨར་སོན་སྒྲི་སོན་ (Sir. Pierson Dixon) ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། ཉེ་དུས་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དེར་འཛམ་གླིང་ཕལ་ཆེར་ཧ་ལས་ཡོད་པ་རེད། ལྷག་པར་དབྱིན་བོད་གཉིས་རྒྱུན་རིང་གི་མཐུན་ལམ་ཡོད་པ་དང༌། བོད་མི་མང་གི་དབུ་འཁྲིད་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེར་ང་ཚོས་གུས་བཀུར་ཆེན་པོ་ཞུ་མུས་ཡིན་པ་སོང་ཙང༌། གནས་ཚུལ་ངན་པ་དེ་ཐོས་འཕྲལ་ང་ཚོ་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་བྱུང༌།

ཉེ་ལམ་ཕྱི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་ང་ཚོའི་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་མཆོག་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་འདིའི་ནང་གསུང་བཤད་གནང་གསལ་རྒྱ་དམར་དཔུང་དམག་ནས་བོད་མི་མང་ལ་བསྡེབས་གཅིག་བཙན་གནོན་བྱས་པ་དང༌། མཛའ་གྲོགས་ཅན་གྱི་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་སྔར་ནས་འཛིན་པའི་ཁེ་དབང་ལ་བཙན་ཤུགས་བྱས་པ་འདིར་བློ་ཕམ་བྱུང་ཞེས་བཀའ་གནང་ཡོད་པ་རེད། བོད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་འཇུག་རྒྱུའི་སྐོར་ལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་རྩ་ཁྲིམས་དང་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་རྙོག་གྲ་ཇི་ཡོད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་བྱུང༌།

རྒྱ་དམར་ནས་བོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ལ་བཀག་མེད་ཀྱི་རྩ་འཛིན་བྱེད་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཚེ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དོན་ཚན་གཉིས་པའི་ཡིག་འབེབས་བདུན་པའི་ནང་གསལ་ལྟར་གྲོས་ཁོངས་བཞག་ཆོག་དང་མི་ཆོག་སྐོར་དོགས་གླེང་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་རེད། བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་སྐོར་ལ་ངས་བཀའ་མོལ་ཞུ་རྒྱུར་འདོད་པ་མེད། གང་ལགས་ཟེར་ན། གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཐག་མ་ཆོད་པར་བསྡད་ཡོད་པ་རེད། གནས་ཚུལ་འདི་ཚོའི་སྐོར་ལ་ང་ཚོའི་གཞུང་ནས་ཐག་ཆོད་པའི་སྲིད་བྱུས་འདི་འདྲ་རེད་ཅེས་གསལ་པོ་ཞུ་གི་མིན། བོད་ལ་རྒྱ་དམར་ནས་བཙན་ཤེད་ཇི་བྱས་ཚང་མས་མཁྱེན་གསལ་རེད།

ཉེ་ཆར་སུའེ་ཌེན་གྱི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་ནས་གསུང་བཤད་གནང་དོན་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བཀའ་བསྡུར་གནང་རྒྱུ་གལ་ཆེན་པོ་རེད་ཀྱང༌། གྲོས་ཆོད་ཐག་ཆོད་ཀྱི་མིང་ལེན་རྒྱུ་མི་འདུག་གསུང་འདུག དེ་ནི་དངོས་འབྲེལ་རེད། གོང་གི་གནས་ཚུལ་གསལ་པོ་མེད་པ་སོང་ཙང་ཐག་མ་བཅད་པར་འཇོག་རྒྱུ་དེ་ཡག་ཤོས་རེད་བསམ་གྱི་འདུག

བོད་མི་རྣམས་ལ་ཐད་ཀར་རོགས་རམ་ཞུ་མ་ཐུབ་པ་དེ་ལ་ང་ཚོ་བློ་ཕམ་ཡོད་ཀྱང༌། ང་ཚོས་འདིར་གྲོས་བསྡུར་བྱས་པ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་དམར་གཞུང་ནས་བསམ་བློ་གཏོང་བའམ། ཡང་ན་ཁོ་ཚོ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནས་བཀའ་མོལ་གནང་སྟེ་འགྲིག་ཐབས་ཡོང་རྒྱུར་རེ་བ་ཞུ་གི་ཡོད།

ང་ཚོས་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུར་བོད་འདི་སྔར་ལུགས་རྙིང་པ་ཡིན་པ་ཡིད་ཆེས་ཐོག་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་ཀྱང་སྔར་ལུགས་ཡིན་པས་ཞལ་བཞེས་གནང་ཡོད་པ་རེད། ཡིན་ནའང་ཨུ་རུ་སུས་གསུངས་པ་ནང་བཞིན་ཡིད་ཆེས་གནང་རྒྱུ་ཡོད་པ་མ་རེད། བཅོས་བསྒྱུར་སྐོར་ལ་ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡའི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་ནས་བཀའ་མོལ་གནང་བ་ནང་བཞིན་སོ་སོའི་ལུང་པའི་གནས་དུས་འགྲོ་སྟངས་དང་མི་སེར་གྱི་འདོད་པ་ལྟར་བྱས་ན་མ་གཏོགས་དབང་ཤེད་བྱས་ན་འགྲིག་གི་མ་རེད། རྒྱ་མིས་གློ་བུར་བཙན་དབང་གི་ཐོག་ནས་བསྒྱུར་བཅོས་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་མིས་རྒྱ་མིར་ངོ་རྒོལ་མི་བྱེད་ཀ་མེད་བྱུང་བ་དང༌། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་མིས་དྲག་གནོན་བྱེད་དགོས་བྱུང་བ། དེར་བརྟེན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་གཞན་ལ་བྲོས་ཕེབས་གནང་དགོས་བྱུང་བའི་གཞི་རྩ་དེ་རེད།

བོད་ཀྱི་ས་བདག་གྲལ་རིམ་ལམ་ལུགས་རྙིང་པ་དེ་ཚོ་སྔར་ཡོ་རོབ་ལ་བྱུང་བ་དེ་ནང་བཞིན་རེད་གསུངས་པ་དེ་ཚོ་དངོས་འབྲེལ་མ་རེད། བོད་ལ་བལྟ་ཞིབ་ལ་འགྲོ་མི་དེ་ཚོས་བྲིས་པའི་དེབ་ཐོ་དེ་ཚོས་ང་ཚོའི་ཐེ་ཚོམ་སེལ་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད། བོད་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་དེ་ཚོ་རྙིང་པ་རེད་བསམ་གྱི་མི་འདུག གལ་ཏེ་ཆ་བཞག་པའི་དབང་དུ་བཏང་ན་ཡང༌། རྒྱལ་རབས་དང༌། ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་ལུགས་རྣམས་ཡ་འགལ་བྱས་ནས་དངོས་པོའི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ཐོག་ལ་དབང་ཤེད་ཀྱིས་འཁྲིད་ནས་བཅོས་བསྒྱུར་བྱེད་དགོས་ཟེར་བ་གཏན་ནས་འགྲིག་གི་མ་རེད།

མཐའ་དོན་ཞུ་རྒྱུར། ད་རེས་བོད་ལ་གནས་ཚུལ་བྱུང་བ་འདི་མཚོན་ཆའི་རྩེར་བཞག་སྟེ་ལུགས་རྙིང་མ་བཞག་ཀ་མེད་བཟོས་པ་དེའི་རྐྱེན་གྱིས་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་ཡོང་རྒྱུའི་རེ་བ་དེ་ཕྲན་བུའི་རྒྱང་རིང་དུ་བཏང་སོང༌། རྒྱལ་ཁབ་འགའ་ཤས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་ལ་སྡུག་གྱོང་དཀའ་སྡུག་ག་འདྲ་བྱེད་དགོས་བྱུང་ཡང༌། དབང་ཤེད་ཀྱིས་བཅོས་བསྒྱུར་བྱེད་འདོད་མཁན་ཡང་ཡོད་འགྲོ། ངའི་བསམ་ཚུལ་ལ་བྱས་ན། རྒྱལ་ཚོགས་འདིའི་ནང་ལ་འཐུས་མི་ཕལ་ཆེ་བས་གནས་ཚུལ་འདི་ལ་མཉེས་པོ་གནང་གི་མ་རེད། ངའི་བསམ་འཆར་འདི་དང༌། ཚོགས་འདུ་འདིར་གཞན་ནས་དགོངས་འཆར་མང་པོ་གསུངས་པའི་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་འཁུར་དུ་འཁྲི་བ་རྣམས་ལ་ཡིད་མགུ་ཐེབས་ཏེ་རྒྱ་དམར་གྱི་སྲིད་བྱུས་ངན་པ་དེ་ཞི་འཇམ་ལ་གཏོང་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཞུ་རྒྱུ། ཞེས་གསུངས།

ཡུག་ཀེ་རེན་གྱི་སྐུ་ཚབ་པ་ལ་མར་ཆུག (Mr. Palamarchuk) ནས་གསུང་བཤད་གནང་སྙིང༌། ཨུ་རུ་སུས་ཇི་ལྟར་སྤྱི་མཚུངས་གསུངས་པ་བཞིན་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་འདིས་ང་ཚོའི་གལ་ཆེའི་དུས་ཚོད་མང་པོ་ཆུད་གཟོན་གཏོང་གི་འདུག དེ་ལས་རྒྱལ་སྤྱིའི་དྲག་ཆས་བསྡུ་ལེན་གྱི་ཕྱག་ལས་འདི་གལ་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད། ཨ་རིའི་རྩོམ་པ་པོ་ཝི་ལིམ་སྒྲོག་ལ་སེ་ (Mr. William Doughlas) ཟེར་བའི་ཁྲིམས་དཔོན་ཞིག་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༢ ནང་བརྩམས་པའི་དེབ་ནང་བོད་ཀྱི་མི་མང་ལྟོགས་ཤི་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། བོད་ཀྱི་དགོན་པ་ཁག་ལ་འབྲུ་གྲོ་བཀར་འཇུག་བརྒྱབ་པ་དེ་ཚོ་བླ་མ་དང༌། གྲྭ་པ་ཚོས་བཞེས་རྒྱུ་རེད་ཅེས་བྲིས་འདུག བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དེ་ཧ་ཅང་ཐབས་སྡུག་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་བ་ཞིག་རེད་སོགས་གསུངས།

རྒྱ་གར་སྐུ་ཚབ་ཀི་རི་ཤི་ན་མི་ནོན་ (Mr. Krishna Menon) ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། ང་ཚོའི་གཞུང་ནས་བོད་ཀྱི་སྐོར་ཚོགས་འདུ་འདིར་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུར་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་མཐུན་མིན་གྱི་མགོ་རྙོག་དང༌། བློ་གཡེང་གང་ཡང་མེད། དེ་འདྲ་སོང་ཙང་བོད་དོན་བཀའ་མོལ་གནང་དང་མི་གནང་ཞུ་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད། ཚོགས་འདུ་འདིས་བཀའ་མོལ་གནང་འོས་ཤིག་དགོངས་ན་དེ་ཚོགས་འདུ་འདིར་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ་ཞིག་རེད།

གལ་ཏེ་བཀའ་མོལ་གནང་བ་ཡིན་ན་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཞིག་ནས་ནང་ཁུལ་རྙོག་གྲར་བར་འཚང་བྱས་པར་མངོན་གྱི་མ་རེད། མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་ཞུ་ཚིག་ནང་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྙན་ཞུ་གནང་བའི་ཞུ་ཚིག་འཁོད་འདུག ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྙན་ཞུར་དོན་ཚན་དྲུག་འཁོད་འདུག དོན་ཚན་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པར་བོད་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཁས་ལེན་ཡོང་ཐབས་སྐོར་ཞུ་གནང་ཡོད་པ་རེད།

དེ་འཕྲོས་དོན་ཚན་རྣམས་ད་ལྟའི་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་སྐོར་དང༌། ཁྲིམས་འགལ་བྱས་ཚུལ་འཁོད་འདུག ཞུ་བརྒྱུད་གནང་མཁན་གྱི་ཚིག་ཐོའི་ནང་སྲིད་དོན་སྐོར་གང་ཡང་འཁོད་མེད་པ་སོང་ཙང༌། གྲོས་ཚིག་འདི་ལ་ང་ཚོའི་གཞུང་གི་རྩོད་པ་ཞུ་རྒྱུ་མེད། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་སྐོར་ལ་ཚོགས་འདུ་འདིར་དེ་སྔ་ནས་ང་ཚོས་ཞུས་པ་ལས་ལྷག་པ་ཞུ་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད། བོད་མི་མང་དང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཕྱིན་ཆད་སྐོར་ལ་བསམ་བློ་བཏང་ན། བོད་ལ་ཉེ་ལམ་དུས་མི་བདེ་བའི་གནས་ལུགས་བྱུང་བ་དེ་ཚོ་ཚང་མ་འཛམ་གླིང་གི་གནས་ཚུལ་འགྱུར་ལྡོག་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་རེད། གནས་ཚུལ་དེ་ཚོ་ས་བདག་གྲལ་རིམ་རེ་ཟུང་རྩ་མེད་བཟོ་རྒྱུའི་ཆེད་དུ་རེད་བསམ་གྱི་མི་འདུག

འགྱུར་ལྡོག་གང་བྱུང་བ་དེ་ཚོ་ཞི་བདེའི་ལམ་ནས་བྱས་པ་མ་གཏོགས། བཙན་ཤེད་ཐོག་ནས་བྱེད་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཞིག་མ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་བོད་དོན་འདི་ཕན་ཚུན་ཞི་བདེའི་ཐོག་ནས་འགྲིག་རྒྱུའི་རེ་བ་བྱས་ཏེ་ཚོགས་འདུ་འདི་ནས་གནས་སྐབས་འཕར་འགྱངས་བཞག་པ་རེད། དེ་རྗེས་བར་ལམ་ཁམས་པས་ངོ་རྒོལ་བྱས་པ་ལྟ་བུའི་འཁྲུག་ཟིང་བྱུང་བ་རེད། དེ་ཚོ་ལ་བོད་མིས་ལག་བསྒྲིལ་བྱས་ནས་ངོ་རྒོལ་ཆེ་རུ་ཕྱིན་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་རེད།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱ་གར་ནང་ལ་ཕྱག་ལས་ག་རེ་གནང་ཡང་ཁོ་རང་ལ་རང་དབང་ཡོད་པ་རེད། ང་ཚོའི་བསམ་འཆར་ལ། སྲིད་དོན་བྲོས་འབྱོར་བའི་ཐོབ་ཐང་ནང་དུ་བཞུགས་ན་ཡག་པོ་ཡོང་གི་རེད་བསམ་གྱི་འདུག་པ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་མཛད་དཀའ་མི་གནང་བའི་རེ་བ་ཡོད་ཅེས་ང་ཚོས་ཞུས་ཡོད་པ་རེད། བོད་དོན་སྐོར་ལ་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ལུགས་རྙིང་པ་ཞིག་དང༌། ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ལུགས་གསར་པ་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་སླེབས་པའི་དབར་ལ་དལ་པོའི་གོམ་བགྲོད་མ་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལས་རྙོག་འདི་ལྷག་པ་རེད། བོད་ལ་ཟང་ཟིང་བྱུང་སྐབས་རྒྱ་གར་མི་རིགས་རྣམས་ལ་ཧ་ལས་པའི་བློ་གཡེང་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་དེ་སྲིད་ཕྱོགས་ནས་མ་རེད། བོད་དང་རྒྱ་གར་ལོ་རྒྱུས་རིང་པོར་ཆོས་དང་ལུགས་སྲོལ། ཚོང་བཅས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཆེ་བས་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་རེད། ང་ཚོས་བོད་དོན་ལ་བར་འཚང་ཞུ་འདོད་མེད་པའི་ཐོག་རྒྱ་གར་དང༌། རྒྱ་ནག་གཉིས་ཀྱི་མཐུན་ལམ་མུ་མཐུད་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཞུ་གི་ཡོད།

རྒྱ་གཞུང་དགོངས་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་ཙང་བོད་མི་རྣམས་ལ་དཔུང་ཤུགས་མ་ཡིན་པའི་མཛའ་བརྩེའི་ཐོག་ནས་འགྲིག་ཐབས་དེ་ད་དུང་ཡང་ང་ཚོས་རེ་བ་ཞུ་གི་ཡོད། གནས་ཚུལ་འདི་ཚོའི་ཐོག་ལ་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོས་རྒྱ་གར་གྱི་དགོངས་བཞེས་ཇི་ཡོད་འདྲི་གི་ཡིན་གསུང་མི་ཡང་བྱུང༌། ཁྱེད་རྣམ་པའི་དགོངས་པར་བར་ལམ་བོད་འདི་རྒྱ་གར་དང༌། ཤར་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོས་རྒྱབ་སྐྱོར་མ་ཞུས་པ་དེ་ཚོ་ང་ཚོ་རྒྱ་མིར་ཞེད་སྣང་གི་བྱས་པ་རེད་དགོངས་རྒྱུ་མེད། རྒྱ་ནག་ཉེ་འགྲམ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་སོང་ཙང་རྒྱ་མིའི་བློ་དང་མི་མཐུན་པ་ཞིག་བྱེད་འདོད་མེད།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ད་ལྟ་སྐུ་ན་ཕྲ་ཞིང༌། ད་བར་བོད་མི་མང་གི་དབུ་འཁྲིད་གནང་སྟེ་ཁོ་ཚོ་ཚང་མས་བརྩི་འཇོག་ཆེན་པོ་ཞུ་གི་ཡོད་པ་རེད། ཁོ་རང་ནས་ཀྱང་བོད་མི་མང་གི་བདེ་ཐབས་ཐུགས་ཤུགས་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་དགོངས་བཞེས་གནང་གི་ཡོད་པ་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་མི་རིགས་སྤྱིའི་སེམས་ཤུགས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཆེན་པོ་འགུགས་ཐུབ་པའི་ནུས་པ་ཡང་ཡོད་པ་རེད།

དེ་འདྲ་ཡིན་ཙང༌། རིམ་པས་འཛམ་གླིང་སེམས་ཤུགས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་གར་ལ་བྲོས་འབྱོར་བོད་མི་ཆིག་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་སྐོར་དང༌། བོད་དུ་ཡོད་པའི་མི་མང་བཅས་ཀྱི་བདེ་ཐབས་ལ་མཚན་གནས་ཐོབ་ཐང་དང༌། སྐུ་དབང་རང་འཇགས་ཀྱི་ཐོག་ལ་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཞུ་གི་ཡོད། ད་རེས་གྲོས་ཐག་བཅད་པའི་ཚིག་ཐོ་འདི་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཞིབ་ཏུ་བྱས་ཚེ་དེས་ལམ་སང་ཕན་ཐོགས་ཡོང་གཞི་མི་འདུག དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། ང་ཚོ་བར་གནས་སུ་སྡོད་རྒྱུ་ཡིན།

འོན་ཀྱང༌། ང་ཚོས་བོད་མིར་ཤ་ཚ་མེད་པ་དང༌། རྒྱ་དཀར་ནག་གི་མཐུན་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁྱད་པར་བྱས་པ་ཞིག་མིན། ད་བར་འདི་ནང་བཀའ་མོལ་ག་ཚོད་བྱུང་ཡང་ཐབས་ཤེས་ཀྱི་ལེ་འགྲིག་ཐུབ་པ་གང་ཡང་མི་འདུག འགྲིག་པའི་ཐབས་ཤིག་འདུག་ན་ང་ཚོ་ཡིན་ན་ཡང་རུང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་སུ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་རུང༌། ཚོགས་འདུ་འདིའི་གཙོ་འཛིན་ཡིན་ཡང་རུང་སུ་ཞིག་ནས་ལེ་འགྲིག་གི་ཕྱག་ལས་གནང་ཐུབ་ན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མིའི་ལས་འགན་འགྲུབ་པ་རེད། ཅེས་གསུངས།

ཨེག་ཀོ་ཀྲོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་འགའ་ཛ་མན་ (Mr. de Guzmen) ནས་གསུང་བཤད་ཀྱི་སྙིང་པོར། བོད་ཀྱི་མི་རིགས་ལ་ཐབས་སྡུག་གི་བྱ་བ་དེ་ཙམ་བྱུང་བ་དེ་ཟུར་དུ་བཞག་ནས་བོད་དོན་བཤད་ན་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེར་གནོད་ཀྱི་འདུག་གསུངས་པ་དེ་ཁྱད་མཚར་པོའི་བྱ་བ་ཞིག་རེད།

དཔེར་ན། མི་བསད་པའི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་ཞིག་སྤུངས་ནས་འདི་ཞི་བདེ་ཡིན་གསུངས་པ་དང་ཁྱད་པར་མི་འདུག བོད་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་རུང་མིན་རུང༌། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་ལ་བཙན་དབང་བྱས་པའི་སྐོར་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་དང་མཐུན་པའི་ཕྱག་ལས་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག ཚོགས་པ་འདི་རྒྱལ་སྤྱིའི་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པས་གཞན་མ་བྱུང་རུང༌། བཙན་ཤེད་བྱེད་མཁན་འདི་ལ་དེ་འདྲ་བྱས་ཆོག་གི་མ་རེད་ཅེས་ངེས་པར་གསུང་དགོས་ཀྱི་འདུག ཅེས་གསུངས།

སྦེ་ལོ་ར་ཤི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀེ་སེ་ལེབ་ (Mr. Kiselev) (དམར་ཤོག) ནས་ཀྱང་ཨུ་རུ་སུ་དང་ཕྱོགས་མཐུན་ཞིག་གསུངས།

ཝེ་ནི་འཛུ་ལའི་སྐུ་ཚབ་སོ་ས་རོ་ཌེ་རིག་སེ་ (Mr. Sosa Rodriguez) ནས་གསུང་བཤད་ཀྱི་སྙིང་པོར། མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌས་ཕུལ་བའི་ཚིག་ཐོ་འདི་དངོས་འབྲེལ་བྱུང་འདུག ང་ཚོའི་གཞུང་དང༌། མི་མང་ནས་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་ཐོག་རྒྱུན་དུ་རྒྱབ་གཉེར་ཞུ་མུས་ཡིན། ད་ལན་བོད་མིར་རང་རང་གི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་དགོས་པ་འདི་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་འདི་ནས་བདག་སྤྲོད་དང་འབྲེལ་བའི་ཁྲིམས་འགལ་བྱེད་མིར་མ་འགྲིག་པའི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་མ་ཐུབ་ན་ཚོགས་པ་འདིའི་ལས་འགན་མ་འགྲུབ་པའི་ཐོག མཐོང་དང་བརྩི་འཇོག་ཀྱང་ཆུང་དུ་འགྲོ་རྒྱུ་དང༌། ལྷག་པར་འཛམ་གླིང་ནང་ཡར་རྒྱས་དང་རང་དབང་ཐོག་འབད་བརྩོན་བྱེད་མཁན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ངུ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཤུགས་ཉམས་སྐྱོན་ཆེན་པོ་བྱེད་རྒྱུ་མ་ཟད། མཐར་ཐུག་གི་རེ་སའི་ཡུལ་ཡང་མེད་པར་འགྲོ་རྒྱུ་རེད། ཅེས་གསུངས།

དེ་ནས་སླར་ཡང་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་ཀ་མིལ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་ཨ་ཡེ་ཀན་གཉིས་ནས་ཕྱོགས་མཐུན་གསུང་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། འཛམ་གླིང་འདིའི་ནང་ལ་སྒྲིག་ཁྲིམས་ཡོང་ཐབས་ལ་ཚོགས་པ་འདི་བཙུགས་པར་སོང༌། ལས་འགན་འདིའི་ནང་ནས་གཡོལ་ཐབས་མེད། བོད་ལ་བཙན་དབང་མནར་གཅོད་ཇི་བྱས་ང་ཚོ་ཚང་མས་ཤེས་གསལ་མ་ཟད། རྒྱ་མིས་དེ་འདྲ་མ་བྱས་ཟེར་རྒྱུ་ཕར་བཞག ད་དུང་ངན་བྱས་ངོ་འཁྱེར་གྱིས་བྱས་པ་དེ་ཚོ་དྲང་བདེན་ཡིན་པའི་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱ་ཐབས་བྱས་པ་རེད།

དེ་ཡིན་ན་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ལ་གོ་བ་ཡག་པོ་ཞིག་བསྐྱོན་ཏེ་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ལ་དབང་ཤེད་འདོད་པ་ལྟར་བྱས་ཆོག་གི་འདུག་གམ། ད་རེས་བོད་ལ་གནས་ཚུལ་ག་འདྲ་བྱུང་བ་དེ་ནང་བཞིན་ཚོགས་འདུ་འདིར་ཕེབས་པའི་སྐུ་ཚབ་སོ་སོའི་རྒྱལ་ཁབ་དང༌། མི་སེར་ཐོག་བྱུང་བ་ཡིན་ན་ག་འདྲ་ཡོང་གི་རེད་དགོངས་པ་བཞེས་རོགས།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་སྙན་ཞུ་གནང་བའི་ནང་ནས་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་སྐོར་ལ་གླེང་སློང་ཞུས་མེད་ཀྱང༌། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་དང་རང་དབང་ཐོབ་ཐང་གི་སྐོར་ནས་ཞུས་པ་ཡིན་ན་ཤིན་ཏུ་ས་ཐག་རིང་ཞིང༌། ལུང་ཁུག་མི་འབོར་ཆུང་ཆུང་དེ་རྣམས་ལ་ཚང་མས་རྒྱབ་གཉེར་གནང་བའི་རེ་འདུན་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། དེ་དག་ལ་བདག་སྤྲོད་མ་བྱས་ན་ཁྲིམས་འགལ་བྱེད་མི་རྣམས་སྤོབས་པ་བསྐྱེད་རྒྱུ་དང༌། ཁྲིམས་མཐུན་བྱེད་མི་ལུང་པ་ཆུང་ཆུང་དེ་ཚོའི་མི་རིགས་སེམས་ཤུགས་ཉམས་པའི་སྐྱོན་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུ་དངོས་དོན་རེད། ཅེས་གསུངས།

དེ་ནས་ཚོགས་འདུའི་དབུ་འཛིན་ནས་ད་ཆ་ཚོགས་འཐུས་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་འཆར་གསུང་བཤད་གནང་གྲུབ་པས་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང༌། ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་གཉིས་ནས་ཕུལ་བའི་ཚིག་ཐོ་འདི་ལ་གྲོས་ཆོད་ཐག་བཅད་ཆོག་དང་མི་ཆོག་གི་མིང་ཐོ་འོས་ཐོ་མ་ལ་ཤེ་ཡ་ནས་དབུ་འཛུགས་བྱེད་དགོས་གསུང་པ་ལྟར་རང་ཕྱོགས་ལ་རྒྱབ་གཉེར་གནང་མི་མ་ལ་ཤེ་ཡ། གྷི་རི་སི། འགོ་ཐ་མ་ལ། ཧའེ་ཏེ། ཧོན་ཀྲུ་ར་སི། ཨེའི་སི་ལན་ཌ། ཨི་རན། ཨར་ལན་ཌ། ཨི་སི་རལ། ཨི་ཏྲ་ལི། ཉི་ཧོང༌། འཇོར་ཌན། ལའོ་སེ། ལའེ་སྦི་རི་ཡ། ལག་སིམ་སྦག མེག་སི་ཀོ ནེ་ཐར་ལན་ཌ། ནིའུ་ཛི་ལན་ཌ། ནི་ཁ་ར་ཀོ་ཝ། ནོར་ཝེ། པ་ཀི་སི་ཐན། པ་ན་མ། པེ་ར་སྒུ་ཧེ། པི་རུ། ཕྷི་ལི་པིན། སུའེ་ཌེན། ཐའེ་ལན་ཌ། ཀྲུ་ནི་ཤི་ཡ། ཏྲར་ཀི། ཨ་རི། ཡུ་རུ་སྒུ་ཧེ། ཝེ་ནི་འཛུ་ལ། ཨར་ཅན་ཀྲི་ན། ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ། ཨོ་སེ་ཀྲི་རི་ཡ། སྦོ་ལི་ཝི་ཡ། བྷ་རེ་འཛིལ། ཁེ་ན་ཌ། ཅི་ལི། གོ་མིང་ཏང༌། ཀོ་ལོམ་སྦི་ཡ། ཀྱུ་པ། ཌན་མག ཨེག་ཀོ་ཀྲོར། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་བཞི་བཅུ་ཞེ་ལྔ། གྲོས་ཚིག་ལ་ངོ་རྒོལ་གནང་མི་གཞན་ཕྱོགས་ཧང་གྷརི། པོ་ལན་ཌ། རོ་མ་ནི་ཡ། ཡུག་ཀེ་རེན། ཨུ་རུ་སུ། ཨལ་སྦ་ནི་ཡ། འབལ་གྷ་རི་ཡ། སྦེ་ལོ་ར་ཤི་ཡ། ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་དགུ། བར་གནས་སུ་བཞུགས་མི་ཕྷིན་ལན་ཌ། ཕྷ་རན་སི། གྷ་ན། རྒྱ་གར། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ། ཨི་རག ལ་བྷེ་ནོན། ལི་སྦི་ཡ། མོ་རོ་ཀོ། བལ་ཡུལ། སྤུ་ཅུ་གྷལ། སའུ་ཐི་ཨ་ར་སྦི་ཡ། སེ་པེན། སུའུ་ཌན། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། ཨ་རབ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། དབྱིན་ཇི། ཡེ་མན། ཡོ་གོ་ས་ལ་ཝི་ཡ། ཨ་ཕྷེ་གྷ་ནི་སི་ཐན། འབེལ་འཇམ། འབར་མ། ཀམ་སྦོ་ཌི་ཡ། སེ་ལོན། ཌོ་མི་ནི་ཀན། ཨི་ཐོ་པི་ཡ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་གིས་ཞུ་ཚིག་ལ་བར་གནས་སུ་བཞུགས་རྒྱུའི་གྲོས་ཆོད་བཞག་སྟེ་རྒྱལ་ཁ་ཆེན་པོ་ཐོབ། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་གསལ་པོ་མཁྱེན་མིན་ལ་བརྟེན་པས་བར་གནས་སུ་བཞུགས་དགོས་བྱུང་སྐོར་དང༌། འགོ་ཐ་མ་ལ་ཡ་དང༌། ཏྲར་ཀིའི་སྐུ་ཚབ་ནས་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་ཞུ་ཚིག་ལ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཀྱི་གསུང་བཤད་དང༌། ཨུ་རུ་སུ་ནས་ད་ལམ་དྲང་པོ་བྱུང་མིན་སྐོར། ཀོ་སེ་ཀྲ་རི་ཀ་དང་ཨི་སི་རལ་གཉིས་ནས་ཀྱང་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་ཞུ་ཚིག་ལ་མཐུན་ཕྱོགས་ལྟ་བུའི་གསུང་བཤད་གནང༌། གོང་གསལ་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་མིང་རྣམས་གཟིགས་བདེའི་ཆེད་ཟུར་འདོན་གྱིས་གཤམ་དུ་བཀོད་ཡོད།

In favour- Federation of Malaya, Greece, Guatemala, Haiti, Honduras, Iceland, Iran, Ireland, Israel,Italy, Japan, Jordan, Laos, Liberia, Luxembourg, Mexico, Netherlands, New Zealand, Nicaragua, Norway, Pakistan, Panama, Paraguay, Peru, Philippines, Sweden, Thailand, Tunisia,Turkey, United States of America, Uruguay, Venezuela, Argentina, Australia, Austria, Bolivia, Brazil, Canada, Chile, China, Colombia, Cuba, Denmark, Ecuador, El Salvador.

Against- Hungary, Poland, Romania, Ukrainian Soviet Socialist Republic, Union of Soviet Socialist Republics, Albania, Bulgaria, Byelorussian Soviet Socialist Republic, Czechoslovakia.

Abstaining- Finland, France, Ghana, India, Indonesia, Iraq, Lebanon, Libya, Morocco, Nepal, Portugal, Saudi Arabia, Spain, Sudan, Union of South Africa, United Arab Republic, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, Yemen, Yugoslavia, Afghanistan, Belgium, Burma, Cambodia, Ceylon, Dominican Republic, Ethiopia.

གོང་གསལ་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་གསུང་བཤད་གནང་བའི་ངོ་བཤུས་ཁག་ཟུར་འབུལ་ཞུས་ཡོད། ཚོགས་ཁང་དེ་གའི་ནང་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ནས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོར་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་གསུང་བར་ཕེབས། གོང་གསལ་རྒྱལ་ཁ་ལེགས་ཐོབ་བྱུང་བའི་གནས་ལུགས་སྐོར་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་ལམ་སང་སྙན་ཏར་འབུལ་ལམ་ཞུས།

ཕྱི་ཚེས་ ༢༣ ཉིན་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་རྒྱབ་གཉེར་གནང་མིའི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞེས་པའི་བཀའ་ཏར་སྩལ་བ་རྣམས་འབུལ་བར་ངོ་བསྐྱོད་ཞུས།

ཕྱི་ཚེས་ ༢༤ ཉིན་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་ཕྱི་བློན་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་གཙོས་སྐུ་ཚབ་ལས་བྱེད་རྣམས་ལ་ལའོ་རན་ཀྲི་ཞེས་པའི་ཟ་ཁང་ནང་དགོང་དྲོའི་གསོལ་ཚིགས་ཟབ་རྒྱས་ཕུལ། དེའི་སྐབས་ཨར་ལན་ཌའི་ཕྱི་བློན་ལ་བོད་མི་བྲོས་འབྱོར་བའི་ཁོངས་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་སློབ་ཕྲུག་གཏོང་ཕྱོགས་དང༌། རོགས་རམ་སྐོར་བཀའ་མོལ་ཞུས།

ཕྱི་ཚེས་ ༢༨ ཉིན་རྒྱལ་ཚོགས་དྲུང་ཆེ་ཌོག་ཀྲར་ཧ་མེ་ཤོར་གྱི་སྐུ་མདུན་ལ་བཅར་ཏེ་བོད་མི་བྲོས་འབྱོར་བར་སྐྱོབ་གསོའི་རོགས་རམ་གནང་ཕྱོགས་སྐོར་བཀའ་མོལ་ཞུས། གོང་གསལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ལས་དོན་ཟིན་ཉིད་ནས་མ་ཐོན་བར་རོག་ཕེ་ལར་གྱི་གཏོང་རྩ་དང༌། ཨ་རིའི་གློ་བུར་སྐྱོབ་གསོ་ཚོགས་པ། འཛམ་གླིང་ལྷན་ཁང་ཚོགས་པ། ཕོར་གྲི་གཏོང་རྩ། ཀྲོ་ས་ཀྲོར་གྱི་གཏོང་རྩ། ཀི་འར་གྱི་ཚོགས་པ། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཁོངས་བྲོས་འབྱོར་སྐྱོབ་གསོའི་ལས་ཁུངས་ཆེན་པོ། དེའི་ཡན་ལག་འཇི་ནི་ཝར་ཡོད་པ་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྐྱོབ་གསོ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དབུ་འཛིན། ཝ་ཤིན་ཊོན་ཨ་རིའི་གཞུང་རང་གི་སྐྱོབ་གསོའི་ལས་ཁུངས་བཅས་ཚང་མར་ངོ་བཅར་དང་འབྲེལ་སྐུ་ཚབ་ངོ་མ་སོ་སོར་མཇལ་འཕྲད་བཀའ་མོལ་ཞུས་པའི་སྙིང་པོར།

འདི་ལོ་ཟླ་ ༣ ནས་བྲོས་འབྱོར་བོད་མི་སེར་སྐྱ་ཕོ་མོ་མི་གྲངས་ཆིག་ཁྲི་གསུམ་སྟོང་སྐོར་དང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༨ བར་སྔ་རྗེས་བྲོས་འབྱོར་མི་གྲངས་ཆིག་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་སྐོར་བཅས་རྒྱ་གར་ས་ཐོག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནས་རྗེས་འབྱོར་བ་རྣམས་ལ་རྒྱ་གར་དབུས་སྐྱོབ་གསོའི་ལས་ཁུངས་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་སྐྱོབ་གསོ་ཁག་ནས་སྐབས་འཕྲལ་གྱི་རོགས་རམ་ཕྲན་བུ་ཡོང་མུས་ཀྱང༌། སླད་དེ་དག་གི་འགྲོ་འདུག་དང༌། ཕྱིན་ཆད་བོད་གཞུང་མི་མང་དང་བཅས་པར་ཕན་ཁྱད་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་དགོངས་འཆར་ཇི་གནང་ལྟར་བོད་མི་བྲོས་འབྱོར་སྔ་རྗེས་ ༢༥༠༠༠ ཁོངས་ནས་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་ཆུ་ཚད་གང་འཚམས་སླེབས་པ་དང༌། སླེབས་རྒྱུ་བསྡོམས་སློབ་ཕྲུག་ཕོ་མོ་བཞི་བཅུ་ནས་ལྔ་བཅུའི་བར་ཡོད་པ་དེ་དག་ཕྱི་རྒྱལ་སློབ་གྲྭ་ཆེ་ཁག་ལ་གཏོང་རྒྱུར་སློབ་ཡོན་རོགས་རམ་ཡོང་བ།

ཡང་ལོ་གཞོན་ ༣༠༠ ཐམ་པ་མ་སུ་རིར་སློབ་གྲྭ་ཚུགས་ཐབས་ལ་མཐུན་རྐྱེན་རོགས་རམ་དང༌། སླད་སློབ་སྦྱོང་གི་རོགས་རམ་ཡོང་བ། ཆོས་བྱེད་བླ་སྤྲུལ་དང༌། དགེ་འདུན་ཆིག་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་སྦག་ས་ས་གནས་སུ་དགོན་པ་གསར་ཆགས་ཀྱིས་ནང་ཆོས་སློབ་གཉེར་གནང་མུས་དེ་དག་ལ་འཚོ་བའི་རོགས་རམ་དང༌། ཡང་ལོ་རྒས་ ༥༠༠ སྐོར་ཌ་ལ་ཧའོ་སེར་ཡོད་པ་དེ་དག་ལའང་འཚོ་བའི་རོགས་རམ། ཕྱོགས་མཚུངས་ལག་ཤེས་པ་མི་གྲངས་ཆིག་སྟོང་སྐོར་ཌ་ལ་ཧའོ་སེར་བཟོ་ལས་ཆུང་ངུ་བྱེད་བཞིན་པ་དེ་དག་ལ་འཚོ་བ་དང༌། ལག་ཤེས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་རོགས་རམ་ཡོང་བ།

ཡང་བོད་མི་ཕོ་མོ་ཆིག་སྟོང་སྐོར་ཨ་རིའི་ཁུལ་དུ་གཞིས་ཆགས་སུ་ཡོང་རྒྱུར་དེ་དག་ལ་ཡོང་ཆོག་པའི་བཀའ་དང༌། སྡོད་ཡུལ། ལས་ཀ་ཐུབ་ཐབས་བཅས་ཀྱི་རོགས་རམ་ཡོང་བ། དེ་འཕྲོས་བོད་མི་རྣམས་རྒྱ་གར་དང༌། གཞན་ཡང་ཕྱི་རྒྱལ་གང་རུང་དུ་སྐྱོབ་གསོའི་ཁོངས་ལ་བརྟེན་མ་དགོས་པར་གནས་སྐབས་གཞིས་ཆགས་ཡོང་ཐབས་སོགས་གོང་གསལ་ཚོགས་པ་རྣམས་ནས་གང་ལ་ཇི་འོས་ཀྱི་རོགས་རམ་གནང་རོགས་ཞུས་པའི་སྐུ་ཚབ་ཁག་སོ་སོའི་ལན་འདེབས་རྣམས་ཤོག་ལྷེ་ཟུར་འབུལ་ཞུས།

ཕྱི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༣༠ ཉིན་ཝ་ཤིན་ཌོན་རྒྱལ་ཡོངས་གསར་འགྱུར་ཚོགས་པ་ (National Press Club) དང༌། སྐུ་ཚབ་ཁག་ལ་གསོལ་ཚིགས་དང་བཅས་གསུང་བཤད་གནང་བར་ཕེབས་དགོས་སྙན་སེང་སྔོན་འབྱོར་ལྟར་ཆུ་ཚོད་ ༡༢ ཐོག་ཕེབས། དེར་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་དཔོན་རིགས་དང་གསར་འགྱུར་འཐུས་མི་ ༣༠༠ ལྷག་ཙམ་ལྷན་འཛོམས་གནང་འདུག ཉིན་དགུང་གསོལ་ཚིགས་གྲུབ་ཉིད་རྒྱལ་ཡོངས་གསར་འགྱུར་ཚོགས་པའི་གཙོ་འཛིན་ཝིལ་ལེམ་ཞུ་བ་ནས་བོད་དོན་གསུང་བཤད་མདོར་བསྡུས་གནང་མཇུག་འདི་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རྒྱས་བཤད་ཞུས་པའི་ཚིག་གཞིར། ད་ཉིན་ཕྲན་ཚོ་འདིར་མགྲོན་འབོད་གནང་སྟེ་ཁྱེད་རྣམ་པར་བར་ལམ་བོད་ནང་རྐྱེན་ངན་དང༌། དཀའ་སྡུག་ཇི་འདྲ་བྱུང་བའི་གནས་ལུགས་མདོར་བསྡུས་ཤིག་ཞུ་རྒྱུའི་དུས་སྐབས་བྱུང་བར་དགའ་སྤྲོ་ཆེན་པོ་བྱུང༌།

རྒྱ་ནག་པེ་ཅིན་གཞུང་གི་བཀའ་འབྲེལ་བཞིན་རྒྱ་དམར་དམག་དཔུང་གིས་བོད་ཀྱི་ས་ཆའི་ཐོབ་ཐང་ལ་ཁྲིམས་འགལ་ཚོད་མེད་བྱས་པ་ནས་བཟུང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ནས་གནས་ཚུལ་མགོ་རྙོག་དེ་དག་ཞི་བའི་ལེ་འགྲིག་ཡོང་ཐབས་ལ་ཐུགས་བརྩོན་གང་ཡོང་གནང་ཡོད་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོར་རྒྱ་དམར་དམག་དཔུང་གི་མེ་མདའི་རྩེ་གྲིའི་འོག་ཏུ་དབང་མེད་ཀྱིས་བཞག་བཅུག་པའི་གྲོས་མཐུན་དེས་དེ་སྔོན་ལོ་ ༥༠ རིང་བོད་རང་དབང་གི་གནས་ཚུལ་ཆགས་སྟངས་ལ་གནོད་སྐྱོན་ཆེན་པོ་བྱུང་སོང༌།

གཞུང་དང་མི་མང་ནས་ལུགས་མཐུན་ཁས་ལེན་མ་བྱས་པའི་གྲོས་མཐུན་དེའི་ནང་ལ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་དབང་རང་འཇགས་དང༌། བོད་ནང་གི་སྲིད་བྱུས་རང་སྐྱོང་སོགས་ཇི་སྙེད་ཅིག་ཡོད་ཀྱང༌། དེ་ཚོ་ཚང་མར་བརྩི་མེད་བྱས་པ་རེད། ཁོ་ཚོའི་བསམ་བློའི་གཙོ་བོ་ནི་བོད་མི་རྣམས་རྩ་མེད་བཟོ་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་ཡོད་པར་བརྟེན་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་རབས་ནང་ཡོང་མ་མྱོང་བ་ལྟ་བུའི་བོད་མི་དྲག་ཞན་མེད་པ་ཚང་མ་སྡེབས་གསོད་བྱེད་རྒྱུའི་ལས་འགོ་ཞིག་བཙུགས་པ་རེད། དེ་ལྟ་བུའི་ཁྲིམས་འགལ་བྱས་པ་སོང་ཙང༌། བོད་མི་རྣམས་འུ་ཐུག་སྟེ་རང་རང་གི་དོན་དུ་བསྡེབས་ལངས་ངོ་རྒོལ་མི་བྱེད་ཀ་མེད་བྱུང་བ་རེད། ད་དུང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་བདེ་འཇགས་ཡོང་ཐབས་ལ་འབད་བརྩོན་ཞེ་དྲག་གནང་ཡང༌། རྒྱ་དམར་ནས་ཤེས་བཞིན་ལམ་དུ་མ་བཏང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རང་ཡུལ་བཞག་སྟེ་རྒྱ་གར་ཕྱོགས་བྲོས་ཕེབས་མི་གནང་ཀ་མེད་བྱུང་བ་རེད།

ད་དུང་རྒྱ་དམར་ནས་བཙན་ཤུགས་དང༌། མནར་གཅོད་ཇེ་ཆེར་བཏང་སྟེ་ད་ལྟ་བོད་ནང་ཡོད་པའི་མི་མང་སེར་སྐྱ་ཚང་མ་སྡུག་བསྔལ་མུན་ནག་གི་འོག་ལ་བསྡད་ཡོད་པ་རེད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་ཏེ་ཞི་བདེ་དྲང་བདེན་ཐོག་འགྲིག་ཐབས་བཀའ་མོལ་ཐེངས་མང་པོ་ཞིག་གནང་ཡང༌། བདག་སྤྲོད་ཆ་འཇོག་མ་བྱུང་སྟབས་ཐབས་ཤེས་གཞན་མེད་པར་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་སྙན་ཞུ་དང༌། ཞི་བདེར་གཅེས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ནས་བདེན་སྐྱབས་གནང་རོགས་གནང་ཞེས་ཞུ་སྐུལ་མི་གནང་མཐུ་མེད་བྱུང་བ་རེད།

བཀའ་དྲིན་ཆེན་པོའི་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ནས་བོད་དོན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུ་བརྒྱུད་དང༌། དེ་བཞིན་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་སྐུ་ཚབ་ནས་ཀྱང་བདེན་པའི་རྒྱབ་གཉེར་ཡང་དག་པ་གནང་བྱུང་བའི་ངས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞེས་ཞུ་གི་ཡོད།

མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོ་འདི་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གྲོས་ཐག་བཅད་པའི་ཚིག་ཐོ་འདིས་བོད་མི་མང་ནས་ཞི་བདེ་དང༌། རང་བཙན་བསྐྱར་དུ་ལོན་ཐབས་ཀྱི་འབད་བརྩོན་ལ་སེམས་འགུལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཐེབས་སོང༌། ང་རང་གི་དྲང་འབྲེལ་ཐོག་ནས་ཞུ་རྒྱུར། ད་ལམ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚིག་ཐོའི་ནང་ང་ཚོའི་རེ་བ་བྱས་པ་བཞིན་མ་བྱུང་རུང༌། ཞི་བདེར་གཅེས་སྲུང་འཛིན་མཁན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ནས་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ལ་བཙན་དབང་མནར་གཅོད་བྱས་པ་ངོས་ལེན་གནང་བ་དེ་ལ་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་དགའ་བསུ་གནང་གི་ཡོད་པ་མ་ཟད། རིང་མིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་རྣམས་ནས་དབུ་འཁྲིད་བར་བཞུགས་མཛད་པ་དེ་བོད་དོན་ཞི་བའི་ཐོག་ལེ་འགྲིག་ཡོང་ཐབས་གནང་རྒྱུར་རེ་བ་ཆེན་པོ་གནང་གི་ཡོད། བོད་ཀྱི་དོན་གནད་གཉིས་ལ་ངས་འགྲེལ་བཤད་ཕྲན་བུ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

དང་པོར། འཛམ་གླིང་མང་ཆེ་བས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་དངོས་འབྲེལ་ཇི་ཡིན་མ་རྟོགས་པ་དང༌། གོ་འཛོལ་ཡོད་པ་དེར་ང་ཧ་ཅང་གི་བློ་ཕམ་བྱུང༌། ཉེ་ལམ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ནས་དབུ་འཛུགས་ཀྱིས་གསུངས་གསལ། བོད་ནི་དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་རྒྱ་ནག་དང་བྲལ་ཐབས་མེད་པའི་སའི་དུམ་བུ་ཞིག་རེད་གསུངས་པ་དེ་དྲང་བདེན་ཞིག་མ་རེད། ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ནས་ཀྱང་རང་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་རབས་ལའང་ཞིབ་གཟིགས་མ་གནང་བའི་སྐྱོན་ཞིག་རེད།

དེ་སྔོན་ཨུ་རུ་སུ་དང་སོག་པོ་གཉིས་ཀས་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཁས་ལེན་བྱས་པ་མ་ཟད། འདྲ་མཉམ་གྱི་ཐོག་ནས་བོད་དང་སྲིད་དོན་འབྲེལ་བ་ཡང་གནང་ཡོད། བོད་གཞུང་ནས་ཨུ་རུ་སུར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༡ ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་གནང་སྟེ་གཙོ་འཛིན་མཇལ་འཕྲད་ཐོག་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཕྱག་བྲིས་ཐོག་ནས་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་གནང་ཡོད། དེ་བཞིན་ཕྱི་སོག་དང་བོད་གཉིས་ཆིངས་ཡིག་བཞག་སྟེ་ཕན་ཚུན་རང་དབང་རང་བཙན་གཙང་མ་ཡིན་པའི་ཁས་ལེན་ཡང་བྱས་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༧ ལོར་ཨུ་རུ་སུ་དང་དབྱིན་ཇིའི་དབར་ཆིངས་ཡིག་བཞག་སྟེ་བོད་ལ་རྒྱ་མིའི་དབང་ཆ་ཕྲན་བུ་ཡོད་པ་གསལ་ཡོད་ཀྱང༌། ཆིངས་ཡིག་དེ་གའི་ནང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༤ ལོར་དབྱིན་བོད་གཉིས་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་དེ་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་གཤིས། དེའི་ནང་ལ་རྒྱ་ནག་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་སྤྱི་མཚུངས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཤིག་ལ་ཆ་འཇོག་བྱས་ཡོད་གཤིས་ཚང་མས་ཞིབ་གཟིགས་ངེས་པར་དགོས་ཀྱི་འདུག

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོར་དབྱིན་ཇི་དང་རྒྱ་ནག བོད་བཅས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་དབང་ཆ་འདྲ་མཉམ་ཐོག་ནས་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པའི་ཟུར་ཐོའི་ནང་དབྱིན་ཇིས་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་ཐོག་ཁས་ལེན་གཙང་མ་བྱས་ཡོད་པ་རེད། དེ་ལ་བརྟེན་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་རྒྱ་གར་ནས་བོད་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་ཏུ་དམག་མཁོའི་ཡོ་ཆས་འོར་འདྲེན་བྱེད་རྩིས་སྐབས་བོད་གཞུང་བར་གནས་སུ་བསྡད་དེ་ཁས་ལེན་མ་གནང་བས་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་བོད་རང་བཙན་དུ་ཁས་ལེན་གནང་བ་རེད།

དབྱིན་གཞུང་དང་བོད་གཉིས་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པའི་དོན་གནད་དང་གཞུང་གཉིས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་བྱེད་ཕྱོགས་ཐོག་ནས་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་ཐོབ་ཐང་ལ་ཁས་ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ ལོར་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་རྩིས་མ་གནང་བར་ལྷ་སར་མཐུན་བསྒྲིལ་སྐུ་ཚབ་ཀྱང་འཇོག་གནང་མཛད་པ་རེད། དེ་བཞིན་ཁྱིམ་མཚེས་བལ་ཡུལ་དང་འབྲུག་ཡུལ་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཀྱང་ཡོད་པ་རེད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ལོར་བོད་གཞུང་ཚོང་གི་དོན་གཅོད་སྐུ་ཚབ་གྱི་ལག་འཁྱེར་ལ་ཨ་རི་དང་དབྱིན་ཇི། ཕྷ་རན་སི། ཨི་ཏྲ་ལི་སོགས་ནས་བོད་འདི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་ཁས་ལེན་གནང་ཡོད་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོར་རྒྱ་དམར་ནས་དབང་ཡོད་ཀྱིས་བཞག་བཅུག་པའི་གྲོས་མཐུན་དེའི་ནང་ལའང་བོད་དེ་ལོ་བཅུ་ཕྲག་འགའ་ཤས་རིང་རྒྱ་མིའི་དབང་ཆའི་ཕྱིར་བསྡད་པ་ངོས་ལེན་བྱས་སྟབས་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་བཀའ་མོལ་དེ་ཚོ་དབུ་མ་འཚོས་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད། རྩོད་མེད་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་གནས་ལུགས་གོང་གསལ་ལ་བརྟེན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་དམར་དམག་དཔུང་བོད་སར་འཛུལ་སྐབས་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་ལས་དོན་འདི་གསལ་པོ་བསྟན་ཡོད་པ་རེད།

དོན་གནད་གཉིས་པ་ཞུ་རྒྱུར། ཁྱེད་རྣམ་པས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་ཞུ་གནང་གསལ། རྒྱ་དམར་ནས་བོད་ལ་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ལས་བརྒལ་བའི་མནར་གཅོད་བརྡབ་གསིག་བྱས་པར་བོད་ནང་སྐུ་ཚབ་ཅིག་བཏང་སྟེ་ཞིབ་གཟིགས་མཛད་རོགས་ཞུ་གནང་ཐོག་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་ལྷན་ཚོགས་ནས་མནར་གཅོད་ཇི་བྱས་ཞུ་ཐོ་སྔོན་ཕུལ་གནང་བ་དང༌།

ད་དུང་རིང་མིན་ཞིབ་རྒྱས་ཤིག་འབུལ་གནང་མཛད་རྩིས་འདུག་པ་བཅས་བདེན་པའི་གནས་ལུགས་སྙན་སེང་དང་འབྲེལ་ཞི་བདེའི་ཐོག་ནས་ལེ་འགྲིག་ཡོང་ཐབས་ཁོ་ན་ལས། རྒྱ་དམར་ལ་དགྲར་འཛིན་གྱི་ཁོ་ཚོས་མནར་གཅོད་ལུགས་འགལ་ཇི་བྱས་གསལ་བསྒྲགས་བྱེད་པར་ཡོང་བ་མིན་སྟབས། གནས་ལུགས་ཁུངས་བདེན་བརྗོད་པ་དེ་ཚོར་ཡང་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ནས་སྐྱོན་བཙུགས་པ་དེ་རྣམས་ཁུངས་མེད་ཀྱི་རྫུན་གཏམ་ཆེད་བཟོས་བྱས་ལུགས་གསུངས་འདུག་པ་ངས་ཁོ་རང་སྒེར་ལ་ཞུ་རྒྱུར།

སྐྱོན་བརྗོད་འདི་རྣམས་ཁུངས་མེད་བཟོས་པ་ཞིག་ཡིན་ཚེ་མང་པོའི་ཚིག་ལན་ཞུ་མ་དགོས་པར་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་སྙན་ཞུ་འབུལ་གནང་ལྟར་བདེན་འབྲེལ་ཡོད་མེད་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་བོད་ནང་གཏོང་གནང་མཛད་ཚེ་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ནས་ངེས་པར་དགའ་བསུ་ཞུ་གནང་མཛད་དགོས་ཀྱི་རེད། ང་རང་ཚོའི་ངོས་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཁོངས་ནས་ཕྱོགས་རིས་མེད་པའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་གཏོང་གནང་མཛད་རྒྱུ་བྱུང་ན་བཀའ་ཇི་གནང་བརྩི་བཀུར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་ཚོགས་འདུའི་ནང་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ནས་རྒྱ་དམར་གྱི་རྟག་ཏུ་འཆལ་གཏམ་བཟོས་པ་ནང་བཞིན་བོད་ལ་ངན་ལས་བྱེད་མི་རྣམས་ས་ཞིང་དང་མཉམ་དུ་འཕོ་འགྱུར་བྱེད་རྒྱུའི་ལམ་ལུགས་ཡོད་ལུགས་གསུངས་སོང་བ་དེ་འདྲའི་རིགས་རྩ་བ་ནས་མེད། ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ནི་དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་ཕྱི་རྒྱལ་དང་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་མ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ལུགས་རྙིང་པ་ཞིག་ལ་སྲུང་བརྩི་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དངོས་འབྲེལ་ཐོག ས་ཞིང་གི་བདག་པོ་རྣམས་སྒེར་དབང་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་བཟོ་དབྱིབས་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང༌། དབྱིན་སྐད་དུ་ཙ་སྦི་ཀྲམ་ཞེས་པའི་ངན་ལས་པ་དང་འདྲ་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད།

གཞུང་སྒེར་ཆོས་བཅས་ཀྱི་ས་ཆའི་ཐོག་མི་སེར་ཡོད་རིགས་ཚང་མར་རང་རང་ས་ཞིང་དང་ས་ཁང༌། རྩྭ་ས། ནགས་ཚལ་སོགས་ཡོད་པ་རེད། མི་སེར་སོ་སོས་གཞུང་ལ་ཐོབ་ཐང་གི་ཁྲལ་སྣེ་སེལ་ཞིག་དང༌། ས་བདག་ལ་ས་ཁྲལ་ལྟ་བུར་དུད་ཁག་རེ་ནས་ཞིང་ལས་སུ་འགྲོ་མིའམ། ཡང་ན་གཡོག་ཁོངས་སུ་མི་རེ་ཡོང་ན་དེ་བྱིངས་ནང་མི་ཡོད་རིགས་རྣམས་རང་རང་ལྟོ་གོས་ཐབས་འཚོལ་དང༌། ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་ག་རེ་བྱས་ཀྱང་རང་འདོད་ལྟར་བྱས་ཆོག་པ་མ་ཟད་ས་བདག་གམ། རྫོང་གཞིས་ལས་འཛིན་ནས་ཁྲིམས་མཐུན་མ་བྱུང་ཚེ་དབུས་ལྷ་ས་གཞུང་ལ་ཐད་ཀར་སྙན་འབུལ་ཐོག་ཞིབ་དཔྱོད་ཞུས་ཆོག་པའི་དབང་ཆ་ཡོད།

ད་ལྟའི་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བསྐྱེད་བཞེས་གནང་རྗེས་རྒྱ་ཁྱབ་གཞུང་སྒེར་ཆོས་བཅས་ཀྱི་མི་སེར་ལ་ཁྲལ་ཆག བུན་ཆག་གིས་འཚོ་སྐྱོང་མང་པོ་གནང་བ་མ་ཚད། ད་དུང་ས་ཞིང་རྣམས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ལམ་ལུགས་སྤྱི་མཚུངས་མོས་སྙོམས་ལེགས་བཅོས་གནང་རྒྱུའི་དགོངས་བཞེད་ཀྱིས་མིང་དོན་མཚུངས་པའི་ལས་ཁུངས་གསར་འཛུགས་གནང་ཐོག ལེགས་བཅོས་ཕྱག་བཞེས་གནང་རྒྱུའི་དགོངས་འཆར་གནང་བར་བོད་ལ་ཡོད་པའི་རྒྱ་དམར་དཔོན་རིགས་ནས་འཕར་འགྱངས་སྲིད་བྱུས་ཁོ་ན་བྱས་ཏེ་དགོངས་འཆར་ཕྱག་བཞེས་གནང་ཐུབ་པ་མ་བྱུང་ཞིང༌།

ཡང་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ནས་རྒྱ་དམར་གྱིས་ལོ་དགུའི་རིང་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་བཏང་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་གསུངས་སོང་བར་བོད་ནང་ཡོད་པའི་འབྲུ་རིགས་ཚང་མ་ཁོ་ཚོས་བཟས་ཏེ་བཟའ་བཅའི་རིན་ཐང་བརྒྱ་འགྱུར་དུ་འཕར་བ་དང༌། བོད་ཀྱི་ས་བདག་མང་པོའི་ས་ཞིང་འཕྲོགས་པ་དང༌། ཉེས་མེད་བསད་པ། གླ་ཆ་མེད་པར་ངན་ལས་བསྐུལ་བ། རྒྱ་རིགས་ཕོན་ཆེ་གཞིས་ཆགས་སུ་འབྱོར་བ་སོགས་ཁོ་རང་ཚོའི་འདོད་པ་ལྟར་བཙན་དབང་གིས་བཅོས་བསྒྱུར་བྱས་པར་བརྟེན་བོད་མི་རྣམས་བསྐྱར་ལངས་མི་བྱེད་ཀ་མེད་བྱུང་བ་རེད།

བོད་སྲིད་གཞུང་གི་འགྲོ་སྟངས་ནི་མི་མང་ལ་རང་དབང་ཡོད་པའི་ལུགས་སྲོལ་དང་ཆ་འདྲ་བར་བོད་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོར་མི་དམངས་མཐོ་དམན་དྲག་ཞན་ཚང་མའི་འཐུས་མི་ཡོད་པ་རེད། ཚོགས་འདུ་ཆེན་པོ་འདི་གལ་ཆེའི་སྐབས་མ་གཏོགས་རྟག་ཏུ་ཚུགས་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་རེད། ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོ་འདི་ནས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ལ་རྒྱུད་བསྐུལ་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

ཚོགས་འདུ་འདིར་ད་དུང་མི་དཀྱུས་ཀྱི་འཐུས་མི་མང་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་དགོངས་འཆར་ཞིག་ཡོད་ཀྱང༌། དེ་བཞིན་གོང་ལྟར་རྒྱ་དམར་ནས་དགག་བྱ་བྱས་ཡོད་པ་རེད། སྐུ་ཞབས་རྣམ་པ། ད་ལྟ་ཞུས་པའི་གནས་ལུགས་འདི་བཞིན་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་མདོར་བསྡུས་ཧེ་བག་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན། ང་ཚོའི་དམིགས་ཡུལ་དང༌། བསམ་གཞི། དེང་བར་གྱི་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གསལ་པོ་ཞིག་མཁྱེན་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཞུ་གི་ཡོད།

བོད་མི་མང་ནས་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་དོན་དུ་འཐབ་འཛིང་ཁག་པོ་འདིའི་སྐབས་སུ་འཛམ་གླིང་གི་ཚགས་ཤོག་མཁན་རྣམས་ནས་མུ་མཐུད་དེ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་རོགས་རམ་གང་ཐུབ་གནང་སྐྱོང་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཨ་རིའི་གཞུང་དང་མི་མང་ནས་འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ངུ་རྣམས་རང་དབང་ལོན་ཆེད་དུ་རོགས་རམ་ཤུགས་ཆེ་གནང་གི་ཡོད་པ་དང༌། མི་རིགས་ཁག་གི་རང་འདོད་རང་སྤྱོད་ལའང་རྒྱབ་གཉེར་ཆེན་པོ་གནང་གི་ཡོད་པར་བརྟེན་དེང་སྐབས་བོད་མི་རྣམས་འཇིགས་སྐྲག་སྡུག་བསྔལ་འདི་ནས་ཐོན་ཐབས་སེམས་གསོ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་དོན་དམ་གྱི་རོགས་རམ་གནང་རོགས་གནང་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཞེས་གསུང་བཤད་དང༌། དྲི་བ་ཁག་ལ་དྲིས་ལན་ཞུས།

ཕྱི་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༨ ཉིན་ཨ་རི་གཞུང་གི་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ནས་མེ་ཀྲོར་སྤོལ་ལེ་ཤག་ཀ་ལབ་ཏུ་ཉིན་དགུང་མགྲོན་འབོད་གནང་བར་བཅར། དེ་ནས་ནེའུ་ཡོག་ཏུ་ཕྱིར་ལོག་ཐོག་ཧོ་ནོ་ལུ་ལུར་བོད་མི་བྲོས་འབྱོར་བར་སྐྱོབ་གསོའི་ཚོགས་འདུ་ཞིག་ལ་ཡོང་དགོས་ཏར་འབྱོར་ལྟར་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཚབ་ཏུ་ཕེབས་དགོས་ཞུས།

ཕྱི་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༨ ཉིན་ནིའུ་འཇར་སིར་སོག་པོའི་དགོན་ཁག་གསུམ་ལ་ཆོས་མཇལ་དང༌། སོག་རིགས་རྣམས་ལ་འཚམས་འདྲི་བྱས།

ཕྱི་ཚེས་ ༩ ཉིན་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ཚོགས་འཐུས་མི་སྐུ་ཞབས་ལོའོ་ཇིར་ཐོན་མཇལ་ཞུ་བར་ཕྱིན། ཁོང་ནས་ངས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མར་ཞུ་ཡིག་འབུལ་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཞུ་མུས་མ་ཟད། ངའི་གུས་བཏུད་ཀྱང་འབུལ་གནང་ཡོད་པ་ཞེས་གསུངས།

ཕྱི་ཚེས་ ༡༠ ཉིན་ཨར་ལན་ཌའི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་ལ་ཐོན་མཇལ་ཞུ་བར་ཕྱིན། ཁོ་རང་ནས་ཐུགས་འདོད་གནང་བ་ལྟར་བོད་གཞུང་རྒྱལ་དར་ཞིག་ལ་འགྲེལ་བཤད་དང་བཅས་ཕུལ་བར་དགྱེས་མཉེས་ཐོག་གསུངས་གསལ། ངས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་གུས་འདུད་ཡོད་ཅེས་ཞུ་གནང་སོགས་ངོ་ལས་ཚང་མས་བྲལ་མི་ཕོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་གནང༌། ང་ཚོས་ཀྱང་ད་བར་ཕྱག་ལས་གནང་རིགས་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། ད་དུང་སྔར་བཞིན་སྐྱབས་འཛིན་ཞུས། དེ་ནས་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་གཞུང་ཚབ་ངོ་ལས་སར་ཕྱོགས་མཚུངས་ཞུས།

ཕྱི་ཚེས་ ༡༡ ཉིན་མི་མང་འབྲེལ་བཟོའི་ལས་ཁུངས་སོགས་དགའ་ཉེ་ཚང་མར་ཐོན་མཇལ་ཞུ་བར་ཁྱུག་ཙམ་ཕྱིན། དགོང་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ ༧།༣༠ ཐོག་དགའ་ཉེ་ངོ་ཤེས་མང་པོས་སྐྱེལ་མ་དང་བཅས་འབེའུ་ཡེ་སེའི་གནམ་གྲུའི་ཐོག་དབྱིན་ཡུལ་དུ་ཐོན། ཕྱི་ཚེས་ ༡༢ ཉིན་ལོན་ཌོན་ལ་གནམ་གཤིས་ཡགཔོ་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཨི་སི་ཀོ་ཊར་ལན་གྱི་ས་ཁོངས་སི་རི་སི་ཝིག་དང༌། དེ་ནས་སྒེ་ཊ་ཝིག་སོགས་བརྒྱུད་དགོང་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༦ ཐོག་ལོན་ཌོན་དུ་འབྱོར། ྋགོང་སྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་ཕྲན་ཚོ་ལོན་ཌོན་ལ་བདེ་འབྱོར་བྱུང་ལུགས་དང༌། སང་ཉིན་ཕྱི་བློན་མཇལ་འཕྲད་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་སྙན་ཏར་འབུལ་ལམ་ཞུས།

ཕྱི་ཚེས་ ༡༣ ཉིན་སྔ་དྲོ་དབྱིན་ཡུལ་བོད་དོན་ཚོགས་པའི་སྤྱི་ཁྱབ་མཇལ་འཕྲད་སྐབས་ཁོང་ནས་གསུངས་དོན། ང་ཚོའི་ལག་ཏུ་དབྱིན་སྒོར་ ༡༥༠༠ སྐོར་ལག་བསྡུས་ཡོད། ཉེ་ཆར་ཀ་སྦུག་ཧོམ་སེ་ནས་བོད་པའི་སློབ་ཕྲུག་གི་ཆེད་དུ་ཞལ་འདེབས་བསྐུར་དགོས་ཟེར་བ་དངུལ་ཕྲན་བུ་བཏང་ན་འགྲིག་མིན་ད་དུང་མུ་མཐུད་ཞལ་འདེབས་བསྡུ་རྒྱུར་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་བཀའ་ཡིག་དང༌། སྐུ་པར་ཕྱག་རྟགས་འབྱར་མ་ཞིག་གསོལ་རས་གནང་ཐུབ་ན་གང་ཅིའི་ཁྱད་པར་ཡོད་ཚུལ་སོགས་གསུངས་པ། ཀ་སྦུག་ཧོམ་སེར་ཕྱག་དངུལ་གནང་ཕྱོགས་སྐོར་སོགས་ང་ཚོ་མ་སུ་རིར་བཅར་ཏེ་མཛད་བདེའི་བཀའ་ལན་ཕུལ་ཆོག བཀའ་ཡིག་དང་སྐུ་པར་ཡང་སྙན་ཞུས་ཀྱིས་འབུལ་ལམ་ཞུ་ཆོག་པ་སོགས་ཞུས།

དེ་ནས་དགོང་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ ༤།༣༠ ཐོག་དབྱིན་གཞུང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་སུ་བཅར་བར་ཕྱི་བློན་ལས་ཐོག་སི་ཝན་ལོ་ཡེ་གྲི་དང་ཕྱག་རོགས་སུ་བོད་དོན་སྐོར་ལ་ལྟ་ཞིབ་གནང་མི་ནའི་འཇལ་འགྲན་ཇི་ཞུ་བ་དང་ལྷན་ཐོག་མཇལ། ཕན་ཚུན་འཚམས་འདྲིའི་རྗེས་དབྱིན་བོད་གཉིས་སྔར་ནས་མཐུན་སྒྲིལ་ཆེན་པོ་ཡོད་ཚུལ་དང༌། དབྱིན་གཞུང་ལས་ལྷག་པའི་བོད་དོན་མཁྱེན་མཁན་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་མེད་གཤིས། བོད་ཀྱི་གནས་ལུགས་གསལ་པོ་ཞིག་དང༌། བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་གཉེར་ཡག་པོ་ཞིག་གནང་རྒྱུའི་རེ་བ་ཆེན་པོ་བོད་མི་ཚང་མས་བྱེད་མུས་ཡིན་ལུགས་སོགས་ཞུས། ཕྱི་བློན་ནས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་ངས་གུས་བཏུད་ཀྱང་འབུལ་གྱི་འདུག་ཅེས་ཞུ་གནང་ཡོད་པ་གསུངས།

ཕྱི་ཚེས་ ༡༤ ཉིན་རྒྱལ་སྲས་སྤི་ཀྲར་ (Prince Peter) དང་མཇལ་ཏེ་ཌན་མག་ཁུལ་དུ་བོད་མི་ལོ་གཞོན་མི་གྲངས་ ༢༠ སློབ་སྦྱོང་གཏོང་རྒྱུའི་སྐོར་གྱི་བཀའ་མོལ་འཕྲོ་སྐྱོང་ཞུས་པར། ཌན་མག་ལ་བོད་ཕྲུག་རྣམས་གཏོང་རྒྱུའི་བཀའ་མོལ་སྔོན་ཞུས་ལ་འགྱུར་བ་གང་ཡང་མེད། ད་ལྟ་སྐུ་ངོ་རྣམས་མ་སུ་རིར་ཕེབས་འཕྲལ་ལོ་དང་མིང༌། སྐད་ཡིག་ཇི་ཙམ་ཤེས་པ་བཅས་ཀྱི་བཀའ་གསལ་འཕྲལ་དུ་གནང་རོགས། ལོ་གྲངས་ ༢༠ མན་ཆད་ངེས་པར་གནང་དགོས། ལོ་རྒྱུན་ལྔའི་རིང་ལྟོ་གོས་ཚང་མ་སྤྲོད་རྒྱུ་དང༌། སློབ་སྦྱོང་ཐད་ཁོ་ཚོར་ཤེས་ཚད་ལ་བལྟས་ཏེ་སོ་ནམ། བཟོ་ལས་ཆུང་ཁག འབྲོག་ལས་སོགས་གང་དགེ་སློབ་སྦྱོང་ཞུས་ཆོག མིང་ཐོ་འབྱོར་འཕྲལ་ཌན་མག་གཞུང་ལ་སྙན་ཞུས་ཀྱིས་ཁས་ལེན་ཞུ་ཡིག་འབྱོར་མཚམས་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་ལག་འཁྱེར་བཞེས་ཐབས་གནང་དགོས་སོགས་གསུངས་པ་དེ་དོན་འཕྲལ་དུ་ཞུ་རྒྱུའི་ཚིག་ཐག་བཅད།

ཕྱི་ཚེས་ ༡༥ ཉིན་དབྱིན་ཡུལ་ནས་ཐོན་ཏེ་ཕྷ་རན་སི་དང་ནུབ་འཇར་མན་སོགས་བརྒྱུད་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར་ཕྱི་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་བདེ་འབྱོར་བྱུང་ལགས་པ་བཅས་ཀྱི་ཚིག་ཐོ་སྙན་ཞུ།

གོང་གསལ་བོད་དོན་སྐོར་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོར་ཏར་ཐོག་སྙན་ཞུ་གནང་བའི་ཞབས་སྐུལ་ཞུ་བར་ཡབ་གཞིས་སྟག་ལྷའི་སྲས་སྐུའི་གཅེན་པོ་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་མཆོག་དང༌། རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ། ལས་ཚན་ས་འདུ་རིན་ཆེན་བཅས་བཀའ་བརྫོངས་བསྐྱངས་དོན་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོར་བོད་དོན་སྐོར་གནས་ལུགས་ཇི་བྱུང་ཚིག་ཐོ་འབུལ་གནང་མཛད་པའི་སྙིང་པོ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་སྙན་ཞུས་བཀའ་འབྲེལ་བོད་མི་མང་ནས་ཞིབ་རྟོགས་ཐུབ་ཆེད་ཚིག་ཐོའི་ངོ་བཤུས་རེ་ཟུར་བསྲིངས་སོང་བ་ལྟར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་ཐུགས་བསྐྱེད་བཙན་པས་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་ཁོངས་སུ་འཚུད་པ་སོགས་གང་ལེགས་བྱུང་འདུག་རུང༌། ཆོས་ཟབ་བདུད་སྡང་གི་དཔེ་བཞིན་དཀྲོག་གཏམ་ཇི་སྙེད་ཅིག་ཡོང་རྒྱུར་དེ་ལུགས་ཚང་མས་ཟེར་རྗེས་སུ་མ་འབྲང་བར་ཁྱོད་རང་བོད་རིགས་རྣམས་མཐུན་ལམ་རྡོག་རྩ་གཅིག་བསྒྲིལ་གྱི་སྒོ་ནས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་བཀའ་སློབ་སྔ་རྗེས་རིམ་སྩལ་གྱི་དགོངས་དོན་ལ་རང་རང་སོ་སོའི་དབང་པོ་ན་ཚོད་དང་འཚམས་པའི་བོད་རང་བཙན་དོན་ལ་མཁོ་བའི་ཕྱི་ནང་སྐད་ཡིག་གིས་མཚོན་ཤེས་རིགས་སློབ་སྦྱོང་དང༌། འཕྲལ་སེལ་འཚོ་བའི་སྐོར་སོགས་གང་ཅིའི་གནས་ལ་གནས་སྐབས་ཀྱི་དཀའ་ཚེགས་བཟོད་བསྲན་ཐུབ་པ་བྱས་ཏེ་ཡུལ་ཁྲིམས་དང་མཐུན་པའི་ཚུལ་ལྡན་འགྲོ་བཟོ་སྡོད་མཁས་དགོས་པ་སོགས་ཚང་མར་མ་གོ་མ་ཐོས་མེད་པ་སྒྲོགས་སྦྱང་དགོས་རྒྱུ་ཡིད་འདོམས་གྱིས། འཕགས་ཡུལ་མ་སུའུ་རིའི་བཀའ་ཤག་ནས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ཟླ་ཚེས་ལ།

གོང་བཀོད་ ༡༩༥༩ ལོར་བཞག་པའི་གྲོས་ཆོད་དེ་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་བོད་དོན་ཐོག་བཞག་པའི་གྲོས་ཆོད་ཐོག་མ་ཡིན་སྟབས། རྒྱ་གཞུང་གིས་བརྩི་འཇོག་ཕྲན་བུ་བྱེད་རྒྱུའི་རེ་བ་དང༌། སྐབས་འཕྲལ་ཐུགས་སྤོབས་ཆེར་བསྐྱེད་ལྟ་བུ་བྱུང་ཡོད་མོད།

སྐབས་དེར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་སྙན་ཞུ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་སླེབས་མེད་པ་དང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྐུ་ཚབ་མང་པོ་ཞིག་གིས་བོད་རྒྱའི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཇི་བཞིན་གསལ་པོ་ཤེས་རྟོགས་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དོན་དངོས་ཐོག་གྲོས་ཆོད་དེས་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་མཚམས་འཇོག་དང་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་བདག་དབང་སླར་གསོའི་ལས་དོན་ཐད་མངོན་གསལ་གྱི་ནུས་པ་གང་ཡང་ཐོན་ཐུབ་མེད་ནའང༌། ཚོགས་ཞུགས་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོས་བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་པ་དེས་འཛམ་གླིང་འདིར་ཞི་བདེ་དང་དྲང་བདེན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་པའི་མཚོན་རྟགས་ཡིན་པ་དང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནི་དཀའ་སྡུག་མྱོང་བའི་ཡུལ་ཁག་གི་རེ་ལྟོས་བྱེད་ཡུལ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མའི་བདེ་སྡུག་ཞུ་སའི་གླེང་སྟེགས་ཤིག་ཀྱང་ཡིན་པ་མཚོན་ཡོད།

མ་སྨད་བསོད་ནམས་དཔུང་གིས་ཉེར་བསྐྲུན་པའི།།

ཐུབ་བསྟན་མཚམས་སྤྲིན་གསར་པའི་བླ་གོས་ཅན།།

བདེན་དོན་གླིང་བུ་བསྒྱུར་བའི་ཆོ་ག་མཁན།།

དྲེགས་ལྡན་གཙུག་གི་ཅོད་པན་ཉིད་དུ་གྲུབ།།

གང་དེས་ཞི་བདེའི་དཔལ་གྱི་ཕྱྭ་གཡང་འགུག་པའི་ལྷུར་བླང་དམ་བཅའི་གོ་ཆ་སྲ་མཁྲེགས་རྡོ་རྗེ་རང་བཞིན་ཅན།། བསྒོས་པའི་ཕུན་ཚོགས་ཕོ་ཉའི་ཏེ་བོར་དབང་བསྐུར་གངས་རིའི་བྱུང་བར་ཐོགས་མེད་ས་ཆེན་ས་ཡི་དབང་པོ་དག། རྒྱལ་ཚོགས་འོད་དཀར་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་རྒྱུ་སྐར་བྱེ་བའི་མ་མ་ཉིད་དུ་ཀུན་ཏུ་སྒེག་པའི་སྐྱེད་ཚལ་དུ།། བདེན་རྒྱབ་ཞུ་སྐུལ་བདུད་རྩིའི་ཆར་ཆེན་ཤུགས་ཀྱི་འཕོ་བའི་མངོན་དགའི་རྒྱལ་མཚན་དགུང་དུ་འདེགས་པའི་བྱིན་རླབས་སྩལ།།

དེ་བས་རང་གཞུང་དོན་ལ་གཅོད་པ་རྣམས།།

ཕན་བདེ་སྲོག་གི་རྩ་བར་ཉེར་བཟུང་བའི།།

བདེན་པའི་གནས་ལུགས་ཀེ་ཏ་ཀ་ཡི་ཕྲེང༌།།

ཕྱོགས་ཀྱི་ཆེན་པོ་དག་གི་སྤྱན་དུ་བསྟར།།

བློ་གྲོས་སྤྱན་མིག་རྣོ་བའི་གཞུང་ཚབ་འགས།།

དམར་གཞུང་དྲག་པོའི་བྱ་སྤྱོད་མཐའ་དག་པ།།

རྒྱལ་ཚོགས་ཁྲིམས་ཀྱི་སྣོད་དུ་མི་ཤོང་བའི།།

སྡིག་ཉེས་བྱེ་བའི་འབྲས་བུར་མངོན་སུམ་གླེང༌།།

ད་དུང་གླིང་བདུན་ཁྱོན་ན་སྔར་མེད་པའི།།

ཞི་བསིལ་དགོན་གྲོང་རིག་པའི་སྐྱེད་ཚལ་ཆེ།།

ཀུན་ཏུ་གཏོར་བའི་ཁྲིམས་འགལ་ནག་ཚོགས་སྡེ།།

རྨང་ནས་གཞིལ་བའི་གསུང་ཚིག་སྲོང་པོར་བསྒྲགས།།

སྔར་བྱུང་སྔར་བས་ལེགས་ཚོགས་སུ།།

གཏོང་བའི་གཏོང་ཕོད་ཅན་གྱི་གཞུང༌།།

ཕྱི་འབྱུང་ཕྱི་མོའི་བདེན་ལུགས་ལ།།

དོན་དངོས་དོན་དུ་བསྟར་བ་དགེ།།

འོན་ཀྱང་ས་ཆེན་བྱུང་བ་རིང་མོར་རིས་སུ་བྲིས་པའི་ཕུ་ནུའི་མཛའ་འབྲེལ་རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་ལ་ཆེས་དཔའ་བའི།། བལ་ཡུལ་དང་ནི་རུ་སུ་ལ་སོགས་དམུས་ལོང་གིས་ནི་དམུས་ལོང་བཞིན་དུ་འཁྱོག་འགྲོས་རྒོལ་གཏམ་སྤེལ་བྱས་ཏེ།། བོད་འབངས་མུན་པར་གཏད་པའི་གདུང་ཡུས་རང་བསགས་རང་གི་འབྲས་བུ་ཉིད་ལས་གཞན་ཞེས་ཁྲིམས་འགལ་ནག་ཚོགས་ཤིག། བཙལ་དུ་མེད་པའི་གནས་ལུགས་བགྲེང་སྟེ་དམར་གཞུང་དམར་པོའི་ངན་བྱུས་མཐའ་དག་རང་གི་ཐུ་སྣེར་སྦེད་ལ་ལྟོས།།

གདུག་རྩུབ་དབང་ཤེད་ཅན་གྱི་བྲང་འགྲོའི་ལྕེ།།

ངན་བྱུས་སྨག་རུམ་སྟུག་པོའི་ཁོང་གསེང་ནས།།

འཁྱུག་པའི་མཐུ་ནུས་ཀུན་ཏུ་མ་བཟོད་པར།།

རྒྱལ་ཁབ་རེ་འགའི་ཞལ་ལྕེ་མདུད་པར་ཐེབས།།

དེ་ལྟར་བདེན་དོན་རླུང་ལ་སྐུར་མཁན་དང༌།།

ཅི་ཡང་མི་སྨྲ་བརྟུལ་ཞུགས་འཛིན་མཁན་ཏེ།།

བདེན་རྒྱབ་རོགས་འདེགས་བྱེད་པོའི་གཏམ་རྒྱུད་དག།

མ་ཉམས་བསྐལ་བ་རིང་མོའི་ཁུག་པར་གསལ།།

ནིའུ་ཛི་ལན་དང་པ་ཀི་སི་ཐན་སོགས།།

དབྱིག་འཛིན་བུ་མོའི་ལྟོ་བ་རྐང་རྟེན་དུ།།

འཆའ་བའི་སྲོག་ལྡན་རིགས་ཀྱི་ཕན་བདེའི་ཕྱིར།།

དོན་ལྡན་མཛད་ཐབས་བསྐྱངས་པ་ཨེ་མ་རྨད།།

27 སྦན་སྡུང་ཚོགས་འདུ་ (Bandung Conference) ཞེས་པ་ནི། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི (Indonesia) ཞིང་ཆེན་ནུབ་རྗ་ཝ (West Java) ཞེས་པ་དེའི་རྒྱལ་ས་སྦན་སྡུང་ནང་སྐོང་ཚོགས་བྱས་པའི་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ་དང༌། ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་སྐུ་ཚབ་དབར་གྲོས་མོལ་བྱེད་པའི་ཚོགས་འདུའི་མིང་ཞིག་ཡིན། འདི་ལ་ཨེབ་ཕེ་རོ་ཨེ་ཤེན་ཚོགས་འདུ་ (Afro - Asian Conference) ཡང་ཟེར་སྲོལ་ཡོད། ཚོགས་འདུ་དང་པོ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༥ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༨ ནས་ ༢༤ བར་གོང་གསལ་ས་གནས་སུ་འཚོགས་ཡོད་པ་དང༌། སྐབས་དེར་རྒྱ་ནག་ཐེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུའི་སྐུ་ཚབ་མི་སྣ་མཉམ་ཞུགས་བྱས་ཡོད། དེ་དག་གི་ཁོངས་ནས་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཆེ་བ་གསར་དུ་རང་བཙན་ཐོབ་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཤ་སྟག་དང༌། རྒྱ་ནག་ནི་ཚོགས་འདུ་དེའི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན། ཚོགས་འདུའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་ཨེབ་ཕེ་རོ་ཨེ་ཤེན་ (Afro-Asian) རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་དབར་ཕན་ཚུན་དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་དང༌། རིག་གཞུང་བརྗེ་རེས། ལྷག་དོན་དེ་སྐབས་གྲང་དམག་གི་གནད་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རིང་ལུགས་ལ་ངོ་རྒོལ་མཚོན་ཐབས་སུ་ཆེད་ཚོགས་བྱས་པའི་ཚོགས་འདུ་ཞིག་ཡིན།

ས་བཅད་བཞི་པ།

ྋགོང་ས་མཆོག་དང་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྟེང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ངོ་མ་ཇི་བཞིན་ཤེས་རྟོགས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་སྔར་ལྷག་ཡོང་སླད་ ༡༩༦༠ ལོར་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུ་སྐུལ་གསུམ་པ་གནང་བ།

བོད་ནང་དུ་བཙན་གནོན་དང་དམ་དྲག་ཞི་འཇམ་ཡོང་རྒྱུ་ལྟ་ཞོག ད་དུང་མུ་མཐུད་གནས་སྟངས་ཇེ་ཞན་ཇེ་སྡུག་ཏུ་འགྲོ་མུས་ཐོག རྒྱ་གཞུང་གིས་རླུང་འཕྲིན་ནང་མིག་སྔར་བོད་དུ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་ངན་ནི་བོད་ཀྱི་མཐོ་རིམ་ལོག་སྤྱོད་པ་ཁག་གཅིག་གིས་བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་ཞིང་བྲན་ལམ་ལུགས་རོ་ལངས་རྒྱག་ཆེད་བསླངས་ཚུལ་དང༌། དེར་བོད་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་གིས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངོ་རྒོལ་བྱས་རྐྱེན་ལམ་ལྷོང་མ་བྱུང་ཚུལ། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ནི་ལོག་སྤྱོད་ཤོག་ཁག་གིས་རྒྱ་གར་དུ་བཙན་འཁྲིད་བྱས་ཤིང༌། ཉེ་སྔོན་ཏེ་ཛི་སྤུར་དུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་གནང་བའི་གསལ་བསྒྲགས་དེ་ལོག་སྤྱོད་པའི་འཇིགས་སྐུལ་འོག་བྱུང་བ་ཡིན་ཚུལ་དང༌། ད་ལྟ་བོད་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་རྣམས་བོད་ཀྱི་བདག་པོ་ངོ་མར་གྱུར་ཡོད་ཚུལ་སོགས་བདེན་རྫུན་གོ་ལྡོག་པའི་ཧམ་བཤད་ཉིན་མཚན་དུས་དྲུག་ཏུ་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱེད་བཞིན་པར་བརྟེན། ྋགོང་སྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྟེང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ངོ་མ་ཇི་བཞིན་ཤེས་རྟོགས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་སྔར་ལྷག་ཡོང་ཐབས་མཛད་བཞེས་ལྷུར་ལེན་གྱིས་སླར་ཡང་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢ ཉིན་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུ་སྐུལ་སྙན་ཞུ་ཞིག་ཕུལ་བ་འདི་ལྟར།

ྋ མི་རྗེ་མཆོག་ལ།

སྔ་ལོར་ངོས་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་བོད་མིའི་ངོ་ཚབ་གནང་སྟེ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འགྲིག་འཇགས་ཡོང་བར་སྐུ་ཉིད་ལ་དངོས་སུ་ཞུ་ཡིག་འབུལ་སྐབས། སྐུ་ཉིད་ནས་ངོས་ཀྱི་འཐུས་ཚབ་རྣམས་ལ་རིན་ཐང་བྲལ་བའི་ལམ་སྟོན་དང་ཕྱག་རོགས་རྒྱ་ཆེ་གནང་བར་བཀའ་དྲིན་ཆེ། དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། ངོས་ནས་གདུག་རྩུབ་དང༌། བཟོད་དཀའ་བའི་མནར་གཅོད་མྱོང་བཞིན་པའི་བོད་མི་ཚོའི་ཚབ་ཞུས་ཏེ་སྐུ་ཉིད་ལ་བསྐྱར་དུ་སྙན་ཞུ་འབུལ་རྒྱུའི་བློ་སྤོབས་སྐྱེས་བྱུང༌།

སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་དགོངས་ཆུབ་ལྟར། བོད་ནང་གི་གནས་སྟངས་ནི་ཧ་ཅང་ཛ་དྲག་ཅན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། མི་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་མནར་གཅོད་དང་གདུག་རྩུབ་འོག་བོད་མི་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་རྒྱ་བལ་གཉིས་སུ་བྲོས་བྱོལ་དུ་འབྱོར་མུས་རེད། ཡིན་ནའང༌། བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནང་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཡོང་མ་ཐུབ་པར་བརྟེན། འཆི་གསོན་ཇི་ཡིན་ཆ་མ་རྟོགས་པར་སྡིགས་རའི་འོག་མུ་མཐུད་གནས་དགོས་གྱུར་ཡོད། ངོས་ནས་བོད་མི་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད། ཕྲུ་གུ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་སྲོག་འཕྲལ་དུ་སྐྱོབ་ཆེད་ཐབས་ལམ་ཞིག་འདོན་རྒྱུའི་ཚོར་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོང་བཞིན་འདུག་པས། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་སྐུ་ཚབ་རྣམ་པས་མཐུན་འགྱུར་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་ཐབས་ཡོང་བའི་རེ་འདུན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། མ་ལ་ཤེ་ཡ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་བློན་མཆོག་དང་ཐའེ་ལན་ཌའི་སྲིད་གཞུང་གཉིས་ཀས་ངོས་ཀྱི་ཞུ་སྙན་དེར་བརྡ་ལན་གནང་སྟེ། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་དུས་རྗེས་མར་བོད་དོན་གླེང་སློང་བྱེད་རྒྱུའི་ཐུགས་འདོད་ཡོད་པའི་གསལ་བསྒྲགས་གནང་ཡོད། འབྲེལ་ལམ་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་འདིའི་ཐོག་ངོས་ནས་སླར་ཡང་སྙན་ཞུ་འདི་འབུལ་རྒྱུའི་བློ་སྤོབས་ཤིག་སྐྱེས་བྱུང༌།

མཐའ་མཇུག་ཞུ་རྒྱུར། སྐུ་ཉིད་ཀྱི་ཆེ་མཐོང་ལྡན་པའི་ལས་ཁུངས་བརྒྱུད་ནས་བོད་ནང་ཛ་དྲག་གི་དཀའ་ངལ་སེལ་རྒྱུར་ལག་བསྟར་དངོས་སུ་གནང་བའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད་ཅིང༌། མི་རྗེ་མཆོག་གིས་གནད་དོན་འདིའི་ཐད་ངོས་རང་གི་སེམས་ཚོར་ཇི་ཡིན་བཤད་ཆོག་པའི་བཀའ་འཁྲོལ་ཡོང་བའི་རེ་བ་དང༌། བོད་ནང་བོད་མིས་མྱོང་བཞིན་པའི་དཀའ་སྡུག་རྣམས་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཆེད་བསྐོས་བྱས་པའི་འཕྲལ་སེལ་ཚོགས་ཆུང་བརྒྱུད་ནས་སམ་ཡང་ན་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་ཆེ་མཐོང་ལྡན་པའི་ལས་ཁུངས་བརྒྱུད་ནས་བར་འདུམ་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནས་རོགས་སྐྱོར་ནུས་ཐོན་དང་འཕྲལ་མྱུར་གནང་ཐུབ་པའི་ཐབས་ལམ་ཁོ་ན་དེ་ཡིན་པ་ངོས་རང་ལ་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་ཡོད། ངོས་རང་གི་ཚོར་སྣང་ཇི་ཡོད་མི་རྗེ་ཏང་ཀུ་ཨབ་ཌུལ་རེ་ཧ་མེན (Tenku Abdul Rehman) མཆོག་དང༌། མི་རྗེ་དམག་སྤྱི་ས་རི་ཐི་ཏཱ་ན་ར་ཐི་ (Marshal Sarit Thanarat) གཉིས་ལའང་ཞུ་རྒྱུ་བྱུང༌།

དེ་ལྟར་ནའང༌། ངོས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་འདི་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་དགོངས་པའི་དཔྱད་གཞི་ཙམ་དུ་ཕུལ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། སྐུ་ཉིད་སྐུ་སྒེར་གྱི་ཐོག་ནས་ངོས་ལ་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་ཇི་འགབ་གནང་སྐྱོང་བཀའ་དྲིན་བླ་ལྷག་ཏུ་ཆེ་བ་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། གུས་འདུད་དང་འཚམས་འདྲི་བཅས། རྒྱ་གར་པན་འཇབ་དྷ་རམ་ས་ལ་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ ༡༩༦༠ ཕྱི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢ ལ།28

ལོ་དེའི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༢ རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་ཚོགས་འདུའི་ (དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་) ཐོག་བོད་དོན་ཚོགས་ཆེན་ལ་ཞུ་འོས་ཆེ་མིན་སྐོར་ཞུ་བརྒྱུད་གནང་མཁན་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང༌། ཐའེ་ལན་ཌ་བཅས་འཐུས་མི་རྩ་འབོར་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་ ༡༡ དང་ངོ་རྒོལ་ ༤ བར་གནས་ ༥ བཅས་བྱུང་ཡོད།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་ཌག་ཧ་མེ་ཤོར་ (Secretary General Dag Hammarshjold) མཆོག་ལ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་མཚན་འཁོད་སྙན་ཞུ་དོན་ཚན་སོ་བདུན་ཅན་ཞིག་ཕུལ་ཡོད་པ་གཤམ་གསལ།

ྋ མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་ྋམི་རྗེ་ཌག་ཧ་མེ་ཤོར་མཆོག་ལ།

༡ མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་དང༌། སྐུ་ཉིད་ནས་ཀོང་ཀོའི་ནང་རླབས་ཆེན་གྱི་ལས་དོན་གནང་དང་གནང་མུས་ལ་ངོས་རང་དགའ་པོ་བྱུང༌།

༢ ངོས་ནས་སྔ་ལོ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་དགུ་པའི་ཚེས་དགུ་ཉིན་ཕུལ་བའི་སྙན་ཞུ་སྐུ་ཉིད་ནས་འགྲེམས་སྤེལ་གནང་བ་ཨང་ ༢༠༣༣ འཁོད་པ་དེ་དང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ཟླ་དགུ་པའི་ཚེས་གཉིས་ཉིན་ཕུལ་བའི་ཞུ་ཡིག་ལ་གཟིགས་རྟོགས་ཡོད་པ་ཞུ་རྒྱུ།

༣ མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང༌། ཐའེ་ལན་ཌ་གཉིས་ནས་ཞུ་སྐུལ་གནང་སྟེ་འདི་ལོ་བོད་དོན་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་གཞིར་ཚུད་པ་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱུང་བ་མ་ཟད། ཁོང་གཉིས་ཀྱི་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་ཞུ་གི་ཡོད། ངོས་ཀྱི་རེ་བར་ཞི་བདེར་དགའ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ནས་ངོས་ཀྱི་མི་དམངས་ཀྱི་སྨྲེ་ངག་ལ་གསན་བཞེས་གནང་བའི་རེ་བ་ཡོད་ཅིང༌། བཙན་གནོན་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མུན་པས་ཁྱབ་པ་འདིར་འོད་སྣང་ཅན་གྱི་ལམ་སྟོན་རོགས་མགོན་ཡོང་བ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

༤ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་ནི་ཀི་ཏ་ཁུ་རུ་ཤུ་ཅེབ་ (Nikita Khrushchev) ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་གནང་བའི་གསུང་གླེང་དུ་རྒྱ་བསྐྱེད་རིང་ལུགས་འོག་གནས་པའི་མི་རྣམས་ལ་རང་དབང་དགོས་ལུགས་གསུངས་པར་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱུང༌། ངོས་ཀྱི་ལུང་པ་ཡང་རྒྱ་བསྐྱེད་རིང་ལུགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འོག་ཚུད་ཡོད་སྟབས་ཨུ་རུ་སུས་སྐད་ཤུགས་ཆེན་པོས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པའི་ལུང་པ་གཞན་དག་དང་མཉམ་དུ་ང་ཚོར་ཡང་རང་དབང་ཐོབ་པའི་རེ་བ་ཡོད།

༥ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༡ དང༌། ༡༩༡༢ གོང་གི་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ནང་བོད་ནང་རྒྱ་མིའི་དབང་ཆ་ཤུལ་ཙམ་མེད་པ་རེད་ཅེས་ངོས་ནས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང༌། ཞུ་དོན་འདི་སྐོར་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཞུ་དགོས་དོན་མི་འདུག

༦ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༡ དང༌། ༡༩༡༢ ཕན་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཇི་ལྟར་ཡང༌། རྗེ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པས་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་གནང་སྟེ་རྒྱ་མི་བོད་ནས་མཐར་སྐྲོད་བཏང་བ་ནས་བཟུང་བོད་འདི་རང་སྟོབས་ཀྱི་རང་དབང་རང་བཙན་ཡིན་པས་མ་ཚད། ལུགས་མཐུན་གྱི་རང་དབང་རང་བཙན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་པ་རེད།

༧ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༣ ལོ་བོད་དང་སོག་པོའི་དབར་ཆིངས་ཡིག་ཅིག་བཞག་ཅིང༌། འདི་ནི་རྗེ་སྐུ་འཕྲེང་གོང་མ་རང་གི་དབང་ཆའི་ཐོག་ནས་བཞག་པ་མ་ཟད། དེའི་ནང་བོད་དང༌། སོག་པོ་གཉིས་ཀ་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་དུ་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

༨ གལ་ཆེའི་འཁྲུག་རྩོད་ཐག་གཅོད་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༣ ལོ་སིམ་ལར་འགོ་བཙུགས་པའི་ཤོག་ཁག་གསུམ་གྱི་ཁོངས་བོད་པ་ཕྱིན་ཡོད་ཅིང༌། དེ་དག་ནི་དབྱིན་གཞུང་དང༌། རྒྱ་ནག་གཞུང༌། བོད་གཞུང་བཅས་རེད། སྐབས་དེའི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་གཞུང་སོ་སོ་ནས་ཐག་གཅོད་ཆོག་པའི་དབང་ཆ་ཚང་མ་སྤྲད་ཡོད་པའི་སྐུ་ཚབ་ཤ་སྟག་ཡིན་པ་ནི་ཤོག་ཁག་གི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་བཟོས་པའི་ཡིག་ཆ་དེ་གའི་ནང་གསལ་འཁོད་ཡོད་པ་རེད།

༩ བདེན་པ་འདི་ནི་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བཏོན་པའི་ཤོག་དཀར་ཞེས་པའི་ཡིག་ཆ་ཨང་གཉིས་པའི་ཤོག་ལྷེ་ ༣༨ ནང་གསལ་འཁོད་ཡོད་ཅིང༌། དེའི་འགོ་བརྗོད་དུ་བརྗེད་ཐོ་དང༌། སྙན་ཐོ། དེ་བཞིན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་དགུ་པ་ནས་ཟླ་བཅུ་གཅིག་བར་རྒྱ་དཀར་ནག་དབར་ཡིག་འགྲུལ་བཅས་ཀྱི་ནང་དུའང་ནན་འཁོད་ཡོད་པ་རེད། ཤོག་དཀར་གསུམ་པའི་ཤོག་ལྷེ་དགུ་བཅུ་གོ་བཞི་གོ་ལྔ་ནང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ཟླ་གཉིས་པའི་ཚེས་བཅུ་གཉིས་ལ་བཏང་བའི་ཡི་གེའི་ནང་ད་དུང་བདེན་པ་དེ་ཡང་བསྐྱར་གསལ་འཁོད་ཡོད་འདུག

༡༠ ཆིངས་ཡིག་དེ་དག་རྒྱ་མིའི་སྐུ་ཚབ་ནས་བཟོས་པ་ཡིན་ཀྱང༌། དེ་རྗེས་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་ཕྱིར་འཐེན་བྱས་ཤིང༌། མཐའ་མཇུག་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་ ༣ ཉིན་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཚབ་མཚོན་ཐུབ་པའི་བོད་གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིད་ཀྱི་མཚན་ཡིག་དང༌། དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་མཚན་ཡིག་བཀོད་པ་དང་དུས་མཉམ་དུ་རྒྱ་མིས་ཕྱིར་འཐེན་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་ལ་བསྟུན་ནས་བོད་གཞུང་དང༌། དབྱིན་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ནས་གཤམ་གསལ་ཡིག་ཆར་མིང་རྟགས་བཀོད་པ་རེད།

༡༡ ང་ཚོ་དབྱིན་གཞུང་དང༌། བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་ཆོད་ཡིག་འཇོག་རྒྱུར་ཟུར་ཡོད་ཆིངས་ཡིག་ལ་དབྱིན་གཞུང་དང༌། བོད་གཞུང་གཉིས་ཀས་རྩ་འཛིན་གཏན་འཁེལ་བྱེད་རྒྱུ། ཆིངས་ཡིག་དེར་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་ས་ཡིག་མ་བཀོད་བར་དེའི་ནང་འཁོད་པའི་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་ཐོབ་ཐང་རྣམས་བེད་སྤྱོད་མི་ཆོག

༡༢ འདིའི་ཐོག་ང་ཚོས་མིང་རྟགས་བཀོད་ཅིང༌། དམ་ཕྲུག་ཕབ་པའི་དབྱིན་ཡིག་འདྲ་གཉིས་དང༌། བོད་ཡིག་འདྲ་གཉིས་ཡོད།

༡༣ སིམ་ལར་ཡེ་ཤུའི་འདས་ལོ་ ༡༩༡༤ ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་གསུམ་བོད་ཤིང་སྟག་ཟླ་ལྔ་པའི་ཚེས་བཅུ་ལ།

དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་དམ་ཕྲུག

ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་དམ་ཕྲུག

བློན་ཆེན་བཤད་སྒྲའི་དམ་ཕྲུག

འབྲས་སྤུངས་དགོན་པའི་དམ་ཕྲུག

སེ་ར་དགོན་པའི་དམ་ཕྲུག

དགའ་ལྡན་དགོན་པའི་དམ་ཕྲུག

རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་དམ་ཕྲུག

དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ཨེ་ཧེན་རི་མེག་མོ་ཧན་ (A. Henry Mc Mohan) གྱི་ས་རྟགས།

བློན་ཆེན་བཤད་སྒྲའི་ས་རྟགས།

༡༤ རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་ཆིངས་ཡིག་འདི་དོན་ལ་ཉན་འཇོག་མ་བྱས་སྟབས་ཆིངས་ཡིག་དེའི་ནང་ཡོད་པའི་ཐོབ་ཐང་རྣམས་རྒྱ་ནག་ལ་མ་བྱུང་བ་རེད།

༡༥ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༢༦ ལོར་བོད་དང༌། ཏྲི་རི། (Tehri) 29དབྱིན་གཞུང་བཅས་ཀྱི་ས་མཚམས་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཞིག་ནི་ལང་ (Nilang) དུ་འཛོམས་པ་རེད།

༡༦ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༢ ནས་ ༡༩༥༠ བར་བོད་ནང་རྒྱ་མིའི་དབང་ཆ་དྲི་ཙམ་ཡང་མེད། ཕྱི་ལོ་༡༩༣༤ ལོར་རྗེ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་སྐུ་གཤེགས་སྐབས་དགོངས་རྫོགས་སྒྲུབ་པར་དོན་གཅོད་པ་ཡོང་བ་དེ་བཞིན་བོད་དུ་སྡོད་བཅུག་པའི་གནས་སྟངས་ནི་རྒྱ་གར་དང༌། བལ་ཡུལ་གྱི་དོན་གཅོད་པ་ལྟ་བུ་རེད།

༡༧ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༦ རྗེས་རྒྱ་མིའི་དོན་གཅོད་ཀྱི་ལས་བྱེད་པ་རྣམས་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ལྷ་སར་བསྐྱོད་པ་དང༌། དུས་སྐབས་དེ་འདྲའི་རིགས་ལ་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་ལག་ཁྱེར་སྤྲོད་དང་སྤྲོད་མིན་བོད་གཞུང་ལ་གོ་བསྡུར་གྱིས་འདོད་བསྟུན་ཐག་གཅོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

༡༨ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ལོ་རྒྱ་ནག་གི་དོན་གཅོད་པ་དེ་དག་བོད་ནས་ཕྱིར་སློག་བྱས་པ་རེད།

༡༩ འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་དུས་རྒྱ་ནག་དང༌། ཉི་ཧོང་དམག་འཐབ་སྐབས་བོད་པ་དམག་དོན་ཁོངས་ཐེ་བྱུས་མེད་པར་བར་གནས་སུ་མཐར་བསྐྱེལ་གྱིས་བསྡད་དེ་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་དབར་དྲག་ཆས་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱེད་མ་བཅུག་པ་རེད།

༢༠ རྒྱ་ནག་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༦ དང་ ༡༩༤༨ སོ་སོར་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུར་བོད་ཀྱི་དོན་གཅོད་མཉམ་ཚོགས་བྱས་ལུགས་བརྗོད་པ་ནི་རྩ་བ་ནས་བདེན་པ་མིན། བོད་ཀྱི་དོན་གཅོད་འགོ་ཁྲིད་ཛ་སག་ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུད་ནས་བརྗོད་གསལ། “༡༩༤༦ ལོར་བོད་གཞུང་ནས་དབྱིན་ཇི་དང༌། ཨ་རི། གོ་མིང་ཏང་གཞུང་བཅས་པར་གཡུལ་རྒྱལ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུ་བའི་དོན་གཅོད་འགོ་ཁྲིད་ཛ་སག་རོང་དཔལ་ལྷུན་ཐུབ་བསྟན་བསམ་འཕེལ་དང༌། ཕྲན་ཛ་སག་ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུད། དེ་མིན་ལས་རོགས་རྣམས་དང་བཅས་གཏོང་གནང་གིས་ང་ཚོ་ཀ་ལ་ཀ་ཏ་བརྒྱུད་ནིའུ་ལྡི་ལིར་བསྐྱོད་དེ་དབྱིན་གཞུང་དང༌། ཨ་རིའི་ཕྱི་སྡོད་སྐུ་ཚབ་སོ་སོ་བརྒྱུད་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུས་རྗེས། ནན་ཅིང་དུ་གནམ་ཐོག་བསྐྱོད་དེ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུས་པ་ཡིན།

རྒྱ་ནག་ཏུ་གཟུགས་ཁམས་བདེ་མིན་ལ་སྨན་བཅོས་ཀྱིས་ཟླ་ཤས་སྡོད་དགོས་བྱུང་བ་དང༌། དེ་རྗེས་ཞིང་ཆེན་ཁག་མང་ཙམ་ལ་བལྟ་བསྐོར་བྱས་ཏེ་ནན་ཅིང་དུ་ཕྱིར་འཁོར་མཚམས་རྒྱ་མིའི་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོ་འཚོགས་སྐབས་འཁེལ་བར་ཡུལ་གྱར་བོད་མི་འགའ་ཤས་ནས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཡིན་ཁུལ་གྱིས་ཚོགས་འདུར་བསྐྱོད་འདུག་གཤིས། ཁོང་ཚོའི་བྱ་སྤྱོད་བརྟག་ཞིབ་ཏུ་ཚོགས་འདུར་བསྐྱོད་པ་ལས། ང་ཚོས་སྐབས་དེར་རྒྱ་མིའི་རྩ་ཁྲིམས་གསར་པ་གཏན་འབེབས་ལ་ཁས་ལེན་དང༌། མཚན་རྟགས་གང་ཡང་བཞག་པ་མེད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ལོ་ཡང་ནན་ཅིང་དུ་ཡོད་པའི་ང་ཚོའི་དོན་གཅོད་མཁན་མགྲོན་ལོ་གསུམ་རྒྱ་མིའི་ཚོགས་འདུར་བལྟ་བསྐོར་དུ་བསྐྱོད་པ་ལས། དམིགས་བསལ་ལྷ་ས་ནས་འཐུས་མི་བཏང་བ་གང་ཡང་མེད། མཁན་མགྲོན་ལོ་གསུམ་ནས་ཀྱང་གོང་བཞིན་ཚོགས་འདུའི་ཡིག་ཆར་ཁས་ལེན་ས་ཡིག་བརྒྱབ་ཡོད་པ་མ་རེད།

༢༡ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ ལོར་རྒྱ་གར་རང་བཙན་བྱུང་རྗེས་བོད་གཞུང་གི་གནས་ཚུལ་འབྱོར་ལན་དུ་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་གཤམ་གསལ་ལྟར་གསུངས་ཡོད། ཕན་ཚུན་སོ་སོའི་འདོད་མོས་ཀྱི་གང་ཅིའི་དོན་གནད་སྐོར་གྲོས་ཆོད་གསར་པ་མ་བཟོས་བར་ང་ཚོའི་གཞི་རྩའི་གནས་ཚུལ་གང་ཡོད་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་མུ་མཐུད་གནང་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་བྱུང་ན་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་དགའ་ཚོར་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུ། དབྱིན་གཞུང་ནས་རྩིས་སྤྲད་པའི་ཆིངས་ཡིག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་ཚང་མར་འགྲོ་སྟངས་འདི་རང་རེད།”

༢༢ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༢ ནས་ ༡༩༥༡ ཟླ་ལྔ་པའི་ཚེས་ཉེར་གསུམ་ཉིན་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ལ་མིང་རྟགས་མ་བཀོད་བར་བོད་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་དོན་རྣམས་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་དྲི་གཏུག་མ་དགོས་པར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༦ ནས་ ༡༩༤༨ བར་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་བོད་ཀྱི་ཕྱི་བསྐྱོད་ལག་ཁྱེར་ཐོག་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མིན་ནང་ཕྱོགས་སྐྱོད་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

༢༣ དེ་སྔ་དབྱིན་ཇིའི་དོན་གཅོད་དང༌། དེ་རྗེས་རྒྱ་གར་གྱི་དོན་གཅོད་གནང་མཁན་སྐུ་ཞབས་ཨེ་ཆེ་ཨེ་རི་ཅར་སན་ (H.E.Richardson) ནས་བོད་དོན་ཁྲིམས་ཞིབ་ཚོགས་པར་གསུངས་གསལ། དོན་གཅོད་ཁང་དེའི་ལས་འགན་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༦ ནས་བཟུང་དོན་གཅོད་ཁང་དེའི་གཞུང་དང༌། བོད་གཞུང་དབར་སྲིད་དོན་གྱི་འབྲེལ་བ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རེད། (འདི་ནི་བོད་དང་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ཟེར་བའི་དེབ་ཀྱི་ཤོག་ལྷེ་ ༡༤༦ ནང་གསལ།)

༢༤ བོད་རང་བཙན་གཙང་མ་ཡིན་པ་ནི་གོང་གི་བདེན་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་དག་གིས་རྟོགས་རྒྱུ་ཡིན་ཀྱང༌། སྔ་ལོ་ངོས་ཀྱི་ལུང་པའི་གནས་སྟངས་སྐོར་འགའ་ཤས་ནས་དོགས་པ་གནང་འདུག་པར་གཤམ་གསལ་གྱི་གནད་དོན་རྣམས་ནས་ཕན་ཐོགས་ཡོང་རྒྱུ།

༢༥ སྐུ་ཞབས་ཨི་རིག་ཀྲག་མན་ (Sir Eric Teichm) ནས་‘རྒྱ་ནག་གི་ལས་དོན་’ཟེར་བའི་དེབ་ཅིག་བྲིས་པའི་ནང་གསལ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༢ ནས་བཟུང་ལྷ་སའི་བཀའ་བཀོད་འོག་གནས་པའི་བོད་ནང་རྒྱ་མིའི་དབང་ཆ་གནས་མ་ཐུབ་པ་མ་ཟད། བསྐྱར་འཛུལ་བྱས་མེད་པ་རེད། སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པས་ལོ་ཉི་ཤུ་ཙམ་རིང་ནང་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་འཛིན་སྐྱོང་གནང་སྐབས་སུས་ཀྱང་གླེང་རྩོད་བྱས་མེད་ཅིང༌། བོད་ནང་གི་ཞི་བདེ་དང༌། ཁྲིམས་ལུགས་སྲུང་སྐྱོབ་གནང་བ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་གཞུང་དང་ཡང་མཐུན་འབྲེལ་དམ་ཟབ་གནང་འདུག

༢༦ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༢༨ ལོའི་ནང་སྐུ་ཞབས་ཅར་ལེ་སེ་འབེལ་ (Sir Charles Bell) ནས་བྲིས་པ་‘བོད་ཀྱི་མི་མང་’ཞེས་པའི་དེབ་ནང་བོད་ནང་རྒྱ་མིའི་དབང་ཤུགས་རྫོགས་པ་རེད་ཅེས་མཛུབ་སྟོན་བྱས་ཡོད་འདུག

༢༧ ཨེམ་ཨལ་མོ་རི་ཌིའི་རེནཀོ་ཌ་ (M.Amaury de Riencourt) ཟེར་བ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ ལོར་བོད་ནང་ཡོང་མྱོང་བ་ཁོང་ནས་བརྗོད་གསལ་དུ། བོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་གང་ཅིའི་ཐད་ནས་ཀྱང་བོད་མི་རང་གི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ནང་བཞིན་བྱེད་ལུགས་བརྗོད་པ་མ་ཟད། ད་དུང་ཁོང་ནས་གཞུང་གི་བཀའ་བཀོད་དེ་ས་གནས་གང་སར་ཁྱབ་འདུག་ཅེས་བརྗོད་འདུག

༢༨ ཙུང་ལིང་ཤན་དང༌། ཤང་ཅི་ལེའུ་ (Tsung-Lien Shen and Shen -chi Liu) གཉིས (རྒྱ་ནག་གི་ལྷ་སྡོད་ལས་བྱེད་ཡིན་པ) ནས་བརྗོད་གསལ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༡ ནས་ལག་ལེན་གྱི་ལས་དོན་གང་ཅིའི་ཆ་ནས་ལྷ་སར་རང་བཙན་གཙང་མ་ཡོད་ལུགས་བརྗོད་ཅིང༌། དེའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་བོད་རང་གི་དངུལ་དང༌། བོད་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ། སྦྲགས་ཏར་ཟུར་དུ་ཡོད་པ་དང༌། ཞི་བའི་ལས་དོན་རྣམས་རྒྱ་ནག་དང་འདྲ་བ་མེད་ལུགས། བོད་རང་གི་དམག་མི་ཡོད་པ་བཅས་བརྗོད་འདུག

༢༩ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་ནས་བོད་དུ་བཙན་འཛུལ་བྱུང་བའི་གནས་ལུགས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུ་སྐུལ་སྐབས་རྒྱ་གར་སྐུ་ཚབ་ན་ཝ་ན་གྷར་ནས་ཡིན་པའི་ཇན་ས་ཧེབ་ (Jam Saheb of Nawanagar) ཀྱིས་གསུངས་གསལ། ཁོང་གི་གཞུང་ནས་དེ་སྐོར་ཞིབ་འཇུག་ནན་ཏན་བྱས་པར་དེ་ནི་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་ཀར་གལ་ཆེ་བའི་དོན་གནད་ཅིག་ཡིན། ཚོགས་པ་དེས་ཤེས་རྟོགས་ལ་རྒྱ་གར་ནི། རྒྱ་ནག་དང༌། བོད་གཉིས་ཀའི་ཁྱིམ་མཚེས་ཡིན་པ་མ་ཟད། གཉིས་ཀར་འབྲེལ་ལམ་ཡག་པོ་ཡོད་པར་བརྟེན་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་གནད་དོན་དེ་ཞི་བའི་ཐོག་ནས་འགྲིག་ཐབས་སེམས་ཁུར་བྱེད་འོས་པ་དེ་ལྟར་རེད། (A/BUR/SR73 ཤོག་ལྷེ་བཅུ་དགུའི་ནང་གསལ།)

༣༠ རྒྱ་མིས་བོད་དུ་སུ་ཛ་རན་ཌིའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་ལུགས་བརྗོད་དོན་ནི། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༧ ལོར་དབྱིན་ཇི་དང༌། རུ་སུ་གཉིས་ཀྱི་ཚིག་དོན་ལ་རྩ་འཛིན་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང༌། ཆིངས་ཡིག་དེ་འཇོག་མིའི་ཁོངས་བོད་པ་མེད་སྟབས་དེའི་དོན་གནད་ལ་བརྩི་འཇོག་དགོས་དོན་མེད།

༣༡ ངོས་ནས་བོད་ཀྱི་འགོ་བྱེད་ཀྱི་མིང་ཐོག་ནས་བརྗོད་རྒྱུར། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་བ་བཅུ་པའི་ཚེས་བདུན་གྱི་བྱ་སྤྱོད་དེ་རྒྱ་ནག་ཕྱོགས་ནས་བོད་དུ་བཙན་འཛུལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ཤིན་ཏུ་མ་རུང་པ་ཞིག་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད།

༣༢ བོད་གཞུང་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་རོགས་རམ་ཡོང་བའི་སྙན་འབུལ་ཞུས་པར་དོན་འབྲས་མ་སོན་ཞིང༌། བོད་དམག་ལ་ཕམ་ཉེས་བྱུང་སྟབས་པེ་ཅིན་དུ་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་མི་གཏོང་མཐུ་མེད་ཐོག ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ཟླ་བ་ལྔ་པའི་ཚེས་ཉེར་གསུམ་ཉིན་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ལ་མིང་རྟགས་མི་འགོད་ཐབས་མེད་བྱུང་བ་རེད།

༣༣ འདི་ནས་བཟུང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་བ་གསུམ་པ་ནང་ངོས་རང་བོད་ནས་རྒྱ་གར་དུ་ཡོང་དགོས་བྱུང་བའི་བར་གྱི་གནས་ལུགས་རྣམས་ཚང་མས་མཁྱེན་རྟོགས་ཡོད་པར་བརྟེན་ད་ལམ་ཞིབ་ཆ་ཞུ་རྒྱུ་མིན། དེང་སང་ཕལ་ཆེར་ཉིན་ལྟར་ལྟ་བུར་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་བལ་ཡུལ་དང༌། འབྲུག འབྲས་ལྗོངས། རྒྱ་གར་ནང་ཡོང་གི་ཡོད་ཅིང༌། སྐྱབས་བཅོལ་བའི་གྲངས་འབོར་ནི་མི་གྲངས་ ༤༣༥༠༠ ཙམ་ཡོད་པ་རེད། སྐྱབས་བཅོལ་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ན། ངོས་ནས་སྔ་ལོ་དང༌། འདི་ལོ་ཕུལ་བའི་སྙན་ཞུའི་ནང་བཀོད་གསལ་ལྟར་དངངས་སྐྲག་དང༌། ཡིད་སྐྱོའི་རང་བཞིན་གྱི་བཙན་གནོན་དང༌། མནར་གཅོད་ད་དུང་ཉུང་དུ་ཕྱིན་ཡོད་པ་མ་རེད།

༣༤ འདི་ཚོའི་སྐོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྔ་ལོའི་སྙན་ཐོ་དེ་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་བྱུང་འདུག སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་ལྷན་ཚོགས་དེའི་སྙན་ཐོ་30གཉིས་པའི་ནང་ཁོང་ཚོས་བརྟག་དཔྱད་ནན་ཏན་གྱི་ཐག་གཅོད་ཁོངས་ནས་རྒྱ་མིའི་འགོ་ཁྲིད་ཚོས་མི་རིགས་རྩ་མེད་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འགལ་བར་ངོས་འཛིན་བྱས་འདུག

མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་བདེན་དོན་འདི་ཚོ་ལ་བརྟག་ཞིབ་ནན་ཏན་གནང་སྟེ་འགལ་ཉེས་ལ་དཔག་པའི་དགོངས་བཞེས་གནང་བའི་རེ་འདུན་ཞུ་གི་ཡོད། མི་རིགས་རྩ་མེད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ཙམ་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་སྲོལ་དུའང་མི་རིགས་རྩ་མེད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ནི་ཁྲིམས་འགལ་ཡིན་པ་རེད།

༣༥ དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ནང་རྩ་དོན་གལ་ཆེ་རྣམས་ལ་བརྩི་འཇོག་མ་བྱུང་སྟབས་མི་མང་ཚོགས་འདུ་ནས་དེ་ལ་རྒྱབ་ལྟས་བྱས་ཤིང༌། དེ་ལྟར་བྱས་ཀྱང་ཆོག་གི་ཡོད་པ་རེད། ཡང་བསྐྱར་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་ཡིན་ཞེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་བ་གསུམ་པའི་ཚེས་བཅུ་ཉིན་བརྗོད་པ་རེད།

༣༦ བོད་ནང་བཙན་གནོན་དང་མནར་གཅོད་གཏོང་མཁན་རྣམས་ལ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་འཐབ་རྩོད་མུ་མཐུད་བྱེད་མུས་རེད། ངོས་ནས་སྔ་ལོ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་འབུལ་ཞུས་པ་མ་ཟད། འདི་ལོ་ཡང་བསྐྱར་སྙན་འབུལ་ཞུས་པ་དེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་རྒྱ་ནག་གི་བཙན་འཛུལ་དེ་ཐབས་མཁས་ཀྱི་ཐོག་ནས་མེད་པ་བཟོ་ཐབས་གནང་བའི་རེ་བ་ཞུ་བཞིན་ཡོད། ངོས་ཀྱི་བསམ་པར་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རོགས་རམ་ཇེ་ཆུང་དུ་བཏང་བ་ཡིན་ན། རྒྱ་མི་གུང་ཁྲན་ནས་ངོས་ཀྱི་ལུང་པར་མི་དམངས་ཀྱི་རང་དབང་ཐོག་ཉིན་བཞིན་གནོན་བཙིར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྟབས་རེ་བ་ཆེན་པོ་བྱེད་ཡུལ་མི་འདུག

༣༧ མི་རྗེ་མཆོག་ནས་སྙན་ཞུ་འདི་བཞིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་མདུན་དུ་འཇོག་གནང་ཡོད་པ་ཞེས་ངོས་ནས་རེ་འདུན་ཞུ་གི་ཡོད། རྒྱ་གར་པན་འཇབ་དྷ་རམ་ས་ལ་ནས། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༩ ཚེས་༢༩ ལ།31 ༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་བོད་དོན་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲོས་གཞིར་འཇུག་དང༌། འཇུག་མིན་སྐོར་ཞུ་བརྒྱུད་གནང་མཁན་གོང་གསལ་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང༌། ཐའེ་ལན་ཌ་གཉིས་བཅས་ཚོགས་ཞུགས་འཐུས་མི་རྩ་འབོར་ ༩༨ ནས་བོད་དོན་གྲོས་གཞིར་འཇུག་རྒྱུར་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་ཨའེ་སི་ལན་ཌ། ཨི་རན། ཨར་ལནཌ། ཨི་སི་རལ། ཨི་ཏྲ་ལི། ཉི་ཧོང༌། འཇོར་ཌན། ལའེ་སྦི་རི་ཡ། ལི་སྦི་ཡ། ལག་སིམ་སྦག མེག་སི་ཀོ། ནི་ཐར་ལནཌ། ནིའུ་ཛི་ལནཌ། ནི་ར་ཁ་ཀོ་ཝ། ནོར་ཝེ། པ་ཀི་སི་ཐན། པ་ན་མ། སྤེ་ར་སྒུ་ཧེ། པི་རུ། ཕྷི་ལི་པིན། སུའེ་ཌེན། ཐའེ་ལན་ཌ། ཀྲུ་ནི་ཤི་ཡ། ཏྲར་ཀི དབྱིན་ཇི། ཨ་རི། ཡུ་རུ་སྒུ་ཧེ། ཝེ་ནི་འཛུ་ལ། ཨར་ཅན་ཀྲི་ན། ཨ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ། ཨ་སེ་ཀྲི་རི་ཡ། འབེལ་འཇམ། སྦོ་ལི་ཝི་ཡ། བྷ་རེ་འཛིལ། ཁེ་ན་ཌ། གོ་མིང་ཏང༌། ཅི་ལི། ཀོ་ལོམ་སྦི་ཡ། ཀོ་སེ་ཀྲ་རི་ཀ སཱ་ཡི་པ་ར་སེ། ཌན་མག ཌོ་མི་ནི་ཀན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། ཨག་ཀོ་ཀྲོར། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར། མ་ལ་ཤེ་ཡ། གྷི་རི་སི། འགོ་ཐ་མ་ལ། ཧའེ་ཏེ། ཧོན་ཌུ་ར་སེ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༤༩ དང༌། བོད་དོན་གྲོས་གཞིར་འཇུག་རྒྱུར་ངོ་རྒོལ་གནང་མཁན་ཧཱང་གྷ་རི། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ། མ་ལི། པོ་ལན་ཌ། རོ་མ་ནི་ཡ། ཡུག་ཀེ་རེན། ཨུ་རུ་སུ། ཡོ་སྒོ་ས་ལ་ཝི་ཡ། ཨལ་སྦ་ནི་ཡ། འབལ་གྷ་རི་ཡ། སྦེ་ལོ་ར་ཤ་ཡ། ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ། གྷུ་ཡི་ནི་ཡ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༡༣། བར་གནས་སུ་ཞུགས་མཁན་རྒྱ་གར། ཨི་རག ཨ་བོ་རི་ཀོ་སོ་ཌ། ལའོ་སི། ལ་བྷེ་ནོན། མ་ཌ་གྷ་སི་སྐར། མོ་རོ་ཀོ བལ་ཡུལ། ན་ཡི་འཇར། ན་ཡི་འཇི་རི་ཡ། པུར་ཅུ་གྷལ། སའུ་ཐི་ཨ་རབ་སྦི་ཡ། སེ་ནེ་གྷལ། སོ་མ་ལི་ཡ། སེ་སྤཻན། སུའུ་ཌན། ཀྲོ་གྷོ། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་ཆིག་སྒྲིལ་རྒྱལ་ཁབ། ཨ་རབ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། ཨ་པར་འོལ་ཌ། ཡེ་མེན། ཨ་ཕྷེ་གྷ་ནི་སི་ཐཱན། འབར་མ། ཀེམ་སྤོ་ཌི་ཡ། ཀེ་མི་རུ་འུན། དབུས་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། སེ་ལོན། ཅའ་ཧཱ་ཀྲ། ཀོང་གྷོ། (སྦ་ར་འཛའ་ཝེ་ལེ) ཀྱུ་པ། རྡའུ་མེ། ཨི་ཐོ་པི་ཡ། ཕྷིན་ལན་ཌ། ཕྷ་རན་སི། གྷ་ན་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༣༥ དང་ཚོགས་འདུར་མ་ཕེབས་པ་གཅིག་བཅས་བྱུང་སྟེ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པ་བྱུང༌། གོང་གསལ་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་མིང་རྣམས་གཟིགས་བདེའི་ཆེད་ཟུར་འདོན་གྱིས་གཤམ་དུ་བཀོད་ཡོད།

In favour- Iceland, Iran, Ireland, Israel, Italy, Japan, Jordan, Liberia, Libya, Luxembourg, Mexico, Netherlands, New Zealand, Nicaragua, Norway, Pakistan, Panama, Paraguay, Peru, Philippines, Sweden, Thailand, Tunisia,Turkey, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, United States of America, Uruguay, Venezuela, Argentina, Australia, Austria, Belgium, Bolivia, Brazil, Canada, China, Chile, Colombia, Costa Rica, Cyprus, Denmark, Dominican Republic, Ecuador, El Salvador, Federation of Malaya, Greece, Guatemala, Haiti, Honduras.

Against- Hungary, Indonesia, Mali, Poland, Romania, Ukrainian Soviet Socialist Republics,Union of Soviet Socialist Republics,Yugoslavia, Albania, Bulgaria, Byelorussian Soviet Socialist Republic, Czechoslovakia, Guinea.

Abstaining- India, Iraq, Ivory- Coast, Laos, Lebanon,Madagascar, Morocco, Nepal, Niger, Nigeria, Portugal, Saudi Arabia, Senegal, Somalia, Spain, Sudan, Togo, Union of South Africa, United Arab Republic, Upper Volta, Yemen, Afghanistan, Burma, Cambodia, Cameroon, Central African Republic, Ceylon, Chad, Congo (Brazzaville) , Cuba, Dahomey, Ethiopia, Finland, France, Ghana.

འོན་ཀྱང་ཕྱི་ཆར་པས་ཆར་ཐག་ཆོད་ཀྱང༌། ནང་ཐིགས་པས་ཐིགས་ཐག་མི་ཆོད་ཅེས་པའི་དཔེ་ལྟར་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བོད་དོན་སྙན་ཞུ་དེར་བོད་མི་རེ་ཟུང་ནས་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་པ་དང༌། སྐུ་ཚབ་མི་འགྲོ་འཕར་སྣོན་དགོས་མིན་སྙན་སེང་དང་སྙན་ཞུ་འབུལ་འགྱངས་བཅས་ལ་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཐུགས་ཕམ་མཛད་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་ཡོད།

དེ་ཡང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༩ ཉིན་སྲིད་ཚབ་བདེ་མཁར་བ་དང༌། བཀའ་བློན་ཟུར་ཁང་པ། བཀའ་ཚབ་ཤན་ཁ་བ། བཀའ་ཚབ་སྣེའུ་ཤག བཀའ་ཚབ་གཡུ་ཐོག གཞུང་ཞབས་བྱིངས་ཀྱི་སྤྱི་འཐུས་ཛ་སག་ཁེ་སྨད་པ་དང༌། མཁན་དྲུང་ངག་དབང་དོན་གྲུབ། རྩེ་མགྲོན་ངག་དབང་ཆོས་བཟང༌། རྩེ་དྲུང་བྱམས་པ་དབང་འདུས། ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་མི་མང་སེར་སྐྱའི་སྤྱི་འཐུས་བཅུ་གཅིག་དང༌། འཐུས་ཚབ་གཅིག་བཅས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་ད་ལམ་ཚོགས་འདུའི་ཐོག་མནའ་གན་དང༌། ལས་ཁུངས་ཁག་ལྔའི་གཙོ་འཛིན། ལས་རོགས། ལས་བྱ་བཅས་ཀྱི་འོས་འཆར་ྋསྙན་འབུལ་ཞུ་བཅར་སྐབས། དབུས་གཙང་སྤྱི་འཐུས་གྲ་བཞི་བརྒྱ་དཔོན་སྐལ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ནས། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྐུ་ཚབ་ཕེབས་དགོས་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུག་ལ་སྐབས་བབས་ལས་སྐལ་སུ་ཡོད་འཕྲལ་གཏོང་ཡེ་ཤེས་དབྱིངས་དཔྱད་ཞུ་རྒྱུ་ཞེས་ཞུས་པ་དང༌། དེ་འཕྲལ་ས་དབང་ཟུར་ཁང་ནས། རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྐུ་ཚབ་འཕར་མ་ཕེབས་དགོས་སྐོར་ཆོས་ལུགས་ཁག་དང༌། ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་འཐུས་མིའི་ཁོངས་ནས་ཇི་དགོས། ཡང་ན་མི་མང་རང་ཁོངས་ནས་ཇི་དགོས་སོགས་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་དགོངས་བཞེས་ཀྱིས་ཐུགས་ཐག་གཅོད་གནང་ཞུ་རྒྱུ། ད་ཆ་དུས་ལ་གཏུགས་འདུག ཅེས་ཞུས་པར།

དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས། ད་ཕྱིས་དྲག་པ་རེད། ཁ་སང་ནས་སྣེའུ་ཤག་ལ་ལྕག་སྐུལ་ཙམ་བྱས་ན་དགའ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན། ངའི་སེམས་སུ་བུད་མེད་ཅིག་བྱུང་ན་ཡག་པོ་རེད། ཕྲེང་རིང་ལྷ་ལྕམ་དེང་སང་ལོན་ཌོན་དུ་ཡོད་ཐོག་དེ་ནས་འགྲོ་ཐུབ་ན་ཡག་པོ་མིན་ནམ་སྙམ། མི་མང་བས་དགོས་པ་མི་འདུག འོན་ཀྱང་ད་དུང་ཇི་དགའ་ཁྱེད་ཚོས་དགོངས་པ་བཞེས་རོགས། ངས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་འདི་ཡིན་ཞུས་ན་འཚམས་པོ་མི་འདུག ཅེས་བཀའ་གནང༌།

ཡང༌། དབུས་གཙང་སྤྱི་འཐུས་གྲ་བཞི་བརྒྱ་དཔོན་སྐལ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ནས། སྒང་ཏོག་མི་མང་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་རྗེས་ལུས་སུ་མ་སོང་བ་ཞིག་དང༌། མི་མང་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་བསང་གསོལ་ཞུ་རྒྱུ་སོགས་འཕྱུགས་མེད་ཞུ་གི་ཡིན་ཟེར་གྱི་འདུག ཅེས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས། སྐབས་བབས་འཕྲལ་སེལ་གྱི་རིམ་གྲོ་འདྲ་ཞིག་རེད། རྩ་བའི་བསྒྲུབ་བྱའི་སྐོར་ལ་ཁྱེད་ཚོས་བསམ་བློ་ཟབ་ནན་གཏོང་དགོས། བྱེད་སྒོ་གཏན་འཁེལ་ཟིན་མཚམས་ལས་བྱེད་རྒན་གཞོན་མཉམ་རུབ་ཀྱི་ཐོག་ནས་རྩ་བའི་ལས་དོན་ཚགས་སུ་ཚུད་ཐབས་བྱེད་ཐུབ་ན་ལེགས། རིམ་པས་མི་མང་བྱིངས་ཁོངས་ནས་ཀྱང་ལས་འགན་ཁུར་ཐུབ་ན་ཡག་པོ་རེད་ཅེས་གསུངས།

དེ་རྗེས་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས། དེ་ནས་ཡང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཕུལ་བའི་བོད་དོན་སྙན་ཞུའི་སྐོར་ལ་ཁོ་ཚོས་ (ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་ཅན་) མགོ་མ་འཚོས་ཀྱི་སྐྱོན་འཛུགས་བྱས་འདུག སྙན་ཞུ་འདི་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཕྱི་རྒྱལ་སྐུ་ཚབ་མང་འཛོམས་ཐོག་འབུལ་དགོས་པར་བརྟེན། དབྱིན་ཇིའི་ཡི་གེའི་འགྲོ་ལུགས་གཞིར་བཞག་གིས་བཟོས། ནང་ཁུལ་གོ་བསྡུར་བྱས། དེ་ནས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་ཞིག་རེད། རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་དམར་པོའི་ཕྱོགས་ཁག་ཉུང་ཤས་ཤིག་གིས་མ་གཏོགས། དེ་མིན་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཚང་མའི་སྐུ་ཚབ་ནས་སྙན་ཞུ་དེ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་བཞིན་དུ་བོད་མི་རེ་ཟུང་གིས་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་པ་འདི་ཡ་མཚན་པོ་ཞིག་རེད། ཁོ་ཚོའི་ཡི་གེའི་ནང་འདི་དང་འདི་འདྲའི་མགོ་མ་འཚོས་ཀྱི་གནས་ལུགས་མང་པོ་འདུག32 ཅེས་བཀའ་ཕེབས།

གོང་འཁོད་ ༡༩༦༠ ལོར་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་སྐོར་སྙན་ཕུལ་ལ་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང༌། ཐའེ་ལན་ཌ་གཉིས་ནས་ཞུ་བརྒྱུད་ཀྱིས་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་ཁོངས་ཚུད་ན་ཡང༌། ཚོགས་ཆེན་ཐོག་གོ་བསྡུར་བྱེད་ཁོམ་མ་བྱུང་བར་ལུས་པར་བརྟེན། ༡༩༦༡ ལོར་སླར་ཡང་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གིས་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བཙན་འཛུལ་ཐོག་བོད་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་གི་འདོད་བློ་དང་མི་མཐུན་པའི་བཙན་གནོན་དབང་ཤེད་ཀྱི་ལམ་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཡ་རབས་ཀུན་སྤྱོད་རྩ་འགལ་ངན་སྤྱོད་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་པ་སོགས་འཕྲལ་དུ་མཚམས་འཇོག་ཡོང་ཆེད། ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཏུ་སྐུའི་གཅེན་པོ་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་དང༌། ལས་ཚན་ས་འདུ་རིན་ཆེན་གཉིས་ལོན་ཌོན་བརྒྱུད་ནེའུ་ཡོག་ཏུ་ཆེད་བརྫངས་གནང༌།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་ཚོགས་འདུའི་ (དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་) ཐོག་གོང་གསལ་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང༌། ཐའེ་ལན་ཌའི་འཐུས་མི་གཉིས་ཀྱིས་བོད་དོན་ཞུ་བརྒྱུད་གནང་རྗེས་ཚོགས་འདུའི་གཙོ་འཛིན་ནས་ཚོགས་ཆེན་ནང་བོད་དོན་གོ་བསྡུར་བྱེད་འོས་ཡོད་མེད་འོས་བསྡུ་བྱེད་དགོས་གསུངས་པ་ལྟར་མིང་འབོད་འོས་བསྡུ་བྱས་པར་འཐུས་མི་རྩ་འབོར་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ནས་བོད་དོན་འོས་ཁོངས་འཇུག་དགོས་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་རྒྱལ་ཁབ་ ༡༥ དང༌། ངོ་རྒོལ་ ༢ བར་གནས་ ༣ བཅས་བྱུང་སྟེ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ཡོད།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་བོད་དོན་གྲོས་གཞིར་འཇུག་དང༌། འཇུག་མིན་སྐོར་མིང་འབོད་འོས་ཤོག་བསྡུ་ལེན་བྱས་པར་བོད་དོན་ཞུ་བརྒྱུད་གནང་མཁན་གོང་གསལ་གཉིས་དང༌། འཐུས་མི་རྩ་འབོར་བརྒྱ་དང་གཅིག་ནས་རང་རེར་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་རྒྱལ་ཁབ་ ༤༨ དང༌། ངོ་རྒོལ་ ༡༤ བར་གནས་ ༣༥ པ་ཀི་སི་ཐན་རྒྱབ་སྐྱོར་ནས་བར་གནས། ཁྱུ་པ་བར་གནས་ནས་ངོ་རྒོལ། ཚོགས་འདུར་མ་ཕེབས་པ་ཁག་བཞི་བཅས་བྱུང་སྟེ་བོད་དོན་གྲོས་གཞིར་འཇུག་རྒྱུར་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་ནིའུ་ཛི་ལནཌ། ནི་ཁ་ར་ཀོ་ཝ། ན་ཡི་འཇར། ནོར་ཝེ། པ་ན་མ། པེ་ར་སྒུ་ཧེ། པི་རུ། ཕྷི་ལི་པིན། སུའེ་ཌེན། ཐའེ་ལན་ཌ། ཏྲར་ཀི། དབྱིན་ཇི། ཨ་རི། ཨ་པར་འོལ་ཌ། ཡུ་རུ་སྒུ་ཧེ། ཝེ་ནི་འཛུ་ལ། ཨར་ཅན་ཀྲི་ན། ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ། ཨོ་སེ་ཀྲི་རི་ཡ། འབེལ་འཇམ། སྤོ་ལི་ལྦི་ཡ། བྷ་རེ་འཛིལ། ཀེ་མེ་རུ་འུན། ཁེ་ན་ཌ། ཅི་ལི། གོ་མིང་ཏང༌། ཀོ་ལོམ་སྦི་ཡ། ཀོང་ཀོ (སྦ་ར་འཇའ་ཝེ་ལེ) ཀོ་སེ་ཀྲ་རི་ཀ ས་ཡི་པ་ར་སེ། ཌན་མག ཌོ་མི་ནི་ཀན་སྤྱི་འཐུན་རྒྱལ་ཁབ། ཨེག་ཀོ་ཀྲོར། མ་ལ་ཤེ་ཡ། གྷི་རི་སི། ཧའེ་ཏེ། ཧོན་གྲུ་ར་སི། ཨའི་སི་ལན་ཌ། ཨི་རན། ཨར་ལན་ཌ། ཨི་སི་རལ། ཨི་ཏྲ་ལི། ཉི་ཧོང༌། ལའོ་སེ། ལའེ་སྦི་རི་ཡ། ལག་སིམ་སྦག མིག་སི་ཀོ། ནི་ཐར་ལན་ཌ་བཅས་ ༤༨ དང༌། བོད་དོན་གྲོས་གཞིར་འཇུག་རྒྱུར་ངོ་རྒོལ་གནང་མཁན་པོ་ལན་ཌ། རོ་མ་ནི་ཡ། ཡུག་ཀེ་རེ་ནན། ཨུ་རུ་སུ། ཡོ་སྒོ་ས་ལ་ཝི་ཡ། ཨལ་སྦ་ནི་ཡ། འབལ་གྷ་རི་ཡ། སྦེ་ལོ་ར་ཤི་ཡ། ཀྱུ་པ། ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ། སྒུ་ནི་ཡཱ། ཧང་གྷ་རི། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ། ཨི་ར་ལི་བཅས་ ༡༤།

བོད་དོན་གྲོས་གཞིར་འཇུག་རྒྱུར་བར་གནས་ན་ཡི་འཇི་རི་ཡ། པ་ཀི་སི་ཐན། པུར་ཅོ་སྒལ། སའུ་ཐི་ཨ་རབ་སྦི་ཡ། སེ་ནེ་གྷལ། སོ་མ་ལི་ཡ། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ སེ་སྤེན། སུའུ་ཌན། ཀྲོ་སྒོ། ཀྲུ་ནི་ཤི་ཡ། ཨ་རབ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། སེ་ལོན། ཅཱ་ཧ་ཀྲ། ཀོང་གྷོ། ལིའོ་པོ་ལ་ཌ་ཝི་ལེ། ཨི་ཐོ་པི་ཡ། ཕྷིན་ལན་ཌ། ཕྷ་རན་སི། གྷ་བོན། གྷ་ན། འགོ་ཐ་མ་ལ། རྒྱ་གར། ཨི་རག ཨ་བོ་རི་ཀོ་སོ་ཌ། འཇོར་ཌན། ལེ་བྷེ་ནོན། ལི་སྦི་ཡ། མ་ཌ་གྷ་སི་སྐན། མོ་རོ་ཀོ། བལ་ཡུལ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༣༥ བྱུང་སྟེ་བོད་དོན་གྲོས་གཞིར་འཇུག་རྒྱུར་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པ་བྱུང༌།

གོང་གསལ་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་མིང་རྣམས་གཟིགས་བདེའི་ཆེད་ཟུར་འདོན་གྱིས་གཤམ་དུ་བཀོད་ཡོད།

In favour-New Zealand, Nicaragua, Niger, Norway, Panama, Paraguay, Peru, Philippines, Sweden, Thailand, Turkey, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, United States of America, Upper Volta, Uruguay, Venezuela, Argentina, Australia, Austria, Belgium, Bolivia, Brazil, Cameroon, Canada, Chile, China, Colombia, Congo (Brazzaville) , Costa Rica, Cyprus, Denmark, Dominican Republic, Ecuador, Federation of Malaya, Greece, Haiti, Honduras, Iceland, Iran, Ireland, Israel, Italy, Japan, Laos, Liberia, Luxembourg, Mexico, Netherlands.

Against-Poland, Romania, Ukrainian Soviet Socialist Republic, Union of Soviet Socialist Republic, Yugoslavia, Albania, Bulgaria, Byelorussian Soviet Socialist Republic, Cuba, Czechoslovakia, Guinea, Hungary, Indonesia, Irali.

Abstaining-Nigeria, Pakistan, Portugal, Saudi Arabia, Senegal, Somalia, South Africa, Spain, Sudan, Togo, Tunisia, United Arab Republic, Ceylon,Chad, Congo, Leopoldville, Ethiopia, Finland, France, Gabon, Ghana, Guatemala, India, Iraq, Ivory Coast, Jordan, Lebanon, Libya, Madagascars, Morocco, Nepal.33

སླར་ཡང་ ༡༩༦༡ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་གཙོས་འཛམ་གླིང་མི་མང་ལ་འབོད་སྐུལ་དང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཇི་བཞིན་གསལ་བཤད་གང་གཟབ་གནང་བ་བཅས་ལ་བརྟེན། རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་དྲུག་པའི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་དང༌། མ་ལ་ཤེ་ཡ། ཐའེ་ལན་ཌ། ཨར་ལན་ཌ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་བཞི་ནས་ཞུ་བརྒྱུད་ཀྱིས་ལོ་དེའི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༩ དང་ ༢༠ ཉིན་སོ་སོར་ཚོགས་ཆེན་རྒྱས་འཛོམས་ཐེངས་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་བོད་མིའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་ཐག་རང་གཅོད་སྐོར་གྱི་གྲོས་ཆོད་ཟིན་བྲིས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་མེད་མིང་འབོད་འོས་ཤོག་བསྡུ་ལེན་བྱས་པར་འཐུས་མི་བརྒྱ་དང་བཞི་ཡོད་པ་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་གྷི་རི་སི་དང༌། འགོ་ཐ་མ་ལ། ཧཱའེ་ཏེ། ཨའི་སི་ལན་ཌ། ཨི་རན། ཨར་ལན་ཌ། ཨི་སི་རལ། ཨི་ཏྲ་ལེ། ཨ་བོ་རི་ཀོ་སོ་ཌ། ཉི་ཧོང༌། འཇོར་ཌན། ལའོ་སི། ལའེ་སྦི་རི་ཡ། ལག་སིམ་སྦག མ་ཌ་གྷ་སི་ཀར། མའུ་རི་ཀྲ་ནི་ཡ། ནི་ཐར་ལན་ཌ། ནིའུ་ཛི་ལན་ཌ། ནི་ཁ་ར་ཀོ་བོ། ན་ཡི་འཇར། ནོར་ཝེ། པ་ན་མ། པ་ར་སྒུ་ཧེ། པི་རུ། ཕྷི་ལི་པིན། སེ་ནེ་གྷལ། སིར་ར་ལི་ཝོ་ནེ། སུའེ་ཌེན། ཐའེ་ལན་ཌ། ཏྲར་ཀི། དབྱིན་ཇི། ཨ་རི། ཨ་པར་འོལ་ཌ། ཡུ་རུ་སྒུ་ཧེ། ཝེ་ནི་འཛུ་ལ། ཨར་ཅན་ཀྲི་ན། ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ། ཨོ་སེ་ཀྲི་རི་ཡ། འབེལ་འཇམ། སྦོ་ལི་ཝི་ཡ། བྷ་རེ་འཛིལ། ཀེ་མེ་རུ་འུན། ཁེ་ན་ཌ། དབུས་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ་ཆིག་བསྒྲིལ་རྒྱལ་ཁབ། ཅི་ལི། གོ་མིང་ཏང༌། ཀོ་ལོམ་སྦི་ཡ། ཀོང་ཀོ (ལེའོ་པོ་ལ་ཌ་ཝི་ལེ) ཀོ་སེ་ཀྲ་རི་ཀ ས་ཡི་པ་ར་སི། རྡའུ་མེ། ཌན་མག ཌོ་མི་ནི་ཀན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར། མ་ལ་ཤེ་ཡ། སྒ་པོན་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༥༦ དང༌། ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་ཧང་གྷ་རི་དང༌། སོག་པོ། པོ་ལན་ཌ། རོ་མ་ནི་ཡ། ཡུཀ་ཀེ་རེན། ཨུ་རུ་སུ། ཨལ་སྦ་ནི་ཡ། འབལ་གྷ་རི་ཡ། སྦེ་ལོ་ར་ཤི་ཡ། ཀྱུ་པ། ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༡༡། བར་གནས་སུ་ཞུགས་མི་གྷ་ན་དང༌། གྷུ་ནི་ཡ། རྒྱ་གར། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ། ཨི་རག ལེ་བྷེ་ནོན། ལི་སྦི་ཡ། མ་ལི། མོ་རོ་ཀོ། བལ་ཡུལ། ན་ཡི་འཇི་རི་ཡ། པ་ཀི་སི་ཐན། སའུ་ཐི་ཨ་རབ་སྦི་ཡ། སོ་མ་ལི་ཡ། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ སུའུ་ཌན། སི་རི་ཡ། ཀྲོ་གྷོ། ཀྲུ་ནི་ཤི་ཡ། ཨ་རབ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། ཡེ་མེན། ཡོ་སྒོ་ས་ལ་ཝི་ཡ། ཨ་ཕྷེ་གྷ་ནི་སི་ཐན། འབར་མ། ཀམ་སྦོ་ཌི་ཡ། སེ་ལོན། ཨི་ཐོ་པི་ཡ། ཕྷིན་ལན་ཌ། ཕྷ་རན་སི་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༢༩ བྱུང་ནས་མང་མོས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁའི་གྲོས་ཆོད་བཞག་ཐུབ་པ་བྱུང༌།

གོང་གསལ་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་མིང་རྣམས་གཟིགས་བདེའི་ཆེད་ཟུར་འདོན་གྱིས་གཤམ་དུ་བཀོད་ཡོད།

In favour-Greece, Guatemala, Haiti, Iceland, Iran, Ireland, Israel, Italy, Ivory Coast, Japan, Jordan, Laos, Liberia, Luxembourg, Madagascar, Mauritania, Netherlands, New Zealand, Nicaragua, Niger, Norway, Panama, Paraguay, Peru, Philippines, Senegal, Sierra Leone, Sweden, Thailand, Turkey, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, United States of America, Upper Volta, Uruguay, Venezuela, Argentina, Australia, Austria, Belgium, Bolivia, Brazil, Cameroon, Canada, Central African Republic, Chile, China, Colombia, Congo (Leopoldville) , Costa Rica, Cyprus, Dahomey, Denmark, Dominican Republic, El Salvador, Federation of Malaya, Gabon.

Against-Hungary, Mongolia, Poland, Romania, Ukrainian Soviet Socialist Republic, Union of Soviet Socialist Republics, Albania, Bulgaria, Byelorussian Soviet Socialist Republic, Cuba, Czehoslovakia.

Abstaining-Ghana, Guinea, India, Indonesia, Iraq, Lebanon, Libya, Mali, Morocco, Nepal, Nigeria, Pakistan, Saudi Arabia, Somalia, South Africa, Sudan, Syria, Togo, Tunisia, United Arab Republic, Yemen, Yugoslavia, Afganistan, Burma, Cambodia, Ceylon, Ethiopia, Finland, France.

གོང་གསལ་ ༡༩༦༡ ལོར་ཨ་རིའི་གྲོང་ཁྱེར་ནེའུ་ཡོག་ཏུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་དུས་བཅུ་དྲུག་པའི་སྐབས་སུ་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་དང༌། མ་ལ་ཤེ་ཡ། ཨར་ལན་ཌ། ཐའེ་ལན་ཌ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་བཞི་ནས་བོད་དོན་ཞུ་བརྒྱུད་ཀྱིས་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༩ དང༌། ཚེས་ ༢༠ སོ་སོར་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ཐེངས་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་གྲོས་བསྡུར་གཏན་འབེབས་གནང་བའི་གྲོས་ཆོད་ཨང་ ༡༧༢༣ (༡༦) གཤམ་གསལ།

“༡༩༥༩ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་སྐབས་སུ་བོད་དོན་སྐོར་གྲོས་ཆོད་ཨང་ ༡༣༥༣ འཁོད་པར་དྲན་གསོ་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་བརྗོད་རྒྱུར།

བོད་དུ་བོད་མི་མང་གི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཐེ་བའི་རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་གནས་སྟངས་ཐོག་ཏུ་བཙན་གནོན་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རྒྱུན་བསྟུད་དུ་ཡོད་པ་འདི་ལ་བློ་ཕམ་ཧ་ཅང་གི་ཆེན་པོ་ཡོད།

བོད་མིས་དཀའ་སྡུག་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་མྱངས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་ཕོན་ཆེ་བྲོས་འབྱོར་ཡོང་མུས་ནས་ར་འཕྲོད་ཡོད་པ་ལྟར་འདི་ཐད་ལ་སྙིང་ནས་བློ་གཡེང་ཆེ་བའི་མཐོང་ཚུལ་ཞིག་བྱུང༌།

མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང༌། ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ནང་གསལ་བའི་མི་མང་ཡོངས་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་རྩ་དོན་དང་བཅས་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་རྩ་འགལ་དང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་ཚུལ་ཉེན་ཚབས་ཇེ་ཆེ་དང༌། མི་མང་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཇེ་སྡུག་ཏུ་གཏོང་བའི་བློ་ཕམ་གྱི་གནད་དོན་འདི་དག་ལ་བསམ་ཞིབ་བྱས་པར།

༡ ཁྲིམས་ལུགས་དྲང་འཛིན་གྱི་གཞི་རྩའི་ཐོག་ནས་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་གོང་སྤེལ་ཆེད་དུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་རྩ་དོན་ལ་བརྩི་བཀུར་ངེས་པར་དགོས་པ་ཡིན་ཞེས་བསྐྱར་ནན་ཆེན་པོས་བརྗོད་རྒྱུ།

༢ བོད་མི་མང་གི་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་གིས་མཚོན་ཁོང་ཚོའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་དབང་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་པའི་བྱ་སྤྱོད་མཐའ་དག་མཚམས་འཇོག་དགོས་ཞེས་སླར་ཡང་དོ་གལ་ཆེན་པོས་འབོད་སྐུལ་བྱ་རྒྱུ།

༣ འཐུས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནས་ད་ལམ་གྱི་གྲོས་ཆོད་འདིའི་དོན་གནད་རྣམས་འགྲུབ་ཕྱིར་འོས་ཤིང་འཚམས་པའི་ཐབས་ཤེས་ཅི་ཡོད་ཕྱག་ལེན་ཐོག་འཁེལ་རྒྱུར་རེ་འདུན་ཞུ་བཞིན་ཡོད།”34 ཅེས་འཁོད་འདུག

འདིའི་སྐོར་བཞུགས་སྒར་དུ་གསུམ་བཅུའི་དུས་དྲན་ཐེངས་གསུམ་པར་སྩལ་བའི་གསུང་འཕྲིན་ནང་བཀའ་སློབ་ཕེབས་གསལ། “སྔ་ལོ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་ནང་གྲོས་ཆོད་གཅིག་གཏན་འབེབས་བྱུང་བ་དང༌། གྲོས་ཆོད་དེས་ང་ཚོའི་དོན་གནད་གོམ་རིམ་གཅིག་བགྲོད་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་འོས། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་དེང་དུས་བོད་ནང་གི་བྱ་སྤྱོད་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད་བཞིན་པ་མ་ཟད། མ་འོངས་པའི་དོན་དུ་དམིགས་ཡུལ་ཆེན་པོ་གཉིས་བསྟན་ཅིང༌། བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་དབང་རང་འཇགས་ངེས་པར་སྤྲོད་དགོས་པ་གསལ་པོར་བརྗོད་པའི་ཐོག་བོད་མིའི་རང་ཐག་རང་གཅོད་སྐོར་ཡང་ད་ལམ་ཐོག་མར་བརྗོད་འགོད་བྱས་པ་རེད།

གྲོས་ཆོད་ཅིག་གཏན་འབེབས་བྱས་མ་ཐག་བཙན་གནོན་གྱི་སྲིད་བྱུས་མཚམས་ཆོད་མི་འབྱུང་བ་ང་ཚོས་ཤེས་ཐུབ་ཀྱང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འབོད་སྐུལ་དེ་ལ་རླབས་ཆེན་རྒྱ་ནག་མི་མང་ཚོས་སྣང་མེད་མི་བྱེད་པའི་རེ་བ་ཡོད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྐོར་གསལ་བསྒྲགས་རྩ་དོན་རྣམས་ཨ་ཕྷི་རོ་ཨེ་ཤན་ (Afro -Asian) རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་སྦན་སྡུང་ཚོགས་འདུའི་སར་རྩ་འཛིན་ཁས་ལེན་བྱས་པ་དང༌། ཚོགས་འདུ་དེར་རྒྱ་ནག་གཞུང་ཡང་ཞུགས་ཡོད་པ་རེད། མི་མང་ལ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱིས་བཙན་གནོན་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་དེས་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་འཕྲོགས་པ་དང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་འགལ་བ། འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་དང་མཉམ་སྦྲེལ་གྱི་ལས་དོན་ལ་འགོག་རྐྱེན་དུ་འགྲོ་ཡི་ཡོད་ཚུལ་སྐབས་དེར་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བརྗོད་ཡོད་པ་རེད།

གལ་ཏེ། གསལ་བསྒྲགས་དེ་ཚོར་ཕན་ནུས་ཡོད་ཚེ་བོད་ནང་རྒྱ་ནག་གི་སྐུ་ཚབ་ཚོའི་བྱ་སྤྱོད་རྣམས་རྩ་དོན་དེ་དག་དང་རྒྱབ་འགལ་འགྲོ་ཡི་ཡོད་པ་ཤེས་དགོས་པའི་ཁར། བོད་ནང་བཙན་ཤུགས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་མཚམས་འཇོག་བྱེད་དགོས་པ་ཡང་ངེས་པར་ཤེས་དགོས། བོད་མི་ཚོའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་དབང་དང་མཐུན་པར་བོད་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ཞི་བའི་ལམ་ནས་སེལ་རྒྱུ་མ་གཏོགས་ཐབས་ལམ་གཞན་མེད་པ་ཤེས་དགོས་པ་ཡིན། དེར་བརྟེན། བོད་ནང་ངོས་ཀྱི་མི་མང་ཚོར་བཙན་དབང་དང༌། མནར་གཅོད་བྱེད་པ་འཕྲལ་དུ་མཚམས་འཇོག་བྱེད་དགོས་ཞེས་སྐབས་འདིར་རྒྱ་ནག་དབང་བསྒྱུར་བ་ཚོར་འབོད་སྐུལ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན།

མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་ཆོད་དེའི་ནང༌། ད་ལམ་གྱི་གྲོས་ཆོད་འདིའི་དོན་གནད་རྣམས་བསྒྲུབ་ཆེད་འཐུས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནས་འོས་ཤིང་འཚམས་པའི་བྱེད་ཐབས་གང་ཡོད་ལག་ལེན་བསྟར་དགོས་ཞེས་འབོད་སྐུལ་བྱས་འདུག ངའི་འབོད་སྐུལ་ལ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཉན་འཇོག་མ་བྱས་ཀྱང༌། ཞི་བདེར་དགའ་བའི་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཁག་ཚོས། བོད་ནང་གི་བོད་མི་ཉམ་ཐག་ཚོའི་དོན་དུ་བོད་མིའི་རང་དབང་ཞི་བའི་ལམ་ནས་བསྒྲུབ་པའི་བར་བཞུགས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་གནང་བའི་རེ་བ་ཡོད།

བོད་མིའི་རང་དབང་བསྐྱར་གསོའི་ཆེད་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་ཚོར་སྙིང་ནས་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་ཞུ་རྒྱུ་མ་ཟད། བོད་ནང་ཞི་བདེ་དང༌། རང་དབང་ཡོང་བའི་ཐབས་ཤེས་སྔར་བཞིན་མུ་མཐུད་གནང་རྒྱུར་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་ཡོད།” ཅེས་སྩལ།

༡༩༥༩ ལོར་རྒྱལ་ཚོགས་གྲོས་ཆོད་ཀྱི་རྩ་དོན་དུ་ “བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། བོད་མིའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་གནས་སྟངས་ལ་བརྩི་འཇོག་དགོས་རྒྱུ་” ཞེས་གསལ་འཁོད་བྱས་ཡོད་ཅིང༌། ད་ལམ་གྱི་གྲོས་ཆོད་འདིར་ “བོད་མི་མང་གི་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཐོབ་ཐང་གིས་མཚོན་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་དབང་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་པའི་བྱ་སྤྱོད་མཐའ་དག་མཚམས་འཇོག་དགོས་ཞེས་སླར་ཡང་དོ་གལ་ཆེན་པོས་འབོད་སྐུལ་བྱ་རྒྱུ། འཐུས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནས་ད་ལན་གྱི་གྲོས་ཆོད་འདིའི་དོན་གནད་རྣམས་འགྲུབ་ཕྱིར་འོས་ཤིང་འཚམས་པའི་ཐབས་ཤེས་ཅི་ཡོད་ལག་ལེན་བྱེད་པའི་རེ་འདུན་ཞུ་རྒྱུ་” ཞེས་འཁོད་དོན་ལྟར། “རང་ཐག་རང་གཅོད་” ཅེས་པ་དང༌། “རང་དབང་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་པའི་བྱ་སྤྱོད་མཐའ་དག་མཚམས་འཇོག་བྱ་དགོས་” ཞེས་པའི་བརྗོད་ཚིག་རྣམས་སྲིད་དོན་ཐོག་ཧ་ཅང་གལ་འགངས་དང་གནད་འགག་ཅན་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།

བློ་བཟང་བཟང་པོའི་གྲགས་སྙན་སྙན་དབྱངས་རབ་རྫོགས་རྫོགས་པའི་ལང་ཚོ་ཅན།། ལུང་རྟོགས་རྟོགས་བརྗོད་པད་ཚལ་ཚལ་ཡངས་རྣམ་དག་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས།། མཛེས་སྒེག་སྒེག་པའི་ཉམས་འགྱུར་འགྱུར་ཁུགས་སྟོང་ལྡན་ལྡན་པའི་གངས་རི་བའི།། སྔོན་བྱུང་བྱུང་བའི་གཏམ་ཚོགས་ཚོགས་ཀྱི་ལེགས་བྲིས་བྲིས་པའི་ལྡེབས་རིས་བཞིན།།

སྣ་ཚོགས་རྒྱལ་ཁམས་མཐའ་འབྲེལ་འབྲེལ་བའི་གསུབ་མེད་བྱུང་བ་གྲངས་མེད་ཀྱང༌།། བདེན་དོན་མུན་པའི་གཟུགས་བཞིན་བཞིན་མདངས་མོག་པོར་བསྒྱུར་ལ་རབ་གོམས་པའི།། དམར་གཞུང་འབྱུང་པོའི་ངན་བྱུས་བྱུས་ཀྱིས་ཐུབ་བསྟན་གསེར་གྱི་སྐུད་པའི་སྐྱས།། ལྷན་ཅིག་སྦྲེལ་བའི་མཛའ་གཤིས་གཤིས་གོམས་རྨང་ནས་བཤིག་པའི་ཚུལ་འདི་ཉེས།།

བདེན་རྫུན་ལྡོག་པའི་ཧམ་བཤད་རིང་མོ་མུན་ཁྲོད་འུག་པའི་ཅ་ཅོ་སྒྲ།། སྒྲ་ལྡན་འཕྲུལ་གྱི་འཁོར་ལོ་ལས་ནི་གླིང་བདུན་ས་ཡི་ཁྱོན་དུ་གང༌།། གང་ཞིག་འགོག་པའི་མཛད་ཐབས་ཉིད་དུ་བདེན་དོན་དྲི་ཟའི་རོལ་མོ་སྟོང༌།། སྟོང་གསུམ་ཞིང་དུ་དལ་གྱིས་བསྒྲགས་པ་འདི་ཀོར་བརྒྱ་བྱིན་ལྷ་ཡང་ཅེར།།

དེ་བས་ཕྱག་ན་པད་དཀར་འཛིན་གང་གང་གིས་བསྒྲུན་པར་མི་ནུས་པའི།། འཕྲིན་ལས་ཟླ་ཤེལ་བརྩེགས་པའི་རླབས་འཕྲེང་ཕྲེང་བར་བསྟར་བའི་ཟིལ་ཤུགས་ཀྱིས།། ཆོལ་གསུམ་བདེན་དོན་ལི་ཁྲིའི་འཇའ་ཚོན་ཚོན་གྱིས་བཞེངས་པའི་གཙུག་ལག་བཞིན།། མཐའ་དག་རྒྱལ་ཚོགས་འཐུས་མིའི་མཆུ་འདབ་འདབ་ལྡན་གར་གྱིས་མྱོས་པ་བཞིན།།

མགོན་གང་བཀའ་ཡིག་གསེར་གྱི་སྦྲམ་བུ་དོན་ལྡན་ནོར་བུའི་ཁྲ་ཚོམ་ཅན།། རྒྱལ་ཚོགས་དྲུང་ཆེའི་རྣ་ཀོང་ངོས་སུ་སྤུད་པའི་ལེགས་ཚོགས་དཔལ་གྱི་ཕྱྭ།། དགུང་དུ་འདེགས་པར་ཕྱོགས་ཀྱི་འཐུས་མིའི་ཕན་བདེའི་སྤྲིན་གྱི་ཕུང་པོ་ལས།། རྒྱབ་གཉེར་དབྱར་སྐྱེས་རྔ་གསང་ལྡིར་བས་སྲིད་གསུམ་ཕུན་ཚོགས་དབྱངས་ལ་ཆགས།།

སྔར་བྱུང་གཙུག་ལག་ལྷུན་པོའི་ཁོང་གསེང་ལས་འོང་བདེན་དོན་གཙང་མའི་རླབས་འཕྲེང་མཁའ་ལ་རྩེན་པའི་ཟེགས་མ་འབུམ།། ཡོངས་སུ་འཐོར་བའི་རྩེ་དགའ་དང་འགྲོགས་གངས་ལྗོངས་བདེན་ལུགས་ཀེ་ཏ་ཀ་ཡི་ཕྲེང་ཚོགས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱན་ལམ་དུ།། བསྟར་བར་དངོས་དོན་དཔུང་གིས་འདེགས་པའི་སྒི་རི་སི་དང་ཨི་རན་ལ་སོགས་ཞི་བདེར་མོས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དག། བོད་འབངས་རྒྱལ་ཁའི་དབྱངས་རྟ་རིང་མོ་བསྐལ་ནས་བསྐལ་བར་མ་ཉམས་ཉམས་ཀྱིས་འཁྲོལ་བ་འདི་ཀོ་ཨེ་མ་རྨད།།

དེ་ཚེ་ཕྱི་ནང་འབྱུང་པོའི་ཐན་སྐད་ཕྱོགས་སུ་སྒྲོག་པའི་རླུང་འཚུབ་ཁྲོད་ནས་ཞི་བདེའི་འོད་སྣང་གསུབ་བྱེད་ཀྱང༌།། མགོན་གང་ཐུགས་རྗེའི་སྤྱན་ཕྱག་རིང་མོས་རང་དབང་གསར་པའི་དམིགས་དོན་བསྒྲུབ་ལ་རླབས་ཆེན་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཅེས།། རྒྱལ་ཚོགས་ཁྲིམས་ཀྱི་དབྱུ་གུས་བརྡུངས་པའི་རྒྱལ་ཁའི་རྫ་རྔ་ཕྱོགས་བཅུའི་ཞིང་དུ་འཁྲོལ་བའི་ཕུན་ཚོགས་དབྱིག་གི་སྒྲ།། མ་ཉམས་སྐབས་གསུམ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ཡང་དོག་པོར་བྱས་ཞེས་དགའ་བ་བརྒྱ་པའི་བཞི་ཟུང་སྤྱན་ཡང་གློག་བཞིན་འཁྱུག།

དེ་ལྟའི་མཛད་ཐབས་ཐབས་ཤེས་ཟུང་ལྡན་མ།།

མ་ལུས་འགྲོ་ཀུན་ཀུན་ཏུ་དགེ་བའི་དཔལ།།

དཔལ་ལྡན་ཐུགས་བཞེད་བཞད་པའི་ཨུཏྤལ་ཕྲེང༌།།

ཕྲེང་ལྟར་ས་ཆེན་ཆེན་པོའི་རལ་བར་བླངས།།

དབྱིག་འཛིན་དབྱིག་གི་ལང་ཚོ་ཡིད་འོང་མར།།

དོན་ལྡན་དོན་གྱིས་འཁྱུད་པའི་ཕྱྭ་གཡང་སྟོང༌།།

དགེ་ལེགས་དགེ་བར་སྩལ་བའི་མཛད་རྗེས་ནི།།

བསྐལ་ནས་བསྐལ་བར་བསྲིངས་འདི་ཕྱག་གི་ཡུལ།།

28 རྒྱ་གར་ནང་ལོ་བཅུའི་ལོ་འཁོར་ལས་བསྡོམས་‘TIBETANS IN EXILE’ཞེས་པའི་དབྱིན་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༢༨༢ ནས་ ༢༨༣ དང་‘Tibet in The United Nations.’ ༡༩༥༠ ནས་ ༡༩༦༡ ཅེས་པའི་དབྱིན་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༢༣༢ ནས་ ༢༣༣ བར་གསལ།

29 འདི་ནི་སྔར་རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་སྐབས་ལྡེ་ར་ལྡོང་ནས་སྤྱི་ལེ་དགུ་བཅུའི་མཚམས་སུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གིས་བཟུང་བའི་རང་སྐྱོང་མངའ་ཁོངས་ཤིག་ཡིན།

30 སྙན་ཐོ་འདིའི་བརྗོད་བྱ་ཟུར་འདོན་ཞུས་པ་ཞིག་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་བཀོད་ཡོད།

31 ‘རྒྱལ་ཚོགས་ནང་གི་བོད་’ ‘Tibet in the United Nations 1950-1961’དབྱིན་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༢༣༣ ནས་ ༢༣༨ དང༌། རང་རྣམ་‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མང’ཤོག་གྲངས་ ༣༡༣ ནས་ ༣༢༣ བར་གསལ།

32 སྤྱི་འཐུས་དང་བཀའ་ཤག་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ་པོད་དང་པོ། ཤོག་ངོས་ ༢༦ ནང་ གསལ།

33 དབྱིན་དེབ་‘Tibet in the United Nations 1950-1961’ཤོག་ངོས་ ༢༥༨ ནང་གསལ།

34 ‘རྒྱལ་ཚོགས་ནང་གི་བོད’ ‘Tibet in the United Nations1950-1961’དབྱིན་དེབ་དང༌། ‘བོད་ཐོག་བཞག་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་གྲོས་ཆོད་དང་ངོས་འཛིན’ ‘International Resolutions and Recognitions on Tibet (1959-2004) ’དབྱིན་དེབ། རང་རྣམ་‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང་’བཅས་སུ་གསལ།

ས་བཅད་ལྔ་པ།

༡༩༦༡ ལོའི་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་དྲུག་པའི་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་སར་སྐུ་ཚབ་ཁག་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་བ།

བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ལྕགས་གླང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༡ ལོར་དྷ་རམ་ས་ལ་བཞུགས་སྒར་དུ་བསྟན་སྲིད་ཞུ་སྒོར་གཏན་བཞུགས་བོད་ཆོལ་གསུམ་ཆོས་ལུགས་དང་བཅས་པའི་མི་མང་སེར་སྐྱའི་སྤྱི་འཐུས་རྣམ་པ་དང༌། བཞུགས་སྒར་དུ་རང་གཞུང་གི་ཞབས་ཞུ་བ་ཁག སྐབས་དེར་བཞུགས་སྒར་དུ་བཅར་འཛོམས་བོད་མིའི་སྒར་ས་ཁག་གི་མི་མང་འཐུས་མི་ཁག་དང༌། འགོ་འཛིན་ཁག་བཅས་ཚང་མས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་གཞིས་བྱེས་བོད་མི་ཡོངས་ཀྱི་རེ་མོས་བོད་དོན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་མུ་མཐུད་ཞབས་སྐུལ་ཞུ་བར་སྐུ་ཚབ་འཕྲལ་གཏོང་གནང་སྐྱོང་དང༌། དེ་ཡང་ད་ཕན་མཛད་རྗེས་ཐུགས་རྒྱུས་ཀྱི་བབས་དང་བཅས་སྐུའི་གཅེན་པོ་བཀའ་བློན་ཕྱག་རོགས་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་མཆོག་དང༌། ཕྱག་རོགས་སུ་ལས་ཚན་ས་འདུ་རིན་ཆེན་ཐོག་འཕར་བསྣོན་དགོས་མིན་ཡེ་ཤེས་དབྱིངས་དཔྱད་ཀྱིས་བསྐོ་གཞག་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་བ་ཞེས་ྋསྙན་སེང་ཞུས་པ་བཞིན་ཞུ་མོས་བསྐོ་མངགས་བཀའ་དྲིན་ཆེ་དོན་སྐུ་ཚབ་རྣམ་གཉིས་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་དྲུག་པའི་སྐབས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་མཛད་པའི་ཞིབ་གནས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་ྋསྙན་འབུལ་དང་དྷ་རམ་ས་ལ་བཞུགས་སྒར་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ཐོག་སྙན་སེང་གྲུབ་ཅིང༌། ད་ལམ་བོད་མི་ཡོངས་ལ་འདི་སྐོར་སྙན་སྒྲོན་ཞུ་ཆེད་རྩ་དོན་སྙིང་པོ་གོང་གསལ་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་བོད་དོན་སྐོར་སྐུ་ཚབ་ཁག་ནས་གསུང་བཤད་གནང་བ་དང༌། ཚོགས་ཆེན་ཐོག་གྲོས་ཆོད་སོགས་ཡིག་ཁག་ཕྱོགས་བསྡེབས་འགྲེམས་སྤེལ་ཞུ་རྒྱུ་གཤམ་གསལ།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༡ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༩ ཉིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་དུས་ ༡༦ པའི་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་སྐབས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་ནང་ཚན་ཨང་ ༨༣ བོད་ཀྱི་དོན་གནད་སྐོར་གྲོས་བསྡུར་དབུ་ཚུགས་མཚམས་ཚོགས་འདུའི་གཙོ་འཛིན་ཀྲུ་ནི་ཤི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་མོན་གྷི་སི་ལིམ་ (Mr. Mongi Slim) ནས་གསུང་གསལ། “སྐུ་ཚབ་རྣམ་པས་དགོངས་མངའ་ལྟར་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འདི་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ཐོག་གྲོས་བསྡུར་གནང་རྒྱུ་གྲོས་གཞིར་འཁོད་ཡོད་ཅིང༌། དེས་ན་ངོས་ཀྱི་མཚན་ཐོ་ནང་གསལ་གསུང་གླེང་གནང་མཁན་ཇི་ཡོད་མཚན་འབོད་མ་ཞུས་གོང་ཚོགས་འདུར་ཞུ་རྒྱུ་ཞིག་ལ། ཚོགས་འདུ་འདི་ཐོག་མ་ཚུགས་སྐབས་དོན་གནད་འདི་དག་གྲོས་བསྡུར་ཐོག་གསུང་བཤད་གནང་འདོད་ཡོད་རིགས་ནས་གྲོས་གླེང་མ་ཚུགས་སྔོན་ཚུད་དུ་མཚན་ཐོ་གནང་དགོས་ཞེས་ཞུས་ཡོད།

ད་ལྟ་ང་ཚོའི་གྲོས་གཞིའི་ནང་ད་དུང་དོན་ཚན་མང་པོ་ལུས་བསྡད་པར་གཞིགས་ན་དུས་ཚོད་ཐུང་ངུ་ཞིག་ལས་མེད་གཤིས། གལ་སྲིད། དགག་ཆ་མེད་ན་ད་བར་གསུང་བཤད་གནང་མཁན་མཚན་ཐོ་གནང་འབྱོར་ཟིན་པ་ཁག་སྙན་སྒྲོན་ཞུས་ཐོག་འདི་མཚམས་ནས་གསུང་བཤད་གནང་མིའི་མཚན་ཐོ་ཞུ་རྒྱུ་མཚམས་འཇོག་ཞུ་གི་ཡིན། གསུང་བཤད་གནང་མཁན་གྱི་མཚན་ཐོ་འབྱོར་ཟིན་པ་ནི་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང༌། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར། ཨ་རི། གོ་མིང་ཏང༌། ཨར་ལན་ཌ། ཨུ་རུ་སུ། ཐའེ་ལན་ཌ། ནིའུ་ཛི་ལན་ཌ། ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ། ཨལ་སྦ་ནི་ཡ། དབྱིན་ཇི། འབལ་གྷ་རི་ཡ་བཅས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཡིན། གོང་ཞུས་ལ་སུ་ཐད་ནས་དགག་ཆ་མེད་སྟབས་ཚོགས་འདུའི་འགྲོ་ལུགས་དོན་ཚན་ཨང་ ༧༥ པ་ནང་གསལ་ལྟར་གསུང་བཤད་གནང་མིའི་མཚན་ཐོ་འབུལ་རྒྱུ་མཚམས་འཇོག་ཞུས་པ་ཡིན”ཞེས་གསུངས།

༡༽ མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་དབུ་འཛིན་སྐུ་ཞབས་ཀ་མིལ་ནས་བོད་དོན་གྲོས་བསྡུར་དབུ་འཛུགས་ཀྱི་གསུང་བཤད་གནང་བ།

མ་ལ་ཤེ་ཡའི་ (Malaysia) སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་དབུ་འཛིན་སྐུ་ཞབས་ཀ་མིལ་ (Mr. Kamil) ནས། བོད་དོན་གྲོས་བསྡུར་དབུ་ཚུགས་ཀྱི་གསུང་བཤད་གནང་དོན། དགོངས་མངའ་ལྟར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅོ་ལྔའི་སྐབས་སྔོན་རྟོགས་མ་ཐུབ་པའི་གློ་བུར་ལས་གསར་དང༌། དུས་ཚོད་མ་ལྡང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ལས་དོན་ཚང་མ་གཙང་གྲུབ་མ་ཐུབ་པའི་གྲས་སུ་གྲོས་གཞི་ནང་གསལ་དོན་གནད་གལ་ཆེ་གང་འཚམས་གྲོས་བསྡུར་མ་ཐུབ་པར་ལུས་བསྡད་སྐོར་ཇི་འགབ་འོས་ཤིང་འཚམས་པའི་དགོངས་བཞེས་ཀྱང་མ་ཐུབ་པའི་ཁོངས་སུ་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་དང༌། ཐའེ་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཐུན་མོང་གི་མིང་ཐོག་ནས་ཚོགས་འདུ་དེའི་གྲོས་གཞི་འགོད་འབུལ་ཞུས་པའི་ནང་བོད་ཀྱི་དོན་གནད་དེ་ཡང་ཡོད་པ་རེད།

ང་ཚོ་དོན་ཚན་འདི་དག་ཞུ་བརྒྱུད་བྱེད་མཁན་གྲས་ལ་སོང་སྐབས་དེར་ཚོགས་ཆེན་གྱི་མཐའ་མའི་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ནས་ཛ་དྲག་ཅན་གྱི་དོན་གནད་གལ་ཆེ་འདི་ལྟ་བུ་ཡང་ལས་འགན་གཙང་གྲུབ་གནང་མ་ཐུབ་པར་བློ་ཕམ་ཚད་མེད་བྱུང༌། བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་འདི་ཐད་ཚང་མས་ཐུགས་ཕམ་ཆེན་པོ་མཛད་དགོས་པ་འདི་མུར་ལུས་པར་བརྟེན་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ནས་ ༡༩༥༩ ལོར་འབོད་སྐུལ་གནང་བ་དང་འདྲ་བར་ཚོགས་ཆེན་རྗེས་མའི་སྐབས་སུ་སླར་ཡང་དགོས་ངེས་ཀྱི་འབོད་སྐུལ་གནང་རྒྱུ་རེ་འདུན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་མི་ཞུ་མཐུ་མེད་བྱུང༌།

ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་དེང་སྐབས་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་སྐབས་སུ་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ནས་ཧ་ཅང་ཚད་མཐོའི་འོས་གྲངས་ཐོག་གྲོས་ཆོད་ཨང་ ༡༣༥༣ བཞག་པ་དེའི་ཚིག་བརྗོད་དང་མཚུངས་པའི་གནས་ཚུལ་བཟང་པོ་ཞིག་རྩ་བ་ནས་བྱུང་མེད་པའི་ཐོག དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་བར་ལམ་ལོ་གཉིས་ཀྱི་རིང་བོད་ནང་གི་གནས་ཚུལ་ནི་ཇེ་ཞན་ཇེ་སྡུག་ཏུ་སོང་ཡོད་པ་སྟེ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྩ་མེད་བཟོ་མུས་ཀྱི་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་རྒྱ་ཆེ་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱུ་མཚན་འདི་དག་ཉིད་ལ་བརྟེན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་སྡེ་ཁག་ལ་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་སྡུག་པོར་བཟོ་བཅོས་བྱ་ཐབས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་གཅིག་ཁོ་ན་ཡོད་པ་དེ་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་འདི་རང་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ང་ཚོས་ཐའེ་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་དང་མཉམ་དུ་ད་རེས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་འདིའི་སྐབས་སུ་སླར་ཡང་བོད་དོན་གྲོས་བསྡུར་གནང་དགོས་ཀྱི་སྙན་སེང་ཞུས་པ་ཡིན།

ང་ཚོས་བོད་མི་མང་གི་བདེ་ཐབས་དང༌། རྐྱེན་ངན་ལ་བློ་གཡེང་ཡོད་པ་འདི་ལ་སྤྱིར་བཏང་ཚོགས་འདུ་བ་ཡོངས་ནས་ཀྱང་ང་ཚོ་དང་འདྲ་བར་དགོངས་མཐུན་གནང་རྒྱུར་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད། ཚོགས་འདུ་འགོ་མའི་དུས་སྐབས་སུ་བོད་དོན་གྲོས་གཞིར་འགོད་རྒྱུའི་འོས་བསྡུ་རྒྱ་ཆེ་བྱུང་བ་དེ་སྤྱི་ཡོངས་ནས་བློ་གཡེང་མེད་པ་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་འཕྲོད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཤིག་རེད།

མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་འདུར་ད་དུང་ལས་དོན་རྒྱ་ཆེ་གནང་དགོས་སུ་བསྡད་པ་དང༌། ཚོགས་འདུའི་སྐབས་ཀྱང་རྫོགས་ཉེར་སླེབས་རུང་དོན་གནད་འདིའི་སྐོར་གྲོས་བསྡུར་གནང་ཐུབ་པ་འདི་ལ་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་དགའ་སྤྲོ་ཆེན་པོ་བྱུང༌། དོན་ཚན་འདིའི་ཐོག་དུས་ཚོད་ཐུང་བའི་ཉེར་ལེན་གྱིས་གྲོས་བསྡུར་ཡུན་རིང་གནང་རྒྱུ་ཁག་པོ་ཡོང་བཟོ་འདུག་ཀྱང༌། གྲོས་བསྡུར་གྱི་དུས་ཡུན་ཐུང་ངུ་ཇི་ལྟར་ཆགས་ཀྱང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་དཀའ་སྡུག་ལ་དོ་སྣང་དང་ཁོང་ཚོའི་སྙན་ཞུ་བདག་སྤྲོད་ཀྱི་འདོད་ཁེངས་གནང་རྒྱུ་དང༌། གང་ལྟར་ཡང་གྲོས་བསྡུར་འདི་ཐོག་ཁོང་ཚོའི་རང་འདོད་དབང་ཆ་དང༌། གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང༌། རང་དབང་བཅས་ཤོར་བ་རྣམས་སླར་གསོ་ཡོང་ཐབས་ལ་ད་དུང་རེ་འདུན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་འདིའི་ནང་ལ་དོན་གནད་འདི་དག་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་རྒྱུར་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཉུང་ཤས་ཤིག་ཡོད་པ་ང་ཚོས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། ངོ་རྒོལ་གྱི་གཞི་རྩ་ནི་རྒྱུ་མཚན་མི་འདྲ་བ་འགའ་ཤས་ཤིག་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་ན་རྒྱུ་མཚན་དེ་ཚོའི་སྐོར་ཚོགས་འདུའི་འགོ་སྟོད་དོན་ཚན་འདི་གྲོས་གཞིར་འགོད་རྒྱུའི་སྐབས་རྩོད་གླེང་ཞིབ་ཕྲ་གནང་ཟིན་གཤིས། ད་ལྟ་འདིར་གནས་ལུགས་ཡོང་རྐྱེན་ཚང་མ་གླེང་གྲོས་ཞུ་དགོས་པ་མི་འདུག

འོན་ཀྱང༌། དོན་ཚན་འདི་དག་གྲོས་བསྡུར་གནང་ཕྱོགས་སྐོར་ལམ་ངོ་མ་ཞིག་གི་ཐོག་ཏུ་འགྲོ་ཆེད་ངོ་རྒོལ་གྱི་གནས་ཚུལ་གཅིག་ལ་རང་ངོས་ནས་གསལ་བཤད་ཅུང་ཟད་ཞུ་དགོས་སུ། འགའ་ཤས་ནས་བོད་ཀྱི་དོན་གནད་འདི་བཞིན་གྲང་དམག་གི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པས་ཚོགས་འདུའི་གནས་ཚུལ་དང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་འབྲེལ་བ་བཅས་ལ་གནོད་སྐྱོན་གཏོང་ཕྱིར་ཆེད་མངགས་དོན་གནད་འདི་དག་གྲོས་བསྡུར་ཡོང་ཐབས་བྱས་པ་རེད་ཅེས་ཤོད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་དོན་གནད་འདི་གྲོས་བསྡུར་ཡོང་ཐབས་བྱས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཇི་ཡིན་ནན་ཏན་དྲིས་པ་དང༌། ང་ཚོས་ཤེས་བཞིན་དུ་གྲང་དམག་གི་གནས་ཚུལ་ཇེ་སྡུག་ཏུ་བཏང་ལུགས། ལྷག་པར་ཚོགས་འདུ་འདིའི་ནང་གྲང་དམག་གི་གནས་ཚུལ་ཐོག་ནས་ཕན་ཚུན་ཞེ་འཁོན་སྡང་འཛིན་རྒྱ་ཆེར་གཏོང་འདོད་ཡོད་མཁན་གྱི་བཀའ་བསྟུན་ལས་ཀ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཚུལ་བསྙོན་འཛུགས་བྱེད་ཀྱི་འདུག

འདི་ལྟའི་བསྙོན་འཛུགས་བྱེད་པ་ནི་ད་ལྟའི་ཆར་ཡོངས་གྲགས་ཆགས་ཚར་བ་རེད། ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་སྐབས་སུ་དོན་གནད་འདི་སྐོར་གྲོས་བསྡུར་དང༌། ཚོགས་ཆེན་འདིའི་འགོ་སྟོད་ལ་དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་ནས་དགོངས་བབས་སྙན་ཞུས་ལྟར་བོད་དོན་གྲོས་གཞི་འགོད་རྒྱུའི་གྲོས་བསྡུར་སྐབས་དང་བཅས་པར་བོད་ཀྱི་གྲོགས་པོ་རྣམས་དང༌། ལྷག་པར་དོན་གནད་འདི་དག་ཞུ་བརྒྱུད་བྱེད་མཁན་ལ་དངོས་འབྲེལ་གྲང་དམག་གི་བྱེད་སྟངས་ངར་ཤུགས་དང་ལྡན་པའི་སྐྱོན་འཛུགས་བྱས་རིགས་ཚང་མས་དྲན་གསོ་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད། ང་ཚོས་འདི་སྐོར་ཞི་འཇམ་གནད་འཕྲོས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གྲོས་བསྡུར་ཡོང་རྒྱུའི་རེ་བ་བྱས་ཀྱང༌། བློ་ཕམ་དགོས་པ་ཞིག་ལ། ཚོགས་འདུའི་ཐོག་ངན་ཤུགས་ཅན་གྱི་གྲང་དམག་གི་གནས་ཚུལ་ལས་གཡོལ་དགོས་ཞེས་སྐད་ཅོར་ཆེན་པོ་རྒྱག་མཁན་ཁོ་ཚོ་རང་ཉིད་ནས་སྐྱོན་འཛུགས་འདི་འདྲ་བྱས་པའི་སྟབས་ཀྱིས་ཞེ་འཁོན་སྡང་འཛིན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཤུགས་ཆེ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་རེད།

ངས་བོད་དོན་འདི་བཞིན་ཕན་ཚུན་རྩོད་གླེང་ཡོད་པ་ཞིག་མ་རེད་ཅེས་ནམ་ཡང་བརྗོད་ཐབས་མེད། འོན་ཀྱང་འདི་ནི་ཕན་ཚུན་རྩོད་གླེང་དང༌། ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ཐོག་གྲོས་བསྡུར་བྱས་ན་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་འགའ་ཤས་ངོ་གནོང་དགོས་པ་ཡོང་རྒྱུར་བསམ་སྟེ་བོད་ལ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་མ་རྟོགས་པའི་ཚུལ་དང༌། བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་དཀའ་སྡུག་རྐྱེན་ངན་གྱི་བདེ་སྡུག་ཞུས་པར་སྣང་མེད་དུ་འཇོག་རྒྱུའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད།

ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ནས་ད་རེས་ཀྱི་ཚོགས་ཐེངས་འདིའི་སྐབས་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རིང་ལུགས་དང༌། རང་ཐག་རང་གཅོད། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་བརྩི་བཀུར་དགོས་རྒྱུ་སོགས་ཀྱི་དོན་གནད་གལ་ཆེ་མང་ཙམ་གྲོས་བསྡུར་གནང་སྐབས་ཕན་ཚུན་རྩོད་བཤེར་དང༌། གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཡང་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

འོན་ཀྱང་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ནང་གྲོས་གླེང་འདི་ཚོ་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད་པ་མ་རེད། ཚོགས་ཆེན་འདིའི་ཕྱོགས་འགའ་ཤས་ནས་གྲང་དམག་གི་འུར་གཏམ་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་གནས་ཚུལ་འདི་དག་ལན་གྲངས་མང་པོའི་བར་བེད་སྤྱོད་བྱས་པ་ང་ཚོས་མ་རྟོགས་པ་མིན། ཡིན་ན་ཡང་སྐབས་དེར་གྲང་དམག་གི་ནང་དུ་ཚུད་པ་བྱེད་དགོས་ཞེས་སྐད་ཅོར་རྒྱག་མཁན་མི་འདུག

ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་འདི་ནི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་དབང་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་ཐུགས་མཐུན་གྱི་སྒོ་ནས་དོ་སྣང་དགོས་པ་ཡིན་པར་དུས་རྟག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་མཁན་གྲས་ཤིག་ཡིན། ཚོགས་པ་འདིར་ཤ་ཚ་དང་ལྡན་པའི་འཐུས་མི་བྱས་ཏེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ནང་གསལ་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཆུང་ཚང་མའི་སྐྱེ་བོ་ཕོ་མོའི་ཐོབ་ཐང་འདྲ་མཉམ་དང༌། འགྲོ་བ་མི་ལ་བརྩི་མཐོང་དང་ཆ་འཇོག གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་བཅས་པར་འཛམ་གླིང་མི་མང་ཡོངས་ཀྱིས་སེམས་ཐོག་ནས་བརྩི་བཀུར་ཡིད་ཆེས་གཙང་མ་ཞུས་པ་དེར་ང་ཚོས་ཀྱང་རྒྱབ་གཉེར་ཤུགས་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

རྩ་དོན་འདི་དང་མཚུངས་པའི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང༌། དེའི་འོག་ཏུ་ཚུད་པའི་མི་མང་རྣམས་ནས་རང་དབང་གི་དོན་དུ་འཐབ་རྩོད་འབད་སྒྲུབ་བྱེད་པར་ང་ཚོས་རྒྱབ་གཉེར་བྱེད་རྐྱང་ཡིན། འདི་ནི་སྔར་ནས་ང་ཚོའི་གཞུང་གི་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་རྨང་གཞི་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།

ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་ནན་ཏན་གྱིས་ཞུ་རྒྱུར། སྔར་སྲོལ་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་འོག་ཏུ་གནས་པ་ཡིན་ཡང་རུང༌། གནས་ཚུལ་གཞན་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་དབང་འཛིན་ཇི་འདྲ་ཞིག་གི་བཙན་འོག་ཏུ་ཚུད་པ་ཡིན་ཡང་རུང༌། གང་ལྟར་གཞན་འོག་ཏུ་ཚུད་པའི་མི་མང་རྣམས་དང༌། ས་གནས་གང་དུའང་དེའི་མི་མང་ཁག་ལ་རང་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་གི་འགྲོ་ལུགས་རང་འདོད་ཐག་གཅོད་བྱེད་པ་བཅས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ་ཡིན།

ངས་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་དོན་ཚན་འདི་དག་གྲོས་གཞིར་འགོད་རྒྱུའི་གྲོས་བསྡུར་སྐབས་འདི་སྐོར་གནས་ལུགས་ཞུས་པ་འདིར་ཡང་བསྐྱར་ཞུ་རྒྱུར། ང་ཚོས་ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་ནང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྩ་འགལ་བྱུང་སྐབས་མི་སེར་སྤེལ་སྲོལ་འཛིན་མཁན་ལ་ངོ་རྒོལ་སྐད་འབོད་བྱས་པ་འདི་ནི་གཞི་རྩ་འགྲོ་བ་མི་ཡིས་མི་ལ་བཙན་གནོན་མནར་གཅོད་བྱུང་བར་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། བཙན་གནོན་བྱེད་པོ་ནུབ་ཕྱོགས་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་དབང་འཛིན་པ་དང༌། བཙན་གནོན་བྱ་ཡུལ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་མི་མང་ཡིན་པ་དེ་གཅིག་པུའི་དོན་དུ་མ་ཡིན། འདི་འདྲའི་བཙན་གནོན་ས་གནས་གཞན་ཞིག་ལ་བྱུང་བ་ཡིན་ཚེ་དེ་ལའང་ཕྱོགས་མཚུངས་ཀྱི་ཞིབ་དཔྱད་གནང་རྒྱུ་དེ་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ལས་འགན་ཞིག་ཡིན་གཤིས། འདི་ཐོག་གྲང་དམག་ཅེས་པར་གཞུག་པའི་ཤོག་ཁག་རྣམས་ལ་བག་ཏུ་མི་ཕེབས་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུ་ཡོད་རུང་དེ་ལ་བཟོ་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད།

བོད་ཀྱི་དོན་གནད་འདི་ནི་མི་མང་ནས་རང་གི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་དབང་མི་ཉམས་གོང་སྤེལ་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆེད་དུ་འཐབ་འཛིང་བྱས་པའི་ནག་སྐྱོན་ཙམ་ལས་མེད་པ་དེ་ལ་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་བཙན་གནོན་རྒྱ་ཆེ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དེ་ནི་དངོས་འབྲེལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་རེད། དེར་བརྟེན་བོད་དོན་གྲང་དམག་ཡིན་ལུགས་ཀྱི་སྐྱོན་འཛུགས་ཐོས་པ་འདི་ནི་བློ་ཕམ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་གནས་སུ་གྱུར། ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ཁྲོམ་འདོན་བྱས་ན་ཁྲིམས་འགལ་བྱེད་པ་པོ་ཁོང་ཁྲོ་ཡོང་རྒྱུ་ཞེས་དོན་གནད་འདི་དག་གྲང་དམག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན་ཚེ་དེ་ནི་ཡ་ང་བའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་རེད།

འདིར་ཡོད་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་འགའ་ཞིག་ནས་རང་གི་ཉེ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་སྐྱོན་འཛུགས་བྱས་རིགས་རྣམས་བདེན་པ་ཁུངས་དག་ཇི་འདྲ་ཡིན་རུང་དེ་དག་གྲང་དམག་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་བཟོ་ཆེད་ཚོགས་འདུར་འཇིགས་ཟིལ་སྟོན་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་ཞུ་རྒྱུར། ཚོགས་འདུ་འདི་ནས་འདི་འདྲའི་སྐྱོན་འཛུགས་དང་འཇིགས་ཟིལ་སྟོན་པར་སྐྲག་སྟེ་བོད་ལ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་འདིའི་ཐད་ལ་ཅང་མི་སྨྲ་བར་བཞུགས་པ་ཡིན་ན་དེ་ནི་འཛམ་གླིང་མི་མང་གི་བསམ་འཆར་འདོན་པ་སྟེ། སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བའི་བཤུ་གཞོག་འོག་ཚུད་ནས་སྟོབས་ཞན་པ་རྣམས་ཀྱི་བདེ་ཐབས་དང༌། ཐོབ་ཐང་སྲུང་སྐྱོབ་ཁས་ལེན་བྱེད་མཁན་ཚོགས་པ་འདི་ཁོ་ནའི་ནུས་ཤུགས་ཉམས་དམས་སུ་གཏོང་བའི་ས་བོན་ཞིག་ཚོགས་པ་འདི་རང་ནས་འདེབས་ཀྱི་ཡོད་པ་ཞིག་རེད།

༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་གི་དཔུང་དམག་ནས་ཞི་བའི་བཅིངས་བཀྲོལ་ཡིན་ཚུལ་མིང་འདོགས་ཀྱིས་བོད་ས་བཙན་བཟུང་བྱས་པ་ནས་བཟུང་བོད་མི་རྣམས་ལ་རང་དབང་དང༌། ཞི་བདེ་ནམ་ཡང་བྱུང་མེད་པ་དང༌། བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་དུས་རབས་མང་པོའི་སྔོན་ནས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གཤིས་ལུགས་གཙང་མའི་ཁྱད་ཆོས་ཅན་གྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་ཡོངས་རྫོགས་འཆར་གཞི་ལྡན་པའི་བཙན་ཤུགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་གི་ཡོད་པ་རེད།

རང་གི་རང་འདོད་དབང་ཆ་དང༌། རང་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆེད་དུ་བོད་ནང་བཙན་འཛུལ་དབང་ཤུགས་བྱེད་པོར་འཐབ་འཛིང་བྱེད་མཁན་དཔའ་མཛངས་དང་ལྡན་པའི་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་དམར་གསོད་རྩ་མེད་བཏང་ཡོད་པ་དང༌། ནང་པའི་ཆོས་བྱེད་དགེ་འདུན་པ་མང་པོ་ཐེ་བའི་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་ངལ་ལས་སུ་སྐུལ་འདེད་བྱེད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་ནག་ཉེས་མེད་པའི་བོད་ཕྲུག་ཧ་ཅང་མང་པོ་རང་གི་ཕ་མ་དང་ཁ་བྲལ་ཏེ་རྒྱ་ནག་ཏུ་བཏང་ཡོད་པ་རེད། ཐབས་ཤེས་འདི་དག་ཚང་མ་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྲིད་གཞུང་ནས་བོད་མིའི་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་སྡེ་དང༌། རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གཞུང་གི་ཁྱད་ཆོས་གཏོར་བཤིག་གཏོང་བ་དང༌། བོད་དེ་རྒྱ་ཁོངས་སུ་འཇུག་རྒྱུའི་རྒྱ་ཆེའི་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་རེད།

༡༩༥༥ ལ་འདི་ལྟ་བུའི་འཇིགས་སྐྲག་ཆེ་བའི་གདོང་དུ་སྔར་ནས་ཞི་བདེར་གཅེས་པའི་བོད་མི་རྣམས་ནས་སྒེར་ལངས་ཀྱི་ཟིང་འཁྲུག་འགོ་ཚུགས་ཏེ་རིམ་པས་ས་གནས་གང་སར་ཁྱབ་ཐོག ༡༩༥༩ ལོ་ཟླ་ ༣ པའི་ནང་སྒེར་ལངས་ཀྱི་ཟིང་འཁྲུག་འདི་དངོས་འབྲེལ་རྒྱལ་ཡོངས་ཁྱོན་གྱི་ངོ་རྒོལ་ཟིང་འཁྲུག་ཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་དང༌། དེ་སྐབས་བོད་མི་ཁྲི་བརྒྱད་ཙམ་བསད་སྐྱོན་བཏང་ཡོད་པ་རེད།

༡༩༥༩ ལོར་སྒེར་ལངས་ཀྱི་ཟིང་འཁྲུག་འཐབ་ཤུགས་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བོད་མི་མང་གི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀའི་དབུ་ཁྲིད་ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ལ་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཕེབས་དགོས་བྱུང་སྟེ་དུས་ད་ལྟའང་ཡུལ་དེར་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་བཞུགས་ཡོད་པ་རེད།

གནས་ཚུལ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་སྐབས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ཐོག་ཏུ་བོད་དོན་ཞུ་གཏུག་བྱས་ཏེ་ཧ་ཅང་ཚད་མཐོའི་འོས་གྲངས་ཀྱི་ལམ་ནས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་དོན་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ནས་གྲོས་ཆོད་ཨང་ ༡༣༥༣ གཏན་འབེབས་གནང་བ་དང༌། གྲོས་ཆོད་དེའི་ནང་ཁྲིམས་ལུགས་དྲང་འཛིན་གྱི་གཞི་རྩའི་ཐོག་ནས་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་གོང་སྤེལ་ཆེད་དུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་རྩ་དོན་ལ་བརྩི་འཇོག་ངེས་པར་བྱ་རྒྱུར་ཡིད་ཆེས་ཤུགས་ཆེ་ཡོད་པ་དང༌། བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། ཁོང་ཚོའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་གནས་སྟངས་ལ་བརྩི་འཇོག་དགོས་པར་འབོད་སྐུལ་བྱ་རྒྱུ་ཞེས་དང༌། ཡང་གྲོས་ཆོད་དེ་གའི་ནང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ནས་བོད་མི་རྣམས་ལ་སྔར་ནས་སྲོལ་འཛིན་བྱེད་བཞིན་པའི་བོད་ཀྱི་རང་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་ཁས་ལེན་ཡང་བྱས་ཡོད་ཀྱང༌། དེ་ནི་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྲིད་གཞུང་ནས་བཙན་འཕྲོག་བྱས་པ་རེད།

༡༩༥༩ ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་གྲོས་ཆོད་ཨང་ ༡༣༥༣ གཏན་འབེབས་གནང་རྗེས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ན་གྲོས་ཆོད་བཞག་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཇེ་ཞན་ཇེ་སྡུག་ཏུ་འགྲོ་མུས་རེད།

༡༩༥༩ ལོ་ནས་བཟུང་བོད་ནས་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཡོང་མི་ཇེ་མང་ཇེ་མང་དུ་སོང་སྟེ། ༡༩༦༠ ཟླ་བ་དང་པོ་ཚུན་བོད་ཡུལ་བཞག་སྟེ་ཡོང་བའི་བཙན་བྱོལ་བ་བཞི་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་ལྷག་ཙམ་འབྱོར་ཁོངས་ནས་བལ་ཡུལ་དུ་ཆིག་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་དང༌། འབྲས་ལྗོངས་སུ་སུམ་སྟོང༌། འབྲུག་ཡུལ་དུ་བཞི་སྟོང༌། རྒྱ་གར་ནང་ཉིས་ཁྲི་ལྷག་ཙམ་བཅས་ཡོད་པ་རེད། བཙན་བྱོལ་བ་འབོར་ཆེན་པོ་འདི་ཙམ་སླེབས་པ་དེ་ཁོ་ནས་བོད་མི་མང་རྣམས་རང་གི་ལུང་པར་སྔར་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་ཐབས་ལ་སྤྱོད་བཞིན་སྡོད་རྒྱུ་ཁག་པོ་ཡིན་པར་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་གསལ་པོ་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

བོད་ལ་ཟིང་འཁྲུག་བྱུང་བ་དེ་ནི་ལོག་སྤྱོད་པ་ས་བདག་གྲལ་རིམ་འགའ་ཤས་ཀྱིས་བཟོས་པ་དང༌། དེའི་གྲས་སུ་མི་མང་མཉམ་ཞུགས་བྱས་མེད་པའི་རྩོད་གླེང་དེ་ནི་བཙན་བྱོལ་བ་འདི་ཙམ་འབྱོར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་ཚུལ་དེ་དག་ཁུངས་བདེན་མ་ཡིན་པ་གསལ་པོར་མངོན་པ་རེད། གང་གིས་ཤེ་ན། བཙན་བྱོལ་བ་འདི་དག་མི་དཀྱུས་མ་ཡིན་པ་དང༌། མང་ཆེ་བ་ནི་སོ་ནམ་པ་ཡིན་ཁར་བོད་ནས་རྒྱ་མིའི་བཙན་འོག་ཏུ་འཚོ་ཐབས་བསྐྱལ་རྒྱུ་བཟོད་བསྲན་མི་ཐུབ་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་པ་ཤ་སྟག་རེད།

སྐྱབས་བཅོལ་བ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་སྙན་ཐོ་ཕུལ་གསལ་ལྟར་བྱས་ན། རྒྱ་མིའི་དཔོན་རིགས་ནས་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་བྲལ་བའི་བཙན་གནོན་གང་འདྲ་ཞིག་བྱས་རུང༌། དེ་ལ་བོད་མིས་འཐབ་རྒོལ་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་པ་དང༌། རང་གི་དམིགས་ཡུལ་དེའི་དོན་དུ་བོད་མི་མང་པོ་རང་སྲོག་བློས་བཏང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། གཞན་ཁག་གཅིག་ནི་བྲོས་ཐར་གྱིས་བོད་མི་མང་པོའི་ནང་ནས་རང་ཡུལ་བཞག་སྟེ་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་མ་བསྐྱོད་མཐུ་མེད་བྱུང་བ་བཞིན་ཁྱོན་ཟླ་རེར་བཙན་བྱོལ་བ་མི་གྲངས་ ༡༥༠༠ ནས་ ༢༠༠༠ བར་འབྱོར་མུས་རེད།

ཡང་བཙན་བྱོལ་བའི་ཚིག་ཐོ་ནང་གསལ་བོད་མི་རྣམས་ལ་མནར་གཅོད་ཀྱི་བྱ་ངན་མུ་མཐུད་འཛེམས་མེད་ལག་ལེན་བསྟར་བཞིན་པ་དང༌། སོ་ནམ་པ་དཀྱུས་མ་ནས་ནང་པའི་ཆོས་བྱེད་དགེ་འདུན་པ་བར་རིམ་པ་ཚང་མའི་བོད་མི་མང་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་བཙན་ཤུགས་ཀྱིས་ངལ་རྩོལ་ལས་ཀར་བཀོལ་བའི་མནར་གཅོད་དང་མུ་གེའི་འོག་ཏུ་འཆི་སྐྱོན་བྱུང་བ་རེད། བོད་ཀྱི་ས་གནས་མི་འདྲ་བ་ཁག་མང་པོ་ནས་འབྱོར་བའི་བཙན་བྱོལ་བ་ཁག་གིས་བརྗོད་གསལ། ཕྲུ་གུ་རྣམས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་ཕ་མ་དང་ཁ་བྲལ་གྱིས་རྒྱ་ནག་ཏུ་དམར་པོའི་ལྟ་སྤྱོད་སློབ་པར་བཏང་བ་ཁྱོན་འབོར་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་པ་རེད།

རྒྱ་མིས་ཆོས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་ཚོགས་སྡེ་ཁག་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྒྱུར་འབད་བརྩོན་ཤུགས་ཆེར་གཏོང་མུས་ཀྱིས་དགེ་འདུན་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་དགོན་པ་ནས་ཕྱིར་འབུད་བྱས་པ། དགོན་པ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་རྩ་གཏོར་དང༌། དེ་འཕྲོས་རྣམས་རྒྱའི་དམག་སྒར་རམ། རྒྱ་རིགས་ཞི་བའི་ལས་བྱེད་སྡོད་ཁང་དུ་བསྒྱུར་ཐོག དགོན་པ་འདི་དག་གི་དགེ་འདུན་རྣམས་དབང་ཤེད་ཀྱིས་ངལ་རྩོལ་རུ་ཁག་ཁོངས་སུ་བཅུག་ཡོད་པ་རེད།

གནས་ཚུལ་འདི་དག་ནི་རྒྱ་མིའི་དཔོན་རིགས་ཁག་ནས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་རྩ་མེད་བཟོ་རྒྱུའི་ཐབས་ཤེས་གསར་དུ་ལག་ལེན་བསྟར་བ་ཞིག་རེད། ཆོས་ཀྱི་གླེགས་བམ་རྩ་ཆེ་རྣམས་མི་མང་གི་མདུན་དུ་རྡོག་བརྫིས་གཏོང་བ་དང་བཅས་ཏེ་མེད་པ་བཟོ་བ་དང༌། ཁོང་ཚོའི་ལམ་གཞུང་དུ་མི་འགྲོ་མཁན་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ད་དུང་མི་མང་གི་འཐབ་འཛིང་མནར་གཅོད་དང་འབྲེལ་བའི་དམའ་འབེབས་བྱེད་པ། ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུ་འཛིན་སྙན་གྲགས་ཅན་རྣམས་དམར་གསོད་གཏོང་བཞིན་པ། སྒེར་གྱི་ལྷ་ཁང་ཁག་གཏོར་བཤིག་བྱེད་པ་བཅས་མི་མང་རྣམས་ནས་ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཆེན་པོའི་སྐུ་པར་ཡང་བསྒྲིགས་ཉར་མི་ཆོག་པ་བཟོས་འདུག

ཁྲིམས་མཐུན་རྟོགས་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་ནས་བོད་ཀྱི་སྐོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ལ་སྙན་ཐོ་ཕུལ་བའི་ནང་ ༡༩༦༠ ལོ་ནང་འཇི་ནི་ཝར་ (Geneva) དཔར་སྐྲུན་བྱས་པའི་ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་ལ་ངོ་རྒོལ་གྱིས་ནང་པའི་ཆོས་དང༌། ནང་པ་རྣམས་ཚོགས་སྡེ་ཞིག་གི་ངོ་བོར་རྩ་མེད་གཏོང་ཐབས་བྱས་པ་དེ་ནི་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་རྒྱུའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པ་བརྗོད་ཡོད་པ་རེད། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་དེ་ནི་འཛམ་གླིང་ཡུལ་ཕྱོགས་གང་ས་ནས་འདུས་པའི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་ཁྲིམས་དཔོན་ཁག་འཛོམས་པ་ཞིག་རེད། དེ་བཞིན་བོད་དོན་ཁྲིམས་མཐུན་རྟོགས་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་ནང་དུ་ཡོད་མཁན་རྣམས་ཀྱང་གོང་དང་འདྲ་བའི་སྙན་གྲགས་ཅན་ཡིན་པ་དང༌། ཁོང་ཚོས་རྟོགས་ཞིབ་བྱས་རིགས་ཀྱང་ཉེ་དགའ་ཕྱོགས་ལྷུང་གི་གནས་ཚུལ་ཡོང་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད།

ཆོས་ལ་ངོ་རྒོལ་གྱི་གནད་དོན་འདིའི་སྐོར་ཁྲིམས་མཐུན་རྟོགས་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་ནས་ཞིབ་རྟོགས་བྱས་པའི་སྙན་དེབ་ཤོག་གྲངས་ཨང་ ༡༣ པའི་ནང་བཀོད་གསལ་འདི་ལྟར་ཏེ། “མི་མང་གཞན་ནས་རང་འདོད་དད་མོས་ལ་བརྩི་མེད་གཏོང་བའི་ཐབས་ཤེས་སུ་ཆོས་ཕྱོགས་མཚན་སྙན་ཅན་རྣམས་དམར་གསོད་གཏོང་བ་དང༌། དེ་བཞིན་བོད་མི་ན་གཞོན་འབོར་ཆེན་རང་གི་ཕ་མེས་གོང་རིམ་གྱི་ཆོས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོང་ཐབས་མེད་པའི་ས་གནས་སུ་དབང་ཤེད་ཀྱིས་སྤོ་གཏོང་བྱས་པ་བཅས་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་ཡོད་པ་དང༌། བྱེད་སྟངས་འདི་རྣམས་ནི་བོད་ནང་སྤྱིར་བཏང་ཆོས་ལ་དད་བཀུར་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་བའི་འཆར་གཞིའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པ་དང༌། གནས་ཚུལ་འདིའི་ཐོག་ནས་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་སྡེ་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་པ་རེད། མདོར་བསྡུས་ན། བོད་དུ་ནང་བསྟན་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུ་དེ་དག་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་བའི་འགལ་འཛོལ་གྱི་ཉེས་སྐྱོན་ཡོད་པའི་བྱ་སྤྱོད་གཅིག་ཡིན་པ་དང༌། ནང་པ་ནམ་གཏན་དུ་ལྷག་མེད་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་བཟུང་བ་ཞིག་རེད” ཅེས་བཀོད་ཡོད།

ཚོགས་གཙོ་མཆོག་ལ་ཞུ་རྒྱུར། བོད་མིའི་ཐོག་མནར་གཅོད་བཏང་བའི་གནས་ཚུལ་གཞན་དག་གྲངས་མེད་ཅིག་ང་ལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡོད་རུང༌། ད་ལྟ་ཞུས་ཟིན་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་རང་གི་ཐོག་ནས་དེང་སྐབས་བོད་དུ་ཉེན་ཚབས་ཅན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཡོད་མུས་ཡིན་པར་ཐེ་ཚོམ་ཡོད་པ་མ་རེད། ལུང་པ་དེར་ད་ལྟ་ཡོད་བཞིན་པའི་གནས་ཚུལ་འདི་ནི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་སྟོབས་ཤུགས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ནས་རང་ཉིད་སྲུང་སྐྱོབ་མི་ཐུབ་པའི་མི་མང་སྟོབས་ནུས་ཞན་པ་ཞིག་གི་ཐོག་ཏུ་དབང་ཤེད་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་གསལ་པོ་ཞིག་རེད།

དེས་ན། རྒྱུ་མཚན་གཞན་མི་དགོས་པར་འདི་ཁོ་ན་ཉིད་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་སྐོར་ལ་ངེས་པར་དུ་ལུགས་མཐུན་གྱི་དོ་ཁུར་དགོས་པ་ཡིན། གང་གིས་ཤེ་ན། གནས་ཚུལ་དེ་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་བརྩི་མེད་བྱས་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད། གནས་ཚུལ་འདི་འདྲར་ལྟ་རྟོག་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་ཚོགས་པ་འདི་བཙུགས་པ་ཡིན་ཞིང༌། རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་མཐོ་དམན་ཚང་མའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་རྩ་དོན་ལ་དངོས་འབྲེལ་གྱི་ཆ་འཇོག་བརྩི་བཀུར་འགན་ལེན་བྱེད་པ་ཁོ་ནས་མ་གཏོགས་དེ་མིན་འཛམ་གླིང་ནང་དྲང་བདེན་ཞི་བདེའི་སྒྲིག་ཁྲིམས་ཡོང་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད།

གཙོ་འཛིན་མཆོག་ལ་ཞུ་རྒྱུར། བོད་ཀྱི་དོན་གནད་འདི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་གཉིས་པའི་ལེའུ་བདུན་པ་ནང་གསལ་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྲིད་གཞུང་གི་ནང་གི་ལས་དོན་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པར་བརྟེན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་དོན་ཚན་འདི་ལ་ཐེ་བྱུས་གནང་འོས་མིན་ལུགས་བཤད་ཡོད་པ་རེད།

ཚོགས་འདུ་འདི་ནས་དོན་ཚན་མང་པོའི་སྐོར་དུས་ཚོད་མང་པོའི་སྐབས་སུ་ནང་གི་ལས་དོན་ཡིན་པའི་དགག་ཆ་བྱུང་བ་འདི་རིགས་གྲོས་བསྡུར་གནང་འོས་ཡིན་པར་ཐག་གཅོད་མཛད་ཡོད་པ་རེད། ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་བསམ་ཚུལ་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་ཨལ་འཇི་རི་ཡའི་ (Algeria) དོན་གནད་དང༌། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་མི་རིགས་དབྱེ་འབྱེད། ཨང་གྷོ་ལར་སྤོ་ཅུ་གྷལ་ (Portugal) གྱི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རིང་ལུགས་བཅས་ལ་མཛད་ཕྱོགས་ཕྱག་བཞེས་གནང་འོས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་དང་འདྲ་བར་བོད་དོན་ལའང་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ་རེད།

གང་ལྟར་ཡང༌། དུས་རྟག་ཏུ་བོད་མི་རྣམས་ལ་རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མི་རིགས་དང༌། རིག་གཞུང་རྒྱུད་འཛིན་ཡོད་པ་ཚང་མ་ཁས་ལེན་ཐོག ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱའི་དཔོན་རིགས་ནས་དབང་བསྒྱུར་མ་བྱས་པའི་གོང་གི་མི་ལོ་མང་པོའི་སྔོན་ནས་བོད་དེ་རང་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་དང༌། རང་གཞུང་ཐོབ་དབང་རྒྱ་ཆེ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། ཁྲིམས་མཐུན་རྟོག་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ལ་ཕུལ་བའི་བོད་དོན་སྙན་དེབ་དེའི་ནང་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ནི། ༡༩༥༡ ལོར་ཞི་མཐུན་ཆིངས་ཡིག་ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་སྐབས་མ་མཐའ་ལའང་ཊི་ཕེག་ཊོ་ (De facto) ཞེས་དངོས་ཡོད་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ཡིན་པ་དང༌། ༡༩༡༣ ལོ་ནས་ ༡༩༥༠ ལོ་བར་སྤྱིར་བཏང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་ཀྱང་ཁས་བླངས་ཡོད་པ་ལྟར་བོད་འདི་རྒྱལ་ཁབ་ཁེ་གཙང་ཞིག་ཡིན་པའི་གནས་ཚུལ་དངོས་སུ་བསྟན་ཡོད་པ་རེད།

གཙོ་འཛིན་མཆོག་ལ་ཞུ་རྒྱུར། ཁྲིམས་ལུགས་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་སྐོར་རྙོག་འཛིང་ཇི་འདྲ་ཡོད་རུང༌། མཐའ་མའི་དུས་ལའང་བོད་མི་རྣམས་ནས་སྔར་སྲོལ་རང་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་བྱེད་རྒྱུ་ཡོད་པ་ནི་ཚོགས་འདུ་འདི་ནས་གྲོས་ཆོད་ཨང་ ༡༣༥༣ ནང་ཁས་ལེན་གནང་བ་ལྟར་བོད་མི་རྣམས་ལ་རང་གི་འཚོ་བའི་འགྲོ་ལུགས་རང་ཉིད་ནས་མོས་འདེམས་བྱ་རྒྱུའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པར་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་ཡིད་ཆེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

གཙོ་འཛིན་མཆོག་ལ་ཞུ་རྒྱུར། འགའ་ཤས་ནས་བོད་དོན་འདི་འདས་ཟིན་པའི་གནས་ཚུལ་སྙིང་པོ་མེད་པ་ཞིག་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཁོ་བོས་རྒྱུ་མཚན་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་གི་མི་འདུག

བོད་མི་མང་ཐོག་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱེད་སྟངས་ལག་ལེན་བསྟར་བ་དེ་ལ་རྒྱལ་ཁབ་འགའ་ཤས་ནས་ཐོག་མར་ཧ་ལས་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། ད་ཆ་དེ་ཙམ་གྱི་དོ་སྣང་མི་དགོས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པའི་མཐོང་ཚུལ་འཛིན་གྱི་ཡོད་འདུག་ཀྱང༌། གནས་ལུགས་འདིའི་སྐབས་ཀྱི་བོད་དོན་འདི་འདས་ཟིན་པའི་གནས་ཚུལ་སྙིང་པོ་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད། ངས་སྔོན་ཞུས་ལྟར་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་འདི་ནི་ད་ལྟའང་ལག་ལེན་བསྟར་མུས་སུ་ཡོད་པ་དང༌། བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་དབང་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་བཅས་འདི་ལྟའི་གནས་ཚུལ་དངོས་ཡོད་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་ཕན་པའི་ཐབས་ཤེས་མཛད་རྒྱུ་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་འཁྲི་བའི་འགན་ཁུར་ཞིག་རེད།

བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་ཐོག་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་མཐུན་པར་ཁོང་ཚོར་འོས་ཤིང་འཚམས་པའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་འདོད་དབང་ཆ་ཁས་ལེན་དང་དེ་དག་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་ཡོང་བའི་རེ་འདུན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྟབས་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པས་རྒྱུ་མཚན་འདི་ཁོ་ནར་བརྟེན་ཏེ་ཚོགས་འདུ་འདི་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བཅོས་ཐབས་ཤིག་འཕྲལ་དུ་ཕྱག་ལེན་གནང་དགོས་པར་བསམ་གྱི་འདུག

དོན་གནད་འདིའི་སྐོར་ཚོགས་ཆེན་འདི་ནས་མ་མཐའ་ལའང་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་གྲོས་ཆོད་ཨང་ ༡༣༥༣ གྱི་བསྐྱར་བརྗོད་དང༌། བོད་ལ་ཡོད་པའི་དཔོན་རིགས་རྣམས་ལ་བོད་མི་མང་གི་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་གིས་མཚོན་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་དབང་རྣམས་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་པའི་བྱ་བ་མཐའ་དག་མཚམས་འཇོག་བྱེད་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་ངེས་པར་གནང་གལ་ཆེ།

ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་འཛམ་གླིང་མི་མང་གི་བསམ་འཆར་གྱི་ནུས་ཤུགས་དང་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་འབྲེལ་བ་འོས་ཤིང་འཚམས་པའི་ཐབས་ཤེས་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ནས་དཀའ་རྙོག་ཆེ་བའི་གནས་ཚུལ་འདི་དག་ཞི་མཐུན་ལེ་འགྲིག་ཡོང་རྒྱུའི་རེ་འདུན་དང༌། རྒྱ་ནག་མི་མང་སྲིད་གཞུང་ནས་ད་དུང་ཡང་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་དང་སྲིད་ལུགས་བྱ་བཞག་གི་རང་འདོད་དབང་ཆ་རྣམས་དང༌། ཁོང་ཚོའི་རང་གི་ལམ་སྲོལ་དང་བློ་འདོད་བཞིན་རང་གི་འཚོ་བའི་འགྲོ་ལུགས་རང་ཉིད་ནས་བཀོད་འདེམས་བྱེད་པའི་ཐོབ་ཐང་བཅས་སླར་གསོ་ཡོང་བའི་ཐབས་ལམ་ཞིག་རྙེད་སོན་ཡོང་རྒྱུར་ཡིད་ཆེས་ཡོད།

དོན་རྩ་འདི་རྣམས་ནི་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་དང༌། ཨར་ལན་ཌ། ཐའེ་ལན་ཌ་བཅས་ཐུན་མོང་ཐོག་ནས་བཞག་པའི་ཡིག་ཆ་ A/L 376 ནང་གསལ་གྲོས་ཆོད་ཟིན་བྲིས་ཀྱི་དགོས་དོན་ཁག་ཡིན་པ་རེད། ཚོགས་ཆེན་འདི་ནས་བོད་དོན་སྐོར་མ་མཐའ་ལའང་ཁྱབ་བསྒྲགས་འདི་འདྲ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་གནང་དགོས་པ་ང་ཚོས་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ནི་ཚོགས་འདུ་འདི་ནས་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རིང་ལུགས་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་ཆེད་ཚོགས་དུས་བཅོ་ལྔ་པའི་ཐོག་གྲོས་ཆོད་ཨང་ ༡༥༡༤ གཏན་འབེབས་གནང་བའི་དགོངས་དོན་དང་མཚུངས་པ་ཞིག་རེད།

གྲོས་ཆོད་འདིའི་ནང་གསལ་བ་ལྟར་ཕྱི་མིས་མི་མང་ཁག་དབང་འོག་ཏུ་བསྡུས་པ་དང༌། བཀོད་འདོམས་བྱེད་པ། བཤུ་གཞོག་གཏོང་བ་བཅས་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་རྩ་མེད་བཟོས་པ་སྟེ། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་ཕྱོགས་འགལ་ཡིན་ཞིང༌། འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་མཉམ་འབྲེལ་གོང་འཕེལ་གཏོང་རྒྱུའི་འགོག་རྐྱེན་ཞིག་རེད།

གྲོས་ཆོད་དེའི་ནང་འཁོད་གསལ་ལྟར་བོད་མི་རྣམས་རང་ཉིད་ཀྱི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་བཙན་འཕྲོག་བྱུང་སྟེ་ཡུན་རིང་དཀའ་སྡུག་མྱོང་བ་དང༌། ཚོགས་ཆེན་འདི་ནས་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རིང་ལུགས་པ་དང༌། རང་ཐག་རང་གཅོད། གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་བཅས་འབྲེལ་བའི་དོན་གནད་གཞན་རྣམས་དང་འདྲ་བར་བོད་དོན་ལའང་དེ་མཚུངས་ཀྱི་མཛད་ཕྱོགས་ཕྱག་བཞེས་མ་ཐུབ་པ་ཡིན་ན་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཁས་ལེན་དམ་བཅར་མ་གནས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་རེད།

རྒྱུ་མཚན་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་ང་ཚོ་རྒྱལ་ཁབ་བཞི་སྦྲེལ་གྱིས་གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན་ A/L 376 འཁོད་པ་ཞིག་འདི་ག་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་མོས་འོས་ཀྱིས་འབུལ་ལམ་ཞུས་དོན་ཚོགས་ཆེན་ནས་ཟབ་ཡངས་མཁྱེན་དཔྱོད་ཀྱི་ནུས་རྩལ་ཇི་ཡོད་འདོན་པའི་སྒོ་ནས་འདི་ལ་རྒྱབ་གཉེར་གནང་རྒྱུར་ཡིད་ཆེས་ཞུ་རྒྱུ་བཅས་ཡིན།

༢༽ ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཡུར་ཁུ་ཡ་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་བ།

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཡུར་ཁུ་ཡ་ (Urquia) ནས་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་དོན། བར་སྐབས་བྲེལ་ཟིང་ཆེ་བ་དང༌། ལྷག་པར་ཉེ་ཆར་ཉིན་ཤས་སྔོན་ནས་བྲེལ་འཚབ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་སྟབས་ཀྱིས་ ༡༩༥༩ ནས་བཟུང་ང་ཚོའི་གྲོས་གཞིར་ཡོད་མུས་ཀྱི་དོན་གནད་འདི་ཐད་ལ་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ནས་དགོངས་བཞེས་ཞིབ་ནན་དང་འབྲེལ་བའི་གྲོས་བསྡུར་དགོས་ངེས་ཀྱི་དུས་ཚོད་གནང་མ་ཐུབ་པ་དེར་ང་ཚོ་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པར་བློ་ཕམ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད།

པེ་ཅིན་དམར་པོའི་གཞུང་གི་སྟོབས་ཤུགས་དང་ལྡན་པའི་དྲག་པོའི་དཔུང་དམག་ནས་ཐོག་མར་ ༡༩༥༠ ལོར་བོད་ནང་བཙན་འཛུལ་གྱིས་ཨེ་ཤ་ཡའི་ལུང་པ་ཆུང་ངུ་འདི་ཉིད་བཙན་འོག་ཏུ་འཇུག་ཐབས་བྱེད་སྐབས་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས”ཕྱིའི་དམག་དཔུང་གིས་བོད་ཐོག་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ”ཞེས་འགོ་བརྗོད་དུ་འཁོད་པའི་དོན་རྩ་ཞིག་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་ལྔ་པའི་སྐབས་ཀྱི་གྲོས་གཞིར་འགོད་གནང་ཞུ་རྒྱུར་ཕུལ་བ་ཡིན།

སྟབས་མ་ལེགས་པ་ཞིག་ལ། སྐབས་དེར་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་འགའ་ཤས་ནས་ང་ཚོ་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་ཞུ་འབོད་དེ་ལ་ངོ་རྒོལ་གྱིས་བོད་ཀྱི་དོན་གནད་དེའི་ཐད་ཕན་ཚུན་ཞི་མཐུན་གྲོས་མོལ་མ་བྱུང་བར་ངང་འཐེན་བྱེད་དགོས་གསུངས་ཏེ་ང་ཚོ་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་ཞུ་འབོད་དེ་དག་དུས་ཚོད་ངེས་མེད་ཀྱིས་ཕར་འགྱངས་ཡིན་ཞེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཡིག་མཛོད་ནང་བཅུག་བཞག་པ་རེད།

རྒྱ་དམར་གཞུང་ནས་དབང་ཤེད་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་དང་རྒྱ་གཞུང་གཉིས་ཀྱི་དབར་གྲོས་མཐུན་ཞིག་འཇོག་ཏུ་བཅུག་པའི་ནང་བོད་དེ་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་གི་ལུང་པར་ཁས་ལེན་དང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་དབང་གནས་ཚད་ཁ་གསལ་བཀོད་པའི་རྩ་བའི་ཐོབ་ཐང་ཆུང་དུ་བཏང་ཡོད་པ་རེད། པེ་ཅིན་ནས་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་འདི་དང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་དབང་འདི་དག་ལ་རྩ་འཛིན་མ་ཞུས་པར་དེ་ལས་ཕྱོགས་འགལ་གྱིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཕྱྭར་ཉེན་ཁའི་གནས་ཚུལ་ཆེད་བཟོས་ཀྱི་རྐྱེན་པས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཕེབས་ཏེ་རྒྱ་གར་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་གནང་དགོས་བྱུང་བ་རེད།

དེ་ནས་བཟུང་རྒྱ་མིའི་དཔུང་དམག་ནས་ཁྲིམས་འགལ་གྱིས་དབང་འཛིན་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དེ་ཛ་དྲག་ཆེ་ལ་ཉེན་ཚབས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ཅིང༌། པེ་ཅིན་རྒྱ་དམར་གཞུང་གི་དམིགས་ཡུལ་མངོན་གསལ་ཅན་ཞིག་ནི་བོད་ལྗོངས་བཙན་བཟུང་བྱེད་རྒྱུ་ཙམ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་སྔར་སྲོལ་ཆོས་ལུགས་དང་བཅས་པར་ཡང་བཙན་གནོན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།

༡༩༥༩ ལོར་ཚོགས་ཆེན་ནས་བོད་དོན་གྲོས་བསྡུར་གྱིས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པ་ནས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་གྲོས་ཆོད་ཨང་ ༡༣༥༣ ནས་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་གཞི་རྩར་བཞག་པའི་ཐོག་ནས་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་གོང་སྤེལ་ཆེད་དུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་རྩ་དོན་ལ་བརྩི་འཇོག་ངེས་པར་བྱ་རྒྱུར་ཡིད་ཆེས་ཤུགས་ཆེ་དང༌། བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། ཁོང་ཚོའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང་གི་གནས་སྟངས་ལ་བརྩི་འཇོག་དགོས་རྒྱུའི་འབོད་སྐུལ་གནང་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱ་དམར་གཞུང་ལ་འབོད་སྐུལ་བྱས་པ་དེ་ནི་རྣ་བ་འོན་པར་གཏམ་བཤད་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་ཁར་བོད་འདི་མུ་མཐུད་རྒྱ་དམར་གྱི་དམག་དཔུང་ནས་བཙན་བཟུང་བྱེད་མུས་དང༌། ༡༩༥༩ ལོ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཁག་ལ་བོད་མི་བྲོས་བྱོལ་དུ་བསྐྱོད་མཁན་ཇེ་མང་ཇེ་མང་དུ་སོང་སྟེ། ༡༩༦༠ ལོའི་ཟླ་ ༡ ཚུན་བོད་མི་བཞི་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་ ༤༢༠༠༠ ལྷག་བཙན་བྱོལ་གྱིས་དེང་སྐབས་བལ་ཡུལ་ནང་མི་གྲངས་ཆིག་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ ༡༥༠༠༠ དང༌། འབྲས་ལྗོངས་ལ་མི་གྲངས་སུམ་སྟོང་ ༣༠༠༠། འབྲུག་ལ་མི་གྲངས་བཞི་སྟོང་ ༤༠༠༠། རྒྱ་གར་ལ་མི་གྲངས་ཉིས་ཁྲི་ ༢༠༠༠༠ བཅས་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་འབྱོར་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱ་དམར་ནས་བོད་ལ་ཆོས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་ཚོགས་སྡེ་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་ཐབས་སྐོར་ལ་ང་ཚོས་ཐོས་གསལ། བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་གཙོ་ཆེ་རྣམས་ལ་དེ་སྔོན་དགེ་འདུན་ཆིག་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ཙམ་ཡོད་ཀྱང༌། དེང་སྐབས་དགེ་འདུན་སུམ་བརྒྱ་ཙམ་ལས་མེད་པ་དང༌། དེའང་རྒྱ་ནག་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་བལྟ་སྐོར་བ་ཡོང་མཁན་རྣམས་ལ་བོད་དུ་ཆོས་ཕྱོགས་སློབ་གསོའི་ཚོགས་སྡེ་རྣམས་བཙན་གནོན་བྱས་མེད་ཚུལ་གྱི་རྣམ་པ་སྟོན་བྱེད་ཁོ་ནའི་དོན་དུ་བཞག་པ་ཡིན་འདུག དགོན་སྡེ་ཆུང་ཁག་ཆིག་སྟོང་སྐོར་རྩ་མེད་དུ་བཏང་བ་དང༌། འཕྲོས་འགའ་ཤས་དམག་མིའམ་རྒྱ་དམར་སྡོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་ཐོག་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ངལ་རྩོལ་རུ་ཁག་ཁོངས་བཅུག་ཡོད་པ་རེད།

ལོ་ཝལ་ཐོ་མ་སི་ (Mr. Lowell Thomas, Jr.) གཞོན་པས‘ཁུ་སིམ་པོའི་སའི་གོ་ལའི་བོད”The Silent World in Tibet’ཅེས་འགོ་བརྗོད་དུ་འཁོད་པའི་སྙན་ཞིང་ཡིད་དུ་འཐད་པའི་དེབ་དེའི་ནང་ ༡༩༥༠ ལོ་ནས་བཟུང་བོད་ནང་ལ་གནས་ཚུལ་བྱུང་བ་ཁག་གི་འགྲེལ་བཤད་སེམས་འགུལ་ཐེབས་ངེས་འདུག་པའི་གྲས་སུ། སྐུ་ཞབས་ཐོ་མ་སི་ནས་གསུངས་གསལ། བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཙན་འཛུལ་ཐོག་མ་བྱུང་སྐབས་ནས་བཟུང་ངོ་རྒོལ་བྱས་པ་དང༌། ད་དུང་ཡང་ངོ་རྒོལ་བྱེད་བཞིན་པ་རེད། འཐབ་འཛིང་འདི་ནི་ངར་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་དང༌། རྒྱལ་ཕམ་ཇི་ལྟར་ཡང་འཐབ་འཛིང་གི་གཞི་རྩ་དེ་ནི་བཙན་གནོན་མ་བཟོད་པར་ངོ་རྒོལ་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས་དུས་མཚམས་མེད་པར་རྒྱུན་བསྟུད་ཀྱིས་འཐབ་འཛིང་བྱ་རྒྱུ་སྟེ། འདི་ནི་སྒྲ་མེད་པའི་དམག་ཅིག་རེད།

ཁོང་གི་དེབ་ནང་དུ་ད་དུང་གསུང་གསལ། བོད་དུ་རང་དབང་རྩོད་ལེན་བྱེད་མཁན་རྣམས་ནས་རྒྱ་མི་བཙན་འཛུལ་བས་ལུང་པ་དེ་ས་ཁུལ་ཁག་དུམ་བུར་བགོས་ཏེ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དང༌། ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་པ་རྣམས་གནས་ཐབས་རྩ་བྲལ་བཟོས་པ་དང༌། བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་དམར་པོའི་ལྟ་བར་སློབ་སྦྱོང་ཆེད་རྒྱ་ནག་ལ་དབང་ཤེད་ཀྱིས་བཏང་བ་མ་ཟད། དེ་ལས་མང་བའི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ཞིག་ནི་དམར་གསོད་བཏང་ཡོད་པ་རེད།

ཡང་ཐོ་མ་སི་ནས་མུ་མཐུད་གསུང་གསལ། རྒྱ་དམར་དཔོན་རིགས་རྣམས་ནས་བོད་ལ་རྒྱ་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་གཞིས་ཆགས་དང༌། ཡུལ་མི་རྣམས་ལ་དབང་ཤེད་ཀྱིས་དྲག་པོའི་གཡུལ་མཁོའི་བགྲོད་ལམ་གསར་བཟོར་ངལ་རྩོལ་དུ་སྐུལ་འདེད། རྒྱལ་གཅེས་བོད་མི་ཡོངས་རྫོགས་བཙན་གནོན་གྱི་ཆེད་དུ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་ཚུལ་ལ་བསྙད་དེ་དམག་དཔུང་དང༌། དེའི་ཉེར་མཁོ་ཕོན་འབོར་ཁྱོན་ཆེ་འོར་འདྲེན་བྱས་པ་བཅས་ལ་བརྟེན་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་ནག་སྐྱོན་ཡོད་པ་རེད།

ཡང་ཐོ་མ་སིའི་དགོངས་འཆར་ལ། བོད་མི་མང་ནས་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ངར་ཤུགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ངོ་རྒོལ་བྱས་པ་དེ་ནི་བོད་དོན་གལ་གནད་ཆེ་ཤོས་ཤིག་མ་ཡིན་ལ། བོད་མིས་བཙན་འཛུལ་བར་འཐབ་འཛིང་བྱེད་པ་དེ་ངོ་རྒོལ་ལས་ལྷག་པ་ཞིག་ཡིན་པ་རེད། དམག་འདིའི་ནང་འཐབ་འཛིང་བྱེད་མཁན་དེ་ཚོ་དྲག་པོའི་སེམས་ཤུགས་ཐོག་ནས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་རེ་འདུན་རྩ་བ་ནས་མེད་པར་དངོས་དོན་ཐོག་ཁོང་ཚོ་འཆི་དགོས་པའི་དོན་དུ་འཐབ་འཛིང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

ཁོང་ཚོས་མ་ཤི་བར་དུ་མུ་མཐུད་ངོ་རྒོལ་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། ཁོང་ཚོ་འཆི་དགོས་པ་དེ་ནི་དམར་པོའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་འོག་ཏུ་འཚོ་ཐབས་ནམ་ཡང་ཐུབ་མིན་ལ་བརྟེན། འཐབ་འཛིང་བྱེད་མཁན་སུ་རུང་གཅིག་ཤི་སྐྱོན་བྱུང་ཡང་ལམ་སང་གཞན་ཞིག་གིས་དེའི་ཚབ་ཏུ་སྲོག་འབེན་འཛུགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

དེར་མ་ཟད། ལོ་ཝལ་ཐོ་མ་སི་ནས་ཧ་ལས་ཡ་མཚན་དགོས་པའི་འཐབ་འཛིང་འདི་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རང་སྲོག་དོར་བ་ཞིག་དང༌། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རྨད་བྱུང་ཡང་དག་གི་དམག་འཐབ་དམ་པ་ཁྱབ་གདལ་ཇི་ཆེར་འགྲོ་མུས་ཡིན་པ་གསལ་སྟོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

རྒྱ་མིས་བོད་ཀྱི་སྐོར་ལ་འུར་གཏམ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ཁོངས་ནས་མང་ཆེ་བ་ནི་ཡིད་སྣང་དུ་འགྲོ་བ་ཞིག་མ་ཡིན་པ་འདི་ནས་རྙོག་འཛིང་ཅན་གྱི་གནས་ཚུལ་འདི་སྐོར་ལ་རྒྱ་དམར་རང་ནས་ནོར་འཁྲུལ་བྱེད་སྟངས་ཇི་བྱུང་གསལ་པོ་མངོན་གྱི་འདུག་ཅེས་བཀོད་ཡོད་པ་རེད།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ནས་ཁོང་གི་མི་མང་ལ་རྐྱེན་ངན་འདི་འདྲ་བྱུང་ཡང་མ་འོངས་རྒྱང་ཐག་མི་རིང་བ་ཞིག་ལ་བོད་དུ་རང་དབང་སླར་གསོ་དང༌། བོད་ཀྱི་ཡུལ་མི་རྣམས་རང་གི་མ་འོངས་པའི་ལས་སྐལ་རང་ཉིད་ནས་ཐག་གཅོད་བྱེད་རྒྱུའི་ཐོབ་ཐང་སླར་གསོ་ཡོང་རྒྱུ་བཅས་ལ་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་གནང་གི་ཡོད་པ་རེད།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ནས་ཁོ་རང་གི་མི་མང་གི་གནས་ལུགས་ཞིབ་གསལ་མཁྱེན་རྟོགས་ཡོད་ཅིང༌། ཁོང་གིས་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་བཞུགས་པའི་ས་གནས་རྒྱ་གར་ནས་ཕྱི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༨ ཉིན་གསལ་བསྒྲགས་གནང་གསལ། དུས་རབས་མང་པོར་གནས་པའི་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང༌། སྲིད་དོན་གྱི་འགྲོ་ལུགས་ནང་དུ་ལེགས་ཆ་མང་པོ་ཡོད་ཅིང༌། སྔར་བོད་ཀྱི་ནང་ཟས་གོས་གནས་ཁང་གིས་ཕོངས་པ་སུ་ཡང་མེད། རྒྱ་མི་བོད་དུ་འཛུལ་བ་ནས་བཅིངས་བཀྲོལ་གྱི་འབྲས་བུར་བོད་མི་རྣམས་ཚེ་གཡོག་དང༌། དབུལ་ཕོངས་སུ་གྱུར་པ་འདི་རེད་ཅེས་གསུངས་ཡོད་པ་རེད།

ཉེ་ཆར་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལི་ནས་སྔར་ནས་གྲགས་ཆེ་བའི་གསར་ཤོག་ (The Thought) ཅེས་པ་དེའི་ནང་བཀོད་གསལ། རྒྱ་ནག་ནས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དེར་དོགས་འདྲི་བྱེད་དགོས་དོན་མེད་གཤིས། འདི་ནི་རང་སྐྱོབ་ཀྱི་ནུས་པ་མེད་ཅིང་དཀའ་སྡུག་མྱོང་མཁན་རྣམས་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་སྲུང་སྐྱོབ་གནང་དགོས་པའི་རྩོད་གཞི་ཤུགས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་དགོས་པ་རེད།

འོན་ཀྱང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་གྲོགས་པོ་རྣམས་ནས་བོད་མི་རྣམས་ལ་མེད་དུ་མི་རུང་བ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྒྱ་དམར་ནས་བཙན་འཕྲོགས་བྱས་པའི་ནག་སྐྱོན་ཡོད་མེད་ཙམ་ལ་གྲོས་བསྡུར་ཐོག་ནས་རྒྱབ་གཉེར་རྒྱ་གང་ཆེ་ཡོང་ཐབས་བྱེད་པའི་བསམ་གཞི་སྤམ་པོ་འདི་རང་གིས་འདོད་བློ་ཁེངས་པ་བྱས་རྐྱེན། སྟབས་ཉེས་པའི་ལུང་པ་དེར་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་བའི་ཁྲིམས་འགལ་བྱུང་ལུགས་ཀྱི་དོན་འབྲས་འདི་ཙམ་ཞིག་བྱུང་བ་རེད་ཅེས་དང༌། གསར་ཤོག་དེའི་ནང་དུ་བཀོད་གསལ། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་རྒྱ་མིའི་བྱ་སྤྱོད་དེར་ཉེས་སྐྱོན་འཛུགས་རྒྱུར་ཐག་གཅོད་བྱུང་ཡོད་ཀྱང༌། བོད་མི་རྣམས་ལ་འདི་ཐོག་ནས་ཕན་ཐོགས་ཡོང་གི་མ་རེད།

འོན་ཀྱང༌། འགྲོ་བ་མི་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པའི་ཚབ་བྱེད་མཁན་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཆེན་པོ་འདི་ནས་རྒྱུ་མཚན་འདི་དག་ལ་ཁག་འདོགས་བྱེད་རུང་བ་མ་རེད། གང་ལགས་ཤེ་ན། བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་རྒྱབ་གཉེར་དེ་ལ་དངོས་སུ་འབྲས་བུ་བྱུང་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་དོན་གནད་དེ་དག་བོར་བརླག་ཏུ་མ་སོང་བ་བྱ་རྒྱུ་དེ་རང་གལ་གནད་ཆེ་ཤོས་ཤིག་རེད།

བསམ་ཚུལ་འདི་རྣམས་ཀྱི་སེམས་འགུལ་ཐོག་ནས་ང་ཚོ་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང༌། ཨར་ལན་ཌ། ཐའེ་ལན་ཌ་བཅས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་དང་ལྷན་དུ་གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན། A/L 376 འཁོད་པ་འདི་ཉིད་ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་ཞུ་བརྒྱུད་བྱས་པ་ཡིན།

གལ་སྲིད། གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན་འདི་ང་ཚོའི་རེ་འདུན་ལྟར་གཏན་འབེབས་བྱུང་ན། རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ནས་དོན་གནད་གཞན་དང་བཅས”བོད་དུ་བོད་མི་མང་གི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་དང༌། ཁོང་ཚོས་སྔར་ནས་སྲོལ་འཛིན་བྱེད་བཞིན་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང་གི་གནས་སྟངས་ཐོག་ཏུ་བཙན་གནོན་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རྒྱུན་བསྟུད་དུ་ཡོད་པ་འདི་ལ་བློ་ཕམ་ཧ་ཅང་གི་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དང༌།” “གནས་ཚུལ་འདི་དག་གིས་རྐྱེན་པས་བོད་མི་མང་ལ་དཀའ་སྡུག་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་འདི་ནི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་ཕོན་ཆེ་བྲོས་འབྱོར་ཡོང་མུས་ནས་ར་འཕྲོད་ཡོད་པ་ལྟར་འདི་ཐད་ལ་སྙིང་ནས་བློ་གཡེང་ཆེ་བའི་མཐོང་ཚུལ་ཞིག་ཡོང་བཞིན་ཡོད།”

དེར་བརྟེན”མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་རྩ་དོན་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་གཞིར་བཞག་པའི་ཐོག་ནས་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་གོང་འཕེལ་ཆེད་དུ་དགོས་ངེས་ཆེན་པོ་ཡིན་པ་ཡིད་ཆེས་ཐོག་ནས་བསྐྱར་ནན་བརྗོད་ངེས་རེད། བོད་མིའི་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་གིས་མཚོན་ཁོང་ཚོའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་དབང་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་པའི་བྱ་སྤྱོད་མཐའ་དག་མཚམས་འཇོག་དགོས་ཞེས་སླར་ཡང་དོ་གལ་ཆེན་པོས་འབོད་སྐུལ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ཞིང༌། མཐའ་དོན་ཞུ་རྒྱུར། འཐུས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནས་ད་ལམ་གྱི་གྲོས་ཆོད་འདིའི་དོན་གནད་རྣམས་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་ཕྱིར་འོས་ཤིང་འཚམས་པའི་ཐབས་ཤེས་ཅི་ཡོད་ཕྱག་ལེན་མཛད་རྒྱུར་རེ་འདུན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་པ་རེད།” ཅེས་གསུངས།

འབོད་སྐུལ་གསར་པ་འདི་ནི། ༡༩༥༩ ལོ་དང་འདྲ་བའི་འོན་པར་གཏམ་བཤད་བྱས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོང་སྲིད་ཀྱང༌། དེ་ནི་གནད་འགག་དང་ལྡན་པ་ཞིག་མ་རེད། ལྡི་ལིའི་གསར་ཤོག་ནང་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་གནས་ལུགས་ཟུར་བཏོན་བྱས་གསལ་ལྟར་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་རྒྱབ་གཉེར་དེ་ལ་དངོས་སུ་འབྲས་བུ་བྱུང་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་དོན་གནད་དེ་དག་རྒྱུན་གནས་ཐུབ་པ་བྱ་རྒྱུ་དེ་རང་གལ་གནད་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད།

དུས་ཚོད་འདིའི་སྐབས་སུ་ང་ཚོས་གཞེན་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུར། དཔའ་མཛངས་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་དཀའ་སྡུག་མྱོང་བཞིན་པའི་བོད་མི་རྣམས་དང༌། ཁོང་ཚོའི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་བཅས་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྒྱབ་གཉེར་གནང་བ་འདི་ནི་སེམས་བཟང་ཅན་གྱི་འགྲོ་བ་མི་རྣམས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་དངོས་སུ་སྟོན་པ་ཞིག་རེད་ལགས།

༣༽ ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་སྐུ་ཚབ་གཞོན་པ་སྐུ་ཞབས་པི་ལིམ་ཀྲོན་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་བ།

ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་སྐུ་ཚབ་གཞོན་པ་སྐུ་ཞབས་པི་ལིམ་ཀྲོན་ (Mr. Plimpton) ནས་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་དོན། ཚོགས་ཆེན་ནས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་དཀའ་སྡུག་གནས་ཚུལ་དགོངས་བཞེས་གནང་བའི་སྐབས་འདིར་ང་ཚོས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ལ་གཞིགས་པའི་ལུང་པ་དེའི་རྐྱེན་ངན་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་གཟིགས་དགོས་པ་རེད།

བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་འབྲུ་དོན་བཞིན་ང་ཚོ་ཚང་མས་ཆོས་དང༌། སྐད་ཡིག ཕོ་མོ། རིགས་རུས་བཅས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མེད་པར་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། གཞི་རྩའི་རང་དབང་བཅས་པར་བརྩི་བཀུར་དམ་བཅའ་དགོས་རྒྱུ་གསལ་ཡོད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་མི་མང་ཁག་ཚང་མ་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་དང༌། རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་སྔོན་བསྐྱོད་ཀྱིས་ཁོང་ཚོའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་སྙིང་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལོངས་སྤྱོད་ཐུབ་ཐབས་བྱེད་རྒྱུར་ཡང་ང་ཚོས་དམ་བཅའ་བཞག་དགོས་པ་གསལ་ཡོད་པ་རེད།

མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་དབུ་བརྙེས་ནས་ད་བར་ལོ་བཅུ་དྲུག་རིང་འཛམ་གླིང་ནང་དེང་དུས་ཀྱི་རེ་འབྲས་དང་ལྡན་པའི་སྲིད་དོན་གྱི་འཕོ་འགྱུར་ཤུགས་ཆེ་བྱུང་བའི་ཉམས་མྱོང་ཐོག་ནས་ཨེ་ཤ་ཡ་དང༌། ཨ་ཕྷི་རི་ཀར་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་འོད་ཟེར་རྒྱ་ཆེ་ཐེངས་དང་པོ་ཕོག་པའི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་འབྲས་འདི་ལྟ་བུ་བྱུང་མ་མྱོང་བ་ཞིག་རེད། ༡༩༤༥ ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་ནས་ད་བར་གྱི་འཐུས་མིའི་རྩ་འབོར་ཁོངས་ནས་གསུམ་ཆའི་གཅིག་ནི་གསར་དུ་རང་བཙན་ཐོབ་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུགས་པ་ཞིག་རེད།

ཨེ་ཤ་ཡ་དང༌། ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་འཕོ་འགྱུར་གྱི་གནས་ཚུལ་གཙང་མ་ཐག་གཅོད་བྱེད་པར་ད་དུང་རྙོག་འཛིང་ཇི་སྙེད་སེལ་ཐབས་ཀྱི་ལས་དོན་མང་པོ་ཞིག་ཕྱག་ལེན་བསྟར་རྒྱུ་ལུས་ཡོད་པ་རེད། ཚོགས་ཆེན་གྱི་འཐུས་མི་རྒྱ་ཆེའི་ཐོག་ནས་ལས་དོན་འདི་དག་ཛ་དྲག་ཅན་ཡིན་པ་དང༌། རང་དབང་གི་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་རྒྱུའི་བསམ་འཆར་རྒྱ་ཆེ་འབུལ་མཁན་གྲས་སུ་ང་ཚོ་ཨ་མེ་རི་ཀ་ཡང་ཡོད་པ་འདི་ནི་དགའ་ཚོར་དང་སྤོབས་པ་བསྐྱེད་འོས་པ་ཞིག་བྱུང༌།

འོན་ཀྱང༌། འཛམ་གླིང་འདིའི་ས་ཁྱོན་རྒྱ་ཆེའི་ཐོག་ཏུ་གདུག་རྩུབ་ཆེ་བའི་གཅིག་སྡུད་སྲིད་གཞུང་གི་བཙན་དབང་གི་ལས་འགུལ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་དབང་གི་འོད་ཟེར་རྩ་མེད་བཟོས་པའི་རྐྱེན་ངན་གྱི་གནས་ཚུལ་དངོས་འབྲེལ་ཞིག་རེད།

ས་གནས་འདི་དག་ཁོངས་ནས་འདི་འདྲའི་གནས་ཚུལ་མངོན་གསལ་ཆེ་ཤོས་ནི་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་པོ་ཡིན་པས་ང་ཚོས་ཉེ་དུས་གྲོས་གླེང་གནང་སྐབས་གསལ་སྟོན་བྱུང་བ་ལྟར་ས་གནས་འདིའི་དབང་འཛིན་པ་རྣམས་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་རྒྱ་ཆེ་བྱས་སྟབས། ཁོང་ཚོ་རང་ཉིད་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུགས་རྒྱུར་ཕན་ནུས་ཆེ་རུ་འགྲོ་ཐབས་ནི་ག་ལ་བྱུང་ཡོད།

ལྷག་པར་དུ་རྒྱ་དམར་དབང་འཛིན་པ་ཁོ་ཚོ་རང་ནས་བོད་མིའི་སྔར་སྲོལ་རང་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་བཙན་འོག་ཏུ་བཅུག་པ་དང༌། བོད་མིའི་ཆོས་དད་དང་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་བཅས་བཙན་འཕྲོག་བྱ་རྒྱུར་དྲག་པོའི་ཐབས་བྱུས་ལག་ལེན་བསྟར་གྱི་ཡོད་པ་འདི་ཐད་ལ་དགོངས་བཞེས་གནང་རྒྱུ་ནི་ང་ཚོའི་ལས་འགན་ཡིན་པ་དང༌། རང་ཅག་རྣམས་བཅའ་ཁྲིམས་སྲུང་བརྩི་གནང་མཁན་ལ་བརྟེན་ཐབས་ཤེས་འདི་ལས་གཞན་པ་མཛད་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད།

བོད་དེ་ས་ཐག་རིང་ལ་སྙོབ་ཐབས་མེད་པའི་གནས་ལུགས་བརྗོད་པ་དེ་ལ་དགེ་མཚན་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད། ཟླ་བ་འདི་རང་གི་ནང་ལ་ཚོགས་ཆེན་འདི་ནས་བཅའ་ཁྲིམས་དེ་ཉིད་མཐའ་དང་མུ་མེད་པའི་རླུང་གི་གོ་ལའི་ཕྱི་ལའང་ཁྱབ་ཆོག་པའི་མོས་མཐུན་བྱུང་གཤིས། འགྲོ་བ་མི་རྣམས་གནས་སའི་འཛམ་གླིང་གི་ས་སྟེང་གང་སར་ངེས་པར་དུ་ཁྱབ་འཛིན་དགོས་པ་ཞིག་རེད། རྒྱ་དམར་གྱི་ཡུལ་ནས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་པར་སླེབས་ཐུབ་པ་བཞིན་དུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བསམ་གཞིའི་ཐོག་ཏུ་ངེས་པར་སླེབས་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད།

བོད་དོན་སྐོར། ང་ཚོས་དགོངས་བཞེས་གནང་དགོས་པའི་གཞི་རྩ་དེ་ནི་བཅའ་ཁྲིམས་དོན་ཚན་ ༥༥ དེ་ཡིན་པ་དང༌། དོན་ཚན་དེའི་ནང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བསྒྲུབ་བྱའི་སྙིང་པོ་རྣམས་འཁོད་ཡོད་པ་དེའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། “མི་མང་ཁག་གི་ཕན་ཚུན་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་རྩ་དོན་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱེད་རྒྱུ་གཞི་རྩར་བཞག་སྟེ་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་ཞི་བདེ་དང༌། མཛའ་གྲོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡོང་ཐབས་སུ་སྨན་པའི་གནས་སྟངས་བརྟན་པོ་ཞིག་བསྐྲུན་ཆེད་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་ཆོས་དང༌། སྐད་ཡིག ཕོ་མོ། རིགས་རུས་བཅས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མེད་པར་ཚང་མའི་གཞི་རྩའི་རང་དབང་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་བཅས་ལ་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་བརྩི་བཀུར་ཆ་འཇོག་བྱེད་པ་དེ་དག་ཡར་རྒྱས་སུ་གཏོང་དགོས་པ་ཡིན།” ཞེས་གསལ་འཁོད་ཡོད་པ་རེད།

དེ་ནས་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་བཅུ་པའི་ནང་ཚོགས་ཆེན་གྱི་བསྒྲུབ་བྱ་དང༌། དབང་ཆའི་སྐོར་གསལ་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། “ཚོགས་ཆེན་ནས་བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའམ། བཅའ་ཁྲིམས་འདི་ནང་བཀོད་པའི་ཡན་ལག་ལས་ཁུངས་ཁག་གི་བྱེད་སྒོ་དང༌། དབང་ཆའི་སྐོར་གྱི་དོན་ཚན་ནམ། གནད་དོན་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་གྲོས་བསྡུར་བྱས་ཆོག་པ་དང༌། བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་བཅུ་གཉིས་ནང་གསལ་ཕུད་པའི་འདི་འདྲའི་དོན་ཚན་ནམ། དོན་གནད་རྣམས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་རྣམ་པའམ། བདེ་འཇགས་ལྷན་ཁང༌། ཡང་ན་གཉིས་ཀར་འོས་མཐུན་གྱི་རྒྱབ་གཉེར་བྱེད་ཆོག་པ་ཡིན།” ཞེས་འཁོད་ཡོད་པ་རེད།

དོན་ཚན་ ༥༥ པའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་གནད་དོན་རྣམས་མིང་གསལ་ཞུས་ན་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཞེས་པ་དེ་རེད། དེ་ནི་བཅའ་ཁྲིམས་འདི་རང་གི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཡོད་པར་བརྟེན། ཚོགས་ཆེན་ནས་གྲོས་བསྡུར་དང་འབྲེལ་འོས་མཐུན་གྱི་རྒྱབ་གཉེར་བྱེད་པ་ནི་ལུགས་དང་མཐུན་པ་ཞིག་ཡིན།

བོད་མི་མང་གི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཐོག་ཁྲིམས་འགལ་བྱུང་བ་དེ་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ལས་དོན་ཁོངས་སུ་མ་གཏོགས་པ་ཡིན་ལུགས་ཀྱི་རྩོད་གླེང་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་ཚོགས་ཆེན་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་འདི་དག་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་དེ་ནི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་ ༢ པའི་ལེའུ་ ༧ པའི་ནང་གསལ་ནང་གི་ལས་དོན་ཁྱབ་ཁོངས་ལ་ཐེ་གཏོགས་བྱས་པ་ཡིན་ཚུལ་བརྗོད་པ་འདི་རིགས་ཁུངས་ལུང་མེད་པའི་གནས་ལུགས་ཤིག་རེད།

སྐུ་ཚབ་མང་ཆེ་བའི་དགོངས་མངའ་ལྟར། བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་རྩ་འགལ་བྱུང་བའི་དོན་འདི་བཞིན་ཐོག་མར། ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་སྐབས་ཞུ་འབོད་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་ནས་གླེང་གྲོས་ཤུགས་ཆེའི་ཐོག་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་འདི་དག་མཚམས་འཇོག་དགོས་པའི་གྲོས་ཆོད་གཏན་འབེབས་གནང་བ་རེད། རྒྱ་དམར་དཔོན་རིགས་ཁག་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་ཆོད་ལ་སྣང་ཆུང་བརྩི་མེད་ཀྱིས་ཁོང་ཚོའི་འཆར་གཞི་རྒྱ་ཆེ་ཡོད་པ་ལྟར་བོད་ལ་གཅིག་འདོམས་དབང་བསྒྱུར་གྱི་བྱེད་སྟངས་ལག་ལེན་བསྟར་བཞིན་པ་རེད།

གནས་ཚུལ་འདི་འདྲར་བརྟེན་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང༌། ཐའེ་ལན་ཌ་གཉིས་ནས་ལོ་གཅིག་གི་སྔོན་ཚོགས་དུས་བཅོ་ལྔ་པའི་སྐབས་སུ་སླར་ཡང་དོན་གནད་འདི་དག་གྲོས་གཞིར་འགོད་འབུལ་ཞུས་པ་དང་ཚོགས་ཆེན་བྲེལ་ཚབས་ཆེ་བའི་སྟབས་ཀྱིས་དུས་ཚོད་ལྡང་མིན་བྱུང་བ་རེད། ད་ཆ་ཚོགས་ཆེན་ནས་རྐྱེན་ངན་གྱི་གནས་ཚུལ་འདི་ལ་དགོངས་བཞེས་མཛད་དགོས་གལ་གནད་ཆེ་ལ་འོས་ཤིང་འཚམས་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད།

དང་པོར་འདི་འདྲའི་གནས་ཚུལ་ཡོད་མུར་ཇེ་སྡུག་འགྲོ་བཞིན་པ་དང༌། གཉིས་པར་ ༡༩༥༩ ལོར་ཚོགས་ཆེན་དུ་གྲོས་བསྡུར་བྱུང་རྗེས་སུའང་གནས་ཚུལ་གསར་པ་གལ་ཆེ་ལག་སོན་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། མཐའ་དོན་ཚོགས་ཆེན་ནས་དོན་ཚན་འདི་སྐོར་དགོངས་བཞེས་གནང་བའི་རྗེས་ནས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲངས་ཚད་ཇེ་ཆེར་སོང་སྟེ་ད་ཆ་འཐུས་མི་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་གསར་དུ་ཞུགས་ཡོད་པ་རྣམས་ལའང་ད་ལམ་དོན་གནད་འདི་སྐོར་དགོངས་བཞེས་མཛད་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱ་དམར་ནས་པེ་ཅིན་དབང་འཛིན་བྱས་ཏེ་ཡུན་རིང་མ་སོང་བའི་རྗེས་ཀྱི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོ་ནས་བོད་ནང་བཙན་ཤུགས་ཇི་བྱས་ཀྱི་གནས་ལུགས་ཞིབ་ཕྲ་ཞུ་མ་དགོས་པ་དང༌། ༡༩༥༥ ལོ་ནས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ཁོང་ཚོའི་སྔར་སྲོལ་འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་ལ་རྒྱ་དམར་ནས་བཙན་གནོན་བྱུང་བར་དཀའ་སྡུག་ཅན་གྱི་འཐབ་འཛིང་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

༡༩༥༩ ཟླ་ ༣ པའི་ནང་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་ཡོད་པའི་བོད་མི་རྣམས་འུ་ཐུག་ཐབས་ཟད་ཀྱིས་ཁོང་ཚོས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་བཙན་གནོན་བྱེད་པོར་ངོ་རྒོལ་གྱི་འཐབ་འཛིང་འདི་དག་མངོན་གསལ་ཅན་གྱི་དམག་འཐབ་ཅིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ་རྒྱ་དམར་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་རི་དྭགས་འདེད་པ་ལྟ་བུའི་རི་ཀླུང་བརྒལ་ཏེ་ཕེབས་རྗེས་སུ་འདེད་བཞིན་རྒྱ་གར་ལ་བདེ་ཕེབས་མ་གྲུབ་བར་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱིས་བློ་གཡེང་ཆེན་པོའི་ངང་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ཕེབས་སྒུག་ཞུས་པ་རེད། མཐའ་མ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ནས་རྒྱ་དམར་གྱིས་དམངས་གཙོ་བཅོས་བསྒྱུར་གྱི་མིང་ཐོག་ནས་བོད་མི་དྲུག་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ལྷག་ཙམ་དམར་གསོད་བཏང་བ་དང༌། དགོན་སྡེ་ཆིག་སྟོང་ལྷག་ཙམ་རྩ་གཏོར་བཏང་བ། དགེ་འདུན་རྣམས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་ལམ་བཟོ་ངལ་རྩོལ་རུ་ཁག་ཁོངས་སུ་བཅུག་པ། འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་པའི་ཆོས་དང༌། མི་རིགས་ཀྱང་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྒྱུ་བཅས་སྦས་བསྐུངས་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་དངོས་འབྲེལ་རྣམས་འཛམ་གླིང་ཐོག་གསུང་རྒྱུའི་རང་དབང་བྱུང་བ་རེད།

ཉེས་སྐྱོན་འདི་དག་གི་བདེན་རྒྱབ་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པ་སྙན་གྲགས་ཅན་སྐུ་ཞབས་པུར་ཤོད་ཏམ་ནས་བརྩམས་བསྒྲིགས་གནང་བའི་བོད་དོན་སྔོན་འགྲོའི་སྙན་དེབ་ཅིག་གཞུང་དང་འབྲེལ་བ་མེད་ལ། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་ཀྱང་གོ་བསྡུར་གནང་འོས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ནས་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༧ ནང་དཔར་འགྲེམས་བྱས་པ་དེའི་ནང་གནས་ལུགས་ཞིབ་ཕྲ་འཁོད་པ་དང༌། ‘བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དང་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར།’ ཞེས་འགོ་བརྗོད་དུ་འཁོད་པའི་སྙན་ཐོ་དེའི་ནང་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་ཐོག་ནས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་གཏོང་མུས་སུ་ཡོད་པར་ཐག་གཅོད་བྱས་འདུག

སྙན་ཐོ་དེའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༧ དང་ ༡༨ ནང་གསལ་འདི་ལྟར་ཏེ། “འདི་ནི་མི་སྤྱོད་ཡ་རབས་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན་པས་འཛམ་གླིང་མི་མང་ཧ་ལས་དགོས་པའི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱི་དོན་གནད་ཅིག་ཡིན་པ་དང༌། བོད་ཡུལ་གྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་གནས་སྟངས་འཆར་གཞི་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྒྱུར་ངེས་པ་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་འཕྲོད་བྱས་ཡོད།

འདི་ལྟར་ཉེས་འཛུགས་བྱེད་དགོས་པའི་ཉེན་ཚབས་ཆེ་ཆུང་ཇི་ཡོད་གསལ་པོར་རྟོགས་པ་འདི་ནས་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྲིད་གཞུང་གིས་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་ཐབས་བྱེད་པའི་ཉེས་སྐྱོན་ཡོད་པ་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱས་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་དོན་གནད་འདི་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་རྟོགས་ཞིབ་མཐའ་ཆོད་པ་ཞིག་གནང་དགོས་ཀྱི་འོས་བབས་འདུག” ཅེས་འཁོད།

རྩོད་ཐབས་བྲལ་ཞིང་ཧ་ལས་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་འདིའི་ནུས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་ ༡༩༥༩ ལོར་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང༌། ཨར་ལན་ཌ་གཉིས་ཀྱི་དོན་གནད་འདི་དག་ཚོགས་ཆེན་ལ་ཞུ་བརྒྱུད་གནང་བའི་སྙིང་པོར་གྲོས་ཆོད་ཨང ༡༣༥༣ (༡༤) འཁོད་པའི་ནང་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་བཙན་འཕྲོགས་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་རྟོགས་པར་བློ་གཡེང་ཤུགས་ཆེ་བྱུང་བ་དང༌། བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་ཁོང་ཚོའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་གནས་སྟངས་ལ་བརྩི་འཇོག་དགོས་རྒྱུའི་འབོད་སྐུལ་གནང་བའི་གྲོས་ཆོད་འདི་ལ་མོས་མཐུན་རྒྱབ་གཉེར་གནང་མཁན་རྒྱལ་ཁབ་ ༤༥ དང༌། ངོ་རྒོལ་གནང་མཁན་རྒྱལ་ཁབ་ ༩ ལས་བྱུང་ཡོད་པ་མ་རེད།

དེ་སྐབས་ཚོགས་ཆེན་ནས་བོད་དོན་སྐོར་མཐའ་མའི་དགོངས་བཞེས་གནང་རྗེས་ཀྱི་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༨ པའི་ནང་ཁུངས་དག་གི་གནས་ཚུལ་སོན་འབྱོར་གྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ནས་བོད་དོན་ཁྲིམས་མཐུན་རྟོགས་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་གི་སྙན་ཞུ་ཡོངས་རྫོགས་དཔར་འགྲེམས་གནང་བ་རེད། སྙན་དེབ་གསར་པ་ཁུངས་དག་འདི་ནི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་རྟོགས་ཞིབ་ནན་ཏན་བྱས་པ་གཞིར་བཞག་གིས་མཐའ་དོན་སྔོན་འགྲོའི་སྙན་དེབ་ཀྱི་སྙིང་དོན་དེ་རང་བདེན་པར་ཐག་གཅོད་བྱས་འདུག

འདི་ཙམ་མ་ཟད་སྙན་ཐོ་འདིའི་ནང་རྒྱ་དམར་གྱིས་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཀའ་དཔྱད་ལ་རྩིས་མེད་ཀྱིས་བོད་མི་མང་ཐོག་བཙན་གནོན་མུ་མཐུད་དུ་བྱས་ཏེ་བོད་མིའི་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་སྡེ་རྩ་གཏོར་བྱེད་ཐབས་ཐོག་ནས་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་བའི་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ལག་ལེན་བསྟར་ཡོད་པ་རེད།

དེང་སྐབས་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་སྙན་ཐོ་རྩོམ་སྒྲིག་གནང་མཁན་གྱི་ཚོགས་ཆུང་གྲས་སུ་ཡོད་པའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པ་རྣམས་མཁྱེན་རྟོགས་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཚོགས་ཞུགས་ནང་དུ་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པ་བཅུ་གཅིག་ཡོད་ཁོངས་ནས་བརྒྱད་ནི་ཨེ་ཤ་ཡའི་ལུང་པ་རྒྱ་གར་དང༌། འབར་མ། སེ་ལོན། ཕྷི་ལི་པིན། ཐའེ་ལན་ཌ། མ་ལ་ཤེ་ཡ། རྒྱ་གར་གྱི་འཐུས་མི་འཕར་མ་གཉིས་བཅས་ཡིན་པ་དང༌། དེ་མིན་གྷ་ན་ནས་གཅིག ནོར་ཝེ་ནས་གཅིག དབྱིན་ཇི་ནས་གཅིག་བཅས་ཡིན་པ་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པ་ཚང་མ་མཚན་གནས་མཐོ་ལ་ཆ་འཇོག་ཆེན་པོ་ཞུ་བ་ཤ་སྟག་རེད།

ཚོགས་ཆུང་དེས་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོར་གླེང་མོལ་གནང་བ་དང༌། རྒྱ་དམར་རང་གི་རྒྱང་བསྒྲགས་དང་གསར་ཤོག་ཁག་གིས་མཚོན་པས་གནས་ཚུལ་ཡོང་ཁུངས་གཞན་དག་གཞིར་བཞག་སྟེ་བོད་ནང་གི་གནས་ཚུལ་དང༌། རང་རེའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ནང་གསལ་བའི་གནས་ཚད་གཉིས་པོ་ཕྱོགས་བསྡུར་གྱི་ཐོག་ནས་ཚོགས་ཆུང་རང་གིས་ཚིག་བརྗོད་བཀོད་གསལ། “མཐའ་དོན་སྙིང་པོར་ཚོགས་ཆུང་གི་བསམ་པར་རྒྱ་མིའི་དཔོན་རིགས་ནས་བོད་ནང་སྤྱོད་བཟང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་སྤྱིར་བཏང་བསམ་ཚུལ་གྱི་ཚད་གཞི་གཤམ་གསལ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་གྱི་བྱ་ངན་ལག་བསྟར་བྱས་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་གསལ།

དེ་རྗེས་སྙན་ཐོ་ནང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་དོན་ཚན་མི་འདྲ་བ་ཁག་ ༡༦ ཟུར་འདོན་གྱིས་དོན་ཚན་རེ་རེའི་ཐོག་ཁྲིམས་འགལ་ཇི་བྱས་གསལ་བཀོད་ཁོངས་ནས་འདིར་རེ་འགའ་ཞུ་རྒྱུ་གཤམ་གསལ།

དོན་ཚན་གསུམ་པར། འགྲོ་བ་མིའི་ཚེ་སྲོག་དང༌། རང་འདོད་དབང་ཆ། སྲུང་སྐྱོབ་བཅས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཐད་ལ་དམར་གསོད་དང༌། བཙན་གཡེམ། བཙན་ཤེད་ཀྱིས་བཙོན་འཇུག་བྱེད་པ་བཅས་ཀྱི་ཁྲིམས་འགལ་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

དོན་ཚན་ལྔ་པར། བོད་མིའི་ཐོག་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་བརྡབ་གསིག་དང༌། མི་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་གདུག་རྩུབ་མནར་གཅོད་ལག་ལེན་བསྟར་ཡོད་པ་རེད།

དོན་ཚན་དགུ་པར། དབང་ཤེད་ཀྱིས་གང་བྱུང་འཛིན་བཟུང་དང་དོ་དམ་བཀག་བསྐྱིལ་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

དོན་ཚན་བཅུ་གཉིས་པར། ཁྱིམ་ཚང་གི་སྒེར་དབང་དང༌། གནས་སྟངས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཐད་ལ་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་ནང་མི་རྣམས་སྡོད་གནས་སྤོ་རུ་བཅུག་པ་དང༌། བུ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་དམར་པོའི་ལྟ་བ་བསླབས་ཏེ་ཁོང་ཚོའི་ཕ་མ་དང་རྒྱབ་འགལ་དུ་གཏོང་བ་བཅས་ཀྱི་ཁྲིམས་འགལ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་བྱུང་བ་ཕྲུ་གུ་ན་ཚོད་ལོན་ཙམ་ཡན་ཆོད་དང་བཅས་པ་རང་གི་ཕ་མའི་བློ་འདོད་མེད་བཞིན་ཁ་བྲལ་དུ་བཏང་བ་བཅས་ཀྱི་བྱེད་སྟངས་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

དོན་ཚན་བཅུ་གསུམ་པར། བོད་མི་ཕོན་འབོར་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་གཞན་ཡུལ་རྒྱ་ནག་ཏུ་བཏང་སྟེ་བོད་ནང་ཁུལ་ཕར་ཚུར་འགྲོ་བསྐྱོད་བཀག་སྡོམ་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

དོན་ཚན་བཅུ་དྲུག་པར། བླ་མ་དང༌། དགེ་འདུན་པ་རྣམས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་ཁྱིམ་ཐབས་ལ་སྤྱོད་དུ་བཅུག་སྟེ་རང་མོས་ཀྱི་བཟའ་ཚང་བྱེད་སྲོལ་བཀག་སྡོམ་བྱས་པ་རེད།

དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་པར། སྒེར་གྱི་རྒྱུ་ནོར་བཙན་འཕྲོག་མི་ཆོག་པའི་ཐོབ་ཐང་དེ་ཐད་ལ་བོད་མི་རང་གི་འདོད་བབས་མེད་པ་དང༌། འདོད་བབས་ཡོད་ཀྱང་འོས་ཐོབ་ཀྱི་རིན་འབབ་མི་སྤྲོད་པའི་ཐོག་ནས་རྒྱུ་ནོར་ཡོངས་རྫོགས་གཞུང་ལེན་བཙན་འཕྲོག་གིས་ཁྲིམས་འགལ་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

དོན་ཚན་བཅོ་བརྒྱད་པ། ཆོས་དང་བསམ་བློའི་རང་དབང་བཙན་འཕྲོག་གིས་བོད་མི་ནང་པའི་ཆོས་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་བའི་ཁྲིམས་འགལ་དང༌། གཞན་ཡང་བོད་ལ་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་དད་རྩ་མེད་བཟོ་རྒྱུའི་བྱ་ངན་བཅས་ལག་ལེན་བསྟར་ཡོད་པ་རེད།35

འདིར་ངས་བསྐྱར་བརྗོད་ཞུ་རྒྱུར། ཕྱོགས་ལྷུང་བྲལ་ཞིང་རྩོད་མེད་ཆ་འཛིན་ཞུ་འོས་དྲང་བདེན་རང་དབང་ཅན་གྱི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པ་བཅུ་གཅིག་ནས་རྟོག་ཞིབ་གནང་བའི་དོན་འབྲས་འདི་རྣམས་རེད། མཐའ་མཇུག་དོན་ཚན་ནང་གསལ་ནང་པའི་ཆོས་རྩ་མེད་གཏོང་ཐབས་བྱེད་པ་དེ་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་ལྟ་རྟོག་གནང་འོས་པ་ཞིག་རེད།

བོད་མི་རྣམས་ནས་དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་ནང་ཆོས་ལ་དད་མོས་བྱེད་པ་དང༌། དགོན་པ་རྣམས་ནི་ཁོང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་སྤྱོད་བཟང་གི་རྨང་གཞི་ལྟེ་བ་ཞིག་རེད། སྙན་དེབ་འདིའི་ནང་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་དུ་རྒྱ་དམར་ནས་དམར་གསོད་དང་མནར་གཅོད་གཏོང་བ་ཚོགས་ཆེན་སར་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་དམའ་འབེབས་བྱེད་པ་བཅས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྙིང་པོར་ཆོས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་ཚོགས་སྡེར་འཐབ་འཛིང་གིས་བོད་མིའི་སྤྱོད་བཟང་གི་སྲོག་སྙིང་རྩ་མེད་བཟོ་རྒྱུར་ཐག་གཅོད་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

ཁྲིམས་དོན་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྙན་ཐོའི་ནང་རྟོགས་ཞིབ་ཀྱི་འབྲས་བུར་བོད་མིའི་ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་སྡེ་དེའི་ཐད་ལ་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་བའི་ཁྲིམས་འགལ་འདི་སྐོར་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་ཀྱི་རྩ་དོན་ཁག་བཞི་བཀོད་པ་གཤམ་གསལ།

ཀ༽ རྒྱ་མིས་བོད་དུ་ནང་པའི་ཆོས་ལ་དད་བཀུར་དང༌། ལག་ལེན་མི་ཆོག་པ་བཟོས་འདུག

ཁ༽ ཁོ་ཚོས་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ལ་དད་མོས་བྱེད་པ་དེ་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

ག༽ ཁོང་ཚོས་འཆར་གཞི་འདི་དག་ལག་ལེན་བསྟར་ཆེད་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུ་འཛིན་རྣམས་ནས་ཆོས་ལ་དད་མོས་དང་ཕྱག་ལེན་གནང་སྟེ་གཞན་ལ་དཔེ་འདོན་དང༌། སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་བཅུག་པར་བརྟེན་ཁོང་རྣམ་པ་དམར་གསོད་བཏང་བ་རེད།

ང༽ ཁོ་ཚོས་བོད་ཕྲུག་རྣམས་ལ་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་སློབ་གསོ་མི་ཐོབ་པའི་ཆེད་དུ་ཕྲུ་གུ་ཕོན་འབོར་ཆེན་པོ་རྒྱ་དམར་གྱི་དངོས་གཙོའི་ལྟ་བ་བསེྟན་ས་ཁག་ཏུ་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་འཁྲིད་ཡོད་པ་རེད།

གཙོ་འཛིན་མཆོག་ལ་ཞུ་རྒྱུར། སྙན་ཐོ་འདི་དག་རྩོམ་སྒྲིག་གནང་མཁན་ཁྱད་ཆོས་ཅན་གྱི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་དམར་ཕྱོགས་ནས་བོད་དོན་གནས་ལུགས་ཇི་བཤད་གསལ་པོ་མཁྱེན་རྟོགས་ཡོད་པ་རེད། ཁོང་རྣམ་པས་རྒྱ་དམར་ནས་དམར་པོའི་འུར་གཏམ་ཚང་མ་དང་འདྲ་བར་‘བོད་ནང་རྗེས་ལུས་དང༌། གདུག་རྩུབ། མུན་ནག བྲན་གཡོག་རིང་ལུགས།’ ཞེས་པའི་འགོ་བརྗོད་དུ་འཁོད་པའི་དཔེ་དེབ་དེའི་ནང་ནས་ཀྱང་ལེ་ཚན་རིང་པོ་ཁག་མང་ཟུར་འདོན་གནང་ཡོད་པ་རེད།

ངས་ཞུ་རྒྱུར། སུ་ཞིག་ནས་མུན་ནག་དང༌། རྗེས་ལུས། གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་རིང་ལུགས་སྐོར་མཁྱེན་འདོད་ཡོད་ན། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྙན་ཐོ་ནང་རྒྱ་དམར་བཙན་འཛུལ་བས་མི་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ལག་བསྟར་འོག་ནས་བྲོས་ཐར་བྱུང་བའི་གྲལ་རིམ་འདྲ་མིན་གྱི་བོད་མི་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོས་མིག་མཐོང་དངོས་མྱོང་གི་གནས་ཚུལ་ཁག་ལ་གཟིགས་ཞིབ་གནང་དགོས།

དངོས་འབྲེལ་བྱས་ན། རྒྱ་དམར་གྱིས་རྩ་མེད་གཏོང་ཐབས་མ་བྱས་བར་དུ་བོད་ནང་གི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་འགྲོ་སྟངས་དེ་ནི་སྔར་སྲོལ་བོད་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་བཞིན་ཡིན་པར་སྙན་ཐོ་དེའི་ནང་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད།

ཡིན་ནའང༌། ཚོགས་ཆུང་ནས་བཙན་བྱོལ་བ་རྣམས་དང་གླེང་མོལ་ཐོག་ནས་གནས་ལུགས་རྟོགས་གསལ། བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་དེ་ནི་དད་མོས་ཤུགས་ཆེ་བྱེད་པ་ནང་པའི་ཆོས་དང་ཐ་དད་དུ་དབྱེ་ཐབས་བྲལ་བ་ཞིག་ལ་སོང་བོད་མི་མཐོ་དམན་དྲག་ཞན་ཚང་མས་དེ་ལ་འགྱུར་བ་མེད་པའི་བློ་རྩེ་གཅིག་གཏོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། བོད་མི་གྲལ་རིམ་ཁག་ཚང་མས་དང་པོ་ནི་སྔར་སྲོལ་ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་སློབ་སྟོན་དང༌། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་སློབ་གསོའི་ཚོགས་སྡེ་བཅས་ཀྱི་སྙིང་པོ་འདུས་པ་དེ་དགོན་སྡེའི་སྒྲིག་ཁྲིམས་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་གྱི་ཐོག་ནས་ཁྱིམ་ཚང་རེ་རེས་མ་མཐའ་ལའང་ནང་མི་གང་ཞིག་ཆོས་ཕྱོགས་སུ་ཞུགས་རྒྱུའི་འདོད་པ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། འདི་ཐད་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གྲལ་རིམ་ཚང་མས་སེམས་ཤུགས་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

བོད་ལ་དངོས་པོའི་ཐོག་ནས་དཀའ་ཚེགས་བྱུང་བའི་སྐོར་ཁྲིམས་དོན་རྟོགས་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་ནས་རྒྱ་དམར་མ་འབྱོར་གོང་མི་མང་གི་འཚོ་བའི་གནས་ཚུལ་སྐོར་འདི་ལྟར་གསུངས་ཡོད་པ་རེད། བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་མཁོ་གནད་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་ཐད་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཆེ་བ་དང༌། ལྷག་ཏུ་ཡོ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་འགའ་ཤས་དང་ཤིན་ཏུ་འདྲ་བ་ཡོད་པ་རེད།

ཟ་ཆས་དང་སྡོད་ཁང༌། གྱོན་ཆས་བཅས་གཙོ་ཆེའི་དགོས་མཁོ་གསུམ་གྱི་ཐད་བོད་མི་རྣམས་ལ་སྟབས་བདེའི་ཐོག་ནས་འགྲིགས་ངེས་ཡོད་གཤིས། གནས་ཚུལ་འདི་འདྲར་གཞིགས་ན་ཁོང་ཚོའི་འཚོ་བའི་གནས་ཚད་དམའ་པོ་ཡིན་པར་བརྗོད་ཐབས་ཡོད་པ་མ་ཡིན། ཁང་པ་རྣམས་སྲ་ཐང་དང༌། རང་ཁྱིམ་དུ་བཟོས་པའི་གྱོན་ཆས་རྣམས་དྲོ་འཇམ་སྤུས་དག་ལྟ་སྣང་མཛེས་པོ་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱུ་མཚན་འདི་འདྲར་བརྟེན། རྒྱ་དམར་གུང་ཁྲན་ནས་བོད་ལ་བཅོས་བསྒྱུར་ཞེས་པ་མ་བྱས་གོང་གི་གནས་ཚུལ་བརྗོད་རིགས་རྣམས་རྫུན་གཏམ་ཡིན་པ་གསལ་པོ་རེད། གུང་ཁྲན་ནས་བཅོས་བསྒྱུར་གྱིས་བོད་མི་རྣམས་ལ་ཁེ་ཕན་བྱུང་ཚུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་གང་འདྲ་བརྗོད་ནའང༌། འདི་སྐོར་ཁྲིམས་དོན་རྟོག་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་ནས་ལན་འདེབས་འདི་ལྟར་གནང་འདུག “སྔོན་དུ་གསལ་ཞུས་ལྟར། རྒྱ་དམར་ནས་བོད་ལ་ ༡༩༥༩ གོང་འགྲོ་བ་མིའི་གཉའ་གནོན་བྱེད་ཚུལ་སྐོར་སྒྲོ་བཏགས་ཤུགས་ཆེ་བྱས་པ་དང༌། འགའ་ཤས་ནི་རྩ་བ་ནས་འུར་གཏམ་རེད། རྒྱ་མིས་ས་བདག་གྲལ་རིམ་མེད་པ་བཟོས་ཏེ་ཞིང་པ་རྣམས་ལ་སྒེར་དབང་གི་ས་ཞིང་སྤྲད་ཡོད་ཀྱང་སྟོན་འབྲས་ཇི་བྱུང་ཞིང་པས་བདག་འཛིན་བྱེད་ཆོག་པ་མ་རེད། བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཕུལ་བའི་ཚིག་ཐོའི་ནང་ཞིང་པ་རྣམས་ཀྱང་སྒེར་བདག་མ་ཡིན་པར་གཞུང་འཛིན་མཉམ་འབྲེལ་རིང་ལུགས་ཡིན་པར་སྟོན་གྱི་འདུག

ལྷག་པར་བོད་མི་རྣམས་ནས་ངལ་རྩོལ་ཇི་ལྟར་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། ཇི་ཙམ་བྱེད་དགོས་པ་གཞུང་གིས་བཀའ་བཀོད་གཏོང་གི་ཡོད་པར་བརྟེན། བོད་མི་འགའ་ཤས་རྒྱུ་མཚན་འདི་ཐོག་ནས་རང་ཡུལ་བཞག་སྟེ་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཡོང་བ་རེད། རྒྱ་མིས་བོད་མི་ཞིང་པ་དཀྱུས་མ་རྣམས་བྲན་གཡོག་ནས་བཅིངས་བཀྲོལ་བཏང་སྟེ་སྤྱི་ཚོགས་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་རང་དབང་ཐོབ་པ་ཞིག་རེད་ཟེར་བ་དེ་ནི་གང་འདྲ་ཡིན་མིན་བརྗོད་མི་ཐུབ་པའི་དོན་གནད་གཅིག་རེད།

ཞིང་པ་དེ་དག་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་ཞིང་པ་རྣམས་དང་འདྲ་བའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ལས་རྩོལ་རུ་ཁག་གི་གྲས་ཤིག་ཡིན་པའི་རྟགས་མཚན་མང་པོ་ཡོད་འདུག” ངས་སླར་ཡང་ལུང་འདྲེན་ཞུ་རྒྱུར། “རྒྱ་མིས་བྲན་གཡོག་ཏུ་མིང་བཏགས་པ་དེ་གྲས་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཚིག་ཐོ་ཕུལ་བའི་སྙིང་པོར་ཁོང་ཚོས་དབང་ཤེད་ཆེ་ཙམ་གྱི་འོག་ཏུ་དཀའ་སྡུག་ཡོད་རུང་རྒྱ་མིའི་བཅོས་བསྒྱུར་ལ་འདོད་པ་མེད་པའི་ཁར་དེ་ལ་ངོ་རྒོལ་ཤུགས་ཆེ་བྱས་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་གསལ་འདུག

རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༨ པའི་ནང་པར་འགྲེམས་བྱས་པའི་སྙན་ཐོའི་སྙིང་དོན་རྣམས་གོང་དུ་ཞུས་པ་ལྟར། འདི་ནི་ལོ་རྒྱུས་མདོག་ཉེས་པོ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང༌། དེར་བདེན་པ་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པ་རྣམས་ནས་སྙིང་སྟོབས་ཆེན་པོས་རྟོགས་ཞིབ་བྱས་ཏེ་བདེན་དོན་ཡིག་ཐོག་བཀོད་པའི་བཀའ་དྲིན་ནི་ང་ཚོ་ཚང་མས་འཇལ་དཀའ་བ་ཞིག་རེད།

གལ་སྲིད། གནས་ཚུལ་འདི་ལ་ཐེ་ཚོམ་བྱེད་མཁན་ཡོད་ཚེ་བོད་མི་ ༧༥༠༠༠ ལྷག་ཙམ་རྒྱ་དམར་གྱི་མེ་མདའི་ཁ་རྩེར་བཅིངས་བཀྲོལ་དང༌། བཅོས་བསྒྱུར་ཞེས་པར་མགོ་བསྒུར་ཞུས་པ་ལས། གནས་ཚུལ་གང་ཡང་མ་རྟོགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ས་གནས་ཤིག་ལ་བྲོས་འབྱོར་བྱུང་བ་འདིས་ཡ་ངའི་གནས་ཚུལ་དྲན་སྐུལ་ཐོག་ནས་ར་སྤྲོད་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང༌། དོན་གནད་དེ་རང་གི་ཆེད་དུ་ཆ་རྒྱུས་མེད་པའི་ཁོང་ཚོའི་ཡུལ་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་དམག་འཐབ་འོག་ནས་ཤི་སྐྱོན་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

ཁྲིམས་དོན་ཚོགས་པའི་སྙན་ཐོ་ ༡༩༦༠ ལོར་གཙང་གྲུབ་ཟིན་པ་ཡིན་རུང༌། ང་ཚོར་གནས་ཚུལ་འདི་རྣམས་ལ་ཡར་རྒྱས་གང་ཡང་མ་བྱུང་བའི་ཁུངས་སྐྱེལ་མང་པོ་ཡོད།

ད་ལྟ་རང་དབང་ཅན་གྱི་འཛམ་གླིང་ལ་བྲོས་ཐར་ཐུབ་པའི་བོད་མི་རྣམས་ནས་ང་ཚོར་ཁོང་ཚོའི་ཕ་ཡུལ་དང༌། མི་མང་གི་གནས་ལུགས་གསར་པ་སྤྲོད་བཞིན་པ་རེད། ཁོང་ཚོས་བརྗོད་གསལ། རྒྱ་དམར་བཙན་འཛུལ་བའི་ཐོག་འགོག་རྒོལ་མི་མཐུན་བྱེད་བཞིན་པ་རེད། དྲག་དཔུང་ཕོན་འབོར་ཆེ་ཞིང་གོ་ལག་ལེགས་པའི་དམར་པོའི་བཙན་འཛུལ་བ་རྣམས་ལ་གོ་མཚོན་གྱི་སྤུས་ཚད་དམན་ཡང༌། དཔའ་མཛངས་ལྡན་ཞིང༌། སེམས་ཐག་བཅད་པའི་མི་རིགས་ཤིག་གིས་འཇབ་རྒོལ་དང་གློ་བུར་ཐོག་འགེབས་ཀྱི་ལམ་ནས་དགྲ་བོར་གདོང་ལེན་བྱས་ཚུལ་བརྗོད་པ་དང༌། གུང་ཁྲན་ནས་བོད་མི་རྒྱལ་གཅེས་པ་རྣམས་འཛིན་བཟུང་བྱས་ཏེ་དགྲ་ཡར་བཟུང་ནས་ངན་ལན་ངན་འཇལ་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་བརྗོད་པ་དང༌། ད་དུང་ཁོང་ཚོས་མུ་མཐུད་བརྗོད་པར། ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་རྣམས་མི་མང་འདུ་འཛོམས་སར་འཐབ་འཛིང་དང༌། ཆོས་ལ་བཙན་དབང་བྱེད་པ་གུ་ཡངས་སུ་སོང་མེད་པའི་ཐོག་སྐུ་བརྙན་རྣམས་རྩ་མེད་བཟོས་ཏེ་ད་དུང་བོད་མི་རྣམས་ལ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་བྱེད་མཁན་རྣམས་ནི་བོད་པའི་ལྷ་གསར་པ་ཡིན་ལུགས་བརྗོད་འདུག ཅེས་དང༌།

ཉེ་དུས་བོད་མི་བྲོས་བྱོལ་བ་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་བབས་ལ་གཞིགས་ན། རྒྱ་དམར་གྱིས་སྒེར་ལངས་འཐབ་འཛིང་བྱེད་མཁན་རྣམས་ཐག་རིང་ལ་བཏང་བ་གསལ་པོ་འདུག ས་ཆ་མང་ཆེ་བ་གུང་ཁྲན་འོག་ཏུ་བཅུག་སྟེ་གུང་ཁྲན་ནས་མི་མང་དམངས་གཙོའི་བཅོས་བསྒྱུར་ཇེ་ཆེར་བཏང་ལུགས་བརྗོད་པ་དེའི་གོ་དོན་ནི་བོད་པའི་སྔར་སྲོལ་ཐམས་ཅད་རྩ་མེད་དུ་བཏང་སྟེ་འཆར་ཅན་གུང་ཁྲན་གྱི་དམག་མིའི་གཞུང་དེ་འཛུགས་རྒྱུ་ཡིན་པ་རེད།

གང་ལྟར་རྒྱ་དམར་ནས་བཅོས་བསྒྱུར་མིང་འདོགས་ཀྱིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང༌། བོད་གཞུང་ལ་ངོ་རྒོལ་དང༌། རྒྱ་དམར་ཁོ་ཚོ་རང་གི་ཁེ་ཕན་ཐོག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་པཎ་ཆེན་ཨེར་ཏི་ནིའི་དབུ་འཁྲིད་འོག་པཎ་ཆེན་ནང་མ་ཁང་ (མཁན་པོ་ལྷན་ཁང་) ཞེས་པ་ཡང་ད་ཆ་མེད་པར་བཟོས། བོད་མི་གུང་ཁྲན་གྱི་རྒྱུག་ཁྱི་རྣམས་བརྟག་དཔྱད་ཟུར་བཞག་བྱས་ཏེ་རྒྱ་མི་གུང་ཁྲན་གྱི་གཞུང་ནས་ལོ་རྒྱུས་དང་ལྡན་པའི་ལས་འགན་འགྲུབ་ཟིན་པ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

འོན་ཀྱང༌། “མི་མང་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་ཞིང་ཁམས”ཟེར་བ་དེར་ཚང་མ་གྲ་འགྲིགས་འཐུས་ཚང་ཞིག་ཡོད་ཚོད་མི་འདུག ༡༩༦༠ ལོའི་སྟོན་ཀ་བར་རྒྱ་དམར་དཔོན་རིགས་རྣམས་ནས་བོད་ཀྱི་སོ་ནམ་ཞིང་ལས་དེ་འཕྲལ་དུ་གཞུང་འཛིན་མཉམ་འབྲེལ་བྱེད་རྒྱུ་ཐག་བཅད་དེ་གོམ་པ་དང་པོར། “ཕན་ཚུན་གཉིས་ཕན་གྱི་རུ་ཁག”ཅེས་པའི་སྒྲིག་འཛུགས་གསར་བཙུགས་བྱས་ཀྱང་གློ་བུར་དུ་རང་གི་སྲིད་བྱུས་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་བྱས་ཏེ་དམངས་གཙོའི་བཅོས་བསྒྱུར་ནས་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཐོག་ཁ་བསྒྱུར་དགོས་པའི་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད། གོ་བདེའི་ཐོག་བརྗོད་ན། གཞུང་འཛིན་མཉམ་འབྲེལ་ཞིང་ལས་དེ་ལོ་བཞིའམ་ལྔ་འཕར་འགྱངས་སུ་གཏོང་རྒྱུ་རེད།

འདི་ལྟར་བྱེད་དགོས་པ་ནི་བྲོས་བྱོལ་བའི་ཚིག་ཐོ་ནས་གསལ་པོ་རྟོགས་ཐུབ་ཀྱི་རེད། ལོ་ཏོག་གི་ཐོན་སྐྱེད་གང་ལེགས་བྱུང་ལུགས་བརྗོད་ཀྱང་བོད་མི་རྣམས་ལ་དབང་ཤེད་ཀྱིས་ཟས་རིགས་ལ་དམ་བསྒྲགས་ཀྱིས་ཚད་གཞི་བཟོས་ཡོད་པ་དང༌། བོད་མི་རྣམས་ལ་ཟ་ཆས་ཚད་གཞི་བཟོས་པའི་ལྷག་བསྡད་འབྲུ་དང༌། སྣུམ་ཐོན་རིགས་ཚང་མ་ད་ཆ་རྒྱ་དམར་ནས་སྤུས་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

གསར་འགྱུར་འདི་ནི་རྒྱ་དམར་གྱི་དཔུང་དམག་ནས་སྟོན་འབྲས་བསྡུ་ལེན་སྐབས”སྤུན་ཟླའི་རོགས་རམ”བྱེད་པའི་ཟུར་གཏམ་གསལ་ཁ་ཞིག་བྱུང་བ་རེད། བོད་མི་རྣམས་ད་ལྟའི་ཆར་རྒྱ་ནག་ལ་ཡོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་དེ་ལྟ་བུའི་མཐོ་ཚད་ལ་སླེབས་ཐུབ་ཀྱི་མེད་ཀྱང༌། མྱུར་བསྐྱོད་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་གོམ་པ་དང་པོ་སྤོས་ཏེ་དབང་འཛིན་གསར་པའི་ལག་འོག་ཏུ་དཀའ་སྡུག་དང་བཀྲེས་སྐོམ་ཐོབ་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱུ་མཚན་འདི་འདྲར་བརྟེན། བོད་མི་རྣམས་ས་མཚམས་བརྒལ་ཏེ་རྒྱ་གར་དང༌། བལ་ཡུལ་ས་མཚམས་བརྒལ་ཏེ་ཡོང་བཞིན་པར་དེ་ཙམ་ཡ་མཚན་བྱ་དགོས་པ་མ་རེད། དེང་སྐབས་རྒྱ་གར་ནང་བོད་མི་བྲོས་བྱོལ་བའི་ཕོན་འབོར་ནི་བཞི་ཁྲི་ཙམ་དང༌། བལ་ཡུལ་ནང་ཉིས་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་ཙམ་བཅས་ཡོད་འདུག

རིང་ལུགས་གསར་པ་འདི་ལ་བོད་ཀྱི་སོ་ནམ་པ་ཚོས་གདུང་ཤུགས་ཆེན་པོས་རྒྱབ་གཉེར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ལུགས་རྒྱ་དམར་ནས་ངེས་ནན་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་རུང༌། ཁོང་ཚོས་སྤྱི་མོས་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་ཐབས་གཅིག་སྡུད་སྲིད་གཞུང་གི་སྲིད་དོན་གྱི་བྱ་བཞག་དེར་མ་ཡོད་ཡོད་ཚུལ་བཅོས་མའི་རྣམ་པ་ཁོ་ན་མ་གཏོགས་གང་ཡང་མེད་པ་རང་རེའི་བློ་མངའ་ལྟར་རེད།

དཔེར་ན། ཕྱི་ཟླ་ ༨ པའི་ནང་རྒྱ་དམར་ནས་ཕྱིན་ཆད་བོད་ས་གནས་ཡོངས་རྫོགས་ལ་འདེམས་བསྐོའི་ཉམས་མྱོང་སློབ་སྟོན་ལེགས་པར་ཡོང་ཆེད་དབྱེ་འདེམས་བྱས་པའི་ས་གནས་འགའ་ཤས་ལ་དམངས་གཙོའི་འོས་བསྡུ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

འོན་ཀྱང༌། དམར་པོའི་ལུང་པ་ཚང་མ་དང་འདྲ་བར་འདེམས་བསྐོ་ཞེས་པ་འདིར་འོས་བསྡུ་བྱེད་མཁན་ལ་འདོད་མོས་ཡོད་པ་མ་རེད། ཁོང་ཚོའི་འོས་བསྡུ་བྱེད་ཕྱོགས་གཅིག་ལས་མེད་ཁར། དེའི་འབྲས་བུ་སྔོན་ཚུད་ནས་གཏན་འབེབས་བཟོས་ཟིན་པ་དང༌། མི་མང་གི་ལས་འགན་ནི་འོས་བསྡུ་བྱེད་སྐབས་དབང་འཛིན་པར་འདོད་མོས་མེད་བཞིན་དུ་དགའ་ཞེན་ཡོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་ནས་དེའི་བཀའ་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱ་རྒྱུ་ཞིག་རེད།

གཙོ་འཛིན་མཆོག་ལ་ཞུ་རྒྱུར། རྒྱ་དམར་ནས་བོད་ལ་བཙན་དབང་བསྒྱུར་བའི་གནས་ཚུལ་འདི་ལྟར་རེད། བོད་ལ་གནས་ཚུལ་བྱུང་རིགས་ཀྱི་ཞིབ་ཕྲའི་ཁུངས་སྐྱེལ་གྱི་དན་རྟགས་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོད་པའི་སྙིང་པོར་རྒྱ་དམར་གྱིས་དྲག་པོའི་དཔུང་སྟོབས་བེད་སྤྱད་ནས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་དབུ་ཁྲིད་འོག་ཁྲིམས་ལུགས་ལྡན་པའི་བོད་གཞུང་དེ་བཙན་དབང་ཐོག་ནས་མགོ་རྟིང་སློག་ཡོད།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་ཁོང་གི་བཀའ་བློན་ཆེ་ཁག བོད་མི་བདུན་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ལྷག་ཙམ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕེབས་དགོས་བཟོས་ཤིང༌། རྒྱ་དམར་ནས་ང་ཚོས་མ་རྟོགས་པར་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་སྙིང་རྗེ་མེད་པར་དམར་གསོད་བཏང་བ་དང༌། འཇིགས་སྣང་ཧ་ལས་པ་སྐྱེས་དགོས་པའི་ཐབས་བྱུས་ཐོག་ནས་བོད་པའི་ཡུལ་ཁམས་ཀྱི་འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་དང༌། ནང་པའི་ཆོས་ལ་དད་མོས་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་གི་ཡོད་པ་རེད།

འདི་ལ་ག་རེ་བྱ་དགོས་ཀྱི་རེད་དམ། ཚོགས་ཆེན་འདི་ནས་གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ལ་མྱུར་དུ་བཅོས་ཐབས་ཤིག་བྱེད་ཐབས་མེད་པ་རེད། འོན་ཀྱང༌། ང་ཚོས་མ་འོངས་པའི་སྐོར་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་རྒྱུའི་དབང་ཆ་ཡོད་པ་ཙམ་མ་ཟད། ལས་འགན་ཡང་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། ཨ་རིའི་བསམ་འཆར་ལ་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་བདེན་པའི་གནས་ལུགས་དང་གནས་ཚད་གཞིར་བཟུང་ལྟར། ང་ཚོའི་བསྒྲུབ་བྱའི་ཁོངས་སུ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། ཁོང་ཚོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་བཅས་སླར་གསོ་དགོས་པའི་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

བོད་ཀྱི་རང་ཐག་རང་གཅོད་དོན་གནད་སྐོར་ཨ་རིའི་བསམ་ཚུལ་དེ་ནི་ཚང་མས་མཁྱེན་གསལ་རེད། ༡༩༦༠ ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་ང་ཚོའི་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་སྐུ་ཞབས་ (Mr. Shristion Herter) ནས་ང་ཚོའི་མཐོང་ཚུལ་གསུངས་པ་འདི་ལྟར་ཏེ། ཨ་མེ་རི་ཀས་བོད་དེ་རྒྱའི་སུ་ཛ་རན་ཀྲེ་ (Suzerainty) ཞེས་ཁོངས་གཏོགས་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་གི་ལུང་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ནང་འཁོད་པ་ཞིག་ཡིན་རུང༌། ཨ་མེ་རི་ཀའི་མི་མང་ནས་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་རྩ་དོན་ལ་རྩ་འཛིན་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡང་སྔར་ནས་སྲོལ་འཛིན་བྱེད་པ་ཞིག་རེད། ཨ་མེ་རི་ཀའི་གཞུང་ནས་རྩ་དོན་འདི་བོད་ཀྱི་མི་མང་ཐོག་ལའང་ཡོངས་ཁྱབ་རྩ་འཛིན་དགོས་པ་དང་ཁོང་ཚོའི་སྲིད་དོན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་འགྲོ་ལམ་དེ་ཁོང་ཚོ་རང་གིས་ཐག་གཅོད་ཆོག་པ་དགོས་རྒྱུར་ཡིད་ཆེས་ཡོད་ཅེས་གསུངས་ཡོད་པ་རེད།

འདི་ནི་ད་ལྟའང་ཨ་མེ་རི་ཀའི་བསམ་ཚུལ་ཡིན་མུས་དང༌། དེའང་བོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་གསལ་ཡོད་པར་བརྟེན། འདི་སྐོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲིམས་མཐུན་རྟོགས་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་གི་སྙན་ཐོ་ནང་ལའང་རྣམ་དཔྱོད་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་གནད་ཡོད་ཀྱི་བསྡོམས་ཚིག་བཀོད་པ་དང༌། ལྷག་པར། ལེའུ་གསུམ་པའི་ནང་བོད་ཀྱི་གནས་བབས་སྐོར་ཞུས་ན། སྙན་ཐོ་དེའི་ནང་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་བསྟན་ཡོད་པ་དེ་ལ་གནད་འགག་ཆེན་པོ་མངོན་གྱི་འདུག གང་ལགས་ཤེ་ན། རྩོམ་སྒྲིག་གནང་མཁན་བཅུ་གཅིག་ནས་བརྒྱད་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་གསར་དུ་བཙུགས་པའི་རྗེས་སུ་ཁོང་ཚོ་རང་གིས་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ལོངས་སུ་སྤྱད་པའི་ཐོག་ནས་རང་བཙན་ཐོབ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད།

ཨ་མེ་རི་ཀའི་གཞུང་ནས་མི་མང་ཁག་དམར་པོའི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་བཙན་འོག་ཏུ་ཐེངས་གཅིག་ཚུད་པ་ཙམ་གྱིས་ཁོང་ཚོའི་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་རྩ་བརླག་ཏུ་སོང་ཟིན་པའི་རྩོད་གླེང་བྱེད་པ་དེ་ནི་ཁས་ལེན་ཞུ་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད། རྒྱ་དམར་ནས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་རྩ་དོན་ལ་གདུག་རྩུབ་དང་ལྡན་པའི་བཙན་ཤེད་བྱེད་པ་དེ་ནི་བོད་མི་རྣམས་ལ་རང་གི་དམིགས་ཡུལ་རང་ཉིད་ནས་འདོད་མོས་བྱས་ཆོག་རུང་དུ་གྱུར་ན། བོད་མིས་དམར་པོའི་རིང་ལུགས་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་རྒྱུར་ངེས་པས་རང་སྐྱོན་གསལ་པོར་བསྟན་པ་རེད།

གཙོ་འཛིན་མཆོག་ལ་ཞུ་རྒྱུར། བོད་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་རྩ་དོན་འདི་གཉིས་སྐོར་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་དང༌། མ་ལ་ཤེ་ཡ། ཨར་ལན་ཌ། ཐའེ་ལན་ཌ་བཅས་ནས་ཕུལ་བའི་གྲོས་ཆོད་དེ་ལ་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ནས་རྒྱབ་གཉེར་གྱིས་གཏན་འབེབས་གནང་དགོས་འདུག ཚོགས་ཆེན་ནས་གྲོས་ཆོད་ཁག་གཏན་འབེབས་གནང་སྟེ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་རྐྱེན་ངན་དཀའ་སྡུག་བདེ་བླག་ཏུ་སེལ་ཐུབ་ཐབས་མེད་པ་ང་ཚོས་གསལ་པོ་རྟོགས་ཐུབ་ཀྱི་འདུག

ཁོང་ཚོ་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་ནང་དཀའ་སྡུག་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་རུང༌། ཁོང་ཚོའི་སྲ་ཞིང་བརྟན་པའི་རང་གཤིས་དང༌། ཆོས་ལ་དད་མོས་བྱེད་པ་དེ་ནི་ནམ་ཡང་རྩ་བརླག་ཏུ་སོང་ཡོད་པ་མ་རེད། བོད་མི་རྣམས་ང་ཚོའི་མཐུན་གྲོགས་ཡིན་པས་དཀའ་སྡུག་གི་གནས་སུ་གྱར་ཡོད་པའི་སྐབས་འདིར་ང་ཚོས་རྒྱབ་ལྟོས་བྱེད་མི་རུང་ལ། ང་ཚོ་ཡང་དཀོན་མཆོག་གི་ཐུགས་རྗེས་མ་གཏོགས་འདི་འདྲའི་གནས་སུ་ལྷུང་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་གསལ།

༤༽ ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་སྐུ་ཞབས་ཨ་ཡེ་ཀན་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་བ།

ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་སྐུ་ཚབ་ཕྱི་བློན་སྐུ་ཞབས་ཨ་ཡེ་ཀན་ (Aiken) ནས་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་དོན། ཚོགས་ཆེན་ནས་བོད་དོན་སྐོར་བཀའ་མོལ་གནང་སྟེ་ད་བར་ལོ་གཉིས་སོང༌། ཚོགས་ཆེན་རྒྱུན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་སྐབས་ཚོགས་ཆེན་འདི་ནས་རྒྱབ་གཉེར་གྱི་འོས་ཐོ་འབོར་ཆེའི་ཐོག་ནས་གྲོས་ཆོད་ ༡༣༥༣ (༡༤) འཁོད་པ་གཏན་འབེབས་གནང་གསལ་བོད་དུ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་བློ་ཕམ་དང༌། བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྩ་དོན་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་གཞིར་བཟུང་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། ཁོང་ཚོའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང་གི་གནས་སྟངས་ལ་བརྩི་འཇོག་དགོས་རྒྱུའི་འབོད་སྐུལ་གནང་ཡོད་ཅིང༌། གྲོས་ཆོད་དེ་ལ་རྒྱབ་གཉེར་ ༤༥ དང༌། ངོ་རྒོལ་ ༩། བར་གནས་ ༢༦ བཅས་ཀྱི་འོས་བསྡུའི་ཐོག་ནས་གཏན་འབེབས་བྱུང་བ་རེད། གྲོས་ཆོད་དེ་བཞག་རྗེས་ད་བར་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཡར་རྒྱས་མ་བྱུང་བའི་ཁར་དེ་ལས་ལྡོག་པའི་ཉེན་ཚབས་ཇེ་ཆེར་སོང་ཡོད་པ་རེད།

ཁུངས་སྐྱེལ་ཡོད་རིགས་ཚང་མའི་སྙིང་པོར། བོད་མི་རྣམས་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་གཉའ་གནོན་འོག་དཀའ་སྡུག་མྱོང་མཁན་གྱི་གནས་སུ་གྱར་བ་སྟོན་གྱི་ཡོད་པ་དང༌། མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རིང་ལུགས་ཐབས་སྡུག་ཤོས་དང་འདྲ་བར་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ས་ཞིང་རྩ་འཕྲོག་བྱས་ཏེ་རྒྱ་རིགས་གཞིས་ཆགས་པར་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། བོད་ནས་བྲོས་བྱོལ་བ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ཁྱིམ་མཚེས་མཐུན་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་འབྱོར་མུས་ཚོས་དཀའ་སྡུག་མྱངས་པའི་གནས་ཚུལ་འདི་ཁོ་ནའི་ཐོག་ནས། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་ངན་སྤྱོད་བཙན་གནོན་གྱིས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་བཏང་བའི་ཁུངས་སྐྱེལ་ཡོད་པ་རེད། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བར་བདག་མེད་དུ་བཞག་པ་ཡིན་ན། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་དོན་སྙིང་པོ་རྒྱབ་བསྐྱུར་དང་མགོ་སྐོར་བསླུ་བྲིད་བྱས་པ་ཞིག་རེད།

ཚོགས་ཆེན་རྒྱུན་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་སྐབས་སུ་དོན་གནད་འདི་དག་ཞུ་འབོད་བྱེད་མཁན་གྱི་གྲས་སུ་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཡང་ཡོད། ང་ཚོས་འདི་ལྟར་བྱེད་དགོས་པ་ནི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྩ་དོན་རྣམས་ལ་བརྩི་འཇོག་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཚོགས་པ་འདིའི་འཐུས་མི་ཚང་མ་དང༌། ལྷག་པར་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་གྲས་ད་ལྟ་རང་བཙན་ཐོབ་ཟིན་པ་དང༌། འཐོབ་རྒྱུར་བསྡད་པ་བཅས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ལ་གལ་གནད་ཆེན་པོ་ཡིན་པའི་ཡིད་ཆེས་བྱས་པ་ཡིན།

འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་དོན་གནད་སྐོར་རྒྱལ་ནང་གི་ཁྲིམས་དབང་ཁྱབ་ཚད་ཀྱི་ཁོངས་གཏོགས་ཡིན་པའི་དགག་ཆ་ཇི་འདྲ་བྱུང་ཡང་ཆ་འཛིན་མ་དགོས་པར་བཅའ་ཁྲིམས་ནང་གསལ་བ་ལྟར་ཚོགས་ཆེན་འདི་ནས་ངོས་ལེན་གསལ་པོ་ལན་མང་གནང་ཡོད་པ་རེད། ས་གནས་ག་འདྲར་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྩ་དོན་གདལ་བཤིག་བྱུང་རིགས་རྣམས་རིམ་བཞིན་སོར་གནས་ཐུབ་པ་མ་བྱུང་ཚེ་དྲང་བདེན་དང༌། བརྟན་ལྷིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་འབྲེལ་ལམ་ཡར་རྒྱས་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་ཐབས་མེད། བོད་ལ་ཞི་བདེའི་ཐོག་ནས་འབྱུང་བཞིན་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་ནི་བཅའ་ཁྲིམས་ལ་རྩིས་མེད་ཆེན་པོ་ཞིག་བཏང་བ་རེད། འདི་ལྟའི་གནས་སྐབས་སུ་འདི་ལ་བཅོས་ཐབས་ཆེན་པོ་མ་ཐུབ་རུང་འདི་དག་ལ་སྣང་ཆུང་གིས་བརྗེད་དུ་འཇུག་འོས་པ་མ་ཡིན།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ཚོགས་ཆེན་ནས་མི་སེར་སྤེལ་བའི་རིང་ལུགས་མྱུར་དུ་མཚམས་འཇོག་དགོས་རྒྱུའི་གྲོས་ཆོད་ཅིག་གཏན་འབེབས་གནང་ཞིང༌། གྲོས་ཆོད་དེ་ལ་གོ་བསྡུར་བྱེད་སྐབས་ང་ཚོའི་མཐོང་ཚུལ་ཇི་ཞུས་ལྟར་གྲོས་ཆོད་དེའི་དོན་རྩ་རྣམས་ས་གནས་གཞན་ཚང་མ་དང་འདྲ་བར་བོད་ལའང་ཁྱབ་དགོས་པ་ཞིག་རེད།

གྲོས་ཆོད་དེའི་ནང༌། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་དབང་འོག་དང༌། མངའ་འོག་ཏུ་ལུས་པ། བཤུ་གཞོག་འོག་དབང་མེད་དུ་ཚུད་པའི་མང་ཚོགས་རྣམས་ནི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་བཙན་འཕྲོག་བྱས་པར་ངོས་འཛིན་དང༌། དེ་ནི་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་དང༌། ཕན་ཚུན་མཉམ་འབྲེལ་མཐུན་ཕྱོགས་ཡར་རྒྱས་སུ་གཏོང་རྒྱུར་འགོག་རྐྱེན་ཞིག་ཡིན་པ་རེད། ཅེས་འཁོད་ཡོད།

ད་ཆ་བོད་དོན་ཐོག་ལ་ཡང་ང་ཚོས་རྩ་དོན་འདི་རྣམས་ངེས་པར་དུ་བརྩི་བཀུར་བྱེད་དགོས། དེའང་དཀའ་སྡུག་ཅན་གྱི་བོད་མི་ཁོ་ནའི་ཆེད་ཙམ་མ་ཡིན་པར་འཛམ་གླིང་ས་གནས་ཚང་མར་མི་རིགས་ཆུང་ཁག་ཚང་མའི་ཁེ་ཕན་གྱི་ཆེད་དུ་གནང་དགོས་པ་ཞིག་རེད། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་འདིར་མ་ཞུགས་པའི་སྟབས་ཀྱིས་དོན་གནད་འདི་གོ་བསྡུར་བྱས་ཀྱང་དངོས་ཡོད་ཀྱི་དོན་འབྲས་ཡོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་མ་རེད་ཅེས་རྩོད་པ་ཡོང་རྒྱུར་ཐེ་ཚོམ་མེད་ཅིང༌། རྙོག་འཛིང་འདི་ལ་དེ་འདྲའི་གཟིགས་ཕྱོགས་གནང་མཁན་ཚོར་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པས་ངོ་རྒོལ་ཆ་ཚང་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་ཁྲིམས་འགལ་ནམ་བྱུང་གི་སྐབས་སུ་ནག་སྐྱོན་ཡོད་མཁན་གྱི་གཞུང་རྣམས་ཚོགས་པ་འདིའི་འཐུས་མི་ཡིན་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་འཐུས་མི་ཚང་མས་ཁས་ལེན་དམ་བཅའ་བཞག་པའི་རྩ་དོན་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུ་དེ་ནི་ཚོགས་ཆེན་འདིའི་ལས་འགན་རེད།

དངོས་འབྲེལ་བྱས་ན། བོད་ལ་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་རང་གི་དང་བླངས་ཁས་ལེན་བྱས་པ་དེ་ཡོངས་སུ་བརྩི་མེད་བཏང་བའི་བྱ་སྤྱོད་ཅིག་ཡིན་པ་རེད། ༡༩༥༩ ལོར་སྦན་སྡུང་གསལ་བསྒྲགས་བྱེད་མིའི་གྲས་སུ་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྲིད་གཞུང་ཡང་ཞུགས་ཏེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྩ་དོན་སྙིང་པོ་རྣམས་ཁས་ལེན་དངོས་སུ་བྱས་ཡོད་པ་རེད། ད་ཆ་བོད་ནང་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྲིད་གཞུང་ནས་རྩ་དོན་དེ་ཚོ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཕྱོགས་ལ་སྦན་སྡུང་གསལ་བསྒྲགས་བྱེད་མཁན་གྱི་གྲས་སུ་ཞུགས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ནས་སེམས་འཚབ་བྱེད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱལ་ཁབ་འགའ་ཤས་ནས་བོད་དོན་ལྟ་བུའི་དོན་གནད་རྣམས་ཚོགས་ཆེན་འདིར་གླེང་མོལ་བྱས་པ་གྲང་དམག་གི་ཉེན་ཚབས་ཇེ་ཆེར་བཏང་བ་དང༌། ཚོགས་འདུའི་ལས་དོན་ཞི་འཇམ་དུ་འགྲུབ་རྒྱུར་ཕན་ཚུན་འཁོན་འགྲས་ཀྱི་གནས་སུ་འགྱུར་རྒྱུའི་སྐྱོན་འཛུགས་ཡོང་རྒྱུ་ང་ཚོས་གསལ་པོ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། བོད་དོན་ཞུ་འབོད་བྱས་པར་གྲུབ་འབྲས་དེ་ལྟར་ཡོང་གི་ཡོད་ཚེ་ང་ཚོ་བློ་ཕམ་གྱི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར།

ང་ཚོའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་འབྲེལ་མེད་ཁེར་རྐྱང་དུ་གནས་པའི་མི་མང་ཉམ་ཆུང་འདིའི་ཐོབ་ཐང་རྣམས་ལ་ཚོགས་ཆེན་འདི་ནས་བདེན་རྒྱབ་གནད་སྨིན་ཡོང་ཐབས་ལས་འདི་ཐོག་ནས་དོན་མེད་ཀྱི་ཕན་ཚུན་འཁོན་འགྲས་བཟོ་རྒྱུ་ཞིག་མ་རེད། ང་ཚོའི་དམིགས་ཡུལ་པེ་ཅིན་གཞུང་ནས་བོད་ཡུལ་དུ་བྱ་སྤྱོད་ལ་ཚོགས་ཆེན་འདི་ནས་ཉེས་སྐྱོན་འཛུགས་རྒྱུ་ཁོ་ནའི་ཆེད་དུ་མ་རེད། ང་ཚོའི་དམིགས་ཡུལ་དེ་ནི། བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ནན་བརྗོད་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཐོབ་ཐང་འདི་ཚོར་རྩ་འཛིན་དགོས་རྒྱུ་དང༌། བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་སྔར་སྲོལ་རང་འདོད་དབང་ཆ་སླར་གསོ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་གང་ཐུབ་དགོས་པ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཁར། གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན A/L 376 ནང་ལའང་གནད་དོན་འདི་དག་འབོད་སྐུལ་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

གྲོས་ཆོད་འདི་ཐོག་ནས་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་ལ་བྱ་སྤྱོད་སྐོར་དགོངས་བཞེས་བསྐྱར་མ་གནང་རྒྱུའི་སྐུལ་མ་ཞིག་ཐེབས་ཚེ་བོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཉམས་མེད་དུ་གནས་ཐབས་ཀྱི་གོམ་བགྲོད་གནད་ཆེ་ཞིག་བྱུང་བ་མ་ཟད། ཤར་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མའི་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་ཡར་རྒྱས་སུ་ཡོང་རྒྱུ་རེད།

གྲུབ་འབྲས་འདི་དག་ཡོང་རྒྱུའི་དཀའ་ཚེགས་ལ་བརྟེན་ནས་པེ་ཅིན་གཞུང་རང་གི་སྦན་སྡུང་ལ་ཁས་ལེན་བྱས་པའི་རྩ་དོན་དང་མཚུངས་པ་དགོས་རྒྱུའི་འབོད་སྐུལ་ཐབས་ཤེས་བྱེད་རྒྱུར་སྤོབས་པ་ཉམས་མི་རུང༌། དེར་མ་ཟད་འདི་འདྲའི་གྲུབ་འབྲས་ཐོག་ནས་ཚོགས་འདུ་འདིར་ཞུགས་མཁན་མང་པོར་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྲིད་གཞུང་གི་ཞི་འཇམ་བསམ་ཚུལ་ལ་དོགས་པ་ཡོད་རིགས་སེལ་ཐབས་ལ་ཡང་ཕན་པ་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་རེད།

གྲོས་ཆོད་འདི་ལ་འོས་བསྡུ་བྱེད་ཕྱོགས་ནས་ཚོགས་པ་འདིའི་འཐུས་མི་རྣམས་ནས་མནའ་གན་འབྲེལ་བའི་བཅའ་ཁྲིམས་ཕྱོགས་རིས་མེད་པར་བརྟན་པོར་གནས་པའི་ལས་འགན་བསྒྲུབ་རྒྱུའི་དགོངས་བཞེད་ཇི་ལྟར་ཡོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་ཞིག་སྟོན་རྒྱུ་ཡིན་པ་རེད།

ཚོགས་ཆེན་ནས་བོད་ཀྱི་དོན་གནད་ལ་དགོངས་བཞེད་བརྟན་པོ་ཞིག་གནང་མ་ཐུབ་ན་དོན་གནད་གཞན་གྱི་ཐོག་ལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཟང་སྤྱོད་ནུས་སྟོབས་ཉམས་དམས་སུ་འགྲོ་རྒྱུ་རེད། དོན་གནད་འདི་དག་ནན་ཟབ་ཀྱིས་དགོངས་བཞེས་གནང་དགོས་པ་དང༌། ལྷག་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཁག་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཡང་རུང་ཉིན་གཅིག་དེང་སང་བོད་ལ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་ངན་གོད་ཆགས་འདི་ལྟ་བུའི་གནས་སྟངས་ནང་ལྷུང་རྒྱུའམ། དེ་དག་གི་མཐུན་གྲོགས་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ལའང་དེ་ལྟའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་སྲིད་པས་གནད་དོན་འདིའི་ཐོག་དགོངས་པ་གཟབ་བཞེས་གནང་དགོས།

ཕྲན་ནས་བོད་མིའི་ཞུ་སྙན་འདི་སྣང་མེད་དུ་མི་འགྲོ་བར་སྙིང་ནས་རེ་འདུན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། དེ་སྔོན་དོན་གནད་འདི་གོ་བསྡུར་གནང་སྐབས་ངོས་ནས་སྡིངས་ཆ་འདི་རང་གི་ཐོག་ནས་ཞུ་རྒྱུ་བྱུང༌། ཞི་བདེ་དྲང་བདེན་གྱི་འཛམ་གླིང་འདི་བཞིན་ཁྲིམས་ལྡན་ཞིག་ཡོང་བ་བྱེད་པ་ལ་ང་ཚོའི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་དང༌། བཅའ་ཁྲིམས་ནང་ངོ་མཚར་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་རྩ་དོན་འགོད་ཐུབ་པ་ཙམ་གྱི་འགྲིགས་པར་མངོན་ན་རང་གིས་རང་ལ་ནོར་འཁྲུལ་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་རེད།

རྩ་དོན་ལ་འགལ་འཛོལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ས་གནས་ག་འདྲ་ཞིག་ཏུ་བྱུང་བ་དང༌། བྱེད་མཁན་སུ་འདྲ་ཡིན་རུང་ང་ཚོར་དགོས་ངེས་ཅན་དེ་ནི་མི་མང་གི་བསམ་འཆར་དང༌། སེམས་ཤུགས་ནུས་སྟོབས་ཀྱིས་གཡོ་འགུལ་བཏང་སྟེ་རྩ་དོན་རྣམས་དངོས་སུ་ལག་ལེན་ཡོང་དགོས་པ་དེ་ཡིན། ད་ལྟ་ང་ཚོའི་མདུན་ལ་ཡོད་པའི་གྲོས་ཆོད་ལ་རྒྱབ་གཉེར་ཇི་ཙམ་ཆེ་བ་བྱུང་རུང་དེ་ཙམ་ང་ཚོ་ཚང་མའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་བརྟན་པོར་གནས་པ་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཁྲིམས་འགལ་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲོ་རྒྱུ་རེད།

མཐའ་དོན་ངས་སྙིང་ནས་ཞུ་རྒྱུར། བོད་མི་རྣམས་ནས་ང་ཚོར་བདེན་རྒྱབ་ཀྱི་ཞུ་འབོད་དེ་དག་བདག་མེད་དུ་མ་སོང་བ་དང༌། བཙན་འཛུལ་གྱི་རིགས་ཐམས་ཅད་ལ་ངོ་རྒོལ་གྱིས་འཛམ་གླིང་མི་མང་གི་བསམ་འཆར་བསྡུ་ཐབས་དང༌། ས་གནས་གང་དུ་ཡིན་རུང་མི་མང་ཁག་ཕན་ཚུན་དྲང་བདེན་དང༌། ཁྱིམ་མཚེས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་བཟང་པོ་ཡོང་བ་བཅས་ཀྱི་ཆེད་དུ་གྲོས་ཆོད་འདི་ལ་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཚང་མས་རྒྱབ་གཉེར་འོས་བསྡུ་གནང་སྐྱོང་ཡོང་བ་ཞེས་སྐུལ་མ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

༥༽ ནིའུ་ཛི་ལན་ཌ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཀོར་ནར་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་བ།

ནིའུ་ཛི་ལན་ཌ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཀོར་ནར་ (Mr. Corner) ནས་བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་གཉེར་གྱི་གསུང་བཤད་གནང་གསལ། གྲོས་བསྡུར་འདིའི་སྐབས་སུ་དུས་ཚོད་ཐུང་བའི་སྟབས་ཀྱིས་ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ་དང༌། ནིའུ་ཛི་ལན་ཌ་གཉིས་གཅིག་འཐུས་ཐོག་གནས་ལུགས་ཞུ་དགོས་གསུངས་པ་ལྟར་ཞུ་རྒྱུར།

རྒྱ་དམར་དམག་དཔུང་ནས་བོད་མིའི་སྒེར་ལངས་ཀྱི་ཞི་རྒོལ་ལ་དྲག་གནོན་བྱས་ཏེ་ལོ་ངོ་གཉིས་ལྷག་ཙམ་སོང་བའི་རིང་བོད་གཞུང་དང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་འབངས་རྒན་གཞོན་དང༌། གོང་རིམ་མཐོ་དམའ་སྣ་ཚོགས་ཧ་ཅང་མང་པོ་རང་གི་རྒྱལ་ས་བཞག་སྟེ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་མི་འགྲོ་ཐབས་མེད་བྱུང་བ་རེད།

བོད་གཞུང་གི་སྙན་ཞུ་ཁག་དང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱབ་གཉེར་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བ་རྩོད་མེད་ཀྱི་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱུང་བ་དེ་ལ་ཆ་འཇོག་གི་ཆེད་དུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པ་ནས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་སྔར་སྲོལ་ལྟར་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུ་སླར་ཡང་ནན་བརྗོད་དང་འབྲེལ། ཁོང་ཚོའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་དགོས་རྒྱུའི་འབོད་སྐུལ་གནང་ཡོད།

འོན་ཀྱང༌། སྐབས་དེར་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གསལ་བསྒྲགས་འབོད་སྐུལ་བརྩི་འཇོག་མ་བྱུང་ཁར། ཉེ་དུས་བྲོས་བྱོལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་ཐོར་བལྟ་སྐབས་དུས་ད་ལྟའང་བརྩི་བཀུར་བྱེད་ཀྱི་མེད་པ་རེད། རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ དང་འདྲ་བར་བོད་དོན་བཀའ་མོལ་བགྱིས་ཏེ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་མནར་གཅོད་ཡང་དུ་འགྲོ་རྒྱུའི་ཕན་པ་ཡོང་ཐབས་མེད་ན་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུ་དོན་མེད་ཡིན་ཚུལ་གྱི་རྩོད་པ་ཡོང་རྒྱུར། འདི་ནི་ང་ཚོ་ནིའུ་ཛི་ལན་ཌའི་བསམ་ཚུལ་མ་རེད།

སྔོན་ཟླའི་ནང་ང་ཚོའི་སྲིད་བློན་ནས་གསུངས་པ་ལྟར། རྒྱལ་ཚོགས་ནས་ ༡༩༥༩ ལོར་འབོད་སྐུལ་གནང་བར་རྒྱ་མིའི་དཔོན་རིགས་ཁག་ནས་བརྩི་འཇོག་མ་བྱུང་བར་ང་ཚོའི་གཞུང་ནས་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་ཡོད། འོན་ཀྱང༌། གནས་ཚུལ་འདིའི་སྐབས་ཀྱི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་བོད་མིའི་རྐྱེན་ངན་དཀའ་སྡུག་གི་གནས་ཚུལ་ལས་སྣང་བ་གཡེང་དུ་མི་འཇུག་རྒྱུར་ང་ལ་བསམ་ཚུལ་ཤུགས་ཆེན་ཡོད།

ཚོགས་ཆེན་འདི་ལ་བོད་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་འདོད་དབང་ཆ་བརྟན་སྲུང་བྱེད་པར་བཙན་ཤུགས་ཀྱིས་ཐབས་ལམ་ཞིག་བཟོ་རྒྱུའི་དབང་ཆ་མེད་སྐོར་བསམ་འཆར་བཏོན་པ་དངོས་འབྲེལ་ཡིན་ཁར། དེ་ཐོག་འཛམ་གླིང་གི་བསམ་འཆར་འབོད་སྐུལ་གསར་པ་ཞིག་བྱས་ན་དེ་ལ་རྒྱ་དམར་དཔོན་རིགས་ཁག་ནས་སྔོན་མ་ལྟར་ཆ་འཛིན་བྱས་ཨེ་ཡོང་སྙམ་པའི་དོགས་པའང་ང་ཚོར་འབྱུང་སྲིད།

ཡིན་ན་ཡང༌། འདི་འདྲའི་རྐྱེན་གྱིས་ཁ་རོག་འདུག་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་པ་མ་རེད། ད་ཕན་བྱུང་དང་ད་ལྟ་ཡོད་མུས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་ཆེ་ཆུང་འདི་ལྟ་བུར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་སྣང་ཆུང་དུ་བཞག་ན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཆེ་མཐོང་དང༌། སྙན་གྲགས་ཉམས་དམས་སུ་འགྲོ་གི་རེད། ད་ལྟ་ང་ཚོས་བཀའ་གྲོས་གནང་བའི་དོན་དག་འདི་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་རྩོད་པ་མིན། ཤོག་ཁག་ཕན་ཚུན་གྱི་ལྟ་བའི་རྩོད་གླེང་ཞིག་ཀྱང་མ་ཡིན། འདི་ནི་སྲིད་དོན་གྱི་དཀའ་རྙོག་ཆེ་བའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་དགོས་ངེས་ཀྱི་བརྩི་མཐོང་སྐོར་ཞིག་སྟེ། རང་སོ་སོས་རང་རང་གི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་སྟངས་སྐོར་རང་གི་བློ་མོས་ལྟར་བྱེད་པའི་ཐོབ་ཐང་སྐོར་གྱི་གནས་ལུགས་ཤིག་ཡིན།

རྒྱུ་མཚན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོས་འདི་དག་ཚོགས་འདུ་འདི་ནས་ཕྱག་བཞེས་འགན་ལེན་གནང་འོས་ཡིན་མིན་གྱི་ཐེ་ཚོམ་གང་ཡང་མེད་པར་བསམ་གྱི་འདུག ཁྲིམས་ལུགས་ཐོག་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་སྐོར་རྣམ་དབྱེ་དཔྱོད་པ་དེ་ནི་ད་ལྟའི་སྐབས་འཚམས་པ་ཞིག་མ་རེད།

འདི་སྐོར་བཙན་བཟུང་བྱེད་མཁན་ཁོ་ཚོས་ཀྱང་ཁ་ཐོག་ནས་མང་པོ་བཤད་པ་ཙམ་ལས་དོན་ཐོག་ཏུ་གང་ཡང་ལག་ལེན་བསྟར་རྒྱུ་ཡོད་པ་མ་རེད། རང་ཅག་ཚང་མས་མཁྱེན་གསལ་ལ། རྒྱལ་རབས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཆར་བལྟས་ན། བོད་ལ་ཆིངས་ཡིག་དང་གྲོས་མཐུན་སོགས་བཞག་དང་འཇོག་རྒྱུའི་ཁྱད་ཆོས་མང་ཆེ་བ་ཚང་གི་ཡོད།

འོན་ཀྱང༌། ད་ལྟ་ང་ཚོའི་གནད་དོན་ངོ་མ་ནི་འདི་སྐོར་མ་རེད། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་རང་དབང་བཅས་པར་མི་མང་གི་ཁྲིམས་ཐོག་གནས་བབས་ཅི་ཡིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་སྲུང་སྐྱོབ་ངེས་པར་དུ་དགོས། མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་ལམ། རང་སྲིད་སྐྱོང་དབང་བྲལ་བའི་མི་མང་གི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཐད་ཚོགས་ཆེན་འདི་ནས་དོ་ཁུར་མི་ཐུབ་པའི་རྩོད་པ་རྒྱག་མཁན་སུ་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད།

ལྷག་པར་དུ་སྟོབས་ཤུགས་བྲལ་ཞིང་སྲུང་སྐྱོབ་མེད་པ་དེ་དག་ལ་ངེས་པར་དུ་ལྟ་རྟོག་དགོས་པ་ཞིག་རེད། ང་ཚོས་ལོ་མང་པོའི་སྔོན་ནས་འདི་ལྟ་བུའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་མངོན་སུམ་འཛེམས་མེད་ཀྱིས་གདལ་བཤིག་བཏང་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་ཚོགས་ཆེན་ནས་ལྟ་རྟོག་གནང་རྒྱུའི་འོས་འགན་ངེས་པར་དུ་ཡོད་པར་མངོན་གྱི་ཡོད། འདི་ནི་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ་དང༌། ཧང་གྷ་རི་སོགས་གཞན་དག་ས་གནས་གང་འདྲ་ཞིག་ནང་བྱུང་བ་བཞིན་བོད་ལའང་དེ་དང་གཅིག་མཚུངས་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

དེ་འབྲེལ་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་རྒྱལ་ཁབ་དེ་རྒྱལ་ཚོགས་འདིའི་འཐུས་མི་མ་ཡིན་པར་སོང༌། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འབོད་སྐུལ་ལ་ཆ་འཛིན་མི་དགོས་པའི་རྩོད་པ་བྱེད་ཤེས་སྟངས་ཡོད་པ་མ་རེད། ཚོགས་པ་འདིའི་འཐུས་མི་མིན་ཞེས་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་མི་རབས་མང་པོའི་རིང་ནས་བློ་བསྡུར་དཀའ་བས་སྒྲུབ་པའི་ཡ་རབས་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་དང༌། དེ་དག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆེད་དུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་གཏན་ལ་ཕབ་པ་སྟེ། རྒྱལ་སྤྱིས་ཁས་བླངས་པའི་སྤྱོད་བཟང་གི་སྒྲིག་ཁྲིམས་གཏོར་བཤིག་བཏང་ཆོག་པ་དེ་ནི་ཡ་མཚན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཆགས་པ་རེད།

གང་ལྟར་ཡང༌། རྒྱ་དམར་དབང་འཛིན་པ་ཚོས་རྒྱལ་སྤྱིའི་མང་ཚོགས་ཀྱི་དབང་ཆ་དེ་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་ནི་ ༡༩༥༥ ལོར་སྦན་སྡུང་གི་ཚོགས་འདུ་ནས་བཅའ་ཁྲིམས་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་ནང་དུ་གསལ་བའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་རྩ་དོན་རྣམས་སླར་ཡང་ཁས་ལེན་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་པར་རྒྱ་དམར་ནས་རྒྱབ་གཉེར་གཙང་མ་བྱས་པ་རེད།

དེ་ཙམ་མ་ཟད། བོད་ནང་སྒེར་ལངས་ཟིང་འཁྲུག་འབྱུང་ཉེའི་ལོ་གཅིག་གི་སྔོན་དུ་རྒྱ་དམར་ནས་མི་མང་ཁག་ལ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་འོག་ཏུ་བཙན་བཟུང་བཤུ་གཞོག་བྱས་པ་དེ་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་འགལ་ཞིང༌། འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་ཞི་བདེ་ཡར་རྒྱས་ལ་གནོད་སྐྱོན་དང༌། གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོང་ཐང་མེད་པ་བཟོས་པའི་བྱ་སྤྱོད་ཅིག་རེད་ཅེས་བཤད་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱ་དམར་དཔོན་རིགས་ཁོ་ཚོ་རང་ནས་བཤད་པའི་རྩ་དོན་འདི་དག་ལས་བརྒལ་བའི་བྱེད་སྟངས་ཏེ། རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ངུ་ཞིག་གི་རྒྱལ་འབངས་རྣམས་ཀྱི་རང་རང་སོ་སོའི་རང་འདོད་དབང་ཆ་འཕྲོག་པ་མ་ཟད། སྔར་ནས་ཐ་དད་ཡིན་པའི་མི་རིགས་ཤིག་རྩ་བརླག་ཏུ་གཏོང་རྒྱུའི་དབང་ཤེད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ལག་ལེན་བསྟར་གྱི་ཡོད་པ་རེད། བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་ཁྲི་ཕྲག་མང་པོ་འབྱོར་ནས་ར་སྤྲོད་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱས་པར་ཁོང་ཚོའི་སྲིད་དང༌། སྤྱི་ཚོགས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཚོགས་སྡེ་བཅས་སྨོས་ཅི། བོད་མིའི་རྣམ་པ་ཙམ་ཡང་རྩ་བ་ནས་མེད་པ་བཟོ་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། མི་མང་ཁག་གི་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ལ་དངོས་འབྲེལ་གྱི་བརྩི་འཇོག་གནང་མཁན་ཚོས་འདི་འདྲའི་བཙན་དབང་གི་བྱ་སྤྱོད་དེ་ཡང་དག་པར་ངོས་འཛིན་གནང་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད། ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་གི་མི་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་དེ་ལུགས་རྙིང་ཡ་མཚན་ཞིག་ཏུ་གཟིགས་ཀྱི་ཡོད་རུང༌། དེ་ནི་ཁོང་ཚོའི་བློ་འདོད་ཁེངས་ཤིང༌། རང་ལུགས་ཉམས་པ་མེད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཡིན་པ་རེད།

༡༩༥༦ ནས་ ༥༩ བར་སྒེར་ལངས་ཟིང་འཁྲུག་མ་བྱུང་བ་དེའི་སྔོན་རོལ་ནས་འདི་འདྲའི་ཟིང་འཁྲུག་རྩ་བ་ནས་བྱུང་མ་མྱོང་བར་བརྟེན་ཟིང་འཁྲུག་འདི་ནི་ཁོང་ཚོའི་སྔ་སྲོལ་ལམ་ལུགས་ལ་གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་ཐེ་བྱུས་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སྒེར་ལངས་ཟིང་འཁྲུག་ཅིག་མ་རེད་ཅེས་པའི་རྩོད་པ་སུ་ཞིག་གིས་རྒྱག་ཐུབ་ཀྱི་རེད།

བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་སྒེར་ལངས་ཟིང་འཁྲུག་འདི་ནི་དངོས་གསལ་ཆེ་བའི་དམག་འཐབ་ཅིག་ཏུ་གྱུར་སྟབས་རྒྱ་མིས་དེ་ལ་དྲག་གནོན་བྱས་པ་རེད། འོན་ཀྱང༌། ངོ་རྒོལ་དེ་ཤུགས་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་རང་འདོད་དབང་ཆ་བསྐྱར་གསོ་བྱས་པ་ར་སྤྲོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གང་ཡང་མི་འདུག གལ་ཏེ་འདི་ལོ་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་དུ་ཡོང་མི་ཉུང་དུ་སོང་ཡོད་ན་དེ་ནི་འབར་ལེན་ཤར་མའི་ལྕགས་རི་དང་འདྲ་བར་ས་མཚམས་ཁག་ལ་དམ་བསྒྲགས་ཇེ་ཆེར་སོང་བ་ལས། མི་མང་གི་བསམ་བློར་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་བ་ཞིག་མ་རེད།

གནས་ཚུལ་འདི་འདྲར་བརྟེན་ཚོགས་ཆེན་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ནང་གསལ་བའི་རྩ་དོན་རྣམས་ལ་བརྩི་བཀུར་དགོས་རྒྱུ་ཞེས་ནན་ཏན་ཤུགས་ཆེས་མ་བརྗོད་མཐུ་མེད་ཅིག་རེད། བྱ་བ་འདིའི་ཐོག་ནས་ང་ཚོས་ད་དུང་རེ་འདུན་བྱས་ཏེ་རྒྱ་མིའི་དཔོན་རིགས་ཁག་གི་བསམ་སྤྱོད་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་ཐོག་དངོས་གསལ་ཆེ་བའི་འབྲས་བུ་འཕྲལ་དུ་མ་ཐོན་ཀྱང༌། འདིར་འཛོམས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་སྙིང་སྟོབས་དང་འགྲོ་བ་མིའི་འདུ་ཤེས་ཅན་གྱི་དོ་ཁུར་སྟོན་པ་དང༌། ཚོགས་པ་འདི་ནས་བོད་མི་རྣམས་ལ་བརྩི་འཇོག་དང་སེམས་གསོ་བྱེད་པའི་བསམ་བློའི་ནུས་ཚད་མངོན་པ་བཅས་བྱུང་བ་རེད།

དཀའ་རྙོག་འདི་འདྲའི་ཐོག་ལ་ཁ་རོག་སྡོད་པ་ལས། འདི་དོན་གནས་ལུགས་ཤུགས་ཆེ་ཙམ་བརྗོད་པ་དེ་རང་དགེ་མཚན་ཆེ་བར་མཐོང༌། གལ་སྲིད་ང་ཚོས་འདི་སྐོར་ལ་ལས་དོན་འདི་ལས་ལྷག་པ་མ་བྱུང་ཡང༌། དེ་ལས་གཞན་པའི་བྱེད་ཐབས་གང་ཡང་བྱེད་རྒྱུ་ཡོད་པ་མ་རེད་ཅེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

༦༽ རྒྱ་ནག་གོ་མིང་ཏང་གི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་ངོ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཞུའེ་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་བ།

རྒྱ་ནག་གོ་མིང་ཏང་གི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་ངོ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཞུའེ་ (Mr. Hsueh) ནས་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་གླེང་གནང་དོན། རྒྱ་དམར་ནས་བོད་ལ་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཐོག་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ལག་ལེན་བསྟར་མུས་ལ་བརྟེན་ཚོགས་ཆེན་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་དོན་དང༌། ང་ཚོའི་ཚོགས་པ་འདིའི་མཚན་གནས་དང༌། ལུགས་བཟང་གི་དབང་ཆར་བརྩི་བཀུར་མེད་པའི་དོན་གནད་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་ཞིག་གི་སྐོར་སླར་ཡང་བཀའ་བསྡུར་གནང་གི་ཡོད་པ་རེད།

ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་ད་ལྟ་གྲོས་བསྡུར་གནང་རྒྱུའི་དོན་གནད་ཞིབ་གསལ་རྟོགས་ཀྱི་ཡོད། བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྩ་དོན་ཆ་འཛིན་དགོས་རྒྱུའི་གྲོས་ཆོད་ལ་བརྩི་མེད་དང༌། མཐོང་ཆུང་གིས་རྡོག་རོལ་དུ་བཏང་བའི་བྱེད་སྟངས་བྱུང་ཡང་དེ་ལ་ཚོགས་ཆེན་ནས་དོ་སྣང་མེད་པར་སྡོད་དགོས་པ་ཡིན་ནམ། ཚོགས་ཆེན་ནས་རང་སྟོབས་ཀྱི་ནུས་པ་བྲལ་ཞིང་ཞི་བདེར་གཅེས་པའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་བཙན་གནོན་བྱེད་མཁན་དེ་དག་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟེན་བོད་མིར་རོགས་རམ་བྱེད་རྒྱུའི་འབད་བརྩོན་བློས་གཏོང་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ།

ཚོགས་ཆེན་ནས་སྟོབས་ཤུགས་ལ་མགོ་བཏགས་ཞུས་ཏེ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་དོན་རྣམས་ཉེན་ཁའི་ནང་ལྷུང་དུ་འཇུག་རྒྱུ་ཡིན་ནམ།

དྲི་བ་འདི་རྣམས་ཀྱི་ལན་འདེབས་སུ་ཚོགས་ཆེན་ནས་མི་འགྲིགས་ཞེས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་གསུངས་པ་དེ་ལ་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པས་དགའ་ཚོར་ཆེན་པོ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་ཚོགས་ཆེན་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་དུས་བཅོ་ལྔ་པའི་སྐབས་སུ་བོད་ཀྱི་དོན་གནད་གྲོས་གཞིར་འགོད་རྒྱུར་རྒྱབ་གཉེར་གནང་མི་ ༤༩ དང༌། ངོ་རྒོལ་གནང་མི་ ༡༣ བཅས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཐོབ་པའི་ཐོག་ནས་གཏན་འབེབས་གནང་བ་རེད།

དེ་སྐབས་ཚོགས་ཆེན་བྲེལ་ཚབས་ཆེ་བའི་སྟབས་ཀྱིས་དོན་གནད་འདི་སྐོར་གྲོས་བསྡུར་གནང་མ་ཐུབ་པ་དེ་ནི་བློ་ཕམ་ཞུ་དགོས་པ་ཞིག་རེད། འོན་ཀྱང་འདི་ལོ་ཕྱི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་ཚོགས་ཆེན་ནས་ད་ལྟ་བོད་ལ་ཡོད་མུས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དེ་ཛ་དྲག་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་གོང་དང་འདྲ་བར་རྒྱབ་གཉེར་གནང་མཁན་ ༤༨ དང༌། ངོ་རྒོལ་བྱེད་མི་ ༡༤ བཅས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པའི་ཐོག་ནས་གཏན་འབེབས་གནང་བ་རེད།

འདིའི་སྐོར་ལ་ང་ཚོའི་ཡུལ་གྱི་ཁྱིམ་མཚེས་ཉེ་ཤོས་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་འཐུས་མིའི་གྲས་སུ་བཞུགས་མཁན་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང༌། ཐའེ་ལན་ཌ་གཉིས་ནས་དབུ་ཁྲིད་ཀྱིས་དོན་གནད་འདི་དག་ཞུ་བརྒྱུད་གནང་བར་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། རྒྱལ་ཚོགས་ནང་དོན་གནད་འདིའི་སྐོར་གོ་བསྡུར་གནང་རྒྱུའི་འོས་བབས་ཡོད་མེད་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་འགའ་ཤས་ཀྱིས་གླེང་སློང་གནང་སོང་བའི་ཐད་ལ་ངས་དུས་ཚོད་ཆུད་ཟོས་སུ་གཏོང་དགོས་དོན་མི་འདུག

གནད་དོན་འདིའི་སྐོར་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་སྐབས་གྲོས་ཆོད་ ༡༣༥༣ ལ་འོས་བསྡུའི་ལམ་ནས་རྒྱབ་གཉེར་གནང་མཁན་ ༤༥ དང་ངོ་རྒོལ་ ༩ བཅས་ཀྱི་ཐོག་ནས་གཏན་འབེབས་བྱུང་བ་དང༌། དོན་གནད་འདི་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅོ་ལྔ་པའི་སྐབས་དང༌། ད་ལམ་ཚོགས་དུས་འདིའི་སྐབས་བཅས་སུ་གྲོས་གཞིར་འགོད་རྒྱུའི་ཞི་འགྲིགས་གཏན་འབེབས་བྱུང་ཡོད།

དོ་དགོང་གྲོས་བསྡུར་དབུ་འཛུགས་གནང་མཁན་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ནས་གསུང་གསལ་ལྟར། སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་འགའ་ཤས་ནས་འདི་ནི་གྲང་དམག་གི་གནད་དོན་ཞིག་ཏུ་མིང་འདོགས་བྱས་ཏེ་གྲོས་བསྡུར་མི་ཡོང་བའི་ཐབས་ཤེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། སྐུ་ཚབ་གཞན་དག་འགའ་ཤས་ནས་བསམ་ཚུལ་བཟང་པོའི་ཐོག་ནས་དོན་གནད་དེ་དག་གྲོས་བསྡུར་གྱིས་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་དབར་ཉེན་ཚབས་ཆེ་བའི་གནས་ཚུལ་ཇེ་སྡུག་ཏུ་འགྲོ་ཉེན་ཡོད་ལུགས་ཀྱིས་གྲོས་མོལ་མ་གནང་ན་དགེ་མཚན་ཆེ་བའི་དགོངས་ཚུལ་ཡང་ཡོང་སྲིད་ཀྱང༌། འདི་འདྲའི་རྩོད་གླེང་ལ་ཚོགས་ཆེན་ནས་བདག་སྤྲོད་གནང་མེད་པར་ང་རང་དགའ་ཚོར་ཆེན་པོ་བྱུང༌། དོན་གནད་འདི་དག་གྲོས་བསྡུར་གནང་རྒྱུ་ནི་ཨུ་རུ་སུ་དང༌། དེའི་ཕྱོགས་གཏོགས་ནས་མི་འདོད་པ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པ་ངས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད།

འོན་ཀྱང༌། རྒྱ་ནག་ལ་ཡོད་པའི་ཁོ་ཚོའི་བློ་མཐུན་པ་ནས་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་བྲལ་བའི་སྒོ་ནས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་རང་དབང་རྒྱུ་ནོར་ཚེ་སྲོག་དང་བཅས་པ་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་པར་རྒྱབ་གཉེར་བྱས་པ་དེའི་ཐོག་ནས་ཨུ་རུ་སུ་དགའ་ཚོར་ཡོང་ཐབས་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད་དམ། བོད་དོན་གྲོས་བསྡུར་འདིའི་ཐོག་དམར་པོས་བོད་མི་རྣམས་དམར་གསོད་བཏང་བ་དང་བྲན་གཡོག་ཏུ་བཅུག་པ། རྒྱུ་ནོར་བཙན་འཕྲོག་བྱས་པ། རང་ཁྱིམ་ནས་ཕྱིར་འབུད་བྱས་པ་བཅས་ཧ་ལས་དགོས་པའི་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་རྣམས་མངོན་གསལ་དུ་བཏོན་པ་ཡིན་ཚེ་ཚོགས་ཆེན་ནས་གྲང་དམག་ཟེར་བའི་འགན་ཁུར་ལེན་དགོས་པ་ཡིན་ནམ། གྲོས་བསྡུར་འདི་ལ་གྲང་དམག་ཅེས་པའི་མིང་འདོགས་བྱུང་བ་ཡིན་ན་དེ་ནི་ཚོགས་ཆེན་ནས་བཟོས་པ་ཞིག་གཏན་ནས་མ་རེད།

གྲོས་བསྡུར་འདིའི་སྐབས་ཚོགས་ཆེན་དུ་གནས་ཚུལ་ཞི་འཇམ་ཞིག་མི་ཡོང་བའང་ངས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། འདི་ལྟ་བུའི་བསམ་ཚུལ་འཁྲུག་པོའི་སྐབས་སུ་ཞི་འཇམ་གྱི་སྒོ་ནས་གྲོས་བསྡུར་ཡོང་ཐབས་ཡོད་དམ། བོད་དུ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། གཞི་རྩའི་རང་དབང་བཅས་པར་ཚོད་མེད་ཁྲིམས་འགལ་བྱས་པ་དང༌། བྱེད་མུས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཚོགས་ཆེན་ནས་གྲོས་བསྡུར་གནང་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་ང་ཚོས་འདི་ལྟའི་གནས་ལུགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཉེན་ཚབས་ཆེ་བའི་གནས་ཚུལ་ཇེ་སྡུག་ཏུ་མི་འགྲོ་བའི་རེ་འདུན་བྱེད་ཐབས་ཡོད་དམ། འཛམ་གླིང་ས་གནས་མི་འདྲ་བ་ཁག་ཏུ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་བཏང་བའི་དོན་ཚན་གཞན་ཁག་ཚོགས་ཆེན་དང༌། བདེ་འཇགས་ལྷན་ཁང་ནས་དགོངས་བཞེས་གྲོས་བསྡུར་གནང་སྟེ་ང་ཚོས་དམར་གསོད་དང༌། བཙན་ཤེད་ཀྱི་ངལ་རྩོལ། ཁྲིམས་བཤེར་མེད་པར་བཙོན་འཇུག་བྱེད་པ་བཅས་ནི་སྡིགས་རའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པ་གོ་ཐོས་བྱུང༌། དོན་ཚན་འདིའི་ཁོངས་ནས་འགའ་ཤས་ནི་དཀའ་སྡུག་མྱོང་མཁན་མི་གྲངས་ལྔ་བཅུ་དྲུག་ཅུ་ཙམ་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་རེད།

འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་ཁྲིམས་འགལ་བྱུང་སྐབས་བྱ་སྤྱོད་ངན་པ་དེ་དང༌། དེ་ལྟར་བྱེད་པ་པོར་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་ཉེས་སྐྱོན་ངེས་པར་དུ་འཛུགས་དགོས་པ་ཡིན་པ་དེ་ལྟ་ན་བོད་ལ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་ནི། འདི་དག་ལས་ཀྱང་ཉེན་ཚབས་བརྒྱ་ལྡབ་ཀྱི་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་སྟེ། བོད་ནང་མི་མང་སྟོང་ཕྲག་དང༌། སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་དམར་གསོད་བཏང་ཡོད་པ་དང༌། དམར་པོའི་དམིགས་ཡུལ་འགྲུབ་ཕྱིར་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྩ་མེད་བཟོ་རྒྱུའི་ཐབས་བྱུས་འདི་ནི་འདི་དག་ལས་གདུག་རྩུབ་ཆེ་བ་དང༌། ངན་ཚབས་ཆེ་བ། ཞིབ་ཚགས་ཆེ་བ་ཞིག་རེད།

དེར་བརྟེན། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཉེན་ཚབས་ཆེ་བའི་གནས་ཚུལ་ཞི་འཇམ་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་མིང་འདོགས་ཀྱིས་འདི་ལྟའི་འགལ་འཛོལ་ནི་ས་གནས་གཞན་ལ་མ་ཡིན་པའི་དམིགས་བསལ་ཅན་ཞིག་མ་བྱུང་བའི་སྟབས་སམ་ཁྲིམས་འགལ་བྱེད་པོ་གཞན་དག་སུ་ཡང་མ་ཡིན་པར། དམར་པོའི་ཕྱོགས་ནས་བྱུང་བར་བརྟེན་དེ་ལ་ཚོགས་ཆེན་ནས་ཉེས་སྐྱོན་འཛུགས་པ་དང༌། བསམ་ཞིབ་གནང་མི་དགོས་པ་ཡིན་ནམ།

ཚོགས་ཆེན་ནས་རྩོད་གླེང་གཞན་དག་ཅིག་ཀྱང་ཐོས་གསལ་ལ་རྒྱ་དམར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མིའི་གྲས་སུ་མ་ཞུགས་པར་བརྟེན་དོན་གནད་འདི་སྐོར་གྲོས་བསྡུར་བྱས་ནས་ཕན་ཐོགས་མེད་ལུགས་བརྗོད་ཀྱི་འདུག་པ་འདིའི་རྒྱུ་མཚན་ཇི་ཡིན་མངོན་གསལ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཡོད་སྟབས་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་རྩོད་གླེང་འདི་ལ་ཆ་འཇོག་ཞུ་ཐབས་མི་འདུག

རྩོད་གླེང་འདི་འདྲ་བྱེད་མཁན་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་འགའ་ཤས་ལ་རྒྱ་དམར་ང་ཚོའི་ཚོགས་པའི་ཁོངས་སུ་ཞུགས་འཇུག་རྒྱུའི་བསམ་གཞི་རྒྱ་ཆེ་ཡོད་གཤིས་དོན་གནད་འདི་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་གོ་སྐབས་ཤིག་བྱུང་ཕྱིན་དེ་ལ་བེད་སྤྱོད་མེད་པར་འཇོག་གི་མ་རེད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ངོས་ནས་འདི་སྐོར་རྒྱ་དམར་གྱི་བརྗོད་རིགས་རྣམས་ཁོ་ཚོ་རང་ཉིད་ནས་བོད་དང༌། དེ་མིན་རྒྱ་ནག་ས་གནས་ཁག་ཨེ་ཤ་ཡ་ཤར་ཕྱོགས་ནང་བཅས་པར་གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་བྱ་ངན་ལག་ལེན་བསྟར་བ་གསལ་པོ་མངོན་གྱི་ཡོད་པ་རེད།

བོད་དུ་རྒྱ་དམར་ནས་ཁྲིམས་ཀྱི་བྱེད་སྟངས་སྐོར་ཕྱོགས་ལྷུང་བྲལ་ཞིང་རྒྱ་གཞུང་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་རང་དབང་ཅན། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་སྤྱི་ཚོགས་ལྷན་ཁང་ནས་ཀྱང་གོ་བསྡུར་དགོས་པའི་ཐོབ་ཐང་ལྡན་པ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་ ༡༩༦༠ ལོ་ཟླ་ ༧ ནང་པར་འགྲེམས་བྱས་པའི་ནང་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཅིང་ཕྲ་བ་གསལ་བཀོད་ཡོད་པ་རེད།

དགོངས་མངའ་ལྟར། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་ལྷ་སར་སྒེར་ལངས་ཟིང་འཁྲུག་བྱུང་སྟེ་རྒྱུན་རིང་པོ་མ་སོང་བའི་རྗེས་སུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ནས‘བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དང་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར’ཞེས་འགོ་བརྗོད་དུ་འཁོད་པའི་སྔོན་འགྲོའི་སྙན་ཐོ་ཞིག་དཔར་བསྐྲུན་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་གྲོས་བསྡུར་སྐབས་སྐུ་ཚབ་ཁག་མང་པོས་སྙན་ཐོ་དེའི་ནང་གི་ཚིག་དོན་ཟུར་སྨོས་གནང་ཡོད་པ་རེད། སྙན་ཐོ་གསར་པ་འདི་ནི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ནས་བོད་དུ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་རྟོག་ཞིབ་བྱ་རྒྱུའི་འགན་དབང་བསྐུར་བའི་ཁྲིམས་དོན་རྟོག་ཞིབ་ཚོགས་པས་སྔོན་འགྲོའི་སྙན་ཐོ་མུ་མཐུད་ཀྱིས་དཀའ་ཚེགས་ཆེན་པོས་བསྒྲུབས་པའི་འབྲས་བུ་ཞིག་རེད།

ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ནས་སྔོན་འགྲོའི་སྙན་ཐོ་དང་འདྲ་བར་སྙན་ཐོ་གསར་པ་འདི་ཡང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་དང་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཁག་ཚང་མའི་འཐུས་མི་རྣམས་ལ་ཕུལ་བ་དེས་ཚོགས་ཆེན་ལ་ཞབས་འདེགས་ཆེན་པོ་ཞུས་ཡོད་པ་རེད། ཕྲན་རང་གི་བསམ་ཚུལ་ལ་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་དང་དེའི་ཁྲིམས་དོན་རྟོག་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང༌། ལྷག་པར་ཚོགས་ཆུང་དེའི་དབུ་བཞུགས་དང༌། རྒྱ་གར་གྱི་ཁྲིམས་ཁང་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པ་སྐུ་བགྲེས་སྐུ་ཞབས་པུར་ཤོད་ཏམ་ལགས་ཀྱི་སྐུ་ངལ་འཛེམས་མེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་གནང་བ་བཅས་ནི་ང་ཚོས་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་ཞུ་དགོས་པ་ཞིག་རེད།

ཁྲིམས་དོན་རྟོག་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་ནས་ཡིག་རིགས་ཁག་དང༌། འཕྲོས་མོལ། གླེང་བརྗོད། ཚིག་ཐོ་ཁག་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་རྒྱ་ཆེ་གཞིར་བཞག་གིས་མཐའ་སྡོམ་གྱི་རྩ་དོན་སྙིང་པོ་ཁག་གཉིས་ཟུར་འདོན་གྱིས་དང་པོ། བོད་དུ་བོད་མི་མང་གི་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་སྡེ་གཏོར་བཤིག་གཏོང་ཐབས་བྱེད་པ་དེ་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་བའི་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ཅིག་ཡིན་ཞིང༌། དེ་ནི་གྲོས་མཐུན་གྱི་འགན་ཁུར་ཡོད་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་བའི་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱེད་སྟངས་ཤིག་ཏུ་ངེས་པ་ཡིན། གཉིས་པ་ཁྲིམས་མཐུན་རྟོག་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་གི་བསམ་གཞིར་བོད་དུ་རྒྱ་དམར་ནས་སྤྱིར་བཏང་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་སྤྱོད་བཟང་གི་མཐོང་ཚུལ་མི་སྤྱོད་ཡ་རབས་ཀྱི་ཆ་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཁག་མང་པོ་ཞིག་གི་ཐོག་ཏུ་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱ་ངན་ལག་ལེན་བསྟར་ཡོད་པ་རེད།

སྙིང་དོན་འདི་དག་གི་སྐོར་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་གནད་འགག་ཡོད་པ་ཕྲན་ནས་ཟུར་འདོན་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། ཁྲིམས་དོན་རྟོག་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་ནས་གསུང་གསལ་བོད་དུ་རྒྱ་མིའི་བྱེད་སྟངས་དེ་ནི་སྤྱོད་ལུགས་བཟང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་ཚོགས་སྡེའི་སྤྱིར་བཏང་སྤྱོད་བཟང་གི་ཚད་ལས་རྒྱབ་འགལ་དུ་སོང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་བའི་ཁྲིམས་འགལ་སྐོར་གྱི་གྲོས་མཐུན་ནམ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱང་ཡོད་མེད་ཁྱད་པར་མེད་པ། རྒྱ་དམར་རྒྱལ་སྤྱིའི་གྲོས་མཐུན་འདི་འདྲའི་ཁོངས་སུ་ཞུགས་ཡོད་མེད་བཅས་གང་ལྟར་ཡང་བྱེད་སྟངས་དེ་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་བྱ་སྤྱོད་ཅིག་རེད།

རྒྱ་ནག་གི་ལོ་རྒྱུས་རིང་པོའི་ནང་དུ་སྐབས་འགའ་རེ་ང་ཚོར་རྒྱལ་པོ་དབང་ཤེད་ཅན་ནམ། ཡང་ན་བཙན་དབང་གི་བསམ་བློ་ལྡན་པའི་གོང་མ་ཁག་བྱུང་ཡོད་ཀྱང༌། རྒྱ་དམར་ནས་བོད་དང༌། དེ་མིན་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁོངས་སུ་མི་སྤྱོད་ལས་འདས་ཤིང་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་བྲལ་བའི་བཙན་ཤུགས་དངོས་སུ་སྟོན་པའི་ནག་སྐྱོན་འཛུགས་འོས་འདི་ལྟ་བུའི་རྒྱ་ནག་ཏུ་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་མཁན་ཁག་གཅིག་ཀྱང་བྱུང་མེད།

འདིའི་ཐད་རྒྱ་གར་གྱི་སྐུ་ཞབས་ནེ་ཧ་རུ་ནས་རྒྱ་དམར་སྐོར་གནས་ལུགས་གསུངས་པ་ཞིག་དྲན་གསོ་མི་ཞུ་མཐུ་མེད་ཅིག་འདུག་སྟེ། དེ་ནི་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༧ ཉིན་རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་སུ་སྐུ་ཞབས་ནེ་ཧ་རུས་རྒྱ་དམར་ནས་ཡ་རབས་ཀྱི་སྤྱོད་ཚུལ་དང་བདེན་དོན་ལ་བརྩི་འཇོག་མེད་པའི་གྲང་དམག་གི་གཏམ་བརྗོད་བྱས་པར་སྐྱོན་འཛུགས་གནང་དོན་དུ། ‘མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་རིག་གཞུང་དང་ལྡན་པ། སྤྱོད་བཟང་ཞི་བརླིང་གི་རྣམ་པས་ཕྱུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་ཞིག་ནས་འདི་ལྟ་བུའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་བ་འདི་ནི་བློ་ཕམ་ལྷག་པར་ཆེན་པོའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་ཞིག་རེད།’ ཅེས་གསུངས་ཡོད་པ་རེད།

དངོས་དོན་ནི་རྒྱ་མི་དམར་པོ་དེ་ལ་རྒྱ་ནག་གི་ཁྱད་ཆོས་མཚོན་ཐུབ་པའི་རྟགས་མཚན་གཅིག་ཀྱང་མེད་ཅིང༌། ཁོ་ཚོ་ནི་རྒྱ་མི་མ་ཡིན་ལ། རྒྱ་ནག་མི་མང་གི་ཚབ་ཀྱང་བྱེད་ཐུབ་མཁན་ཞིག་མིན་ཏེ། དམར་པོའི་ལྟ་སྤྱོད་འཛིན་པ་ཞེ་གཅིག་རེད། བོད་ལ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་འདི་ལྟར་འགྲེལ་བཤད་ཞིབ་ཞུས་ཀྱིས་གནས་ལུགས་འདི་ཁོ་ནའི་སྒོ་ནས་མ་གཏོགས་མཁྱེན་རྟོགས་ཡོང་གི་མ་རེད།

ཆོས་ལ་སྡང་དགྲར་འཛིན་པའི་བྱ་སྤྱོད་འདི་ནི་དམར་པོའི་ཡུལ་ཁམས་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་གདལ་དུ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི། ཀཱལ་མག་སེས་ (Karl Marx) མ་རྩའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཆོས་ནི་མི་མང་ལ་ཉལ་ཐ་སྤྲད་པ་ལྟ་བུ་རེད་ཅེས་བཤད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་གི་ཡོད་པ་རེད།

དམར་པོས་བྱ་སྤྱོད་འདི་ལྟར་ལག་ལེན་བསྟར་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་གསལ་པོ་རེད། ནང་པའི་ཆོས་ཡིན་ཡང་རུང༌། ཁ་ཆེ་དང༌། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ཡིན་ཡང་རུང༌། གང་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དམར་པོའི་ལྟ་བ་དང་རྒྱབ་འགལ་དུ་གྱུར་ཡོད། འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་དབར་སྤུན་བརྩེའི་འདུ་ཤེས་འཛིན་པའི་བློ་དད་དེ་ནི་ཕྱོགས་གཉིས་ལ་སྡང་འཛིན་བྱེད་པའི་ལྟ་བ་དང་མཐུན་ཐབས་མེད་ཅིང༌། འཇིག་རྟེན་ལ་ཞེན་ཆགས་སྤངས་པ་དེ་དང་དངོས་གཙོ་སྨྲ་བའི་རིང་ལུགས་དང་མཐུན་ཐབས་མེད་ལ། འཚེ་མེད་ཞི་བའི་ལམ་དང་དྲག་སྤྱོད་མཐུན་ཐབས་མེད་པ་བཅས་ཆོས་ཕྱོགས་ནས་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་རྒྱུད་དུ་དམར་པོའི་རིང་ལུགས་ཁྱབ་སྤེལ་འགོག་ཐབས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་གཏིང་ཟབ་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་པ་འདི་དོན་དམར་པོའི་ཕྱོགས་ནས་ཤེས་རྟོགས་ཀྱིས་ཁོ་ཚོའི་མཐའ་མའི་དམིགས་ཡུལ་འཛམ་གླིང་ཡོངས་རྫོགས་དབང་བསྒྱུར་གྱི་ཆེད་དུ་ཆོས་ཀྱི་རིས་སུ་གཏོགས་ཚད་ཚང་མ་ངེས་པར་དུ་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱ་ནག་ལ་དུས་རྟག་ཏུ་ཆོས་དད་རང་མོས་ཡོད་མུས་ཐོག་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒལ་བའི་རིང་གྲགས་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་ནང་པའི་ཆོས་དང༌། ཁ་ཆེ། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཁག་མཉམ་གནས་སུ་ཡོད་པ་རེད། བོད་མི་རྣམས་ཁོང་ཚོའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ནང་ཆོས་ཉམས་སུ་ལེན་ཕྱིར་ནམ་གཏན་དུ་ཁོང་ཚོ་ཁེར་རྐྱང་ལོགས་སུ་བཞག་ཡོད། དམར་པོས་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་པོ་བཙན་ལེན་བྱེད་སྐབས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་འབུམ་བཞི་བཅུ་དང༌། ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་པ་འབུམ་ལྔ་བརྒྱ་ཐམ་པ། ཁྱོན་འབོར་ལྷག་པར་ཆེ་བ་ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་པ་འབུམ་ཉིས་སྟོང་ཐམ་པ་བཅས་ཡོད་པ་རེད།

ཁ་ནས་རྒྱ་དམར་གྱིས་ཆོས་དད་རང་མོས་བཤད་པ་ཙམ་ལས་དོན་ཐོག་ཆོས་ལུགས་ཁག་བདེ་བླག་ཏུ་རྩ་མེད་གཏོང་བའི་བྱ་ངན་ལག་ལེན་བསྟར་ཡོད་པ་དང༌། ཁོང་ཚོས་དང་པོ་ཐོན་སྐྱེད་གོང་འཕེལ་ལ་ཁག་འདོགས་ཀྱིས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱ་བཞག་བཀག་འདོམས་དང༌། ལྷག་པར་བླ་མ་དང༌། དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་མཐུན་གནང་སྒོ་མཐའ་དག་བཙན་ཤུགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཀག་བསྡོམས་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

དམར་པོའི་སྲིད་བྱུས་ལ་ངོ་རྒོལ་གནང་མཁན་ཆོས་ཕྱོགས་དབུ་འཛིན་རྣམས་དམར་གསོད་བཏང་བ་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ཁག་གི་ནང་མི་ཚེ་ཧྲིལ་པོ་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱ་བར་བཞུགས་པ་མང་པོ་ཞིག་བཙོན་ལ་བཅུག་ཡོད་པ་དང༌། ཡང་ན་ཕྱིར་འབུད་བྱས་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་པོའི་ས་ཁུལ་གང་སར་ཡོད་པའི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཁར་དངོས་གང་ན་ཅི་ཡོད་གཞུང་ལེན་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་རྩ་གཏོར་བཏང་ཡོད་པ་རེད། ཁ་ཙམ་གྱི་ཆོས་དད་རང་མོས་དེའང་རིམ་བརླག་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་པ་རེད།

དཔེར་ན། ༡༩༥༤ ཟླ་ ༣ པའི་ནང་རྒྱ་ནག་གི་མཐའ་མཚམས་ནང་པའི་ཆོས་དང༌། ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་ཤུགས་ཆེ་བའི་ས་ཁུལ་ཁག་ཏུ་མི་རིགས་ཆུང་ཁག་གི་དོན་དུ་བཙུགས་པའི་དམར་པོའི་ཡན་ལག་ལས་ཁུངས་ནས་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཟེར་བའི་ཡིག་ཆ་པར་བསྐྲུན་བྱས་པའི་ནང་བརྗོད་གསལ། “འཛམ་བུ་གླིང་པའི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཐོང་ཚུལ་དེ་ནི་ལོག་པའི་སྤྱོད་པ་ཞིག་དང༌། ཚན་རིག་གི་ལྡོག་ཕྱོགས། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལྡོག་ཕྱོགས། དམར་ལུགས་ཀྱི་ལྡོག་ཕྱོགས་རེད་”ཅེས་དང༌། བརྩམས་བྲིས་དེའི་ནང་མུ་མཐུད་བརྗོད་གསལ། “དམར་པོའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་དོན་དུ་དམར་པོའི་རྗེས་འབྲངས་པ་སྤུས་དག་ཅིག་བྱེད་འདོད་ན་རང་ཉིད་མི་རིགས་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་ཆོས་ལ་དད་མོས་རྩ་བ་ནས་མེད་མཁན་ཞིག་ངེས་པར་དུ་དགོས་པ་ཡིན།” ཞེས་བཀོད་ཡོད།

ཡང་གཞན་ཞིག་ལ། ༡༩༥༨ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་མཚོ་སྔོན་ས་གནས་གཞུང་རྒྱ་དམར་ཤོག་ཁག་གི་འུར་གཏམ་དྲིལ་བསྒྲགས་ལས་ཁུངས་ནས་བརྗོད་གསལ། ལྷ་དང་རྣམ་ཤེས་ཟེར་བའི་གནས་ཚུལ་མེད་ལ། ཆོས་ཕྱོགས་ནས་འདི་ལྟ་བུའི་ཁུངས་མེད་ཀྱི་གནས་ལུགས་མང་པོ་བཟོས་པ་དེ་ནི་མི་མང་རྣམས་མགོ་རྨོངས་སུ་འཇུག་ཐབས་བྱེད་པ་ཞིག་རེད། ཆོས་ཀྱི་འགོ་འཛིན་བྱེད་མཁན་ལོག་སྤྱོད་པ་ཚོར་གཏམ་བརྗོད་ལེགས་པོ་བཤད་པ་ཙམ་ལས། དོན་དུ་མི་རུང་བའི་བྱ་ངན་ལག་ལེན་བསྟར་གྱི་ཡོད་པ་རེད། ཅེས་ཀྱང་བཀོད་འདུག

འདི་ལྟར་དམར་པོས་ཆོས་ལ་སྡང་འཛིན་བྱེད་སྟངས་ནི་བོད་ཁོ་ན་ཙམ་མ་ཡིན་པར་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་པོ་གང་སར་ཁྱབ་གདལ་དུ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། ཡིན་ནའང་བོད་ནང་དམར་པོས་སྲིད་བྱུས་འདི་འདྲ་ལག་ལེན་བསྟར་བ་དེ་ལ་གནད་དོན་གཞན་དང་མི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་སྟེ། ༡༩༥༩ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་དབུ་འཛིན་ནས་ཚོགས་ཆེན་འདིའི་ཐོག་གསུངས་དོན། “བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དང༌། དཔལ་འབྱོར། སྤྱི་ཚོགས་བཅས་ཚང་མའི་སྙིང་པོ་ལྟེ་བ་ཆོས་ལ་འདུས་པ་ཞིག་རེད། གལ་སྲིད། བོད་ཀྱི་ཆོས་དེ་གཏོར་བརླག་ཏུ་བཏང་བ་ཡིན་ན་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་དབང་རྩ་མེད་དུ་བཏང་བ་དང༌། བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྨང་གཞི་ཆ་ཚང་རྩ་གཏོར་དུ་བཏང་བ་ཞིག་རེད།” ཅེས་གསུངས་ཡོད་པ་རེད།

བོད་དེ་དམར་པོའི་ལྟ་ལུགས་སུ་བསྒྱུར་བར་བྱེད་པ་ལ་ངེས་པར་ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་དགོས་པ་རེད། བོད་དེ་དམར་པོས་ས་མཚམས་ལས་བརྒལ་བའི་རྒྱ་བསྐྱེད་བྱེད་པའི་གཞི་རྩ་བརྟན་པོར་འཛུགས་ཆེད་གནམ་གྲུ་འབབ་ཐང་དང༌། བགྲོད་ལམ་གནད་ཆེ་བཟོ་བ། དཔུང་དམག་ཕོན་ཆེ་འཇོག་པ་འདི་ཁོ་ནས་མ་འགྲིགས་ཁར། ཁྲིམས་མཐུན་རྟོག་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་ནས་གསུང་གསལ། “དམར་པོས་བོད་མི་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་ཚོགས་ཤིག་ཡིན་གཤིས་ངེས་པར་རྩ་མེད་དུ་མ་བཏང་ན་མི་འགྲིགས།” ཞེས་ཀྱང་བཀོད་ཡོད།

དེ་བཞིན་དམར་པོས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཐོག་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱེད་སྟངས་བྱུང་བའི་བོད་ཙམ་མིན་པར་ཡ་བཟུང་བྱེད་པོའི་ཚེ་སྲོག་དང༌། རང་དབང་རྒྱུ་ནོར་བཅས་ཤུལ་མེད་དུ་གཏོང་བའི་ཐབས་བྱུས་ལག་ལེན་བསྟར་གྱི་ཡོད་པ་ནི་ཡོངས་གྲགས་ཚང་མས་མཁྱེན་གསལ་ཞིག་རེད།

ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་ཚོགས་ཆེན་འདིར་སྙན་སེང་ཞུ་རྒྱུ་བྱུང་དོན། རྒྱ་དམར་ནས་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་པོར་དམར་པོའི་ལྟ་བར་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་འབུམ་ཉིས་བརྒྱ་ཐམ་པ་དམར་གསོད་བཏང་བ་དང༌། འབུམ་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ལྷག་ཙམ་ངལ་རྩོལ་རུ་ཁག་ཁོངས་སུ་བཅུག་ཡོད་པ་རེད། དམར་པོས་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཚང་མ་མཉམ་འབྲེལ་དང༌། གཞུང་འཛིན་བྱས་པར་བརྟེན་མི་མང་ལ་སྒེར་བདག་གི་རྒྱུ་ནོར་རྩ་བ་ནས་ཡོད་པ་མ་རེད། འདི་ལྟ་བུའི་རང་དབང་དང་རྒྱུ་ནོར་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་པའི་ལས་དོན་དེ་ནི་ ༡༩༥༨ ལོར་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་པོ་གང་སར་རྒྱའི་མི་མང་ཐོག་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་མི་སྤྱོད་ལས་འདས་ཤིང༌། ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་བྲལ་བའི་མི་མང་སྤྱི་ཁང་ཟེར་བ་ཞིག་བཙུགས་པ་དེ་ནས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་རེད།

བོད་དུ་དམར་པོས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཐོག་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་གཏོང་སྟངས་དེ་ནི་རྒྱ་ནག་གིས་གཞན་ཁག་ཏུ་ལག་ལེན་བསྟར་བའི་བྱ་སྤྱོད་ཁྱབ་ཚད་རྒྱ་ཆེར་བཏང་བ་ཞིག་རེད། རྩ་བའི་དམིགས་དོན་ཡང་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ཡུལ་ཁམས་དེ་དག་དམར་པོའི་རིང་ལུགས་སུ་བསྒྱུར་ཆེད་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་རྣམས་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང༌། བྱེད་ཕྱོགས་ཀྱང་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། མི་སྤྱོད་ལས་འདས་ཤིང་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་བྲལ་བའི་བཙན་གནོན་བྱེད་པ་དེ་རང་རེད། བོད་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་བྱེད་སྟངས་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་བོད་མི་ཞིང་པ་རྣམས་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་ས་བདག་གྲལ་རིམ་སྦར་མོ་གང་གི་བཙན་འོག་ནས་བཅིངས་བཀྲོལ་བཏང་ལུགས་དང༌། སྔ་ས་ནས་དགོས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་བཅོས་སྒྱུར་བྱས་ལུགས་གསལ་བཤད་བྱེད་པ་དེ་རེད། དོན་གནད་འདི་སྐོར་ཚོགས་ཆེན་འདིའི་ཐོག་དམར་པོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཁག་ནས་གནས་ལུགས་ཞིབ་རྒྱས་གསུངས་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་རྒྱ་དམར་ནས་རྒྱ་ནག་ས་ཁུལ་གང་སར་བཤད་དང་ཤོད་བཞིན་པ་དེ་རང་རེད།

བོད་དུ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་གྱི་ཐོག་ནས་གཏམ་བརྗོད་འདི་དག་ཧམ་རྫུན་གྱི་གནས་ལུགས་ཤིག་ཡིན་པ་གསལ་པོར་བཏོན་ཡོད་པ་དང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་སྐབས་ཚོགས་ཆེན་འདི་ནས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་གྲོས་ཆོད་ཨང་ ༡༣༥༣ འཁོད་པ་ནང་གསལ་ཚིག་བརྗོད་འཇམ་པོའི་འབོད་སྐུལ་དེ་ཡང་འོན་པར་གཏམ་བཤད་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་རེད། གྲོས་ཆོད་འདི་དག་གཏན་འབེབས་ཟིན་རྗེས་བོད་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཐོག་བཙན་གནོན་དང༌། མནར་གཅོད། ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་བྲལ་བའི་དམར་གསོད་བཅས་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་བར་མཚམས་མེད་པར་ལག་ལེན་བསྟར་བཞིན་པ་རེད།

འདི་དག་གི་རྐྱེན་པས་བོད་ནས་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཡོང་མི་ཇེ་མང་ཇེ་མང་དུ་སོང་སྟེ་གྲོས་ཆོད་དེ་གཏན་འབེབས་རྗེས་ཀྱི་ཟླ་ངོ་གསུམ་ནང་ཚུད་དུ་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་གྲངས་འབོར་གསལ་བསྒྲགས་གནང་གསལ་རྒྱ་གར་ནང་བོད་མི་སུམ་སྟོང་ལས་མ་ཉུང་བ་ངོ་འབྱོར་ཡོད་འདུག དེ་མིན་རྣམས་བལ་ཡུལ་དང༌། འབྲུག འབྲས་ལྗོངས་བཅས་སུ་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཡོད་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༣ པའི་ནང་ལྷ་སར་སྒེར་ལངས་ཟིང་འཁྲུག་བྱུང་ནས་ད་བར་རྒྱ་གར་དང༌། བལ་ཡུལ། འབྲུག འབྲས་ལྗོངས་བཅས་སུ་བོད་མི་བྲོས་བྱོལ་བ་ཁྱོན་བསྡོམས་བཞི་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་འབྱོར་ཡོད་འདུག བྲོས་བྱོལ་བ་འདི་དག་ཁོངས་ནས་མང་ཆེ་བ་ནི་རྒྱ་དམར་གྱིས་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་ས་བདག་གྲལ་རིམ་སྦར་མོ་གང་གི་བཙན་འོག་ནས་བཅིངས་བཀྲོལ་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་ཚུལ་ཟེར་བའི་ཞིང་པ་དང༌། ལས་རྩོལ་བའི་གྲས་ཤ་སྟག་ཡིན་འདུག འདི་ནི་བོད་མིའི་གྲངས་འབོར་འབུམ་བཅུ་གཉིས་ལ་གཞིགས་ན་ཧ་ལས་དགོས་པ་ཞིག་རེད།

གལ་སྲིད་ད་དུང་དམར་པོའི་བཙན་འོག་ནས་བྲོས་ཐུབ་ཏུ་གྱུར་ན་མི་འབོར་ཇི་ཡོད་ཚོད་དཔག་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཙམ་གྱི་ཁག་པོ་མ་ཡིན། གོང་གསལ་བསྡོམས་འབོར་གྱི་ཐོག་ཏུ་ད་དུང་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་དང་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་དམར་གསོད་བཏང་བ་དང༌། རྒྱ་ནག་ས་ཁུལ་གཞན་དུ་སྤོ་གཏོང་བྱས་པ་བཅས་འདི་དག་ཡོངས་རྫོགས་ས་བདག་གྲལ་རིམ་པ་ཡིན་ན་ད་ཆ་ས་བདག་གྲལ་རིམ་མ་ཡིན་པ་སྦར་མོ་གང་ལས་ཡོད་པ་མ་རེད།

ཚོགས་ཁང་འདིའི་ནང་དུ་དམར་པོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཁག་དང༌། རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་པོར་ཁོ་ཚོའི་བློ་མཐུན་པ་བཅས་ནས་བོད་ནང་དམར་པོས་དཔལ་འབྱོར་དང༌། སྤྱི་ཚོགས་བསྒྱུར་བཅོས་བཏང་ཚུལ་གྱི་གནས་ལུགས་ཤུགས་ཆེ་བརྗོད་པ་དེའི་འབྲས་བུ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནམ། དོན་ཐོག་ཏུ་གྲུབ་འབྲས་གང་འདྲ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་དམ། འདི་ལོ་ཟླ་ ༩ པའི་ནང་རྒྱ་གར་གྱི་ས་གནས་རྡོ་རྗེ་གླིང་དུ་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་ཁག་དང་གླེང་འཕྲོས་བྱུང་དོན་བོད་ནང་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གྲགས་མ་མྱོང་བའི་མུ་གེ་ཐེངས་དང་པོ་བྱུང་བ་དང༌། རྒྱ་དམར་བོད་དུ་མ་སླེབས་གོང་བོད་ལ་ལོ་གསུམ་བསྟུད་མར་སྟོན་འབྲས་ལག་སོན་མ་བྱུང་བ་ཡིན་ཡང་མི་མང་ལ་ལྡང་ངེས་ཀྱི་བཟའ་བཅའ་བཀར་འཇུག་བརྒྱབ་སྟེ་ངོམས་སྟོན་ཆོག་པ་ཡོད་པ་རེད།

ད་ཆ་བོད་ལ་མུ་གེའི་གནས་ཚུལ་ཤིན་ཏུ་ངན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒྱ་དམར་ནས་དུད་འགྲོ་ཤི་བའི་ཤ་པགས་བཟས་ཏེ་བསྐྱུར་བའི་རུས་པ་ཕྲན་ཙམ་ཡང་ཐོབ་ཐང་རྩོད་འཛིང་བྱས་མཐར་ཅུང་ཟད་ཐོབ་པའི་རུས་པ་དེ་དག་ཆུ་བཙོས་ཀྱིས་བཟའ་བཏུང་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་འདུག་གཤིས། འདི་ནི་བོད་དུ་རྒྱ་དམར་ནས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་དཔལ་འབྱོར་བསྒྱུར་བཅོས་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་དེ་རེད།

དམར་པོས་བོད་མིའི་དོན་དུ་སྤྱི་ཚོགས་སྒྱུར་བཅོས་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་དེ་ནི་གནས་ཚུལ་རྐྱང་པ་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་ཞུ་ཐུབ་ཀྱི་རེད། སྔ་ལོ་རྒྱ་དམར་ནས་ཁོང་ཚོའི་གཡོ་སྒྱུ་དང་ལྡན་པའི་ཐབས་ཤེས་ཀྱིས་བོད་ནང་དམར་པོའི་རིང་ལུགས་ལ་མི་མང་གི་སྤྱི་མོས་ཇི་ལྟར་ཡོད་མེད་ཤེས་ཐབས་ལ། བོད་མི་རྣམས་ནས་བསམ་འཆར་དང་སྐྱོན་འཛུགས་ཀྱི་ཤོག་ལྷེ་འབུལ་དགོས་འབོད་སྐུལ་བྱས་ཏེ་ཆ་སྦིའི་ཁང་པ་ཟེར་བར་བསམ་འཆར་བསྡུ་སྒམ་ནང་བསམ་འཆར་གྱི་ཤོག་ལྷེ་གཅིག་ཐོན་གཤིས་རྒྱ་དམར་ནས་བསམ་འཆར་དེ་འབྲི་མཁན་འཚོལ་ཐབས་བྱེད་པར་དེའི་དོན་གནད་རྣམས་སློབ་སྦྱོང་རུ་ཁག་ལ་ཕྱིར་འདོན་བྱས་གསལ་འདི་ལྟར་བྲིས། “སྲིད་གཞུང་རྙིང་པའི་སྐབས་དམྱལ་བ་ཟེར་བའི་ཚིག་ཅིག་ཡོད་པ་དེའི་དོན་གནད་ནི་དངོས་འབྲེལ་སུས་ཀྱང་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་རེད། འོན་ཀྱང༌། ད་ཆ་ང་ཚོས་དམྱལ་བ་ཞེས་པ་དེ་གང་ཡིན་ཤེས་ཚོར་བྱུང་བ་དང༌། སྲིད་གཞུང་རྙིང་པ་དེ་བདེ་བ་ཅན་གྱི་ཞིང་ཁམས་ཡིན་པ་ཡང་ཤེས་ཀྱི་འདུག” ཅེས་འཁོད་ཡོད་པ་རེད།

བོད་མི་རྣམས་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་པོའི་ས་གནས་གཞན་ཁག་དང་འདྲ་བར་ཁོང་ཚོ་རྒྱ་དམར་གྱི་མནར་གཅོད་འོག་ནས་བྲོས་ཐུབ་པ་ཙམ་གྱིས་འདོད་བློ་ཁེངས་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་རེད། བོད་ནང་ལྷ་སའི་སྒེར་ལངས་ཀྱི་ཟིང་འཁྲུག་བྱུང་སྟེ་ལོ་གཉིས་དང་ཟླ་ ༩ ལྷག་ཙམ་སོང་ཡང་རང་དབང་གི་ཆེད་འཐབ་འཛིང་ད་ལྟའང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། ད་ལྟ་དུས་ཚོད་འདི་འདྲའི་སྐབས་སུ་ངས་ཉིན་རེའི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཕྲ་ཞུས་ཏེ་ཚོགས་ཆེན་ལ་མཉེལ་པོ་བཟོ་འདོད་མེད་རུང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པས་བོད་དོན་གྲོས་བསྡུར་གནང་རྗེས་བོད་ལ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་གལ་གནད་ཆེ་བ་འགའ་ཞིག་ཞུ་འདོད་ཡོད།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༦ པའི་ནང་བོད་དབུས་ཤེལ་དཀར་དང༌། ནུབ་ཕྱོགས་མཚོ་མ་ཕམ་བཅས་ས་གནས་གཉིས་ལ་བོད་མི་རྣམས་ལ་བཙན་གནོན་བྱེད་མཁན་རྒྱ་དམར་དང༌། བོད་པའི་རང་དབང་འཐབ་འཛིང་བྱེད་མིའི་དབར་དྲག་པོའི་འཐབ་འཛིང་རྒྱ་ཆེ་ཁག་གཉིས་བྱུང་སྟེ་གནས་ཚུལ་ཧ་ཅང་གི་ཚབས་ཆེའི་གནས་སུ་གྱར་ཏེ་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་བལ་གྱི་ས་མཚམས་ཉེ་ཕྱོགས་དང༌། རྒྱ་གར་ནས་བོད་ལ་གནས་མཇལ་གྱི་འགྲོ་ལམ་བཅས་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཁག་ལ་དཔུང་སྣོན་ཕོན་ཆེ་གཏོང་དགོས་བྱུང་འདུག

བོད་མི་རྣམས་ནས་ཕོན་འབོར་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་དགྲ་ཡར་འཐབ་དགོས་བྱུང་བར་བརྟེན་ཁོང་ཚོར་ཤི་རྨས་རྒྱ་ཆེ་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། ༡༩༦༠ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་བལ་ཡུལ་ཀ་ཐ་མན་གྲུར་བྲོས་འབྱོར་ཚེ་དབང་ཕུན་ཚོགས་ནས་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་གྱི་གནས་ཚུལ་བརྗོད་གསལ། ཕྱི་ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༥ དང་ ༢༦ སོ་སོར་མ་སི་ཏང་ (Mustang) གི་ཉེ་འགྲམ་དུ་ས་གནས་གཅིག་རང་ལ་བོད་མི་སུམ་སྟོང་སྐོར་དམར་གསོད་བཏང་ཡོད་ཚོད་འདུག

ཉེ་བའི་དུས་སུ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་དྲིལ་བསྒྲགས་ལས་ཁུངས་ནས་བརྗོད་རིགས་སུ་དམར་པོར་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་འཛིང་ར་ཆེ་ཁག་རྩ་མེད་གཏོང་ཐབས་ལ་རྒྱ་དམར་ནས་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་མེད་པས་ཇེ་ཀྲི་ (jet) ཞེས་པའི་ཐོན་གསར་གྱི་གནམ་དམག་གི་གནམ་གྲུ་བེད་སྤྱོད་ཐོག་ནས་ཨ་མདོ་དང༌། མདོ་སྨད། དཔལ་འབར། ནག་ཆུ་བཅས་པར་འབོམ་དབྱུག་སྟེ་བོད་མི་ཆིག་སྟོང་ཙམ་དམར་གསོད་བཏང་ཡོད་པ་རེད། དེའི་རིང་བོད་མི་རྣམས་ནས་མཚམས་འཇོག་མེད་པར་མུ་མཐུད་ཀྱིས་འཇབ་དམག་འཐབ་འཛིང་བྱས་ཏེ་རྒྱ་དམར་ནས་ལན་ཅའོ་ནས་ལྷ་ས་ (Langchow-Lhasa) བར་མེ་འཁོར་ལྕགས་ལམ་བཟོ་བསྐྲུན་བྱེད་རྒྱུ་མཚམས་འཇོག་བྱེད་དགོས་བྱུང་བ་དང་ཆབས་ཅིག་ཏུ་རྒྱ་དམག་ཕོན་ཆེ་ཤི་རྨས་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། འདིའི་དགྲ་ལན་དུ་རྒྱ་དམར་ནས་ཁོང་ཚོའི་བེད་སྤྱོད་བོད་མི་རྣམས་ལ་དབང་ཤེད་ཀྱིས་ཁྲག་བཏོན་ཡོད་པ་རེད།

དམར་པོའི་བཙན་འོག་ཏུ་སྡོད་པ་ལས་འཐབ་འཛིང་གིས་ཤི་བར་འདོད་པའི་དཔའ་མཛངས་དང་ལྡན་པའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་གུས་བཏུད་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། རང་དབང་གི་དོན་དུ་འཐབ་འཛིང་བྱེད་མཁན་བོད་མི་རྣམས་གཅིག་པུ་མ་ཡིན་པར་བློ་འགེལ་གནང་ཆོག་པ་རེད། རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁུལ་གཞན་ཁག་ལ་ཕྱོགས་མཚུངས་འཐབ་འཛིང་བྱེད་མཁན་འབུམ་ཕྲག་མང་པོ་ཡོད་པ་རེད། ཁོང་ཚོའི་ལས་འགན་འདི་ནི་ལས་སླ་པོ་ཞིག་མིན་ཡང་དམིགས་དོན་ནི་བདེན་པ་ཞིག་རེད།

བོད་མི་རྣམས་དང་དེ་བཞིན་རྒྱ་ནག་གི་ས་གནས་གང་སར་སླར་ཡང་ཞི་བདེ་དང༌། རང་དབང༌། ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་གྱི་དཔལ་ལ་ཅི་དགར་ལོངས་སུ་སྤྱོད་རྒྱུར། ཁོང་ཚོའི་གོང་བུའི་ནུས་པ་གཅིག་སྒྲིལ་ཁོ་ནའི་ཐོག་བྱུང་ན་རྒྱ་དམར་གྱི་བཙན་འོག་ནས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ཐུབ། རྒྱ་ནག་གི་མི་མང་ནས་དམར་པོའི་བཙན་གནོན་ལ་ཡུན་རིང་འཐབ་རྩོད་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་དེ་ཙམ་རོགས་རམ་ཡོང་ཐབས་མེད་པ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

ད་ལྟ་ཚོགས་ཆེན་ནས་བོད་དོན་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་མུས་ཡིན་རུང་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་དེ་ཙམ་གྱི་རོགས་རམ་བྱེད་རྒྱུ་ཁག་པོ་ཡིན་པ་ཧ་གོ་དོན་གསལ་རེད། འོན་ཀྱང༌། དཔའ་མཛངས་དང་ལྡན་པའི་བོད་མི་རྣམས་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་བཅའ་ཁྲིམས་ནང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། གཞི་རྩའི་རང་དབང༌། དེ་མིན་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་དམིགས་ཡུལ་གསལ་བ་བཞིན། རང་གི་སྲོག་བློས་གཏོང་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐབས་འདིར་ཚོགས་ཆེན་ནས་ཟུར་གཡོལ་གྱིས་ཁ་རོག་མིག་བལྟ་བྱས་ཏེ་བཞུགས་ཐབས་ཡོད་དམ། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་དང༌། མ་ལ་ཤེ་ཡ། ཨར་ལན་ཌ། ཐའེ་ལན་ཌ་བཅས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་རྣམས་ནས་འབད་བརྩོན་གྱིས་ད་ལྟ་ང་ཚོའི་མདུན་ལ་ཡོད་པའི་གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན A/L 376 ཞུ་བརྒྱུད་གནང་བར་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་དགའ་ཚོར་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན་འདིས་ད་ལྟའི་གནས་ཚུལ་འདིའི་སྐབས་སུ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་ཚོགས་ཆེན་ནས་མ་མཐའ་ལའང་གནང་སྒོའི་དོན་གནད་གཅིག་སྟོན་གྱི་ཡོད་པ་རེད།

ཚོགས་ཆེན་ནས་གྲོས་ཆོད་འདི་གཏན་འབེབས་གནང་རྗེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་གྲོས་ཆོད་ ༡༣༥༣ དང་འདྲ་བར་རྒྱ་དམར་ནས་ཆ་འཛིན་བྱེད་རྒྱུ་མིན་པ་ང་ཚོས་ཤེས་གསལ་ཡིན། འོན་ཀྱང༌། གྲོས་ཆོད་འདི་གཏན་འབེབས་ཐོག་ནས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་དཀའ་སྡུག་སྐོར་ཚོགས་ཆེན་ནས་མུ་མཐུད་ཐུགས་ཁུར་གནང་གི་ཡོད་པ་སྟོན་རྒྱུ་དང༌། ལྷག་པར་དུ་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ནས་བཙན་ཤུགས་ལ་མགོ་སྒུར་མེད་པར་རང་གི་ལས་འགན་འགྲོ་བ་མིའི་བསམ་ཚུལ་དྲང་བདེན་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་དོན་རྣམས་དགུང་དུ་བཏེགས་ཏེ་རྩ་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་ཞིག་བསྟན་པ་རེད། ཅེས་གསལ།

༧༽ ཐའེ་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཀ་སེམ་སི་རི་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་བ།

ཐའེ་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཀ་སེམ་སི་རི་ (Mr. Kasemsri) ནས་བོད་དོན་སྐོར་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་དྲུག་པའི་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ཐེངས་ ༡༠༥༨ ཐོག་གསུང་བཤད་གནང་དོན། སྐུ་ཚབ་ང་ལ་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྐུ་ཚབ་དང་ལྷན་དུ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་དྲུག་པའི་གྲོས་གཞིའི་ཁོངས་སུ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འཚུད་ཐུབ་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བཟང་པོ་ཞིག་ཐོབ་པ་འདི་ནི། བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་ཆ་ནས་ང་ཚོའི་ལས་འགན་ཞིག་བསྒྲུབ་པར་སྙམ་གྱི་ཡོད།

དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་གི་རྒྱབ་གཉེར་གཞིར་བཟུང་བོད་དོན་སླར་ཡང་ཚོགས་དུས་འདི་ཐོག་བཞག་སྟེ། ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་སྐབས་ཐད་ཀར་བགྲོ་གླེང་གནང་རྒྱུར་ཚོགས་ཆེན་ནས་ཆོག་མཆན་གནང་སྐྱོང་ཡོང་བ་དེ་ནི། རྣམ་དཔྱོད་ཅན་གྱི་གནང་སྟངས་ཤིག་ཡིན་པར་སྐུ་ཚབ་ངས་དགའ་བསུ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། གལ་ཆེའི་ཐག་གཅོད་འདི་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་ ༤༨ དང༌། ངོ་རྒོལ་གནང་མཁན་ ༡༤ མ་གཏོགས་མེད་སྟབས། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཡོངས་ནས་ཉམ་ཆུང་བོད་མི་ཆགས་དང་འཇིག་གི་གནས་སྟངས་ཀྱི་སྐབས་སུ་གདུང་སེམས་མཉམ་བསྐྱེད་ཡོད་པའི་སྔ་ལྟས་ཤིག་བསྟན་པ་རེད།

བོད་དོན་སྐོར་ད་ལམ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་དྲུག་པའི་སྐབས་སུ་གྲོས་གཞིར་འགོད་པ་དང༌། གྲོས་བསྡུར་བྱེད་པའི་དུས་སྐབས་འདི་ལ་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་དང༌། མ་ལ་ཤེ་ཡ། ཨར་ལན་ཌ་བཅས་ལྷན་དུ་ཞུ་བརྒྱུད་བྱེད་རྒྱུ་བྱུང་བ་འདི་ནི་དགའ་སྤྲོ་ཆེན་པོ་བྱུང༌།

དོན་ཚན་འདིའི་སྐོར་ལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཐེངས་ ༡༤ པའི་སྐབས་སུ་ཚོགས་ཆེན་ནས་གྲོས་ཆོད་བཞག་སྟེ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་བཅས་པར་བརྩི་བཀུར་ཆ་འཇོག་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་བྱས་པར་ཆ་འཛིན་མེད་པའི་ཐོག དུས་ད་ལྟའི་སྐབས་སུའང་བརྩི་བཀུར་མི་བྱེད་པ་འདི་ཐད་ལ་རང་ཅག་སྤྱི་ཡོངས་ནས་བློ་ཕམ་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།

༡༩༥༩ ལོར་གྲོས་ཆོད་བཞག་ནས་བཟུང་བོད་ལ་ད་དུང་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ནང་གསལ་བའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། གཞི་རྩའི་རང་དབང་ལ་བརྩི་བཀུར་ལྟ་བཞག་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་གནས་སྟངས་རྩ་མེད་མུ་མཐུད་གཏོང་བཞིན་ཡོད། དུས་ད་ལྟའང་བོད་ལ་འཐབ་འཛིང་དང༌། ལམ་བཟོ། གནམ་གྲུ་ཐང༌། དྲག་པོའི་ཨར་ལས། ངལ་རྩོལ་བསྒྱུར་བཀོད་བཅས་པར་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་བཀོལ་ཏེ་མི་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་མནར་གཅོད་གཏོང་སྐབས་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ཤི་སྐྱོན་བྱེད་མུས་སོགས་ནས་རྒྱ་དམར་བཙན་གཞུང་གིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འབོད་སྐུལ་ལ་ཆ་འཛིན་མ་བྱས་པ་ར་འཕྲོད་པ་རེད།

ད་ལྟ་བོད་དུ་ཡོད་པའི་སྲིད་གཞུང་གིས་ལག་བསྟར་མནར་གཅོད་ཀྱི་བྱ་བའི་ནང་ནས་ཆེས་ཧ་ལས་དགོས་པ་ཞིག་ལ། སྔར་ནས་དར་ཁྱབ་ཏུ་ཡོད་པའི་ཆོས་ལུགས་དང་དགོན་སྡེ་ལྷ་ཁང་ཁག་ཚང་མ་རྒྱ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དམིགས་དོན་དང་མཚུངས་པར་མིང་ཙམ་མ་གཏོགས་མ་ལྷག་པའི་རྩ་མེད་བཟོས་པ་རེད།

བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་རྣམས་ནས་ཚིག་ཐོ་ཕུལ་དོན་དུ་དངོས་གཙོའི་ལྟ་བ་དང༌། ནང་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་བ་གཉིས་མཐུན་ཐབས་རྩ་བ་ནས་མེད་རུང༌། ས་གནས་ཀྱི་དབང་འཛིན་པ་ཚོས་སྤྱི་ཚོགས་བསྒྱུར་བཅོས་ཟེར་བ་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་ཐབས་ལ་དཔེར་ན། འུར་གཏམ་ཁྱབ་བསྒྲགས་དང་བཅས་ཏེ་དོ་དམ་བྱེད་པ་དང༌། ངལ་རྩོལ་རྒྱ་ཆེའི་བསྐུལ་འདེད། ལྷག་པར་དགོན་ཁག་གི་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་སྐྱ་སར་བབས་སུ་འཇུག་པ་དང༌། ཆོས་གཞིས་བཙན་འཕྲོག་བཅས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བོད་མིའི་ཆོས་དད་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་བའི་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་གསལ་པོ་ཡོད།

བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བས་བོད་ཐོག་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་རྟོག་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་བརྒྱུད་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ལ་ཕུལ་བའི་ཚིག་ཐོ་ཁག་གི་ནང་ས་གནས་ཀྱི་དབང་འཛིན་པས་བོད་མིའི་ཆོས་དད་རྩ་མེད་གཏོང་བའི་ཆེད་དུ་དགོན་ཁག་གི་སྐུ་བརྙན་སྣ་ཚོགས་གཏོར་བཤིག་དང༌། ལྷ་ཁང་རྣམས་དམག་མི་སྡོད་ས་དང༌། དྲག་པོའི་ཡོ་བྱད་འཇོག་ས་བྱེད་པ། དགེ་འདུན་པ་རྣམས་དབང་ཤེད་ཀྱིས་སྐྱ་སར་ཕབ་པ་དང༌། ངལ་རྩོལ་དུ་གཏོང་བ། ཕྱག་མཆོད་འབུལ་ཡུལ་ཁག་མེད་པར་བཟོ་བ། བླ་མ་རྩ་ཆེ་རྣམ་པར་རྫུ་འཕྲུལ་སྟོན་དགོས་བཤད་དེ་སྟོན་མ་ཐུབ་ན་དམའ་འབེབས་དང་འབྲེལ་རང་གི་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་ཁྲིམས་དང་འགལ་བའི་བྱ་སྤྱོད་ལག་ལེན་བསྟར་དུ་འཇུག་པ་བཅས་ཀྱིས་ཆོས་ནི་རྩ་བ་ནས་མེད་པ་བཟོ་རྒྱུ་ཡིན་ངེས་སྐོར་ཐེ་ཚོམ་བྲལ་བའི་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

འདི་སྐོར་ལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་ར་སྤྲོད་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་འདི་དག་ལ་གཞིགས་ན། འགྲོ་བ་མིར་དགོས་ངེས་ཀྱི་བརྩི་མཐོང་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་བྲལ་བའི་བཙན་གནོན་སུས་ཀྱང་བློས་མི་བཟོད་པ་ཞིག་བྱས་ཡོད་པ་རེད། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཞེས་པ་དེ་ནི་ཁྲིམས་ཐོག་ཁྱབ་ཆེ་ཆུང་ཇི་ལྟར་ཡང་ཕན་ཚུན་ཚང་མས་མི་སྤྱོད་ཡ་རབས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཞིག་ལ་ཆ་འཇོག་དགོས་པ་ཡིན་ཡང༌། ད་རེས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་འདིས་དེ་དོན་རྩ་འགལ་གྱི་བྱེད་སྟངས་བྱུང་བའི་ར་སྤྲོད་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱས་ཡོད་པ་རེད། ཅེས་བཀོད་འདུག

གནས་ཚུལ་འདི་སྐོར་ལ་གལ་ཆེ་ནན་ཏན་གྱིས་ཞུ་རྒྱུར། སྡུག་བསྔལ་བའི་གནས་ཚུལ་འདི་དག་ལ་འགྱུར་ལྡོག་རྩ་བ་ནས་བྱུང་མེད་ཁར། ད་དུང་མུ་མཐུད་མནར་གཅོད་ཚད་མེད་གཏོང་བཞིན་པ་རེད། བོད་ལ་དབང་འཛིན་བྱེད་པོས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བས་མ་ཟད། བོད་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་བའི་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ལག་ལེན་དངོས་སུ་བསྟར་བའམ། བསྟར་ཐབས་བྱེད་པའི་དན་རྟགས་གསལ་པོ་ཡོད། དེ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ཆ་ནས་འགལ་ཚབས་ཆེ་ཤོས་ཤིག་རེད།

བླ་མ་དགེ་འདུན་པ་མང་པོ་དམར་གསོད་བཏང་བས་མ་ཚད། དམག་འཐབ་ཁོངས་སུ་མ་ཞུགས་པའི་ཉེས་མེད་ཀྱི་མི་མང་རྣམས་ལའང་དབྱེ་བ་མེད་པར་གནམ་ཐོག་སོགས་ནས་ཚུར་རྒོལ་གྱིས་དམར་གསོད་བཏང་ཡོད། བོད་ཕྲུག་འབོར་ཆེན་བཙན་ཤེད་ཀྱི་ཐོག་རང་གི་ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང༌། གོམས་སྲོལ་བཅས་པར་ཞེན་ལོག་བྱེད་པའི་དམར་པོའི་ལྟ་བ་སློབ་ཕྱིར་རྒྱ་ནག་ཏུ་བཏང་བའི་དན་རྟགས་གསལ་པོ་ཡོད། དེ་ནི་ ༡༩༤༨ ལོར་བཞག་པའི་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་བའི་འགལ་ཉེས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་དང་དངོས་སུ་རྒྱབ་འགལ་དུ་སོང་བ་ཞིག་རེད།

འདི་ནི་ང་ཚོའི་ཚོགས་པ་འདིའི་ནང་དུ་ཞུགས་པ་ཚང་མས་སྙིང་ནས་བློ་ཕམ་གནང་དགོས་པ་དང༌། ཚབས་ཆེའི་དཀའ་རྙོག་འདི་སེལ་ཐབས་ཐོག་ང་ཚོའི་ཚོགས་པར་འགན་ཁུར་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། འདི་སྐོར་ལ་ངས་ཁྲིམས་དོན་ཚོགས་པས་གསུངས་པའི་ཚིག་དོན་ངོ་མ་ཟུར་འདོན་ཞུས་པ་འདི་ལྟར། “གནས་ཚུལ་འདི་འདྲར་བརྟེན་ཚོགས་པ་འདི་ནས་རེ་འདུན་ཞུ་རྒྱུ་ལ། བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་འདི་བཞིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་ཕྱག་བཞེས་ཀྱིས་ད་ལྟའི་སྐབས་སུ་མི་རིགས་རྩ་མེད་གཏོང་ཐབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་འདི་དག་འཕྲལ་དུ་འགོག་ཐབས་མ་གནང་ཚེ། དོན་དམ་མི་རིགས་རྩ་མེད་ཀྱི་བྱ་བ་གཙང་མ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རྒྱུ་ཡིན་པ་སྟེ་བོད་དང་བོད་མི་མང་གི་སྲོག་རྩ་འདི་ལ་གནས་ཡོད་པས་འཛམ་གླིང་གི་ཚོགས་པ་མཐོ་ཤོས་དེ་བརྒྱུད་ནས་བདེན་པ་ངོ་སྤྲོད་ཀྱིས་སེམས་ཤུགས་ལྡང་ངེས་ཤིག་ངེས་པར་དུ་ཡོད་དགོས་པ་རེད” ཅེས་འཁོད་འདུག

བོད་དུ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་བཏང་ནས་གནས་ཚུལ་འདི་འདྲར་བརྟེན་བོད་མི་བྲོས་བྱོལ་བ་རྣམས་རང་གི་ཕ་ཡུལ་བཞག་སྟེ་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ལ་མུ་མཐུད་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཡོང་མུས་ཀྱིས་ད་བར་ཁྱོན་བསྡོམས་མི་གྲངས་བདུན་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ ༧༥༠༠༠ ཙམ་འབྱོར་ཡོད་པ་རེད། དེ་རིང་འདིར་ལྷན་འཛོམས་གནང་བའི་སྐུ་ཚབ་ཚང་མས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འདི་དག་བཅོས་མ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་གནང་རྒྱུའི་ཐོག་ང་རང་ལ་ཡིད་ཆེས་རྙེད་སོང༌།

སྟབས་ཉེས་པའི་བོད་མི་ཚོས་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་དྲག་གནོན་བར་མ་ཆད་པར་མྱངས་དང་མྱོང་བཞིན་པ་དེར་ང་ཚོར་བློ་འཚབ་ཆེན་པོ་ཡོད། བོད་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་གནས་ཚུལ་ཐབས་སྡུག་ཡོད་པར་ང་ཚོས་སྣང་མེད་མིག་བཙུམས་ཀྱིས་སྡོད་ཕོད་ཀྱི་རེད་དམ། དེ་བཞིན་ས་གནས་གང་འདྲ་ཞིག་ཏུའང་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་བཏང་བའི་རིགས་ལ་འཛམ་གླིང་ནས་དོ་ཁུར་དགོས་པ་དེ་ལས་གཡོལ་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད།

བོད་ལ་རྐྱེན་ངན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཡོད་མུས་འདི་དག་ང་ཚོའི་ཚོགས་པའི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་རྩ་དོན་ལ་གནོད་རྐྱེན་བྱེད་པར་བརྟེན་རང་དབང་ལ་གཅེས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མས་དོ་སྣང་ངེས་པར་དུ་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་རེད། ང་ཚོ་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་དོན་གནད་འདིའི་སྐོར་སླར་ཡང་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ལ་གཏམ་བཤད་བྱེད་པར་བཅའ་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་དབང་ཆ་སྤྲད་ཡོད་པ་མ་ཟད། འོས་འགན་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པར་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

ཚོགས་འདུ་འདིའི་ནང་མི་མང་རྣམས་ཀྱི་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་སྐོར་བཀའ་མོལ་རྒྱ་ཆེར་གནང་ཡོད་པ་དང༌། ཚོགས་དུས་འདིའི་སྐབས་གཞན་འོག་ཏུ་ཚུད་པའི་མི་མང་དང༌། ལུང་པ་ཚང་མར་རང་བཙན་སྤྲོད་རྒྱུ་དང༌། མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཚང་མ་མཚམས་འཇོག་གི་གསལ་བསྒྲགས་ནང་གསལ་དོན་གནད་རྣམས་འཕྲལ་དུ་ལག་ལེན་བྱེད་རྒྱུའི་འབོད་སྐུལ་གྱི་གྲོས་ཆོད་བཞག་པ་དེར་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་ཀྱང་ཞུ་བརྒྱུད་གྲས་སུ་ཞུགས་ཏེ་གྲོས་ཆོད་དེ་དག་ལ་ཆ་འཛིན་བྱུང་བར་བརྟེན། ད་ལྟ་རྒྱལ་ཁབ་བཞིས་ཕུལ་བའི་ཁྱེད་རྣམ་པའི་མདུན་དུ་ཡོད་པའི་བོད་དོན་གྲོས་ཆོད་ཟིན་བྲིས་འདི་ལ་ཚོགས་ཆེན་ནས་ཆ་འཛིན་ཡོང་རྒྱུར་ང་ཚོས་རེ་འདུན་ཞུས་པ་མ་ཟད། བློས་ལིང་བཀལ་ཡང་ཞུས་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནས་གྲོས་ཆོད་འདི་ལ་རྒྱབ་འགལ་གནང་སྟེ་དམིགས་བསལ་གནས་ཚུལ་འདིའི་ཐོག་ནས་རང་གི་ཁས་ལེན་དང་གཏམ་བཤད་ཕྱོགས་འགལ་དུ་མི་འགྲོ་བ་གནང་དགོས།

ཕྱོགས་འགལ་དུ་སོང་བ་ཡིན་ན་ཚང་མར་ཐོབ་ཐང་དགོས་པའི་གསལ་བསྒྲགས་གནང་བ་དེ་བོད་མི་རྣམས་ལ་མ་སྤྲད་པ་དང༌། ཁོང་ཚོའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང་གི་གནས་སྟངས་སྔར་སྲོལ་རང་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་སླར་གསོ་བཅས་ཀྱི་རེ་བ་དང༌། ཡིད་ཆེས་རྩ་བརླག་ཏུ་འགྲོ་རྒྱུ་རེད། སླར་ཡང༌། ངོས་ནས་སྐུ་ཚབ་རྣམ་པ་ཚང་མར་ང་ཚོ་ཚང་མས་གཅེས་འཛིན་བྱེད་པའི་མི་སྤྱོད་བཟང་པོའི་དོན་དུ་རང་ཅག་གི་མདུན་དུ་ཡོད་པའི་གྲོས་ཆོད་ཀྱི་འཆར་ཟིན་ A\L 376 དེ་ལ་རྒྱབ་གཉེར་འོས་བསྡུ་གནང་རོགས་གནང་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཞེས་གསལ།

༨༽ རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ལཱ་པིན་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་བ།

རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ལཱ་པིན་ (Mr. Lapin) ནས་བོད་དོན་ལ་ངོ་རྒོལ་གྱི་གསུང་བཤད་གནང་དོན། ང་ཚོ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་བོད་ཀྱི་དོན་གནད་ཟེར་བ་འདི་དག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་གྲོས་བསྡུར་གནང་རྒྱུར་སྔོན་མ་ལྟར་ངོ་རྒོལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

དོན་གནད་འདི་ནི་དངོས་འབྲེལ་བྱས་ན་རྩ་བ་ནས་མེད་པ་ཞིག་རེད། དཀའ་རྙོག་འདི་དག་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་དབར་གྲང་དམག་དང་ཉེན་ཚབས་ཆེ་བའི་གནས་ཚུལ་རྒྱུན་མཐུད་དུ་གནས་ཐབས་བྱེད་མཁན་རྒྱལ་ཁབ་འགའ་ཞིག་གི་འགོ་འཁྲིད་ཚོགས་པ་ཁག་ནས་བཟོས་པའི་ལས་ཀ་ཞིག་རེད།

༡༩༥༩ ཟླ་ ༣ པའི་ནང་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་བོད་ས་གནས་ལ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་གྱི་དོན་གནད་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ཡོངས་ནས་ཤེས་གསལ་རེད། ད་ཆ་གནས་ཚུལ་འདི་དག་ལ་ཁ་གཡར་ཏེ་བགྲོ་གླེང་ཡོང་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། སྒེར་ལངས་ཟིང་འཁྲུག་བྱུང་བ་དེ་ནི་ས་བདག་སྦར་མོ་གང་གི་ལོག་སྤྱོད་པའི་གཞུང་འཛིན་རང་གནས་དང༌། ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ལ་འཐབ་རྩོད་བྱ་རྒྱུའི་དྲག་པོའི་རྟེན་གཞི་བཟོ་བའི་དོན་དུ་བྱུང་བ་རེད། ཨ་རི་དང་དབྱིན་ཇི་མི་སེར་སྤེལ་སྲོལ་འཛིན་མཁན་གཉིས་ནས་བོད་ལ་ཡུན་རིང་འདོད་ཆེའི་དམིགས་འཛུགས་བྱས་གཤིས་ད་རེས་བོད་ཀྱི་ས་བདག་གྲལ་རིམ་ཁག་ནས་ཁྲིམས་འགལ་ཚབས་ཆེན་གྱི་ངན་བྱུས་བརྩམས་པ་དེ་ནི་མི་སེར་སྤེལ་སྲོལ་འཛིན་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་བརྒྱུད་སྐུལ་ཐོག་ནས་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་རྩོད་བྲལ་ཞིག་རེད།

ཨ་རིས་ ༡༩༤༩ ལོ་ནས་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་མགོ་རྟིང་སློག་པའི་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་དོན་དུ་བོད་ཀྱི་ངོ་ཚབ་དང་ལོག་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་དྲག་པོའི་རོགས་རམ་སྤྲོད་རྒྱུ་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། དེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་ལུང་པ་འདིའི་ནང་དམིགས་བསལ་གྱི་ལས་ཁུངས་ཀྱང་བཙུགས་ཡོད་པ་རེད།

བོད་དུ་མི་མང་གིས་ལོག་སྤྱོད་པ་ཚོར་རྒྱབ་གཉེར་བྱེད་རྒྱུ་ལྟ་བཞག ཁོ་ཚོས་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ལ་རྒྱབ་གཉེར་བྱུང་བས་ཟིང་འཁྲུག་དེ་དག་ཉིན་རེ་ནས་བཟུང་རྩ་མེད་བཏང་བའི་སྐབས་སུ་ཨ་མེ་རི་ཀས་བྲོས་བྱོལ་བ་རྣམས་བེད་སྤྱོད་བྱས་པ་རེད། མཐར་ཟིང་འཁྲུག་དེ་དག་ལ་དོན་འབྲས་སོན་པ་གང་ཡང་བྱུང་མེད་ཅིང༌། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ནས་བོད་ལ་ལས་རྩོལ་མི་མང་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་སྤྱི་ཚོགས་དང་དཔལ་འབྱོར་ལེགས་བཅོས་རྒྱ་ཆེ་བཏང་བའི་ཐོག་ནས་ལམ་གསར་ཞིག་སྒོ་འབྱེད་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

ད་ཆ་ང་ཚོར་བོད་དོན་ཞེས་བརྗོད་པའི་གནད་དོན་སྐོར་ལ་བགྲོ་གླེང་བྱ་དགོས་ཀྱི་རེད་ཅེས་བཤད་ཡོད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ནང་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་ནང་གི་གནད་དོན་ཐད་ལ་ཐེ་བྱུས་མི་ཆོག་རྒྱུ་ཁ་གསལ་བཀོད་ཡོད་པ་ཚང་མས་མཁྱེན་བཞིན་ཡོད་ནའང༌། ང་ཚོར་ཐེ་བྱུས་བྱེད་དགོས་པའི་བཀའ་བཏང་ཡོད།

བོད་ནི་སྔར་བཞིན་རྒྱ་ནག་གི་ཁ་འབྲལ་དུ་མེད་པའི་ཆ་ཤས་སུ་གནས་རྒྱུ་ལས་དེ་སྐོར་སུས་ཀྱང་རྩོད་པ་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད། རྒྱ་ནག་རང་ཁྱིམ་རང་བདག་དང༌། དེའི་བདག་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་དང་ལས་དོན་ལ་སུས་ཀྱང་ཐེ་བྱུས་བྱེད་ཆོག་གི་མ་རེད།

དོན་ངོ་མའི་ཆ་ནས་ཨ་རིས་རྒྱ་ནག་ཕྱོགས་ལ་འཛིན་པའི་ཕར་རྒོལ་གྱི་སྲིད་བྱུས་མཚམས་འཇོག་འདོད་ཡོད་པ་མ་རེད། ཨ་རིའི་འོས་བསྡུའི་ལས་འགུལ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱེད་སྐབས་སྐུ་ཚབ་ཁག་ནས་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་སྲིད་གཞུང་ཐོག་ལ་འཛིན་པའི་སྲིད་བྱུས་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་འདོད་ཡོད་ལུགས་བརྗོད་རུང༌། ཉེ་དུས་རྒྱ་གཞུང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུགས་རྒྱུའི་སྐོར་ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་ནས་གསུང་གླེང་གནང་སྟངས་དེ་ཁ་ཞེ་མི་མཚུངས་པ་ཞིག་རེད། ཨ་རིས་སྔར་རང་གི་རྒྱ་བསྐྱེད་སྲིད་བྱུས་མུ་མཐུད་ལག་བསྟར་གྱིས་མི་མང་གི་བློ་མོས་མེད་པའི་སྲིད་གཞུང་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པ། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ཁ་བྲལ་ཏུ་གཏོང་ཐབས་སོགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་གནས་ཚུལ་གཅིག་གྱུར་ཞིག་མ་བྱུང་བར་བརྟེན། བོད་ཀྱི་དོན་གནད་ཟེར་བར་ད་དུང་ཡང་འཐམས་ནས་བསྡད་དེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་འདི་བཞིན་ཁོ་ཚོའི་ཧ་ལོག་སྲིད་བྱུས་དོན་དུ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

ཨ་རིའི་ཕྱོགས་ནས་བོད་ནང་རང་དབང་ཐོག་ལ་བཙན་གནོན་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་བཏང་བ་སོགས་ཁུངས་མེད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བཤད་ཀྱང༌། དངོས་འབྲེལ་གྱི་གནས་ཚུལ་དེ་ནི་རྒྱ་ནག་ནང་མི་མང་གི་གསར་བརྗེ་དང༌། བོད་ལ་དམངས་གཙོའི་བཅོས་སྒྱུར་ཐོག་ནས་རྒྱལ་རབས་ཐོག་ཏུ་མ་བྱུང་བའི་རང་དབང་ངོ་མ་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་བྱུང་བ་ཐེངས་དང་པོ་དེ་རེད།

འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་ཐོག་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་མཁན་ཡིན་ཚུལ་བྱེད་མི་རྣམས་ནས་ཐབས་ཤེས་ཐུབ་པའི་ས་གནས་ཚང་མར་རང་དབང་ཐོག་ལ་བཙན་གནོན་བྱེད་མཁན་དང༌། ལོག་སྤྱོད་སྲིད་གཞུང་ཁག་ལ་རོགས་རམ་བྱེད་པ་དེར། ང་ཚོར་མཐོང་ཕྱོགས་ངན་པ་ཞིག་ཤུགས་མ་ཐུབ་ཀྱིས་ཡོང་གི་འདུག ཁོ་ཚོས་ཉིན་གཉིས་ཀྱི་སྔོན་དུ་བདེ་འཇགས་ལྷན་ཁང་ནང་སྤུ་ཅོ་སྒལ་གྱིས་རྒྱ་གར་ས་ཆ་གྷོ་ཨ་ (Goa) ལ་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་གྱི་ཐོབ་ཐང་བཟུང་བར་རྒྱབ་གཉེར་དང༌། དེ་བཞིན་ལྷོ་ཝི་ཐི་ནམ་ (Vietnam) གྱི་ལོག་སྤྱོད་སྲིད་གཞུང་ལ་སྲུང་སྐྱོབ། ལོ་མང་རིང་སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་པ་མནར་གཅོད་ལ་དགའ་བ་སིང་མིན་རིའི་ (Syngman Rhee) ལ་རོགས་རམ་ཐོག་ད་ཆ་ལྷོ་ཀོ་རི་ཡའི་དྲག་པོའི་བཙན་གནོན་དབང་འཛིན་བྱེད་པོར་ཡང་རྒྱབ་གཉེར། ཐེ་ཝན་ལ་དབང་སྒྱུར་ཐོག་ནས་ཅང་ཀེ་ཤེག་སྲིད་དོན་གྱི་ཕུང་རོ་གནས་ཐབས་བྱེད་པ། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་གཞུང་གི་མི་རིགས་དབྱེ་འབྱེད་སྲིད་བྱུས་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་བཀའ་དཔྱད་གནང་རྒྱུ་ལམ་དུ་མི་གཏོང་བའི་ཐབས་ཤེས། ནུབ་ཨི་རན་ (West Iran) ལ་ནེ་ཐར་ལན་ཌ་ནས་ཁྲེལ་མེད་ཐོབ་ཐང་རྩོད་པར་རྒྱབ་གཉེར། ཌོ་མིའི་ནི་ཀན་བཙན་དབང་གཞུང་ལ་རྒྱབ་གཉེར་ཆེད་དམག་གྲུ་བཏང་བ་དང༌། ཁྱུ་པར་དྲག་པོའི་སྡིགས་ར་བསྐུལ་བ་བཅས་ཀྱི་ཐོག ད་ཆ་བོད་པའི་ས་བདག་གྲལ་རིམ་དབང་འཛིན་པ་ཚོར་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ལས་ཁུར་ལེན་ཁུལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ཨ་མེ་རི་ཀའི་སྐུ་ཚབ་ཁག་འཕོ་འགྱུར་བཏང་ཡང་སྲིད་བྱུས་ནི་སྔར་བཞིན་གནས་འདུག

འོན་ཀྱང༌། ཁོ་ཚོའི་གྲང་དམག་གི་སྲིད་བྱུས་ལ་རྒྱབ་གཉེར་བྱེད་མཁན་ཇེ་ཉུང་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་རེད། ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་ནས་བོད་དོན་སྐོར་ཁྲིམས་དཔོན་རེ་གཉིས་ཀྱིས་བཟོས་པའི་སྙན་དེབ་ནང་གསལ་གནས་ཚུལ་ཁག་གསུངས་པ་ཙམ་ལས། ཁོ་ཚོའི་གཞུང་གི་གསང་བའི་ལས་ཁུངས་ཀྱི་འགོ་འདོམས་སྐུ་ཞབས་མེ་ཀོ་འོན་ (Mc Cone) ནས་བོད་མིར་བསྙད་འདོགས་ཀྱི་ཡིག་རིགས་རྩོམ་མཁན་འདི་དག་ལ་གླ་ཆ་ཇི་ཙམ་སྤྲད་པ་གསུངས་མ་བྱུང༌།

ཉེ་ཆར་ཨ་མེ་རི་ཀའི་ཚགས་ཤོག་ནང་ཨ་རིའི་གཞུང་གི་གསང་བའི་ལས་ཁུངས་ནས་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་ལ་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་འགྲོ་གྲོན་གཏོང་གི་ཡོད་པ་དང༌། ལས་ཁུངས་འདིའི་འགོ་བྱེད་གསར་པ་སྐུ་ཞབས་མེ་ཀོ་འོན་ནས་ད་བར་ལོ་བཅུའི་རིང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་གསར་པར་ངོ་རྒོལ་གྱི་ཚོགས་འདུ་ཕལ་ཆེ་བའི་འགྲོ་སོང་ཚང་མ་གསང་བའི་ལས་ཁུངས་ནས་གཏོང་གི་ཡོད་པར་ང་རང་ཡང་ཧ་ལས་དགོས་པ་ཞིག་བྱུང་ཞེས་གསུངས་འདུག

ཡང༌། ཨ་རིས་རྒྱ་ནག་ལ་གྲང་དམག་སྲིད་བྱུས་བཟུང་བར་རྒྱབ་གཉེར་བྱེད་མཁན་གཞན་ཞིག་གི་སྐོར་གནས་ལུགས་ཚིག་རེ་ཟུང་ཞུ་འདོད་ཀྱང་ཡོད། དེ་ནི་མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ནས་ཚོགས་ཁང་འདིའི་ནང་ད་བར་ལོ་ངོ་གསུམ་ཙམ་རིང་བོད་དོན་ཐོག་མཁས་པ་ཡིན་ཁུལ་གྱིས་ཨ་རིའི་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཁྲིམས་དོན་ངོ་ཚབ་བྱས་ཏེ། ཨ་མེ་རི་ཀས་རྒྱ་ནག་ལ་བརྙས་འདོགས་དཀྲོགས་གཏམ་བཟོས་རིགས་གསང་བའི་ལས་ཁུངས་ནས་བསྡུ་རུབ་བྱས་པའི་ཡིག་ཆ་རྣམས་བསྐྱར་དུ་བརྗོད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་འབྱུང་ཁུངས་གཅིག་པ་ཡིན་པ་ཁོ་རང་གི་སྔ་ལོའི་ལེགས་སྦྱར་ཡང་བསྐྱར་བརྗོད་པ་སོགས་གང་ལྟར་ཁོ་རང་རང་ཉིད་ཡ་ང་བའི་གནས་སུ་ལྷུང་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་ཐུབ་ན་བཀའ་མོལ་འདི་ཚོར་ངོ་ཚ་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། ཁོང་གི་འཇོན་ཐང་ལ་གཞིགས་ན་འདི་ལས་ལེགས་པའི་ལས་དོན་ཞིག་ཐོབ་རྒྱུར་དཀའ་ཚེགས་ཨེ་ཡོད་བསམ་པ་འདུག

དོན་ཚན་འདི་ཐོག་ཁོང་ནས་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་དང་དེའི་མི་མང་ལ་རང་བཙན་སྤྲོད་རྒྱུའི་དྲིལ་བསྒྲགས་སྐོར་ཡང་བསྐྱར་བཀའ་མོལ་གནང་བ་དེ་ནི་བཙན་དབང་རྒྱལ་ཁབ་དང༌། དེའི་གླ་ཕོགས་ཐོག་གནས་པའི་བྲོས་བྱོལ་བ་རྣམས་དང༌། ལོག་སྤྱོད་པ་བཅས་པའི་ཐོབ་ཐང་རྩོད་ཐབས་རོགས་རམ་བྱེད་པ་འདི་བཞིན་བླུན་པོའི་བསམ་ཚུལ་ཞིག་རེད།

ས་ཆ་འདི་ནི་དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་རྒྱ་ནག་དང་འབྲལ་ཐབས་མེད་པའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ད་ཆའང་འདི་མུར་གནས་རྒྱུ་རེད། དེ་འབྲེལ་དྲིལ་བསྒྲགས་ནང་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་ཐོབ་ཐང་དང༌། མཐུན་སྒྲིལ་ཡོངས་རྫོགས་སམ་ཆ་ཤས་ཙམ་ཞིག་གཏོར་བཤིག་གཏོང་བར་ཡང་ངོ་རྒོལ་བྱེད་རྒྱུ་ཞེས་གསལ་ཡོད་པ་རེད།

བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཟེར་བའི་དོན་ཚན་འདི་ལ་རྒྱབ་གཉེར་གནང་མཁན་ཚོས་མི་མང་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་རྒྱབ་གཉེར་གནང་གི་ཡོད་དམ། ང་ཚོའི་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་རྣམས་ས་བདག་གྲལ་རིམ་པའི་འོག་ཏུ་ཚེ་གཡོག་དང༌། སྔར་ན་མ་སྲིད་པའི་མནར་གཅོད་ཤིན་ཏུ་མྱངས་པ། ས་བདག་གྲལ་རིམ་ནས་ས་ཆ་དང་རྒྱུ་ནོར་ཚང་མ་བདག་འཛིན་བྱས་པ། མི་དཀྱུས་རྣམས་བྲན་གཡོག་ཏུ་གནས་དགོས་པ། སོ་ནམ་པ་རྣམས་ལ་སྲིད་དོན་གྱི་ཐོབ་ཐང་མེད་པར་ཁོ་ཚོ་ས་བདག་གི་སྒེར་བདག་དངོས་པོ་ལྟ་བུ་ཡིན་པ། འབྲོག་པ་རྣམས་ས་བདག་གི་ཁྲལ་འོག་ཏུ་མནན་པ་སོགས་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་འདི་དག་མ་རྟོགས་པ་སུ་ཡོད་དམ། ད་ཆ་མི་མང་འདི་དག་ལ་དགོས་པའི་དོན་གནད་གང་ཡིན་ནམ། ཁོང་ཚོ་ལུགས་སྲོལ་རྙིང་པར་རང་ལོག་ཏུ་འགྲོ་དགོས་སམ། ཡར་རྒྱས་དང་རང་དབང་གི་ཐོག་ཏུ་འདོད་མོས་ཆེན་པོ་ཡོད་མཁན་རྣམས་ནས་འདི་དོན་རང་བརྗོད་ཀྱི་འདུག

ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་ནས་བོད་མི་མང་གི་འཚོ་བ་དེ་སྔར་སྲོལ་ལྟར་ས་བདག་གི་འགྲོ་ལུགས་དེ་རང་རན་ཤོས་སུ་ཡོད་པ་ཁུངས་སྐྱེལ་གནང་ཐབས་བྱེད་པ་དེ་ནི། དཔེར་ན། ཨ་མེ་རི་ཀར་མི་ནག་པོའི་རིགས་ལ་མི་རིགས་དབྱེ་འབྱེད་བྱེད་པ་དེ་ནི་མི་ནག་པོ་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བ་དང་འཚམས་ཤིང༌། ཡུལ་གྱི་གོམས་པའི་གཤིས་ལུགས་དང་མཐུན་པ་ཡིན་ལུགས་བཤད་པ་དང་འདྲ།

སྐུ་ཞབས་རྣམ་པ། བོད་ཀྱི་ས་བདག་དང༌། བྲན་གཡོག་བདག་འཛིན་གྱི་ལམ་ལུགས་དེ་ནམ་ཡང་ཕྱིར་ལོག་ཡོང་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད། ལུགས་སྲོལ་འདི་དག་གཏན་དུ་ནས་རྩ་མེད་བཟོས་ཟིན་པ་རེད། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ལ་གཡོ་བྱུས་དང་དཀྲོག་གཏམ་བཟོས་པས་འདས་ཟིན་པ་རྣམས་བསྐྱར་ལོག་ཡོང་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད། བོད་ལ་འཚོ་བ་གསར་པ་ཞིག་གི་སྐྱ་རེངས་ཤར་ཏེ་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ནས་བོད་མི་ལས་རྩོལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་དོན་དུ་དཔལ་འབྱོར་དང༌། སྤྱི་ཚོགས་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་འཆར་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བཀོད་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ནང་བོད་དུ་སོ་ནམ་པ་རྣམས་རང་ས་རང་བདག་གི་གནས་ཚུལ་ཐེངས་དང་པོ་བྱུང་བ་དང༌། ཁོ་རང་ཚོས་ངལ་རྩོལ་བྱས་པའི་གྲུབ་འབྲས་རྣམས་རང་ཉིད་ནས་ལོངས་སུ་སྤྱོད་རྒྱུའི་ཐོབ་ཐང་བྱུང་བ་རེད། ད་ཆ་ཁོ་ཚོར་ཆབ་འབངས་དང༌། དེ་བཞིན་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཁག་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་རྒྱུའི་ཐོབ་ཐང་རག་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ཚོ་ནི་སྲིད་གཞུང་རྙིང་པའི་སྐབས་ཁོ་ཚོའི་རྨི་ལམ་དུའང་བསྟན་ཡོད་ཀྱི་མ་རེད། གཞུང་ནས་རྒྱུན་རིང་གནས་པའི་ཞིང་འབྲོག་གཉིས་ཀྱི་བུ་ལོན་སྤྲོད་འཇལ་རྩིས་རྙོག་རྣམས་གཙང་སེལ་བཟོས་ཤིང༌། དཔལ་འབྱོར་དང༌། རིག་གཞུང་ཡར་རྒྱས་ཆེད་དུ་བསམ་བརྗོད་ལས་འདས་པའི་རོགས་རམ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། སོ་ནམ་གྱི་ཐོན་ཚད་རྟག་ཏུ་ཇེ་འཕར་དུ་འགྲོ་བ་དང༌། སོ་ནམ་ཞིང་ལས་བྱེད་བཞིན་པའི་ས་ཆའི་རྒྱ་ཁྱོན་རྒྱ་ཆེར་འགྲོ་མུས་དང་སོ་ནམ་ཡོ་བྱད་གསར་འདོན་བྱེད་མུས་རེད།

དཔེར་ན། གློག་ཤུགས་ཐོན་ཚད་ ༡༩༥༩ ལོ་ལས་ལྡབ་ཕྱེད་དང་བཞི་བར་འཕར་ཡོད་པ་དང༌། ༡༩༦༠ ཟླ་ ༤ པའི་ནང་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གྲ་སྒྲིག་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་འཛུགས་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་སྐབས་པཎ་ཆེན་བླ་མས་གསུངས་གསལ། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་བྱེད་སློབ་སྦྱོང་གི་གྲུབ་འབྲས་ཡར་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་དང༌། ཟིང་འཁྲུག་རྩ་མེད་བཏང་སྟེ་ལོ་གཅིག་ལས་མ་སོང་བའི་རྗེས་སུ་བོད་ས་གནས་ཀྱི་ལས་ཁུངས་དང༌། གཞན་ཡང་ལས་ཁུངས་ཆེ་ཁག་གི་ལས་བྱེད་པ་བཞི་སྟོང་ལྷག་ཙམ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ཡོད་པ་རེད། ཟིང་འཁྲུག་རྩ་མེད་བཏང་རྗེས་ས་བདག་ལོག་སྤྱོད་ཁག་ནས་བཀག་འདོམས་བྱས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཤེས་ཡོན། སློབ་གསོ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུར་གང་ཅིའི་མཐུན་རྐྱེན་སྒྲུབ་ཡོད་པ་དང༌། མི་མང་གི་འཕྲོད་བསྟེན་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུར་ལྟ་རྟོག་རྒྱ་ཆེ་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

༡༩༥༡ ལོའི་བར་བོད་ལ་སྨན་ཁང་དང་སྨན་པ་གཅིག་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་རེད། ད་ཆ་སྨན་ཁང་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུ་ཡོད་པའི་ནང་བོད་མི་རྣམས་རིན་མེད་ཀྱི་སྨན་བཅོས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། བོད་ལ་ཆོས་དད་རང་མོས་མེད་ལུགས་ཀྱི་དམའ་འབེབས་གཏོང་བ་དེ་ནི་ཨ་མེ་རི་ཀས་རྫུན་གཏམ་བཟོས་པ་ཞིག་ལས་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་དང་འདྲ་བའི་ས་གནས་ཚང་མར་རྩ་ཁྲིམས་ནང་གསལ་ཆོས་དད་རང་མོས་གཙང་མ་ཡོད་པ་ཡིན་པས་དཀྲོག་གཏམ་དེ་དག་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

ལྷག་པར་དུ་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་ཁག་ནས་ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་སློབ་གསོ་ཡར་རྒྱས་དང་ཆོས་ལུགས་སློབ་སྟོན་པ་དང༌། དགོན་པ་ཁག་བཅས་པར་དངོས་པོའི་རོགས་རམ་བྱེད་བཞིན་པ་རེད། སྐུ་ཚབ་འགའ་ཤས་ནས་འདི་སྐོར་དཀྲོགས་གཏམ་སྐྱོན་འཛུགས་བྱས་པ་དེ་ལ་ལན་འདེབས་ལེགས་ཤོས་ཤིག་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ནས་རྒྱག་ཐུབ་རྒྱུ་ཡིན་རུང༌། ཨེ་ཕྷ་རོ་ཨེ་ཤན་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཆེ་བ་དང༌། སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཡོངས་རྫོགས། ཡོ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་བཅས་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་སླར་གསོ་དགོས་རྒྱུའི་དགོས་འདུན་བཏོན་ཡོད་ནའང༌། ད་དུང་ཡང་ཆ་ཤས་ལེན་རྒྱུར་དོན་འབྲས་སོན་པ་བྱུང་མེད།

མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང་རོགས་པ་འགའ་ཤས་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གྲོས་ཆོད་ཕུལ་བ་དེར་རྩ་གནད་ཀྱི་དོན་དག་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང༌། ཨ་རིའི་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ནས་ཚོགས་འདུ་འདིའི་སྐབས་སུ་ཁོ་ཚོའི་ཧ་ལོག་སྲིད་བྱུས་ལ་གྲུབ་འབྲས་ཕྲན་བུ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་ཁོ་ནའི་དོན་དུ་འབད་རྩོལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ཁོ་ཚོའི་གྲུབ་འབྲས་དེ་ནི་ཡ་ང་བ་ཞིག་བྱུང་བར་བརྟེན་ཚོགས་འདུ་མཐའ་མའི་ཉི་མ་ཁ་ཤས་ཡོད་པ་དེའི་ཐོག་ནས་གྲུབ་འབྲས་ཅུང་ཟད་ཅིག་ཐོབ་ཐབས་བྱས་གཤིས་ང་ཚོ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་ནས་ཚོགས་འདུ་ཐོག་མ་འགོ་ཚུགས་པ་ནས་བཟུང་ཁུངས་མེད་བོད་ཀྱི་དོན་གནད་ཟེར་བ་འདི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་ཞོར་དྲུད་བྱེད་པར་ངོ་རྒོལ་དང༌། དེ་དག་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་ནང་གི་ལས་དོན་ལ་ཐེ་བྱུས་བྱེད་པ་ཡིན་པས་དུས་རྟག་ཏུ་ནས་མཚམས་འཇོག་དགོས་རྒྱུ་ཞེས་ཞུས་ཡོད་སྟབས། བོད་དོན་ཟེར་བ་འདི་སྐོར་གྲོས་ཆོད་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད་རུང་དེ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ་དང་ཨལ་སྦ་ནི་ཡ། ཧང་གྷ་རི་ཡ་བཅས་དམར་པོའི་སྲིད་ལུགས་འཛིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་ནས་ཀྱང་བརྗོད་ཕྱོགས་འདྲ་མིན་ཙམ་ལས་རྩ་བའི་བརྗོད་དོན་གོང་དང་འདྲ་བ་ཤ་སྟག་རེད། ཅེས་གསུངས།

༩༽ དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཁོ་རོ་ཝེ་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་བ།

དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཁོ་རོ་ཝེ་ (Crowe) ནས་བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་གཉེར་གྱི་གསུང་བཤད་གནང་དོན་ལ། ངོས་ནས་འོས་བསྡུའི་སྐོར་བཀའ་མོལ་ཞུ་རྒྱུར། བོད་ལ་ད་བར་བྱུང་ཟིན་པ་དང་ད་ལྟའང་ཡོད་མུས་བཅས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་བློ་ཕམ་དང་སེམས་སྡུག་ཤུགས་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ད་རེས་ཚོགས་འདུ་འདིའི་སྐབས་ང་ཚོ་དང་ང་ཚོ་འདྲ་བའི་བློ་ཕམ་གནང་མཁན་བཅས་པར་བོད་མི་རྣམས་ལ་དཀའ་སྡུག་ཡོད་པར་སེམས་གསོ་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཡུད་ཙམ་ཐོབ་པ་འདི་ནི་དགའ་བའི་རང་བཞིན་དང་དོན་གནད་འདི་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་ ༡༤ ཐོག་གྲོས་བསྡུར་གནང་རྗེས་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྙན་ཐོ་ལ་བལྟ་ཞིབ་བྱ་རྒྱུ་བྱུང༌།

ཚོགས་འདུ་འདིར་བཞུགས་པའི་སྐུ་ཚབ་མང་ཆེ་བའི་ཚོགས་པ་དེ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་མང་ནས་འཛོམས་པའི་ཁྲིམས་དཔོན་དང༌། དམིགས་བསལ་ཤེས་ཡོན་ཅན། ཁྲིམས་ལུགས་མཁས་པ་བཅས་གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་རང་དབང་ཅན་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་ལ་ཆ་འཇོག་གནང་གི་ཡོད་པར་བསམ་གྱི་འདུག ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྙན་ཐོ་དེའི་ནང་བོད་ཐོག་བཟུང་བའི་རྒྱ་མིའི་སྲིད་བྱུས་དེས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀའི་རང་འདོད་དབང་ཆར་ཤེས་བཞིན་བཙན་གནོན་བྱེད་པ་ནི་འཇིགས་དངངས་སྐྱེ་བའི་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་རྩོད་མེད་ཅིག་ཡིན་པ་གསལ་འདུག དེར་བརྟེན་འགྲོ་བ་མིའི་དཀའ་སྡུག་དེ་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེར་ཁྱབ་གདལ་དུ་སོང་ཡོད་པ་རེད།

གྲོས་བསྡུར་འདིའི་སྐབས་སུ་བོད་མི་རྣམས་ལ་དངངས་སྐྲག་དང་ལྡན་པའི་དཀའ་སྡུག་བྱུང་བའི་སྐོར་སྔོན་དུ་བཀའ་མོལ་གནང་མཁན་རྣམས་ནས་གནས་ལུགས་གསུངས་པ་དང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ནས་ཚང་མས་རྟོགས་ཞིབ་གནང་རྒྱུའི་ཆེད་དུ་གནས་ཚུལ་ཟུར་འདོན་ཞུས་ཡོད་པ་བཅས་ཀྱིས་འདིར་དམིགས་བསལ་དཔེ་མཚོན་གནས་ལུགས་ཟུར་དུ་ཞུ་དགོས་མི་འདུག

ངས་ཞུ་རྒྱུར་བོད་དུ་རྒྱ་མིའི་སྲིད་བྱུས་དེ་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་ཉེས་སྐྱོན་ཤུགས་ཆེ་བཙུགས་ཀྱང་ད་དུང་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་བྲལ་ཞིང༌། འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་བཙན་ཤུགས་ཀྱི་ཐབས་བྱུས་ཤིག་ལག་ལེན་བསྟར་བས་མ་ཚད། ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྙན་ཐོ་ནང་བོད་དུ་རྒྱ་གཞུང་གི་བྱ་སྤྱོད་དེ་ནི་ཤེས་བཞིན་བོད་ཀྱི་རང་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་དེ་དག་གཏན་ནས་མེད་པ་བཟོ་རྒྱུའི་ཐབས་ཤེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་གསལ་འདུག

སྔར་དབྱིན་གཞུང་ནས་བོད་ལ་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་གི་ཐོབ་ཐང་རང་གནས་ཡོང་ཐབས་ཆ་རྐྱེན་ཁོ་ནའི་འོག་རྒྱ་མིར་བོད་ནང་སུ་ཛ་རན་ཀྲི་ཞེས་མིང་ཙམ་གྱི་ཁོངས་གཏོགས་སུ་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

འོན་ཀྱང༌། ངས་གོང་ཞུས་ཧ་ལས་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་རྒྱ་གཞུང་ནས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་མིང་བཏགས་ཏེ་བོད་ནང་རང་སྣང་གང་དྲན་གྱི་བཙན་གནོན་བྱེད་པ་དང༌། འཛམ་གླིང་ནས་ཉེས་སྐྱོན་བཙུགས་པར་ཡང་དོ་སྣང་བྱེད་མི་དགོས་པའི་སུ་ཛ་རན་ཀྲིའི་ཐོབ་ཐང་འདི་འདྲར་ང་ཚོས་མོས་མཐུན་བྱ་ཐབས་མི་འདུག གྲོས་ཆོད་ A/L 376 གི་གླེང་གཞིའི་ནང་གསལ་གནས་ཚུལ་རྣམས་རྒྱ་གཞུང་གི་སྲིད་བྱུས་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བར་ང་ཚོས་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

གནད་དོན་འདིའི་སྟབས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་ཚུལ་ཉེན་ཚབས་ཇེ་ཆེར་བཏང་བ་དང༌། ལྷག་པར་མི་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་བྱེད་སྟངས་ལ་བློ་ཕམ་ཤུགས་ཆེ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་དང་བཅས་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་གྲོས་ཆོད་ A/L 376 འདི་ལ་འོས་བསྡུ་རྒྱབ་གཉེར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཞེས་གསུངས།

༡༠༽ ཕྷ་རན་སིའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་བྷེ་རར་ཌི་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་བ།

ཕྷ་རན་སིའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་བྷེ་རར་ཌི་ (Berard) ནས་བོད་དོན་འོས་བསྡུའི་སྐོར་གསུང་བཤད་བསྡུས་ཙམ་ཞིག་གནང་གསལ། ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་མ་ལ་ཤེ་ཡ་དང༌། ཨར་ལན་ཌ། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར། ཐའེ་ལན་ཌ་བཅས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ནས་གྲོས་ཆོད་ A/L 376 ཞུ་བརྒྱུད་མཛད་པ་དང༌། ཞུ་བརྒྱུད་གནང་དགོས་དོན་དགོངས་བཞེས་བཅས་ལ་བསྔགས་བརྗོད་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། དགོངས་བཞེས་མཛད་ཕྱོགས་འདི་དག་ལ་ཁོང་རྣམ་པ་དང་འདྲ་བར་གསུང་བཤད་གནང་མཁན་གཞན་ཁག་རྣམས་ནས་ཀྱང་མཁས་སྤྱོད་ལྡན་པའི་འགྲེལ་བཤད་གནང་ཡོད་པའི་ཐོག ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་གདུང་སེམས་མཉམ་བསྐྱེད་ཤུགས་ཆེའི་སྒོ་ནས་རྒྱབ་གཉེར་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། བོད་མི་རྣམས་ལ་དཀའ་སྡུག་ཚད་མེད་མྱངས་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་བའི་སྟབས་ཀྱིས་ངའི་ལུང་པའི་ནང་དུ་བྱ་ངན་ཐ་ཤལ་འདི་ལྟ་བུ་ལག་བསྟར་བྱས་པར་སེམས་ཚོར་ཧ་ཅང་དྲག་པོ་ཞིག་བྱུང་དང་ཡོང་མུས་ཡིན།

བོད་ལ་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། ཆོས་དད་བཙན་འགོག་བྱས་རིགས་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ནང་ཇི་ལྟར་འཁོད་པ་ལྟར་ཕྷ་རན་སིའི་མི་མང་གིས་ཀྱང་ཉེས་འཛུགས་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། གནས་ཚུལ་ཐབས་སྡུག་དང་འཕྲད་པའི་ལུང་པ་འདིའི་མི་མང་ཚོའི་རང་གི་ཆོས་དང༌། བསམ་བློ། རྣམ་དཔྱོད། རང་དབང་བཅས་མེད་པར་བཟོ་བཞིན་པ་དེར་ང་ཚོའི་ཚོགས་ཆེན་འདི་ནས་ངོས་འཛིན་གནང་ཟིན་པ་རེད།

ཕྷ་རན་སིའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་ཚོགས་འདུ་སྔོན་མ་ཁག་ལ་གནས་ལུགས་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང་བ་ལྟར་ང་ཚོ་རང་གི་རྩ་བའི་གནད་དོན་ལ་བསྟུན་དགོས་པར་བརྟེན་གྲོས་ཆོད་འདིའི་དོན་ཚན་རེ་གཉིས་ཐད་བཅའ་ཁྲིམས་ནང་གསལ་ཁྲིམས་ལུགས་ཐོག་ནས་ཐེ་ཚོམ་སེལ་ཐུབ་པའི་གཞི་རྩ་ལྡང་ངེས་མེད་པ་དང་བཅས་ང་ཚོས་བློ་ཕམ་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོའི་ངང་ནས་གྲོས་འཆར་འདིར་རྒྱབ་གཉེར་ཞུ་བདེ་བྲལ་ཏེ་ད་ཆ་བར་གནས་སུ་སྡོད་རྒྱུ་ཡིན།

ཆོལ་གསུམ་རེ་བའི་མིག་ཟུང་གིས།།

ཅེར་བའི་རྒྱལ་ཚོགས་ཁྲིམས་སྲོལ་དག།

དངུལ་དཀར་ཕྱིས་པའི་མེ་ལོང་བཞིན།།

བོད་འབངས་སྐྱོབ་པའི་གཉེན་དུ་བཀུར།།

དེ་བས་གངས་ལྗོངས་གྲོས་ལ་དབང་བ་རྣམས།།

མགོན་གང་ཞབས་སེན་ནོར་བུ་ཉེར་བསྟེན་ཏེ།།

བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་མཛད་རྒྱུའི་གཏམ་གྱི་ཕྲེང༌།།

བསྟར་པས་ཟབ་གསུང་བདུད་རྩི་འཐོར་བར་མཛད།།

ཡིད་འོང་ཐུན་མཚམས་མཚམས་སྤྲིན་གསར་པར་ལི་ཁྲི་ཞུན་མའི་མཛེས་པ་རབ་ཆགས་ཐུབ་བསྟན་བསྟན་འཛིན་བྱེ་བའི་མགོན།། མགོན་གང་བསོད་ནམས་ནམ་མཁས་བཟུང་བའི་ཀུན་ཁྱབ་རྒྱུ་སྐར་མེ་ཏོག་གིས་ནི་མཁའ་མཉམ་མཉམ་པ་མེད་པའི་ནོར།། ནོར་འཛིན་དཔྱིད་དཔལ་དཔལ་གྱི་ལང་ཚོ་ཉེ་བར་བསུ་བའི་ཞི་བདེའི་རྒྱ་མཚོའི་རླབས་འཕྲེང་ཕྲེང་བར་བསྟར་པའི་རྒྱན།། རྒྱན་དུ་ཡོངས་སྤྲས་སྤྲོས་བྲལ་ཐུགས་ཀློང་རྟེན་འབྲེལ་མི་བསླུའི་བྱིན་རླབས་སྩལ་བས་རྣམ་རྒྱལ་རྒྱལ་བའི་ཚོགས་ཀྱང་མྱོས།།

དེ་ཚེ་རྒྱལ་ཚོགས་ནམ་མཁའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཡོངས་སྒེག་སྒེག་ལྡན་གྲོས་གཞིའི་ཟླ་ཟེར་གསུང་གླེང་རྒྱུ་སྐར་བྱེ་བ་བརྒྱའི།། ཟོལ་མེད་བདེན་དོན་འཛུམ་པའི་རླབས་ཀྱིས་ཉེར་སྒེག་སྒེག་པའི་མང་གཙོའི་ལམ་བུར་མཉེས་གཤིན་འོ་མཚོ་འཕྱུར་པའི་རླབས།། རྩེན་པའི་དཔྱོད་ལྡན་འཐུས་མིའི་གཏམ་གྱིས་རབ་སྒེག་སྒེག་འཕྱོར་གངས་རིའི་བྱུང་བ་འཛམ་གླིང་མིག་ཀོང་གཡོ་བའི་ཚལ།། བཀྲམས་པའི་གནས་ལུགས་ཨུཏྤལ་གསར་པའི་མཛེས་སྒེག་སྒེག་ཉམས་ལྷོ་རླུང་དང་འགྲོགས་སྲིད་གསུམ་ཡིད་ཀྱི་བདེ་བ་གསོ།།

ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་སྐྱབས་སུ་འཆའ་བ་རྒྱལ་ཚོགས་རྒྱས་འཛོམས་འདུ་རའི་སྟེང༌།། མ་ལ་ཡ་སོགས་བདེན་སྟོབས་གོ་ཆ་སྙིང་ལ་བསྒོས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དག། ཆོལ་གསུམ་སྡུག་གི་རི་མོ་རེ་རེ་གཏམ་བརྗོད་གཡུ་ཡི་མེ་ལོང་དུ།། དྲངས་པའི་ཟོལ་མེད་སྲོང་བའི་གཟུགས་བརྙན་གསེར་གྱིས་བྲིས་པའི་གླེགས་བམ་བཞིན།།

35 དོན་ཚན་འདི་དག ༡༩༦༠ ནང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ནས་འདོན་གནང་མཛད་པའི’བོད་དང་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ’ ‘Tibet and The Chinese People’s Republic’ཅེས་པའི་སྙན་དེབ་ཀྱི་ཤོག་གྲངས་ ༤ ནས་ ༥ བར་གསལ།

ས་བཅད་དྲུག་པ།

༡༩༦༥ ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་མཐའ་མ་གནང་སྐབས་སྐུ་ཚབ་ཁག་ནས་གསུང་བཤད་གནང་བ།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༤ ནང་ཕྷི་ལི་པིན་དང༌། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར། ནི་གྷ་ར་གུ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་ཐུན་མོང་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་བོད་དོན་ཞུ་གཏུག་སྙན་སེང་མཛད་ཀྱང་སྐབས་དེར་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེའི་དངུལ་འབབ་བསྡུ་ཕྱོགས་སྐོར་མཛད་རྙོག་ཕྲན་བུ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་དོན་བཀའ་གྲོས་གནང་རྒྱུ་ཕྱི་འགྱངས་བྱས་ཡོད།

འོན་ཀྱང༌། ལོ་དེའི་ལོ་མཇུག་ཏུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་བའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་དྲི་ཞིབ་བྱས་པའི་བོད་ནང་གི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་དཀའ་ངལ་དང་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བའི་མིའི་ཐོབ་ཐང་སོགས་ད་དུང་ཞི་འཇགས་བྱུང་མེད་པའི་གནས་ལུགས་ཚིག་ཐོ་ཞིག་འགྲེམས་སྤེལ་གནང་བ་དང༌།

༡༩༦༥ ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༨ པའི་ནང་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་དང༌། ཨར་ལན་ཌ། མ་ལ་ཤེ་ཡ། མལ་ཀྲ། ནི་ཁ་ར་ཀོ་ཝ། ཕྷི་ལི་པིན། ཐའེ་ལན་ཌ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གྲོས་ཆོད་ཟིན་བྲིས་ཤིག་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་འབུལ་གནང་མཛད་པ་མ་ཟད། ལྷག་དོན་སྔ་ལོ་ ༡༩༥༩ དང༌། ༡༩༦༡ གི་གྲོས་ཆོད་ཀྱི་ནང་དོན་ཁག་ལག་བསྟར་དགོས་པའི་རེ་སྐུལ་བསྐྱར་མ་གནང་ཡོད་པར་བརྟེན། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་དེའི་རྒྱབ་བསྣོན་ལྟ་བུར་བོད་དོན་ཞུ་གཏུག་སྙན་ཞུ་ཞིག་སླར་ཡང་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་དྲུང་ཆེ་ཨུ་ཐན་ (U Thant) ལ་འབུལ་གནང་མཛད་ཡོད། སྙན་ཞུ་ཆ་ཚང་གཤམ་དུ་ཆེད་འགོད་ཞུ་རྒྱུར།

༄།། མི་རྗེ་མཆོག་ལ།

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་དང༌། ནི་ཁ་ར་ཀོ་ཝ། ཕྷི་ལི་པིན་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་གྱིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་གྲོས་འགོ་བཏོན་པའི་སྐོར་སྔ་ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཕུལ་བའི་ངོས་ཀྱི་ཞུ་སྙན་དེར་དྲན་གསོ་གནང་སྐྱོང་ཡོང་བ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། སྐབས་དེར་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་ཕྱིར་འགྱངས་གནང་རྐྱེན་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཚོགས་ལྷན་རྒྱས་ཐོག་སླེབས་མ་ཐུབ་པ་རེད།

དུས་དེ་ནས་བཟུང་བོད་ནང་གི་གནས་ཚུལ་ཉིན་རེ་བཞིན་ཇེ་ཞན་ཇེ་སྡུག་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་པ་མ་ཟད། གཞིས་ལུས་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་རྣམས་དཀའ་སྡུག་ཚད་མེད་མྱོང་བཞིན་པར་ངོས་རང་བློ་འཚབ་ཆེན་པོ་ཡོད། ལྷག་དོན་ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་སུ་བོད་ནང་བཟའ་བཅའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་མུས་དང༌། དེ་ཡང་ལུང་པ་རེ་གཉིས་ཙམ་མིན་པར་བོད་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་རྒྱ་དམར་གྱིས་བཟའ་བཅའི་རིགས་བཀག་འགོག་བྱེད་པའི་དཀའ་ངལ་གཅིག་མཚུངས་སུ་ཡོད་མུས་ཡིན་པས་གནས་སྟངས་འདི་ཧ་ཅང་ཉེན་འཚབ་ཅན་དུ་གྱུར་ཡོད་པ་དང༌། བཟའ་བཏུང་མཁོ་སྤྲོད་ཀྱི་དབང་ཆ་ཡོད་ཚད་རྒྱ་དམར་གྱི་སྟངས་འཛིན་འོག་ཡོད་མུས་རེད།

ད་ཆ་བཟའ་བཏུང་ལྡང་ངེས་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་དབང་གིས་མཐའ་མཚམས་ཁག་ཏུ་དམ་བསྒྲགས་ཡོད་མུས་ལ་མ་ལྟོས་པར་བོད་ནས་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཡོང་མཁན་གྱི་གྲངས་འབོར་སྔར་ལས་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་རེད། མི་རྗེ་མཆོག་གིས་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་ནས་གནས་ཚུལ་རྣམས་མཁྱེན་རྟོགས་བྱུང་ཡོད་ཤག་ལྟར་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཡོང་མ་ཐུབ་པའི་གཞིས་ལུས་བོད་མི་རྣམས་རང་གི་སྲོག་ཉེན་ལ་མ་འཛེམས་པར་སྙིང་སྟོབས་ཆེན་པོས་རྒྱའི་དབང་འཛིན་པར་ངོ་རྒོལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

ཉེ་བའི་ཆར་ཧ་ཅང་འཇིགས་སྣང་ཆེ་བའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ནི་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་ཕྱྭར་ཉེན་ཚབས་ཆེན་པོ་འཕྲད་ཡོད་པའི་གནས་སྟངས་སྐོར་ཡིན། གསར་འགྱུར་ཐོན་ཁུངས་ལྟར་ན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༤ ཕྱི་ཟླ་ ༡༢ ནང་ཀུན་གཟིགས་མཆོག་གིས་རྒྱ་ནག་དམར་པོས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང༌། མི་རིགས་དང་བཅས་པ་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུའི་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་བྱས་པར་མོས་མཐུན་དང་མཉམ་སྦྲེལ་མ་གནང་བར་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་རྒྱ་གཞུང་ལ་དངོས་སུ་དགག་བྱ་མཛད་ཡོད། གནད་དོན་དེའི་རྐྱེན་པས་རྒྱ་གཞུང་གིས་ཀུན་གཟིགས་རིན་པོ་ཆེར་དོན་མེད་ཉེས་རྡུང་ཚད་མེད་བཏང་སྟེ་བཙོན་འཇུག་བྱས་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་མཁན་བྱུང་བ་དང༌། ཁོང་མི་དམངས་ཆབ་སྲིད་གྲོས་ཚོགས་ཁང་ཟེར་བའི་ནང་མུ་མཐུད་བཀག་ཉར་བྱས་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་རུང༌། དོན་དུ་ལྷན་ཁང་དེར་གནད་དོན་གང་ལའང་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པའི་ནུས་པ་མེད་སྟབས། ངོས་རང་ལ་ཀུན་གཟིགས་མཆོག་གི་སྐུ་ཕྱྭར་ཉེན་ཁ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་འཕྲད་ཀྱི་མེད་དམ་སྙམ་པའི་སེམས་འཚབ་ཅིག་ཡོང་གི་འདུག

ཉེ་བའི་ཆར་པེ་ཅིན་གྱིས་བོད་དེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༥ ཕྱི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡ ཉིན་རང་སྐྱོང་གི་དབང་ཆ་ཆ་ཚང་ཐོབ་ཡོད་སྐོར་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱས་པ་དེས་མི་མང་པོར་མགོ་སྐོར་ཐེབས་སྲིད་པ་ཞིག་རེད། གལ་ཏེ་བོད་མི་རྣམས་ལ་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་བདག་དབང་ཚད་ལྡན་ཞིག་མ་སྤྲད་པ་དེ་སྲིད་དུ་”རང་སྐྱོང”ཞེས་པ་གོ་དོན་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཏུ་མངོན། རྒྱ་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་ཐེ་བྱུས་བྱེད་རྒྱུ་མཚམས་འཇོག་མ་བྱས་བར་དུ་རང་བཙན་གཙང་མ་ཞིག་ཐོབ་ཀྱང་ཕན་ཐོགས་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོང་བར་དཀའ།

དེར་བརྟེན། ངོས་ནས་ཉེ་ཆར་བོད་རང་སྐྱོང་ཟེར་བའི་གནས་ཚུལ་དེ་ནི་རྒྱ་ནག་དམར་པོས་རང་གི་བྱས་ཉེས་འགེབས་སྲུང་བྱེད་རྒྱུ་དང་བོད་མིའི་ཐོག་དྲག་གནོན་ཤུགས་ཆེ་གཏོང་རྒྱུ་ཙམ་ལས་བོད་མི་རིགས་ལ་ཁེ་ཕན་གང་ཡང་མེད་པ་ཚོར་གྱི་འདུག

གལ་ཏེ་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་བཙན་བཟུང་བྱེད་བཞིན་པ་དེར་བརྡ་ལན་ཞིག་མ་སྤྲད་པར་མུ་མཐུད་བྱེད་དུ་བཅུག་ཚེ་བོད་མི་རིགས་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུ་ཙམ་མ་ཟད། ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཞི་བདེ་ལའང་རྒྱ་གཞུང་གིས་འཇིགས་སྣང་བསྐུལ་རྒྱུར་བློ་སྤོབས་རྙེད་སྲིད་པ་རེད།

གནས་སྟངས་འདི་ཚོའི་རྐྱེན་པས་འབྱུང་འགྱུར་ཚོགས་ལ་ཉེ་བའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ནང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་བཅོས་མིན་སྙིང་རྗེ་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་ཆེད་ངོས་ནས་མི་རྗེ་མཆོག་དང་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་རྣམས་ཀྱི་སྙན་ལམ་དུ་ཞུ་སྙན་འདི་འབུལ་གྱི་ཡོད།

ད་ལྟའི་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཤིན་ཏུ་ཛ་དྲག་ཅན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པར་བརྟེན། ངོས་ནས་ཞུ་སྙན་འདི་སྐུ་ཉིད་ལ་དངོས་སུ་མ་ཕུལ་མཐུ་མེད་ཆགས་ཤིང༌། སྐུ་ཉིད་ཀྱི་རྩ་ཆེ་བའི་དུས་ཚོད་ཆུད་ཟོས་སུ་བཏང་བར་ཐུགས་དགོངས་དྭངས་པའི་རེ་བ་དང༌། ལྷག་དོན། ཞུ་སྙན་འདི་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་རྣམས་ལ་འགྲེམས་སྤེལ་གནང་བའི་རེ་སྐུལ་གསོལ་འདེབས་ཀྱང་ཞུ་འཐུས་ཆོག་པ་མཁྱེན། གུས་འདུད་དང་འཚམས་འདྲི་བཅས། པན་འཇབ་དྷ་རམ་ས་ལ་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༥ ཕྱི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༣ ལ།36

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༥ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༧ ཉིན་རྒྱ་གར་སྲིད་བློན་ལལ་བྷ་དུར་ཤསྟྲི་མཆོག་གིས་ཀང་རེ་སིའི་ཚོགས་ཆེན་ཞིག་ནང་”འདི་ལོ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་ཀྱི་བདེན་དོན་སྐོར་གླེང་མོལ་ག་དུས་བྱུང་ན་ཡང་ང་ཚོ་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་གཙང་མ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་” ཞེས་གསུངས་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་རླུང་འཕྲིན་ནང་ཐོན་པར། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་རྒྱ་གར་ལྷ་ཕྱོགས་བྷེང་ལོར་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་གསར་ཤོག་འགོད་མིར་གསུངས་དོན། “ཉེ་ཆར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྐོར་རྒྱབ་སྐྱོར་གཙང་མ་གནང་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་དེར་ང་རང་བློ་འདོད་ཁེངས་པ་ཞིག་བྱུང༌།

ད་དུང་བོད་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་སྐོར་ལ་བདེན་རྒྱབ་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བའི་རེ་བ་ཡོད”ཅེས་དང༌། “མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་གླེང་མོལ་ཐེངས་གསུམ་པ་འདིར་དོན་འབྲས་འདི་འདྲ་ཞིག་ཡོང་གི་རེད་ཅེས་བརྗོད་དཀའ་ཡང༌། ང་ཚོ་བོད་ལྟ་བུའི་ཡུལ་གྲུ་ཆུང་ཁག་གི་རང་དབང་དང་ཐོབ་ཐང་གི་སྐྱབས་ཡུལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལས་ལྷག་གཞན་ཡོད་པ་མ་རེད”ཅེས་སོགས་གསུངས་གནང་མཛད་པ་མ་ཟད། གོང་གསལ་འཐུས་མི་རྣམས་བརྒྱུད་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་རྣམས་ལ་བོད་དོན་སྐོར་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་རོགས་གནང་ཞེས་འབོད་སྐུལ་ཞུ་གནང་མཛད་ཅིང༌། རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཆེད་བཅར་གནང་མཁན་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་ཚབ་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་མཆོག་ནས་ཀྱང་”རིང་མིན་བོད་དོན་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་ཕྷི་ལི་པིན་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ནས་སྙན་སེང་ཞུ་གནང་མཛད་རྒྱུར་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་ཞིང༌། གཅིག་བྱས་ན་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ཀྱང་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་གི་རེད།” ཅེས་རྒྱལ་སྤྱིའི་གསར་ལམ་ཁག་ཏུ་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་ཡོད།

ད་ཕན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་ཐོག་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་བ་བྱུང་མེད་སྟབས། རྒྱ་བལ་འབྲུག་གསུམ་དུ་ཡོད་པའི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྡོད་སྒར་ཁག་དང༌། བོད་མིའི་སློབ་གྲྭ་ཁག་ནས་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་བོད་མིའི་ཐོག་གཟིགས་སྐྱོང་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས་དང་སྐྱོང་བཞིན་པར་རྗེས་དྲན་གྱིས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུས་པ་དང༌། ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གོང་ནས་ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང༌། ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལ་རྒྱ་སོགས་ལ་དགོངས་ཏེ་བོད་དང་བོད་མིའི་བདེ་སྡུག་ཐོག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་མཐའ་འཁྱོངས་ཡོང་བའི་རེ་སྐུལ་སྙན་ཞུ་ཕུལ་བ་རེད།37

ཕྱི་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་རྒྱ་གར་གྱི་གྲོས་ཚོགས་འོག་མའི་ནང་ཕྱི་འབྲེལ་བློན་ཆེན་སོ་རན་སིང་མཆོག་གིས། “མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་མིའི་རང་དབང་དང༌། གཞི་རྩའི་ཁེ་དབང་གི་སྐོར་ལ་བཀའ་བསྡུར་བྱུང་མ་ཉིད་དུ་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་དེ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཆ་ཚང་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན།” ཞེས་གསུངས་པ་དང༌། ཚེས་ ༢༦ ཉིན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་ནང་བཀོད་དོན་བཞིན་བོད་དོན་བཀའ་གྲོས་མཛད་རྒྱུར་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བ་མ་ཟད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་ལ་ལོ་བཞིའི་གོང་བོད་མིའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཁེ་དབང་དང༌། རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་སྐོར་ལ་ཕྱག་བྲིས་ཤིག་སྩལ་གནང་ཞིང༌། ཉིན་འདིར་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ྋསྐུའི་གཅེན་པོ་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་མཆོག་དང༌། ལས་ཚན་ས་འདུ་རིན་ཆེན་རྣམ་གཉིས་བོད་དོན་ཞུ་གཏུག་ཆེད་ཨ་རིའི་གྲོང་ཁྱེར་ནེའུ་ཡོག་ཏུ་ཕེབས་འབྱོར་གྲུབ་ཡོད།

ཕྱི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་གོང་གསལ་རྒྱལ་ཁབ་བདུན་གྱི་འཐུས་མི་རྣམས་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་སྐོར་སྙན་སེང་གནང་རྒྱུའི་གྲོས་ཆོད་ཚིག་ཐོ་ཞིག་གཏན་འབེབས་ཀྱིས་ཚོགས་ཁོངས་འཐུས་མི་སོ་སོར་འགྲེམས་སྤེལ་གནང་སྟེ་བོད་དོན་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་གྲོས་གཞིར་འཇུག་མིན་མིང་འབོད་འོས་བསྡུ་བྱས་པར་དམར་ཤོག་ཨལ་སྦ་ནི་ཡ་དང་རོ་མ་ནི་ཡ། ཨུ་རུ་སུ། ཧང་གྷ་རི། ཨལ་འཇི་རི་ཡ། པོ་ལན་ཌ། ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ། ཀོང་གྷོ། ཀྱུ་པ། གྷི་ནི་ཡ། འབལ་གྷ་རི་ཡ་བཅས་ནས་ངོ་རྒོལ་དང༌། ཕྷི་ལི་པིན་དང༌། རྒྱ་གར། ཨར་ལན་ཌ། གོ་མིང་ཏང༌། ནིའུ་ཛི་ལན་ཌ། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར། མལ་ཀྲ། འགོ་ཐ་མ་ལ། ཨ་རི། ནི་ཁ་ར་ཀོ་ཝ། ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ། ཀོ་སེ་ཀྲ་རི་ཀ མ་ལ་ཤེ་ཡ། ནོར་ཝེ་བཅས་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་བས་གྲོས་གཞིར་འཇུག་རྒྱུར་རང་རེར་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པ་བྱུང་ཡོད།

ཚིག་ཐོ་དེའི་ནང་འཁོད་གསལ། རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཁེ་དབང་དང་ཡོངས་སུ་བྲལ་བའི་བཙན་དབང་མནར་གཅོད་ཇི་སྙེད་ཅིག་བཏང་དང་གཏོང་བཞིན་ཡོད་པའི་སྐོར་བཀོད་ཡོད་པ་དང༌། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་དུ་མ་ཕུལ་གོང་ཚོགས་ཁོངས་འཐུས་མི་རྣམས་དང་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་ཚིག་ཐོ་དེའི་སྐོར་བཀའ་བསྡུར་ཡང་གནང་ཡོད།

ཚེས་ ༡༥ སྔ་དྲོར་བོད་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཁེ་དབང༌། གཞི་རྩའི་རང་དབང་སྐོར་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བཀའ་བསྡུར་དབུ་འཛུགས་གནང་བ་དང༌། རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཕྷི་ལི་པིན་གྱི་སྐུ་ཚབ་འཐུས་མིས་སྣེ་འཁྲིད་མཛད་དེ་”བོད་ནང་རྒྱ་དམར་གྱིས་འགྲོ་བ་མིའི་ཁེ་དབང་དང་ཡོངས་སུ་བྲལ་བའི་བྲན་བཀོལ་མནར་གཅོད་གཏོང་གི་ཡོད་པ་རེད”ཅེས་དང༌། ཐའེ་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་འཐུས་མིས་ཀྱང་”བོད་ནང་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་མིར་ཐོབ་ཐང་སྤུ་ཙམ་མེད་པར་མནར་གཅོད་བཏང་དང་གཏོང་བཞིན་དུ་བོད་ཕྲུག་ཚོར་དམར་པོའི་ལྟ་སྤྱོད་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་དང༌།

མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ནས། “རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་མི་རྣམས་ལ་འགྲོ་བ་མིར་མནར་གཅོད་ཚད་མེད་གཏོང་གི་ཡོད་པ་ང་ཚོས་ཞུ་མ་དགོས་པར་སྐྱབས་བཅོལ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་བརྗོད་མུས་རེད། ཚིག་ཐོའི་དོན་གནད་ལ་ཐབས་ཤེས་ཡོད་རྒུ་རྩལ་སྤྲུགས་ངང་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མས་ཐུགས་ཁུར་གནང་དགོས་ཀྱི་རེད།” ཅེས་འབོད་སྐུལ་བྱས་ཡོད།38

ཕྷི་ལི་པིན་གཞུང་གིས། “བོད་དེ་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་ལུགས་བརྗོད་པ་དང༌། བོད་མི་མང་གིས་ཕྱི་རྒྱལ་དབང་སྒྱུར་པར་གདོང་ལེན་བྱེད་པར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་བོད་ལ་རྒྱ་མིས་བཙན་འཛུལ་མ་བྱས་གོང་བོད་དེ་རྒྱལ་ཁབ་སུ་ཞིག་གི་མངའ་འོག་ཏུ་མེད་པ་གསལ་པོ་ཡིན།” ཞེས་ཕྷི་ལི་པིན་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད།

ཡང་ཁོང་གིས། རྒྱ་མིས་བོད་བཙན་བཟུང་བྱས་པ་དེ་ནི”འདས་དང༌། ད་ལྟའི་དུས་ཀྱི་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་དང་མི་སེར་སྤེལ་བའི་རིང་ལུགས་སྡུག་ཤོས་ཀྱི་གྲས་ཤིག་རེད”ཅེས་བརྗོད་ཡོད།

ནི་ཁ་ར་ཀོ་ཝའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ཀྱང༌། ཨ་མེ་རི་ཀའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་སྐོར་གཏམ་བཤད་བྱེད་སྐབས་རྒྱ་མིའི་བྱ་སྤྱོད་ནི”རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་བ་ཞིག་གིས་ཆུང་བར་དཔུང་འཛུལ་བྱས་པའི་བྱ་སྤྱོད་འགལ་འཛོལ་ཞིག་རེད་” ཅེས་བཤད་ཡོད།

དེ་མཚུངས་ཐའེ་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ཀྱང་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཆེ་བས་”བོད་འདི་རྒྱ་མིའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པའི་འདོད་ཚུལ་དེར་དགག་པ”བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྐོར་ཚོགས་ཆེན་ལ་དྲན་སྐུལ་བྱས་ཡོད།

རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ནང་བགྲོ་གླེང་བྱེད་སྐབས་དེ་སྔོན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོའི་གྲོས་མཐུན་དང་བོད་ཐོག་རྒྱ་མིས་བདག་དབང་རྩོད་ལེན་བྱས་པ་བཅས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་པོ་ཨ་མེ་རི་ཀས་ཀྱང་བོད་ལ་རྒྱ་མིས་དཔུང་འཇུག་དང༌། བཙན་འཛུལ་བྱས་པར་ངོ་རྒོལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་པ་རེད།

ཨར་ལན་ཌའི་ཚོགས་ཞུགས་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ཀྱང༌། “བོད་ནི་སྔ་དུས་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་ངོས་ནས་རྒྱ་ནག་གི་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་ཁས་ལེན་བྱས་པའི་དུས་ཡུན་ལ་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་བོད་རང་བཙན་མ་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད། གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ཁས་བླངས་ན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཞུགས་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཆེ་བ་དུས་ཡུན་འདྲ་མིན་ནང་གཞན་གྱི་དབང་བསྒྱུར་འོག་བསྡད་མ་མྱོང་བ་ཆེར་མེད།” ཅེས་གསལ་བཤད་བྱས་པ་དང༌།

རྒྱ་ནག་གོ་མིང་ཏང་གི་སྐུ་ཚབ་ནས་ཀྱང༌། “བོད་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་མ་རེད་ཅེས་བཤད་ཀྱི་མེད་ཀྱང༌། བོད་ཀྱི་དཀའ་ངལ་དེ་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་བོད་ནང་མི་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་མནར་གཅོད་དང༌། གདུག་རྩུབ། དྲག་གནོན་བྱས་པའི་རྗེས་འབྲས་རེད།” ཅེས་བཤད་ཡོད།

ད་དུང་ཁོང་གིས། “རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ནང་ཟས་རིགས་དང་སྒོ་ཕྱུགས་སེམས་ཅན་ཡོད་ཚད་གཞུང་བཞེས་བཏང་སྟེ་བོད་ནང་བཅའ་སྡོད་བྱེད་བཞིན་པའི་ཁོ་པ་ཚོའི་དམག་མི་དང༌། རྒྱ་རིགས་རྣམས་ལ་སྤྲད་པ་མ་ཟད། ལྷག་མ་རྣམས་རྒྱ་ནག་ནང་མུ་གེ་ཐེབས་སའི་ས་ཆ་ཁག་ལ་བགོ་འགྲེམས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད”ཅེས་དང༌། “ང་ཚོ་གོ་མི་ཏང་གཞུང་ནས་ཐེ་ཝན་ནང་ཡོད་པའི་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་ལ་མུ་མཐུད་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་རོགས་རམ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།” ཞེས་གསུངས་ཡོད།

མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ཀྱང་གོང་གསལ་ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་པས་བཤད་པ་དང་ཕྱོགས་མཐུན་འདྲ་བ་ཞིག་བཤད་ཡོད་ཅིང༌། དེ་མིན་སྐུ་ཚབ་མང་པོ་ཞིག་གིས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་གནད་དོན་ཐོག་ནས་བོད་དོན་ཐད་རྒྱབ་སྐྱོར་གསུང་བཤད་གནང་ཡོད། ཨུ་རུ་སུ་དང་དེའི་མངའ་ཁོངས་དམར་པོའི་ཡུལ་ཁག་གིས་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་གླེང་སློང་བྱས་པ་དེས་གྲང་དམག་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་སྤྲད་པ་དང༌། བི་ཏི་ནམ་གྱི་དབང་བསྒྱུར་ཕྱོགས་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མས་དོ་སྣང་བྱེད་བཞིན་པ་ཁ་བསྒྱུར་ཡོང་ཐབས་རེད་ཅེས་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་པས་མ་ཚད། རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ནང་རང་དབང་དང་ཡར་རྒྱས་བཏང་ཡོད་ཚུལ་བཤད་པ་རྣམས་ལུང་འདྲེན་གྱིས་བོད་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྡོག་རོལ་བཏང་བར་ངོས་ལེན་མེད་ཅེས་བཤད་ཡོད།

༡༩༦༢ ལོའི་རྒྱ་དཀར་ནག་དམག་འཁྲུག་གི་ཉམས་མྱོང་དབང་གིས་རྒྱ་གར་གྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལངས་ཕྱོགས་ལ་འགྱུར་བ་ཐེབས་ཏེ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་ཐད་རྒྱབ་སྐྱོར་གཏམ་བཤད་སྤེལ་བ་ཐེངས་དང་པོ་ཆགས་ཡོད།

༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་གར་གྱིས་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་གླེང་མོལ་ལ་དགག་རྒྱག་བྱས་པ་དེ་ནི་སྐབས་དེར་རྒྱ་བོད་དབར་ཞི་བའི་ཐོག་འགྲིགས་འཇགས་ཡོང་བའི་རེ་བ་བྱས་པ་དང༌། ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱ་དམར་རང་ངོས་ནས་བོད་དོན་ཐད་བསམ་བློ་གུ་ཡངས་ཡོང་བའི་རེ་བ་བྱས་ཏེ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་མེད། དེ་ལྟར་ནའང༌། དུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་རྒྱ་གར་གྱིས་རེ་བ་གང་བྱས་པ་རྣམས་འབྲས་མེད་དུ་གྱུར་པར་བརྟེན།

ད་ཆ་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་བོད་དོན་ཐོག་སྙིང་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་གཙང་མ་ཞུ་གི་ཡིན་ཞེས་རྒྱ་གར་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཌོག་ཀྲར་ཛ་ཀི་རི་ཡས་གསལ་པོར་གསུངས་པས་མི་ཚད། ཁོང་གིས་དེང་སང་བོད་ཀྱི་ནང་དུ་གནས་པའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་རང་དབང་སྣེ་གཅིག་མེད་པར་དུད་འགྲོ་ལྟ་བུའི་བསད་རྡུང་བཀོལ་གསུམ་གྱིས་བཙན་དབང་མནར་གཅོད་འོག་མི་ཚེ་སྐྱེལ་བཞིན་ཡོད་པ་དང༌། དེ་མཚུངས་རྒྱ་དམར་གྱིས་བཙན་པོས་བཙུགས་པའི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཞེས་པ་དེ་ཡང་ཕྱི་ཚུལ་དུ་མིང་ཙམ་མ་གཏོགས་ནང་དོན་དབང་ཆ་ཡོངས་རྫོགས་རྒྱ་དམར་རང་ཉིད་ཀྱིས་བཟུང་སྟེ་བོད་མི་ཚོར་དབང་བྱུས་གང་ཡང་མེད་པ་དང༌། དམིགས་བཀར་སྐྱབས་བཅོལ་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་ལྔ་བཅུ་ལྷག་ཙམ་ད་ཆ་རྒྱ་གར་གྱི་ས་ཐོག་ཏུ་འབྱོར་ཡོད་པ་ཁོང་ཚོ་བརྒྱུད་ནས་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་གནས་ཚུལ་མང་པོ་གོ་ཐོས་བྱུང༌།

དེའི་ཁྲོད་ནས་ཛ་དྲག་ཆེ་བ་གཅིག་ནི་བོད་ནང་ཟས་རིགས་བགོ་འགྲེམ་གྱི་དབང་ཆ་ཆ་ཚང་རྒྱ་དམར་གྱིས་བཙན་དབང་བྱས་ཏེ་བོད་སྡོད་བཅིངས་བཀྲོལ་དམག་དང་དེའི་ལས་བྱེད་ལ་ཁ་བསྒྱུར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྟབས། བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བར་དཀའ་ངལ་འཕྲད་བཞིན་ཡོད་པ་དང༌། ལྷག་པར་བོད་མི་ཚོར་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་རང་དབང་ཕར་བཞག་མི་རིགས་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་བའི་རྒྱ་དམར་གྱི་ཁྲིམས་འགལ་སྲིད་བྱུས་ཅི་རིགས་ལག་ལེན་བསྟར་བཞིན་པ་འདི་ནི་ད་ཕན་འཛམ་གླིང་ནང་བྱུང་མྱོང་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟེན། འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་ཚང་མས་ཐུགས་སྣང་ཆེན་པོ་གནང་དགོས་པ་ཞིག་རེད། རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་རང་སྐྱོང་གི་འགན་ལེན་ལ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བ་དང་འབྲེལ། རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་མཐའ་མཚམས་ཁག་ཏུ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་ཁོག་ཏུ་བཅངས་ཏེ་ད་ཆ་བོད་དེ་བཞིན་རྒྱ་དམར་གྱི་དྲག་པོའི་རྟེན་གཞི་ཞིག་ཏུ་དངོས་སུ་བསྒྱུར་ཟིན་ཡོད་སྟབས། ང་ཚོ་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་རྒྱ་དམར་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པ་དང་ཆབས་ཅིག བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་འོས་བསྡུ་ཡང་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་ཞེས་གསུངས་ཡོད།39

༡༽ མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ར་མ་ནི་ཡིས་རྒྱབ་སྐྱོར་གསུང་བཤད་གནང་བ།

མ་ལ་ཤེ་ཡའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ར་མ་ནི་ (Mr. Ramani) ཡིས་རྒྱབ་སྐྱོར་གསུང་བཤད་གནང་དོན། རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་ནང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་གཞི་རྩའི་རང་དབང་འཕྲོག་བཅོམ་བྱས་པའི་གནད་དོན་སྐོར་སུ་ཞིག་གིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བགྲོ་གླེང་བྱ་རྒྱུའི་བརྗོད་གཞིར་བཞག་ན་ཆོག་གི་མ་རེད། ཅེས་རྩོད་གླེང་བྱས་པ་དེ་ཧ་ཅང་ཕྱི་དྲག་པ་རེད། དེ་སྔ་ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་ནང་དེ་ལས་ལྡོག་པའི་བསམ་ཚུལ་འཛིན་པ་དེ་ཁྲིམས་མཐུན་ཞིག་ཡིན་པར་ར་འཕྲོད་ཡོང་གི་ཡོད། རྒྱལ་ནང་གི་གནད་དོན་ཞིག་གི་ཐོག་ལ་བགྲོ་གླེང་བྱེད་པ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་རང་ཉིད་ཀྱི་རང་བཙན་གཙང་མའི་གནས་བབས་ཡིན་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་དེ་ནི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་དང་མཐུན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་རེད།

གནད་དོན་འདིའི་ཐོག་བསམ་ཚུལ་གཞན་པ་ཡོད་མཁན་སྐུ་ཚབ་ཚོར་ངས་དྲི་བ་ཞིག་འདྲི་སྙིང་འདོད་ཀྱི་འདུག དེ་མིན། འགྲོ་བ་མིའི་དགོས་མཁོ་ཐམས་ཅད་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་གྱི་ཐོག་ནས་བསྒྲུབ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པར་སོང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་སྐོར་གྱི་གནད་དོན་བགྲོ་གླེང་བྱེད་པ་ནི་བཅའ་ཁྲིམས་དོན་ཚན་གཉིས་པའི་ཡིག་འབེབས་ ༧ པའི་འབྲུ་དོན་ཡོངས་རྫོགས་ནུས་མེད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་རྒྱུ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་དེ་ལྟར་ཡོང་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད། ཅེས་པ་དེ་འགྲིག་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ།

རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་དེ་བཞིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་མཉམ་ཞུགས་མེད་པའི་སྐོར་གྱི་ཐད་ལ་ང་ཚོས་བགྲོ་གླེང་བྱེད་བཞིན་པའི་གནད་དོན་འདི་དང༌། ཡང་ན། བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་ཅན་གྱི་ཆ་རྐྱེན་ཐོག་ལ་དོ་སྣང་སྤྲོད་རྒྱུ་དེར་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་མེད། (ཚོགས་དུས་འདིའི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་དོན་གནད་འདི་ཚུད་ཐབས་བྱེད་སྐབས་སུ་ངས་དེའི་སྐོར་ལ་མདོར་ཙམ་བཤད་རྒྱུ་བྱུང༌།)

བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་ ༥༥ པ་དེ་གཤམ་འཁོད་ལྟར་ཟིན་བྲིས་སུ་བཀོད་ཡོད་པ་དྲན་གསོ་བྱུང་བ་ཡིན་ན་ཕན་ཐོགས་ཡོད། “ཐོབ་ཐང་འདྲ་མཉམ་དང༌། རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་རྩ་འཛིན་ལ་ཆེ་མཐོང་སྤྲོད་རྒྱུ་གཞིར་བཟུང་བའི་ཐོག་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་དབར་གྲོགས་པོའི་འདུ་ཤེས་ཐོག་ནས་ཞི་བདེ་དང༌། བརྟན་ལྷིང་བསྐྲུན་རྒྱུའི་དོན་དུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་གོང་སྤེལ་གཏོང་རྒྱུར།”

“མི་རིགས་དང་ཕོ་མོ། སྐད་ཡིག ཡང་ན། ཆོས་ལུགས་བཅས་པར་དབྱེ་འབྱེད་མེད་པའི་ཐོག་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་གཞི་རྩའི་རང་དབང་ཐོག་ལ་ཀུན་ཁྱབ་ཀྱིས་ཆེ་མཐོང་དང་སྲུང་བརྩི་དགོས་རྒྱུ།”

“དོན་ཚན་དེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་འོས་འགན་ཞིག་བསྐུར་གྱི་ཡོད། དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། ཚོགས་མི་མི་རེ་ངོ་རེ་དང་དེའི་ཡན་ལག་རེ་རེས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་གཞི་རྩའི་རང་དབང་ལ་ཀུན་ཁྱབ་ཀྱི་སྲུང་བརྩི་གོང་སྤེལ་གཏོང་དགོས་པ་ཡིན།”

དོན་ཚན་ ༥༦ པ་ནི་གཤམ་ལྟར་བཀོད་ཡོད།

“འཐུས་མི་ཚང་མས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་དང་ཐུང་མོང་གི་ཐོག་ནས་འགན་མཉམ་འཁྱེར་རམ། ཡང་ན། ལོགས་སུ་དོན་ཚན་ ༥༥ ནང་འཁོད་པའི་དགོས་དོན་ཁག་འགྲུབ་སླད་ཚང་མས་དམ་བཅའ་ལྷོད་མེད་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།”

“བྱས་ཙང༌། དོན་ཚན་དེས་འོས་འགན་དེའི་ཐོག་ལ་བསྐྱར་བཤད་དང་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་གི་ཡོད། འདི་ནང་ཡོད་པའི་ཚོགས་མི་ཚང་མས་འདོད་མོས་ཡོད་མེད་དང༌། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐོག་ནས་འདོད་མོས་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར་བཅའ་ཁྲིམས་ལ་མིང་རྟགས་འགོད་པ་དང༌། བརྩི་བཀུར་ཞུ་བར་དམ་བཅའ་ཞིག་བཞག་རྒྱུ། དོན་ཚན་ ༥༦ གི་ནང་”དོན་ཚན་ ༥༥ པའི་དགོས་དོན་ཁག་འགྲུབ་སླད་ཚང་མས་དམ་བཅའ་ལྷོད་མེད་ཞུ་རྒྱུ”ཞེས་དང༌། “ཀུན་ཁྱབ་ཀྱི་ཆེ་མཐོང”ཞེས་པའི་ཚིག་འགྲོས་དེར་ཚོགས་མི་ཡོངས་ཀྱིས་དོ་སྣང་ཞིག་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་ཞུ་གི་ཡོད། ང་ཚོས་འོས་འགན་ཞེས་བཤད་པའི་ཚིག་དོན་ནི། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མིའི་ས་ཚིགས་ཙམ་དུ་མིན་པར། དེ་ལས་བརྒལ་བའི་གནད་དོན་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། “ཀུན་ཁྱབ་ཀྱི་ཆེ་མཐོང”གོང་སྤེལ་གཏོང་རྒྱུ་ཞེས་པའི་གོ་དོན་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མིའི་ནང་ཕན་ཚུན་དུ་ཆེ་མཐོང་སྤེལ་བའི་གོ་དོན་མ་རེད།

ང་ཚོས་གྲོས་ཆོད་ཟིན་བྲིས་ཕུལ་བ་འདིར་རྒྱ་ནག་ང་ཚོའི་མདུན་དུ་དངོས་སུ་མེད་སྟབས། རྒྱབ་ནས་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་རེད་ཅེས་ཤོད་མཁན་ཚོའི་ཐོག་ལ་ལན་འདེབས་འགྲིགས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བསམ་གྱི་ཡོད།40

༢༽ ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཨེ་སི་ཀོ་བྷར་སེ་ར་ནི་ཡིས་རྒྱབ་སྐྱོར་གསུང་བཤད་གནང་བ།

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཨེ་སི་ཀོ་བྷར་སེ་ར་ནི་ (Escober Serrani) མཆོག་གིས་གསུང་བཤད་གནང་དོན། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་སྐོར་བགྲོ་གླེང་ནམ་བྱུང་སྐབས། བོད་ནི་རྒྱའི་ས་མཚམས་ཀྱི་ཁ་འབྲལ་དུ་མེད་པའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པར་དག་འབུད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། བྱས་ཙང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་གནད་དོན་འདིའི་ཐད་ལ་ཐེ་གཏོགས་བྱ་རྒྱུའི་ནུས་པ་ཡོད་པ་མ་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། རྩོད་གླེང་འདི་གལ་འགངས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་སྣང་ཡང་ད་ལྟའི་གནས་སྟངས་འདིའི་སྐབས་སུ་དེ་དང་འབྲེལ་བ་གང་ཡང་ཆགས་ཀྱི་མེད། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་གནད་དོན་འདི་སྐོར་དེ་སྔ་ཐེངས་གཉིས་དང་ལེན་མ་བྱས་པར་དགག་བྱ་བྱུང་ཡོད། ད་ཐེངས་དགག་བྱ་གསུམ་པ་དེ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པ་ཐེ་ཚོམ་མེད།

བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནས་བབས་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་ཐད་ལ་གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན་དེས་ཐེ་བྱུས་བྱེད་ཀྱི་མེད་ཅིང༌། བོད་ནི་རང་བཙན་གཙང་མའི་མངའ་དབང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་མིན་དང༌། རྒྱ་ནག་གི་སྲུང་སྐྱོབ་མངའ་ཁུལ་ཞིག་ཡིན་མིན་སྐོར་གྱི་གནད་དོན་ཐད་ལ་ཐག་གཅོད་བྱེད་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་འཛིན་གྱི་མེད།

རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་གཞུང་གིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ལ་མངོན་སུམ་འཛེམས་མེད་ཀྱིས་གདལ་བཤིག་བཏང་སྟེ་འགྲོ་བ་མིའི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། བོད་མིའི་རང་དབང་ལ་མཐོང་ཆུང་ཁྱད་གསོད་ཀྱིས་དྲག་པོའི་དཔུང་ཤུགས་བོད་ནང་བཙན་འཛུལ་གྱིས་གདུག་རྩུབ་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་རྐྱེན་ད་ཆ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་ཐོབ་ཐང་གི་རྩ་འཛིན་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་འབོད་སྒྲ་སྒྲོག་དགོས་སུ་གྱུར་པའི་དོན་རྐྱེན་འདི་ཚོའི་ཐད་ལ་ད་ཆ་ང་ཚོས་བསྐྱར་དུ་དྲན་གསོ་ཉུང་ཙམ་ལས་མི་དགོས་པ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ད་ལྟའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་གནད་དོན་འདི་ཚུད་ཐབས་ཐོག་ལ་བགྲོ་གླེང་བྱེད་སྐབས་སུ། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཁོངས་གཏོགས་སུ་མེད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་ཐོག་ལ་དམག་རྒྱག་རྒྱུར་ཁ་གཡར་ཏེ་གྲང་དམག་གི་གནད་དོན་གཞན་ཞིག་ཡར་བསླངས་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ལྟར་བྱས་པ་ཡིན་ན། ང་ཚོས་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཞིག་གི་བཀའ་ལ་སྲུང་བརྩི་ཞུ་གི་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་ང་ཚོར་བཤད་སོང༌།

འབོད་ཚིག་འདི་ནི། དེ་སྔ་ལོ་མང་རིང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐེངས་རེ་གླེང་སྐབས་སུ་དྲན་གསོ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་བྱས་པའི་གནད་དོན་ཞིག་ཆགས་ཡོད། ངའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་དེ་ལྟ་བུའི་བརྗོད་བབས་ལ་རྒྱུ་མཚན་རྩ་བ་ནས་ཡོད་མ་རེད་ཅེས་ཚིག་ཐག་ཆོད་པོས་གསལ་བསྒྲགས་བྱེད་འདོད་ཡོད།

༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༠ ནང་རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གིས་བོད་ཐོག་བཙན་འཛུལ་གྱིས་དྲག་གནོན་བྱས་པ་འདིར་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་ཐོག་མ་ནི་ང་ཚོ་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་ཡིན་པ་རེད། བོད་ནང་ཛ་དྲག་གི་གནས་སྟངས་ཡོད་བཞིན་པའི་སྐབས་འདིར། ལོ་དེ་གའི་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་མཁས་དབང་ (Dr. Hector David Castro) མཆོག་གིས་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཚོགས་གཙོ་མཆོག་ལ་ཡིག་འབྲེལ་བརྒྱུད་ནས”ཕྱིའི་དཔུང་དམག་གིས་བོད་ཐོག་བཙན་འཛུལ”ཞེས་པའི་འགོ་བརྗོད་དུ་འཁོད་པའི་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་སྐོར་གྲོས་ཚོགས་ཚོགས་དུས་སྐབས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་ཁོངས་སུ་ཚུད་ཐབས་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་ཞུས་ཡོད། དྲག་བསྡུས་ཚོགས་ཆུང་ནང་ཞུ་སྙན་དེའི་སྐོར་བགྲོ་གླེང་ལྷུག་པོ་གནང་ཡོད་ཀྱང་མཐར་ངོས་ལེན་བྱས་མེད།

དེ་རྗེས་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གནད་དོན་དེ་སྐོར་བགྲོ་གླེང་བྱ་དགོས་པའི་བསམ་འཆར་བཏོན་པ་དེར་དུས་ཚོད་ངེས་མེད་བར་ཕྱི་འགྱངས་བཏང་ཡོད་པ་རེད། རྒྱུ་མཚན་ནི། རྒྱ་གར་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་བརྗོད་བབས་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིན་པ་རེད། རྒྱ་གར་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བགྲོ་གླེང་ནང་འགྲོ་བཞིན་པའི་གནད་དོན་ཞི་འཇགས་སླད་རྒྱ་གར་དང་འབྲེལ་བ་ཐད་ཀར་ཡོད་ཅིང༌། རྒྱ་གར་ནི་བོད་དང་རྒྱ་ནག་གཉིས་ཀྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པར་བརྟེན། གནད་དོན་ཞི་འཇགས་ཡོང་བར་དགེ་མཚན་ཡོད་པ་ལས་དེ་མིན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཐད་ཀའི་འབྲེལ་བའི་འོག་གནད་དོན་སེལ་རྒྱུ་ཁག་པོ་ཆགས་ཀྱི་རེད། ཅེས་གསུངས་ཡོད། ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཐོག་ལ་སེམས་ཁུར་ནི་དེ་དུས་ནས་སླེབས་བསྡད་པ་ཞིག་རེད།

དེ་ཡང་གཞན་སུ་ལའང་དགྲ་བསགས་མི་དགོས་པར་རང་གི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་སྤྱི་བྱེ་ཞི་བདེའི་ངང་ནས་གནས་པའི་བོད་མི་ཚོའི་ཐོག་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་གནད་དོན་དེར། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་མི་མང་རྣམས་ཁོང་ཁྲོའི་མེ་ལྕེ་རབ་ཏུ་འབར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་གནས་ཚུལ་འདི་བྱུང་བ་རེད། རྒྱང་ཐག་རིང་ཐུང་དང་མཐོ་ཚད་གང་གི་ཆ་ནས་ང་ཚོ་དང་རྦད་དེ་ལོགས་ཀ་ཞིག་ཏུ་གནས་སྟབས། ང་ཚོ་དང་དམིགས་བསལ་འབྲེལ་ཐག་གང་ཡང་མེད།

འོན་ཀྱང༌། རྒོལ་རྡུང་བཏང་བ་དང༌། དེ་བཞིན་ཐོབ་ཐང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་འཕྲོག་བཅོམ་བྱེད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དག་གང་ཡང་བསྟན་རྒྱུ་མེད་པ་རེད། སུ་གཅིག་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང༌། སུ་གཅིག་གི་ཁེ་ཕན་གྱི་ཕྱིར་བྱེད་པ་ནི་དེ་བས་ཀྱང་མིན་ཏེ། དེ་སྔ་ང་ཚོས་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པ་དང༌། ད་རེས་སླར་ཡང་གྲོས་ཚོགས་སུ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐད་ལ་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུར་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་དོན་ནི། གནད་དོན་འདིར་ཐུག་ཡོད་པ་རེད། བོད་མི་རྣམས་ཉིན་མཚན་ལྟོས་མེད་མི་བཟོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་མྱངས་དང་མྱོང་བཞིན་པ་རེད། དེས་ན། བོད་དོན་རྩ་ཡལ་དུ་འགྱུར་གཞིའི་གནས་ཚུལ་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་སྒང་ལ་སླེབས་པར་སྣང༌།

དགག་པ་རྒྱག་མཁན་ཚོས་གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན་གྱི་གནད་དོན་གཙོ་བོ་དེར་དོ་སྣང་མ་བྱས་པར་སྣང་མེད་དུ་བཏང་བའི་དན་རྟགས་གསལ་པོ་ཡོད། བྱས་ཙང༌། གནད་དོན་གཙོ་བོ་ནི། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་པའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། གཞི་རྩའི་རང་དབང་སྐོར་ཡིན་པ་རེད།

རྒྱ་དམར་གྱིས་དེ་ལྟ་བུའི་གནད་དོན་ལ་དྲག་གནོན་བྱས་པར་སོང༌། ང་ཚོས་འདི་ཟིན་བྲིས་སུ་བཀོད་པ་དང་འབྲེལ། མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངོ་རྒོལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་དགོས།41

༣༽ ཕྷི་ལི་པིན་གྱི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ལོ་སྤེ་ཧེའ་ཛེ་ཡིས་རྒྱབ་སྐྱོར་གསུང་བཤད་གནང་བ།

ཕྷི་ལི་པིན་གྱི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ལོ་སྤེ་ཧཱེ་ཛེ་ (Mr. Lopez) ཡིས་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་སྤེལ་བའི་རྒྱབ་སྐྱོར་གསུང་བཤད་གནང་དོན།

༡༽ རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་དུས་འདིའི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཚུད་ཐབས་ཡོང་བར། ཕྷི་ལི་པིན་གྱིས་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་དང་ནི་ཁ་ར་ཀོ་ཝ་གཉིས་ཀྱི་ལྷན་དུ་མཉམ་ཞུགས་ཀྱིས་གྲོས་འགོ་བཏོན་སྐབས་ཕྷི་ལི་པིན་མི་མང་གིས་འགྲོ་བ་མིའི་སྤྱོད་བཟང་དང་རང་དབང་རྩོད་ལེན་པའི་ཐོག་འཛིན་པའི་རྒྱུན་སྲོལ་བཟང་པོ་དང་ཡོངས་སུ་མཐུན་པར་རང་གི་འགན་འཁྲི་ཞིག་ཏུ་བསམས་ཏེ་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གིས་བསྒྲུབ་ཐབས་བྱས་ཡོད། ལོ་ངོ་བཞི་བརྒྱ་ལྷག་སོང་བའི་དེ་སྔ་ང་ཚོའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཆ་བཞག་ན། ཕྱིའི་དབང་ཤུགས་ལ་དཔའ་མཛངས་ཞུམ་པ་མེད་པར་ཁ་གཏད་གདོང་ལེན་གྱིས་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གོང་བུའི་ནུས་པ་དང༌། རང་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་གནད་དོན་བཅས་ཀྱི་ཐད་ལ་གལ་གནད་གཙོ་བོ་འཛིན་པའི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་གི་འོག་ཏུ་དུས་འདའ་ཞིང༌།

༡༩༤༦ ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་བཙུགས་ཏེ་ཟླ་བ་ཁ་ཤས་ཙམ་ལས་སོང་མེད་པའི་དུས་ཡུན་རིང་པོ་དེའི་བར་ཛ་དྲག་པོའི་དམག་འཁྲུག་གི་གནད་དོན་ཞིག་ལ་ཁ་གཏད་བཅག་ནས་བསྡད་པ་རེད། ད་ཆ་ང་ཚོས་བོད་དང་བོད་མིའི་རྩ་དོན་ཐོག་རྒྱལ་ཚོགས་འདིའི་ནང་ཁུར་མཉམ་ལེན་གྱིས་དྲག་གནོན་དང་ཕྱིའི་དབང་ཤུགས་ལ་ཁ་གཏད་གཅོག་རྒྱུ་ནི་ང་ཚོའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་མཇུག་འབྲས་ཤིག་ཡིན་པ་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ནང་འཁོད་པའི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དགོངས་དོན་བཞིན་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་རྒྱུ་ང་ཚོའི་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཆོད་སེམས་ཡིན།

༢༽ ང་ཚོ་གླེང་སྟེགས་འདིར་གྲང་དམག་གི་གནད་དོན་གླེང་སློང་ཆེད་དང༌། ལྟ་གྲུབ་མི་འདྲ་བ་ལས་བྱུང་བའི་རྩོད་རྙོག་གི་ངར་ཤུགས་ཆེ་རུ་གཏོང་རྒྱུ་བཅས་ཀྱི་ཆེད་དུ་སླེབས་མེད། དེ་འདྲ་བྱེད་པ་ནི་རང་ཉིད་རང་ལ་ཕམ་ཁ་ཞིག་སྤྲད་པ་དང་བོད་ཀྱི་བདེན་པའི་གནད་དོན་སེལ་བར་ཕན་ཐོགས་ཡོང་གི་མ་རེད། ལོ་རྒྱུས་ནང་བོད་མིས་དགའ་བདེའི་ངང་ལོངས་སུ་སྤྱད་པའི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་ཐོག་པེ་ཅིན་དམར་པོའི་གཞུང་གིས་མུ་མཐུད་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་ཆོག་གི་ཡོད་མེད་ཐད་ཀྱི་གནད་དོན་ལྟེ་བ་དེར་དོ་སྣང་མ་སྤྲད་པ་ཡིན་ན་དེ་མུར་ལྷག་སྲིད་པ་རེད།

༣༽ དེ་སྔའི་སྐབས་གཉིས་ཀྱི་རིང་བོད་མིའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་ཐོག་གདལ་བཤིག་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བཏང་བར་སུས་ཀྱང་དེར་དགག་པ་རྒྱག་མི་ཐུབ་པའི་དན་རྟགས་གསལ་ཐག་ཆོད་ཡོད་ཙང༌། གྲོས་ཚོགས་འདིའི་ནང་མང་མོས་ཀྱི་གྲངས་ཚད་ཧ་ཅང་ཚད་མཐོ་བོའི་ཐོག་ནས་གྲོས་ཆོད་ ༡༣༥༣ (༡༤) དང་ ༡༧༢༣ (༡༦) བཞག་ཐུབ་པར་ད་རེས་ཡང་བསྐྱར་དྲན་གསོ་ཞིག་བྱེད་ཆོག་ཅིང༌། དང་པོ”གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་གནས་སྟངས་ལ་བརྩི་མཐོང་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ” གཉིས་པ། “རང་ཐག་རང་གཅོད་ཐེ་བའི་བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་འཕྲོག་བཅོམ་བྱེད་པའི་བྱ་སྤྱོད་འགོག་ཐབས་ཡོང་བར་གྲོས་ཚོགས་ཀྱིས་དྲན་སྐུལ་བསྐྱར་གསོ་བྱ་རྒྱུ”ཞེས་བཀོད་ཡོད།

༤༽ གྲོས་ཚོགས་ཚོགས་ཐེངས་གཉིས་ཀྱི་གྲོས་ཆོད་སྐབས་ཀྱི་སྙིང་དོན་ལ་དངོས་ར་འཕྲོད་པའི་བརྩི་འཇོག་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་བབས་ལ་གཞིགས་ཚེ། ད་རེས་གྲོས་ཚོགས་འདིར་གནད་དོན་དེའི་ཐོག་བགྲོ་གླེང་བྱེད་རྒྱུ་དགོས་པ་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རྒྱུ་རེད་ཅེས་གྲོས་ཚོགས་འདིའི་ནང་གི་འཐུས་མི་མང་པོས་རེ་བ་བརྒྱབ་ཡོད་པ་རེད།

ྋགོང་ས་མཆོག་དང་ཁོང་གི་རྗེས་འབྲང་བོད་མི་སྟོང་ཚོ་མང་པོ་རང་གི་ཕ་མེས་ལུང་པར་ཆེ་མཐོང་དང་ཞི་བདེའི་ཐོག་ནས་ཕྱིར་ལོག་གནང་ཐུབ་ཡོད་པ་ཡིན་ན་མི་མང་ཧ་ཅང་མང་པོར་དགའ་སྤྲོ་དཔག་མེད་ཐོབ་ཡོད་ཀྱི་རེད། ཡིན་ནའང༌། བློ་ཕམ་སྐྱེ་གཞི་ཞིག་ལ་དེར་དོན་འབྲས་སོན་མེད། ང་ཚོའི་ངོས་ནས་རྒྱ་དམར་གྱི་མགོ་ཁྲིད་ཚོར་དྲན་བརྡ་ཞིག་བཏང་ཡོད་རུང༌། དེར་དོ་སྣང་རྩ་བ་ནས་བྱས་མེད།

༥༽ དེང་སྐབས་བོད་དུ་རྒྱའི་དམག་དཔུང་གི་ཁོར་ཡུག་དམ་པོའི་འོག་ནས་བྲོས་ཐར་བའི་བོད་མི་ཚོས་བཤད་པའི་བདེན་དཔང་གི་ཚིག་ཐོ་ལྟར་བྱས་པ་ཡིན་ན། བཟའ་བཅའི་ཐོན་ཁུངས་ལྡང་ངེས་ཡོད་པའི་ཡུལ་ལུང་དེའི་ནང་དེང་སང་ཕྱོགས་མཚམས་ཀུན་ཏུ་མུ་གེས་ཁྱབ་ཡོད་པ་དང༌། ཆོས་བྱེད་སའི་དགོན་སྡེ་གྲྭ་ཚང་ཁག་ནི་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་བཙན་འཕྲོག་དང་གཏོར་བཤིག་བཏང་སྟེ་རྒྱ་དམག་གི་སྡོད་ཤག་གི་ཆེད་དུ་བསྒྱུར་བཅོས་བྱས་ཏེ་བོད་མིའི་མི་ཚེ་སྐྱེལ་སྟངས་ཀྱི་ངོ་བོ་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པ་བཟོས་ཡོད། ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་མང་པོ་ཞིག་ནི་མནར་གཅོད་དང་དམར་གསོད་བཏང་པ་དང༌། དེ་ཁོངས་ནས་ཚེ་སྲོག་ཐར་མཁན་ཚོ་ནི་མང་ཚོགས་མདུན་དམའ་འབེབས་དང་སྡུག་སྦྱོང་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་མྱངས་དགོས་གྱུར། ཕྲུ་གུ་ཚོ་ནི་ནང་མི་དང་ཁ་འཕྲལ་ཏེ་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་དམར་པོའི་ལྟ་བ་ཅན་གྱི་མི་རིགས་སུ་བསྒྱུར་ཐབས་སུ་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁུལ་མང་པོའི་ནང་ཆེད་རྫོང་བྱས་ཡོད།

ངལ་རྩོལ་སྡུག་སྦྱོང་འོག་རྒན་གཞོན་དབྱེར་མེད་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་རྐྱེན་འདས་སུ་གྱུར་བ་དང༌། བོད་ནང་རྒྱ་མི་གཞིས་སྤོ་བྱེད་མཁན་ཧ་ཅང་མང་པོ་འབྱོར་བཞིན་ཡོད། སྙིང་དོན་ཞུས་ན། རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོ་བོ་རྩ་བརླག་ཏུ་གཏོང་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་མཇུག་སྒྲིལ་གྲབས་ཡོད་པ་རེད།

༦༽ ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་ཐུགས་ཁྲལ་ཆེ་ཤོས་ནི་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ཐོག་འཛིན་པའི་དམིགས་ཡུལ་ངོ་མ་གང་ཡིན་མིན་དེ་རྗེས་ཀྱི་དངོས་ར་འཕྲོད་པའི་གནས་ཚུལ་རིམ་འབྱོར་བརྒྱུད་ནས་མཁྱེན་རྟོགས་བྱུང་ཡོད། ལྡི་ལི་གསར་པ་ནས་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༤ ནང་བོད་ཐོག་ཨེ་ཕྷི་རོ་ཨེ་ཤན (Afro-Asian) མཐུན་གྲོས་དང༌། ཨེ་ཤ་ཡ་དང་ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་ནང་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་ལ་གདོང་ལེན་བྱེད་རྒྱུའི་ཚོགས་འདུའི་སྟེང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས”བོད་དུ་མི་སེར་སྤེལ་བའི་ལས་འགུལ་རྒྱ་ཁྱབ་ཧ་ཅང་ཆེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་པ་རེད། ངོས་ནས་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་གསར་འགོད་པ་ཚོར་གཏམ་བཤད་བྱས་པ་དེ་བསྐྱར་ཟློས་ཤིག་བྱེད་རྒྱུ་ལས་ལྷག་པ་ཞིག་ངོས་ལ་བཤད་རྒྱུ་བསྡད་མེད། ངོས་ནས་ཚོད་དཔག་ཐུབ་པ་གཞིར་བཟུང་བྱས་ན་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ཐོག་འཛིན་པའི་སྲིད་བྱུས་དེ་ནི་བོད་མིའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང༌། མི་རིགས་དང་བཅས་པ་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་ཐབས་བྱེད་པའི་དམིགས་ཡུལ་བཅངས་པ་ཞིག་ཏུ་མངོན། འདི་ལྟ་བུའི་མི་སེར་སྤེལ་བའི་ལས་འགུལ་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་གང་མྱུར་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་འགྲོ་རྒྱུ་ཡིན་པ་ངོས་ལ་ཁུངས་ལྡན་གནས་ཚུལ་ཡོད་ཅིང༌། གལ་སྲིད། གནས་སྟངས་འདི་བཞིན་མཚམས་འཇོག་མ་བྱུང་བ་ཡིན་ན། བོད་ཅེས་པ་མིང་ཙམ་ཡང་ལྷག་རྒྱུ་མིན་པ་ངེས་པ་རེད།” ཅེས་གསུངས་ཡོད།

༧༽ ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིན་དམག་མིས་བོད་ཐོག་བཙན་འཛུལ་བྱེད་སྐབས་སུ་བོད་ནང་གནས་ཚུལ་དངོས་འབྲེལ་གང་ཡིན་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པའི་བརྒྱུད་ལམ་ཧ་ཅང་ཉུང་ཉུང་མ་གཏོགས་མེད། ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་དངོས་སུ་བོད་ཁེར་རྐྱང་དུ་བསྡད་པ་དེས་ཕྱིའི་གློ་བུར་བཙན་འཛུལ་ལ་རང་བཞིན་གྱི་འགེབས་སྲུང་ལྟ་བུའི་དགོས་མཁོ་བསྐྲུན་ཡོད་པ་བཞིན། ད་ལྟའི་ཆར་རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གི་དྲག་པོའི་དམག་མིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་གནད་དོན་དེ་ཡང་འཛམ་གླིང་མི་མང་གི་མིག་ལམ་དུ་སྦས་གསང་གནད་དུ་སྨིན་པ་ཞིག་བྱས་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་ཡོད།

བོད་དང་བོད་མིའི་དབུ་ཁྲིད་ཚོ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་དྲག་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་མདུན་རང་ཉིད་ཁེར་རྐྱང་དུ་ལྷགས་རྐྱེན་དུས་འཛོལ་ཐེབས་པའི་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་གི་གོ་དོན་ཐེ་བའི་ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བ་དེར་བཙན་དབང་གི་སྒོ་ནས་ཁས་ལེན་བྱེད་དུ་བཅུག་ཡོད། ངེས་ཆ་མེད་པའི་གནས་སྟངས་འདི་བཞིན་ ༡༩༥༩བར་གནས་པ་རེད།

ལོ་ཚིགས་འདི་ནས་བོད་མིས་རྒྱ་དམར་ལ་གྱེན་ལངས་བྱས་ཤིང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་ལུང་དུ་མར་བརྒལ་བའི་སྐུ་ངལ་ལ་ཇི་མི་སྙམ་པར་ཞབས་ཐང་ཐོག་བཙན་བྲོས་ཀྱིས་མཐར་རྒྱ་གར་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་ཞུ་གནང་མཛད། བོད་མིར་མི་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་བཙན་གནོན་གྱིས་མཐར་བོད་ཡོངས་རྫོགས་དམར་པོའི་དབང་འོག་ཏུ་བཅུག་སྐོར་ཕྱི་ཕྱོགས་འཛམ་གླིང་མི་མང་གིས་གཞི་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། བཙན་འཛུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ཛ་དྲག་ལོས་ཇི་འདྲ་ཡིན་མིན་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་བཙན་བྱོལ་དུ་རིམ་འབྱོར་བྱུང་བའི་བདེན་དཔང་གི་ཚིག་ཐོའི་བརྒྱུད་ལམ་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད།

༨༽ ༡༩༥༩ ལོར་དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་གི་ཆེས་མཐོའི་ལྷན་ཚོགས་དང་མཉམ་དུ་གོ་བསྡུར་བྱེད་པའི་གནས་བབས་དང་ལྡན་པའི་གཞུང་འབྲེལ་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཚོགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཁྲིམས་དཔོན་དང༌། ཁྲིམས་ཞིབ་པ། ཁྲིམས་ལུགས་ཐོག་གི་དགེ་རྒན་བཅས་ལས་གྲུབ་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་དེས་བོད་ནང་གི་དངོས་འབྲེལ་གནས་སྟངས་གང་འདྲ་ཡོད་མེད་ཤེས་རྟོགས་བྱ་ཆེད་ཟླ་བ་གཉིས་རིང་ཞིབ་འཇུག་མཐིལ་ཕྱིན་པ་ཞིག་བྱས་རྗེས་སྔོན་འགྲོའི་སྙན་ཐོ་ཞིག་དཔར་བསྐྲུན་བྱས་ཡོད། བོད་མིའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་བཏང་བའི་གནད་དོན་ཐད་སྙན་ཐོ་དེའི་ནང༌། “བོད་མིར་ཐོབ་ཐང་མ་སྤྲད་པའི་གནས་སྟངས་སྙིང་བསྡུས་ཕྱོགས་བསྡོམས་བྱས་པའི་བབས་ལ་གཞིགས་ཚེ་འགྲོ་བ་མི་ཞིག་ལ་ཆེ་མཐོང་ཇི་སྙེད་ཅིག་ཐོབ་དགོས་པ་མཐའ་དག་བོད་མིར་ཐོབ་ཀྱི་མེད་པའི་ཐེར་འདོན་བྱས་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་བརྗོད་ཡོད།

དེ་རྗེས་ཚེ་སྲོག་གི་ཐོབ་ཐང་རང་དབང་དང་སྲུང་སྐྱོབ། ཆོས་དད། བསམ་ཚུལ་བརྗོད་པའི་རང་དབང་བཅས་ལ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་སྐོར་མུ་མཐུད་དཔེ་མཚོན་རེ་རེ་བཞིན་བགྲངས་ཡོད་པ་རེད། སྙན་ཐོ་དེའི་ནང་མུ་མཐུད”ད་ལྟའི་དུས་སྐབས་དང་ལྷག་པར་འདས་པའི་དུས་སྐབས་སུ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་རྣམ་ལ་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་སྒོ་ནས་ཆེ་མཐོང་སྤྲོད་དགོས་པའི་ཐོབ་ཐང་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་རྣམས་བོད་མིར་ཐོབ་ཀྱི་མེད་པ་ལྟ་བུའི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་ཤར་གྱི་འདུག

ད་ཡོད་ཀྱི་དན་རྟགས་ར་འཕྲོད་གཞིར་བཟུང་བའི་ཐོག་ནས་བྱས་པ་ཡིན་ན་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་ཆེ་མཐོང་ལ་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་གནོད་འཚེ་ཚབས་ཆེ་ཇི་འདྲ་བཏང་ཡོད་མེད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐད་དྲན་གསོ་བྱ་རྒྱུ་ཁག་ཙམ་ཞིག་ཏུ་མངོན།”

༩༽ ༡༩༦༠ ལོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་ཆེད་འཛུགས་བྱས་པའི་བོད་ཐོག་ཁྲིམས་མཐུན་འདྲི་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་གིས་དན་རྟགས་གང་རག་པ་རྣམས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བཀོད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནས་དེ་སྔའི་ཞིབ་འཇུག་མུ་མཐུད་བྱས་ཡོད། བཅར་འདྲི་དང་ལེན་བྱས་པ་ཁག་དང༌། དཔྱད་གཏམ་དང༌། བསྒྲགས་གཏམ་བཅས་བྱས་པའི་འབྲས་བུར་གཤམ་གསལ་ཡིད་སྐྱོའི་གནས་ཚུལ་ཐོག་སྡོམ་ཞིག་རྒྱག་ཐུབ་པ་ནི”བོད་དུ་བོད་མི་ཚོ་ནི་ཆོས་དད་ཅན་གྱི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པས། དེའི་ངོ་བོ་རྩ་མེད་བཟོ་ཐབས་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ལྟ་བུའི་བྱ་སྤྱོད་ནི་རྒྱུན་སྲོལ་གྱི་འོས་འགན་གང་ལའང་ལྟོས་མེད་རང་དབང་གི་སྒོ་ནས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལྷན་ཚོགས་དེས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད།

མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་རྒྱུའི་གནད་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་ཐོག་ལ་དན་རྟགས་གཙོ་ཆེ་བ་བཞིའི་ཐོག་ལ་དངོས་ར་འཕྲོད་པ་བྱུང་ཡོད།

ཀ༽ རྒྱ་མིས་བོད་དུ་ནང་ཆོས་ལ་དགའ་ཞེན་དང་ཉམས་ལེན་བྱེད་དུ་མ་བཅུག་པ།

ཁ༽ འཆར་གཞི་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་ཆོས་དད་རང་དབང་རྩ་མེད་བཟོ་ཐབས་བྱས་པ།

ག༽ འཆར་གཞི་འདི་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བོད་ཀྱི་ཆོས་བྱེད་དགེ་འདུན་གྱི་གནད་ཡོད་མི་སྣ་རྣམས་རྐྱེན་ལམ་དུ་བཏང་ཡོད་ཅིང༌། གང་ཡིན་ཟེར་ན། ཆོས་ལ་དད་པ་དག་སྣང་དང༌། ཉམས་ལེན་བྱེད་པ་དེས་གཞན་ལ་བློ་ཤེད་དང༌། མིག་དཔེ་ལྟ་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་གྱི་ཡོད་པ།

ང༽ བོད་པའི་གཞོན་སྐྱེས་མང་པོ་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་འོག་ནས་འཚར་ལོངས་མི་འབྱུང་བ་དང༌། དངོས་གཙོ་སྨྲ་བའི་ཁོར་ཡུག་གཅིག་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་རག་ཆེད་རྒྱ་ནག་ཏུ་བཙན་ཁྲིད་བྱས་པ།”

༡༠༽ བྱས་ཙང༌། དེ་ལྟ་བུའི་བྱ་སྤྱོད་ལག་བསྟར་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཚོགས་སྡེ་འདི་རྩ་གཏོར་གཏོང་ཐབས་བྱས་པ་ཚོགས་ཆུང་དེས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད།

༡༡༽ བོད་མིའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་གཞི་རྩའི་རང་དབང་ཐོག་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་གནད་དོན་ཐད་ལ་ཁྲིམས་མཐུན་འདྲི་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་དེས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞིའི་འོག་ཏུ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་འབྲེལ་བའི་དན་རྟགས་ར་འཕྲོད་ཇི་ཡོད་ལ་ཞིབ་འཇུག་གང་གཟབ་བྱས་པའི་རྗེས་ལ་རྒྱ་གཞུང་དབང་འཛིན་པས་ལོ་བཅུའི་རིང་བོད་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པའི་སྐབས་སུ་གསལ་བསྒྲགས་ནང་ཇི་ལྟར་འཁོད་པ་བཞིན་གཤམ་གསལ་བོད་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཁག་ལ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་མཐའ་སྡོམ་ཞིག་བརྒྱབ་ཡོད། དོན་ཚན་གསུམ་པ། མིའི་ཚེ་སྲོག་གི་ཐོབ་ཐང་དང༌། དེ་བཞིན་རང་དབང་དང་སྲུང་སྐྱོབ་བཅས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ལ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་སྟེ་དམར་གསོད་དང་བཙན་གཡེམ། གང་བྱུང་བཙོན་འཇུག་གི་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་བ།

དོན་ཚན་ལྔ་པ། གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་བོད་མིར་མནར་གཅོད་དང༌། ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་བྲལ་ཞིང་མི་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་བྱ་ངན་ལག་བསྟར་བྱས་པ། དོན་ཚན་དགུ་པ། གང་བྱུང་འཛིན་བཟུང་དང༌། བཀག་བསྐྱིལ་བྱས་པ། དོན་ཚན་བཅུ་གཉིས་པ། བཙན་ཤེད་ཀྱིས་ནང་མི་ཁ་འཕྲལ་གཏོང་བའི་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་བ་དང༌། ཕྲུ་གུར་ཕ་མ་ནས་བློ་ཁ་འགྱུར་ཐབས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་ལས་འགུལ་སྤེལ་ཏེ་ནང་ཁྱིམ་སྒེར་གྱི་གསང་བའི་ཐོབ་ཐང་ལ་དོ་ཕོག་བསྟུད་མར་བཏང་བ། བྱིས་པའི་གནས་སྐབས་ཙམ་གྱི་ལོ་ན་ཡིན་པའི་ཕྲུ་གུ་ཚོ་ནི་ཕ་མའི་འདོད་པར་མེད་བཞིན་དུ་ཁ་འཕྲལ་དུ་གཏོང་གི་ཡོད་པ།

དོན་ཚན་བཅུ་གསུམ་པ། གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་མི་མང་ཕྱིར་ཕུད་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་མི་ནང་ཁུལ་དང༌། དེ་བཞིན་ཕྱི་ནང་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་འོང་གི་རང་དབང་ལ་དམ་བསྒྲགས་བྱས་པ། དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་པ། སྒེར་གྱི་མཁར་དབང་རང་སྣང་གང་དྲན་གྱིས་འཕྲོག་བཅོམ་མི་ཆོག་པའི་ཐོབ་ཐང་བཙན་ཤུགས་ཀྱིས་བླངས་པའམ། ཡང་ན། གཞུང་བཞེས་བཏང་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ནས་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའམ། དེ་མིན་བོད་མི་སོ་སོའི་ངོས་ནས་རེ་འདུན་བཏོན་པ་གཞིར་བཟུང་གུན་གསབ་ཙམ་ཞིག་ལ་ཆོག་ཤེས་ནས་སྡོད་དགོས་པ།

དོན་ཚན་བཅོ་བརྒྱད་པ། འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལ་དད་པ་དང༌། ཡིད་ཆེས་བྱེད་རྒྱུ་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་ཆེད་བོད་མིའི་བསམ་ཚུལ་དང༌། རྣམ་དཔྱོད། ཆོས་དད་རང་དབང་བཙན་འཕྲོག་བྱས་པ། དོན་ཚན་བཅུ་དགུ་པ། གསུང་རབ་གཏོར་བཤིག་བཏང་བ་དང༌། མི་དམངས་ཤོག་ཁག་བཙོན་འཇུག་བྱས་པ། སྲིད་གཞུང་ལ་སྐྱོན་འཛུགས་བྱེད་མཁན་ཚོར་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་ཉེས་ཆད་བཀལ་ཏེ་བསམ་ཚུལ་ཤོད་རེས་བྱེད་རྒྱུ་དང་སྨྲ་བརྗོད་ཀྱི་རང་དབང་བཙན་འཕྲོག་བྱས་པ།

དོན་ཚན་ཉི་ཤུ་པ། མི་མང་ལས་འགུལ་ལ་དྲག་གནོན་དང༌། རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་བསྡུ་བསྐོངས་བྱས་པའི་ཚོགས་འདུའི་རིགས་མ་གཏོགས་དེ་མིན་གྱི་ཚོགས་འདུ་འཚོགས་མི་ཆོག་པའི་བཙན་བཀའ་བཏང་བ་སོགས་བྱས་ཏེ་ཚོགས་པ་དང་སྐྱིད་སྡུག་ཁག་འདུ་འཛོམས་བྱེད་པའི་རང་དབང་བཙན་འཕྲོག་བྱས་པ། དོན་ཚན་ཉེར་གཅིག་པ། རྒྱའི་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་ཁྲིམས་ཀྱི་བཀོད་འདོམས་འོག་བོད་མིར་རང་དབང་མང་གཙོ་ཅན་གྱི་སྲིད་གཞུང་གི་ཐོབ་ཐང་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཆོག་པའི་གོ་སྐབས་མེད་པར་བཟོས་པ།

དོན་ཚན་ཉེར་གཉིས་པ། མིའི་རང་བཞིན་ཆེ་མཐོང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རང་གཤིས་སམ་ཁྱད་རྣམ་རང་དབང་གི་ཐོག་ནས་གོང་འཕེལ་གཏོང་རྒྱུར་དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས། རིག་གཞུང་གི་རྒྱབ་རྟེན་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་རུང་དེ་འདྲའི་ཆ་རྐྱེན་སྤྲད་མེད་པ་དང༌།

བོད་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཁག་ནི་རྒྱ་མིའི་དགོས་མཁོ་བསྐྲུན་ཆེད་དུ་བེད་སྤྱོད་བཏང་བ། བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་འགྲོ་ཕྱོགས་ནི་བོད་མི་མང་ཆེ་བའི་ཁེ་ཕན་དང་རྦད་དེ་རྒྱབ་འགལ་དུ་གྱུར་པ། བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་ཆོས་བརྒྱུད་ཐེ་བའི་གནའ་བོའི་རིག་གཞུང་རྩ་བརླག་གཏོང་རྒྱུར་དམིགས་ཏེ་གནོད་འཚེ་ཚབས་ཆེན་བཏང་བ། དོན་ཚན་ཉེར་བཞི་པ། གླ་ཕོགས་ཧ་ཅང་ཆུང་བའི་གནས་སྟངས་འོག་ངལ་རྩོལ་བསྒྱུར་བཀོད་ར་བའི་ཁོར་ཡུག་ནང་རང་དབང་མེད་པར་འཛུལ་ཞུགས་བྱ་དགོས་རྐྱེན་འོས་ཤིང་འཚམས་པའི་ལས་ཀ་བྱེད་པའི་ཐོབ་ཐང་འཕྲོག་པ། དོན་ཚན་ཉེར་ལྔ་པ། བོད་དུ་གནས་སྤོ་བྱེད་མཁན་རྒྱ་མིའི་དམག་མི་ཚོའི་དགོས་མཁོ་བསྐྲུན་ཆེད་བོད་མིའི་དཔལ་འབྱོར་བེད་སྤྱོད་བྱས་རྐྱེན་བོད་མི་རང་ཉིད་ཀྱི་ཉིན་རེའི་འཚོ་བར་དོ་ཕོག་ཆེན་པོ་ཐེབས་པ། དོན་ཚན་ཉེར་དྲུག་པ། ཕ་མ་སོ་སོའི་དགོས་འདུན་དང་འཚམས་པའི་གུ་ཡངས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ཐོབ་རྒྱུའི་ཚབ་ཏུ་ལྟ་བ་བསྒྱུར་ཐབས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་ལས་འགུལ་ནང་མ་ཞུགས་ཐབས་མེད་བཟོ་བ། དོན་ཚན་ཉེར་བདུན་པ། རྒྱ་དམར་གྱིས་རྒྱུན་དུ་བོད་མིའི་རིག་གཞུང་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུའི་ངན་བྱུས་བཤམས་ཏེ། བོད་མི་རང་ཉིད་སོ་སོའི་རིག་གཞུང་ནང་ཆ་ཤས་བླང་དུ་བཅུག་མེད་པ།

༡༢༽ བོད་མིའི་ཐོག་བློ་ཡུལ་དུ་མི་ཤོང་བའི་གདུག་རྩུབ་མནར་གཅོད་ཇི་བཏང་ཀུན་གྱིས་མཁྱེན་རྟོགས་སླད་ལྷན་ཚོགས་དེས་བོད་ནང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་བཏང་བའི་གནད་དོན་ཐད་ལ་སྙན་ཐོ་ཞིག་འདོན་སྤེལ་བྱས་པ་ང་ཚོས་ལུང་འདྲེན་བྱས་ཡོད། དངོས་ར་འཕྲོད་པའི་དན་རྟགས་ག་ས་གང་ནས་འབྱོར་སྟངས་གཞིར་བཟུང་བྱས་པ་ཡིན་ན། རྒྱ་དམར་གྱིས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་དོན་ཚན་སུམ་ཅུའི་ཁོངས་ནས་དོན་ཚན་བཅུ་དྲུག་གདལ་བཤིག་བཏང་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་གང་ཉམ་ཆུང་ཆུང་གིས་ལུགས་དང་མཐུན་པའི་སྤྱོད་ཚུལ་བསྟན་ཁུལ་བྱེད་ཀྱང༌། རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་གནད་དོན་སྐོར་གྱི་ཐོ་གཞུང་རིང་པོ་དེ་མཐོང་སྐབས་ཧང་སངས་དགོས་པ་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་རེད།

བོད་མིའི་ཐོག་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་པའི་དྲག་པོའི་དཔུང་ཤུགས་ལས་བཅིངས་བཀྲོལ་བཏང་བ་བརྒྱུད་ནས་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་དོན་རྐྱེན་འདི་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་མངོན་གསལ་དོད་པོ་རེད།

རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་མིར་དྲག་གནོན་ཅན་གྱི་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་པའི་དཔུང་ཤུགས་དུས་དེ་རིང་གི་བར་ངོས་བཟུང་ཐུབ་མེད་པ་རེད། ཨེ་ཤ་ཡ་དང༌། ཨ་ཕྷི་རི་ཀ ལེ་ཀྲིན་ཨ་མེ་རི་ཀ (Latin America) བཅས་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་མི་མང་གིས”རྒྱལ་ཁབ་བཅིངས་བཀྲོལ་ལས་འགུལ”ཞེས་སྙན་པའི་ཚིག་གིས་བརྗོད་བབས་དེར་དོགས་ཟོན་ཆེན་པོས་བལྟ་བར་ཡ་མཚན་དགོས་དོན་ཨེ་ཡོད། ས་ཆ་ག་ས་གང་དུ་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་པའི་དྲན་ཤེས་ནང་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ཚིག་འགྲོས་ཤིག་སྟེ། རང་གཅེས་འཛིན་གྱི་ལྟ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་བཀོལ་ཉེས་སུ་ཕྱིན་ཡོད། རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་བཙན་བཟུང་བྱས་པའི་དོན་རྐྱེན་དེ་ནི་འདས་པའམ། ཡང་ན། ད་ལྟའི་དུས་སྐབས་སུ་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་པ་དང་རྒྱ་བསྐྱེད་རིང་ལུགས་སྡུག་ཤོས་གྲས་ཡིན་པར་རྗེས་སུ་མཐུན་གྱི་ཡོད།

༡༣༽ བོད་ཐོག་ཁྲེལ་དགོད་ཀྱི་བཅིངས་བཀྲོལ་བཏང་ནས་ལོ་ངོ་བཅོ་ལྔ་སོང་བའི་རྗེས་ལ་གྲོས་ཚོགས་ཀྱིས་བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་བཙན་འཕྲོག་མཚམས་འཇོག་དགོས་རྒྱུའི་ཐོག་ཡང་དག་པའི་འབོད་སྐུལ་ཐེངས་གཉིས་བྱས་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་སྟབས་ཉེས་པའི་ཡུལ་ལུང་དེ་ནས་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཡོང་མི་ཚོས་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་བྱུང་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ནས་ཁུངས་ལྡན་གནས་ཚུལ་གཞིར་བཞག་བོད་མིའི་ཐོག་མུ་མཐུད་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་མ་སྤྲད་པ་དེར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་པ་རེད། ད་ལྟའི་སྐབས་ཀྱི་གནད་དོན་མང་པོའི་ཐད། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ ༡༩༦༡ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་ ༡༧༢༣ (༡༦) ཅན་གྱི་གྲོས་ཆོད་ལས་ཀྱང་ཧ་ཅང་སྐྱོ་བ་ཡོད།

༡༤༽ ༡༩༦༣ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་གསུང་འཕྲིན་ནང་གཉན་འཕྲང་ཅན་གྱི་དུས་ཚོད་འདི་ལྟ་བུའི་ཐོག་ཁོང་གི་མི་མང་གིས་མནར་གཅོད་དང་སྡུག་སྦྱོང་མྱོང་སྟངས་སྐོར་ཁོང་གིས”སྟབས་ཉེས་པའི་ངོས་ཀྱི་མི་མང་ཚོར་ཞི་བདེ་དང་རང་དབང་གི་དོན་དུ་དཀའ་ལས་བརྒྱབ་པར་ངལ་གསོ་བའི་བར་གསེང་རག་གི་མེད། དངངས་སྐྲག་ཅན་གྱི་མུན་ནག་གི་དུས་སྐབས་མུ་མཐུད་འགྲོ་བཞིན་པ་རེད། རྒྱ་དམར་དྲག་པོའི་འགོ་ཁྲིད་ཚོའི་འདོད་རྔམ་དང༌། མ་རབས་ཐ་ཤལ་ཅན་གྱི་མངོན་འདོད་སྐོང་ཆེད་མི་མང་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་དམར་གསོད་བཏང་ཡོད། ཆོས་བྱེད་ཡུལ་ལྟེ་གནས་རྩ་ཆེན་ཁག་ནི་གཏོར་བཤིག་གཏོང་བའམ། ཡང་ན། དྲག་གནོན་དང་བཙན་འཛུལ་ཆེད་གོ་མཚོན་འཇོག་སའི་གོ་མཛོད་དུ་བསྒྱུར་ཡོད། ཡུལ་ལུང་མུ་གེས་ཁྱབ་ཅིང་མི་བཟོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་མནར་གཅོད་ལས་ཐར་ཆེད་སྐྱབས་བཅོལ་བ་མང་པོ་ཁྱིམ་མཚེས་ཡུལ་ལུང་ཁག་ནང་བྲོས་བྱོལ་དུ་འབྱོར་བཞིན་ཡོད། བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་སྡུག་བསྔལ་མྱངས་པའི་གནས་ཚུལ་རེ་རེ་བཞིན་ད་དུང་ཡང་ང་ཚོར་འབྱོར་བཞིན་པ་རེད། གནས་སྟངས་དེ་ནི་ད་དུང་ཡང་མུ་མཐུད་འུ་ཐུག་ཐབས་ཟད་དང་རེ་བ་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་ལྷག་བསྡད་འདུག” ཅེས་གསུངས་ཡོད།

༡༥༽ ༡༩༦༤ ཟླ་ ༡༢ ནང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་དུས་དེབ་གཅིག་གི་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་ནང༌། དེང་སང་བོད་ནས་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་འབྱོར་བཞིན་པའི་བོད་མི་ཚོས་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་པའི་ཁུངས་ལྡན་དངོས་ར་འཕྲོད་པའི་གནས་ཚུལ་ལྟར་བྱས་ན། རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དང་དེའི་དམག་དཔུང་གིས་བོད་མིའི་ཐོག་དབང་སྒྱུར་དང་མནར་གཅོད་བཏང་བའི་གནས་སྟངས་ཆུང་དུ་མ་ཕྱིན་པར་དེ་མུར་གནས་ཡོད་པ་ལུང་འདྲེན་བྱས་ཡོད།

༡༦༽ ཆོས་ལ་སྡང་ཟུག་བྱེད་སྟངས་ཐད་དཔྱད་རྩོམ་དེས་ཁུངས་ལྡན་གནས་ཚུལ་གསར་དུ་ལུང་འདྲེན་བྱས་དོན”བླ་མ་སྤྲུལ་སྐུ་སོགས་ཆོས་བྱེད་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་རྣམས་ལ་ཚབས་ཆེའི་མནར་གཅོད་མུ་མཐུད་བཏང་ཞིང༌། རྡུང་རྡེག་དང་ལྟོགས་ཤི་ཐེབས་པ། བཙན་འདེད་ཀྱིས་རྐྱེན་འདས་ཕྱིན་པ་དང༌། ཕ་མའི་འདོད་པ་མེད་བཞིན་དུ་ཕྲུ་གུ་རྣམས་བཙན་དབང་གིས་རྒྱ་ནག་ཏུ་མུ་མཐུད་བཙན་འཁྲིད་བྱས་ཏེ་མཐའ་མར་ཕྲུ་གུ་རྣམས་དམར་པོའི་སློབ་གསོའི་འོག་བསམ་བློ་ལ་འགྱུར་བ་ཐེབས་ཏེ་ཆོས་ཕྱོགས་ནས་སྐྱེད་སྲིང་བྱ་རྒྱུའི་ཐོབ་ཐང་བཙན་འཕྲོག་བྱས་ཡོད།”ཅེས་དང༌།

༡༧༽ དཔྱད་རྩོམ་དེའི་ནང་མུ་མཐུད་བརྗོད་པར”༡༩༦༠ ལོ་ནས་བཟུང་རྒྱ་དམར་དབང་འཛིན་པའི་འོག་བོད་མིའི་མི་ཚེ་སྐྱེལ་སྟངས་ལ་འགྱུར་བ་ཐེབས་མེད་པ་གསལ་པོ་རེད། མི་མང་ལ་འགན་འཁྱེར་བའི་ཐོག་ནས་འོས་འཕེན་གྱི་ལམ་ནས་མི་མང་གི་སྐུ་ཚབ་འདེམས་ཐོན་བྱུང་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ནས་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་གི་ཐོབ་ཐང་ལ་ངོས་ལེན་བྱས་མེད་པ་རེད། སྤྱི་ཚོགས་དང་ཞི་བའི་ལས་དོན། དཔལ་འབྱོར་དང་སྒེར་གྱི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་ཕལ་མོ་ཆེ་བཙན་འཕྲོག་བྱས་ཡོད། རྒྱ་དམར་བོད་དུ་བཙན་འཛུལ་མ་བྱས་སྔོན་གྱི་མི་ཚེ་སྐྱེལ་སྟངས་དང་བསྡུར་བ་ཡིན་ན། ད་ལྟའི་སྐབས་ཀྱི་མི་ཚེ་སྐྱེལ་སྟངས་ནི་དྲང་བདེན་མེད་པ། མི་སྤྱོད་ལས་འདས་ཤིང༌། ཧ་ཅང་གདུག་རྩུབ་ཆེ་བའི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཁེངས་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།” ཅེས་གསལ་ཡོད།

༡༨༽ རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ངོས་ནས་བཞག་པའི་གྲོས་ཆོད་དང་འགྲོ་བ་མིའི་རྣམ་དཔྱོད་ལས་འཕྲོས་པའི་འབོད་སྐུལ་གྱིས་རྒྱ་མིའི་སྲིད་བྱུས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གང་ཡང་ཐེབས་ཡོད་མ་རེད།

༡༩༽ ༡༩༦༥ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་རྒྱ་གར་དུས་བབ (Hindustan Times) ཞེས་པའི་གསར་ཤོག་འདོན་ཐེངས་དེའི་ནང་གསལ་བ་ལྟར་བྱས་ན། རྒྱ་དམར་བཙན་འཛུལ་བའི་དམག་མིས་གདུག་རྩུབ་མནར་གཅོད་བཏང་བའི་དོན་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ཀྱི་འགྱུར་མཚམས་འདི་ནི་ ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་བྱུང་བའི་མི་མང་གྱེན་ལངས་དང་འགྲན་ཟླར་འོས་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཡིན་པར་བརྗོད་ཡོད། བཟའ་བཅའི་ཐོག་གི་དཀའ་ངལ་དང༌། སྡིག་པ་མིག་བཙུམས་ཀྱིས་བཅད་ཁྲ་བཏང་བའི་དོན་རྐྱེན་ལས་གནས་སྟངས་ཧ་ཅང་ཚབས་ཆེའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏེ་རྒྱ་དམར་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕྱི་དོན་གྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་སྦས་སྐུང་བྱེད་ཐབས་མེད་པར་གྱུར་ཡོད།

༢༠༽ གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་ཁག་ཏུ་ས་གནས་མི་མང་གིས་འདོད་བློ་མི་ཁེངས་པའི་རྣམ་འགྱུར་ཐོན་པ་དང༌། ལྐོག་བྱུས་འདིང་བ། མི་མང་ལ་སྐུལ་སློང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་མེད་ཐད་ལ་ལྟ་རྟོག་བྱེད་མཁན་ཚོགས་པ་བཙུགས་ཡོད་པ་རེད། བཟའ་བཅའི་ཚད་གཞིར་དམ་བསྒྲགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་མི་ཕོ་མོ་སུ་ཞིག་ཡིན་རུང་ཚད་བཀག་བྱས་པའི་ལམ་བཟོར་རྒྱུགས་དགོས་པའམ། ཡང་ན། ངལ་རྩོལ་གཞན་པའི་རིགས་བསྒྲུབས་ཡོད་མེད་དང༌། ཡང་ན། དགོང་དྲོའི་སློབ་གསོའི་ལས་འགུལ་ནང་ཏག་ཏག་འཛུལ་ཞུགས་བྱས་ཡོད་མེད་བཅས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་ཞིབ་འཇུག་གིས། གལ་སྲིད་ལག་བསྟར་བྱས་མེད་ཚེ་བཟའ་བཅའི་ཐོབ་སྐལ་ཏོག་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་རག་གི་མེད་པ་རེད།

ད་ཡོད་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདིར་ཞིབ་ཏུ་བལྟས་པ་ཡིན་ན། གནས་ཚུལ་ཧ་ཅང་ཡ་ང་བ་ཞིག་དང་ཐབས་སྐྱོ་བོའི་རང་བཞིན་ཞིག་གི་སྒང་ལ་གནས་ཡོད། བོད་ནས་ཉིན་རེ་བཞིན་གསར་དུ་འབྱོར་བཞིན་པའི་བོད་མི་ཚོས་བརྗོད་བབས་ལ་བལྟས་ཚེ་པེ་ཅིན་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱའི་དབང་འཛིན་པ་ཚོས་བོད་དེ་རྒྱའི་མངའ་སྡེ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་དེར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་དངོས་ར་འཕྲོད་ངེས་འདུག་ཅེས་བརྗོད་མཁན་བྱུང་ཡོད།

༢༡༽ བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་གྲོས་ཚོགས་ནང་བགྲོ་གླེང་ཡོང་ཐབས་བྱེད་པར་སྐུ་ཚབ་འགའ་རེས་དེ་ནི”རྫུན་མ་”དང”དོན་ལ་གནས་མེད་པ་རེད” ཅེས་རྒྱུ་མཚན་དྲངས་ཏེ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངོ་རྒོལ་བྱས་ཡོད་པར་ང་ཚོར་དོ་སྣང་ཡོང་གི་འདུག ཚོགས་ཆེན་དུ་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་བགྲོ་གླེང་སྐབས་ཨལ་སྦ་ནི་ཡའི་ (Albania) སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གནད་དོན་འདིའི་ཐད་ཚོགས་ཆེན་དུ་འོས་འཕེན་བྱུང་བའི་གྲུབ་འབྲས་དང་ཏག་ཏག་མི་མཐུན་པའི་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱབ་པའི་མཐར་བོད་ཀྱི་རྩ་དོན་དེར”ཕམ་ཁ་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་བ་རེད།” ཅེས་བརྗོད་ཡོད། བོད་དུ་རྒྱ་དམར་གྱི་དམག་མིས་འཕྲོག་བཅོམ་བྱས་པའི་དོན་རྐྱེན་གང་བྱུང་བ་རྣམས་པེ་ཅིན་གཞུང་དང་ལྟ་བ་མཐུན་པའི་གྲོགས་པོ་ཚོས་སྦས་སྐུང་བྱེད་འདུན་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་རེད།

འོན་ཀྱང༌། ཁོ་ཚོས་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་བལ་ཡུལ་དང་འབྲས་ལྗོངས། འབྲུག རྒྱ་གར་བཅས་ཀྱི་ནང་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཡོང་དགོས་བྱུང་བའི་གནད་དོན་དངོས་སུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པར་སོང༌། བོད་དུ”དཀའ་རྙོག་ཅིག་ཡོད་པ་རེད་ཟེར་བ་དོན་ལ་གནས་མེད་པ་རེད།” ཅེས་སུ་གཅིག་ལ་ཡིད་ཆེས་འཕེར་བའི་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་ཐུབ་བཟོ་མེད་པ་རེད། བརླང་སྤྱོད་ཅན་གྱི་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་ལ་མགོ་བཏགས་མ་ཞུས་པའི་བོད་མི་སྡེབ་གསོད་བཏང་བའི་ཐད་ལ་ཁོ་ཚོས་འགྲེལ་བཤད་གང་འདྲ་ཞིག་རྒྱག་རྩིས་ཡོད་དམ། ཁོ་ཚོས་བོད་ནང་ཆོས་བྱ་ཡུལ་དགོན་སྡེ་དང་ལྷ་ཁང་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་གཏོར་བཤིག་བཏང་བ་དེ་ཚོའི་སྐོར་འགྲེལ་བཤད་གང་འདྲ་ཞིག་རྒྱག་རྩིས་ཡོད་དམ། སྐྱབས་བཅོལ་དུ་བོད་མིའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་སྐོར་ལ་ཁོ་ཚོས་འགྲེལ་བཤད་གང་འདྲ་ཞིག་རྒྱག་རྩིས་ཡོད་དམ།

༢༢༽ བོད་དུ་རྒྱ་དམར་གཞུང་འཛིན་པས་མི་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་གདུག་རྩུབ་མནར་གཅོད་བཏང་བའི་དོན་རྐྱེན་འགེབས་སྲུང་ཆེད་ཁོ་པ་ཚོའི་ལྟ་བར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་ཚོས་རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གིས་བོད་ལ་ཕྱི་དངོས་པོའི་ཡར་རྒྱས་ཆེན་པོ་བཏང་སྐོར་གྱི་གནས་དོན་དུས་རྒྱུན་དུ་ཕྱིར་བསྒྲགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། འདི་ནི་འབྲེལ་མེད་ཅིག་ཡིན་པར་ང་ཚོས་བསམ་བཞིན་ཡོད། ང་ཚོས་བོད་ནང་དང་ཨེ་ཤ་ཡའི་ནང༌། ཡང་ན། འཛམ་གླིང་ས་གནས་གང་འདྲ་ཞིག་ནང་ཡིན་རུང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་གླེང་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་སྔར་གྱི་བྲན་གཡོག་ལམ་ལུགས་བདེན་པ་དག་སྐྱེལ་བྱེད་པའམ། ཡང་ན། ད་ཡོད་སོར་གནས་ཐོག་སྲུང་སྐྱོབ་ཡོང་རྒྱུའི་ཆེད་དུ་མིན།

ང་རང་ཚོའི་འཛམ་གླིང་འདིའི་སྟེང་དོན་ཕན་ལྡན་ཞིང༌། གསར་བརྗེའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འཛུགས་བསྐྲུན་གྱི་ལས་གཞིར་འཇུག་རྒྱུ་ནི་ང་ཚོའི་སེམས་གཏིང་གི་འདུན་པ་རེད། ཨེ་ཤ་ཡའི་ནང་གི་སྤྱི་ཚོགས་རྙིང་པའི་ལམ་ལུགས་དེ་ཚོར་འགྱུར་བ་ཞིག་གཏོང་དགོས་ངེས་ཅན་རེད། མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རིང་ལུགས་དང་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་ས་ཁུལ་ངེས་པར་དུ་རྩ་བཀོག་གཏོང་དགོས།

རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ནང་ཡར་རྒྱས་གཏོང་དགོས་ངེས་ཅན་ཁག་བཀག་འགོག་བྱས་ན་གཏན་ནས་མི་འགྲིགས། འོན་ཀྱང༌། བོད་དུ་ཡིད་སྐྱོའི་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་གནས་སྟངས་དེ་ཚོ་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་དཔལ་འབྱོར་དང༌། སྤྱི་ཚོགས། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཡར་རྒྱས་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་སྐབས་རྐྱེན་ངན་གོད་ཆགས་སྤྱིར་བཏང་ཡོང་སྲིད་པ་ཞིག་ཏུ་རྩིས་བསྡད་པ་དེ་བསམ་ཡོད་ཅན་གྱི་མི་སྣ་སུ་འདྲ་ཞིག་གིས་ངོས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་མ་རེད། བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་ཐད་ལ་དྲག་གནོན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱས་པ་དེར་ལྟ་གྲུབ་དང་གྲུབ་མཐའ། ཡང་ན། རྣམ་གཞག་གང་འདྲ་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་བདེན་པ་དག་སྐྱེལ་རྩ་བ་ནས་བྱེད་ཐབས་ཡོད་མ་རེད།

༢༣༽ བོད་ནི་ཨེ་ཤ་ཡ་དང༌། ཨ་ཕྷི་རི་ཀ ལེ་ཀྲིན་ཨ་མེ་རི་ཀ་བཅས་ཀྱི་མི་མང་གིས་དཔེ་བལྟ་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། ཁོང་ཚོས་རང་གི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་དེ་དག་དངོས་གཙོ་སྨྲ་བའི་སྤྱི་ཚོགས་གདུག་རྩུབ་ཅན་དེའི་ཕྱིའི་སྒེག་ཉམས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་དང་མཉམ་དུ་དངོས་ཟོག་བརྗེ་ལེན་གྱི་ལམ་ནས་ཉོ་ཚོང་བྱེད་པའི་ལམ་ལུགས་བཞིན་བརྗེ་པོ་སློག་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་ཀྱི་ཨེ་ཡོད། དེའི་ཐོག་ཐག་གཅོད་གཟབ་གནན་ངེས་པར་བྱ་གལ་ཆེ།

༢༤༽ བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་བཅས་གཉིས་ཀའི་ཆ་ནས་འབྲེལ་བ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། གནད་དོན་འདི་ཐད་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཐོག་མར་བསམ་ཞིབ་བྱས་པ་ནས་བཟུང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་བཞིན་ལོ་རྒྱུས་དང་ཁྲིམས་ཀྱི་རྩོད་རྙོག་ནང་ཚུད་ཡོད་པ་རེད། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱོན་ཡོངས་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཐད་ལ་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་ཆེན་པོ་ཐོབ་ཡོད་ཀྱང༌། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་ལ་ཤུགས་གནོན་རྒྱག་རྒྱུ་ཏོག་ཙམ་ཉམས་ཆག་ཕྱིན་པའི་བཟོ་འདྲ་བོ་ཞིག་འདུག ང་ཚོས་དེར་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། གནད་དོན་དེ་གཉིས་དབར་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་ཡོད། དཔེར་ན། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་སེལ་མ་ཐུབ་པ་ཡིན་ན། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྐོར་གྱི་གནད་དོན་སེལ་ཐུབ་རྒྱུ་ཧ་ཅང་ཁག་པོ་ཡིན་པའི་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། འདི་ལྟའི་རྣམ་འགྱུར་ནི་ཧ་ཅང་བློ་ཕམ་སྐྱེ་གཞི་ཞིག་རེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། དེར་ཁ་གཏད་གཅོག་མི་ཐུབ་པའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐད་ཀྱི་གྲུབ་དོན་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། བོད་མི་ཚོ་ནི་མི་རིགས་ལོགས་ཀ་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གཞུང་དང༌། སྐད་ཡིག ཆོས་ལུགས། གཞུང་གི་སྒྲིག་སྲོལ་བཅས་ཡོད་པའི་སྐོར་གྱི་དྲི་བ་དེ་སུས་བཀོད་ཐུབ་ཀྱི་རེད་དམ། འདི་ལ་དགག་པ་རྒྱག་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། རྒྱ་ནག་གི་བཙན་པོའི་དུས་ཚོད་སྐབས་འགར་བོད་ཡུལ་དུ་རྒྱ་ནག་གི་སུ་འཛར་རན་ཀྲིའི (མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང) བདག་དབང་ལྟ་བུའི་འོག་ཏུ་གནས་པའི་ལོ་རྒྱུས་བཤད་རྒྱུན་ཡོད་པ་རེད།

༢༥༽ བོད་ནི་ ༡༩༡༢ ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་རང་དབང་རང་བཙན་ཡིན་པའི་དྲིལ་བསྒྲགས་གནང་བ་ནས་བཟུང་ ༡༩༥༠ བར་རང་བཙན་གཙང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོ་བོར་གནས་ཤིང༌། དེ་འཕྲལ་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་དབང་མེད་དུ་འཇོག་དགོས་གྱུར། དུས་ཡུན་རིང་པོ་དེའི་བར་བོད་པས་རང་གི་དམག་མི་དང༌། ཕྱིར་བསྐྱོད་ལག་འཁྱེར་དང་དངུལ་གྱི་འགྲོ་རྒྱུག ཁྲལ་བསྡུ་དང་སྦྲགས་ཁང༌། ཏར་འཕྲིན་གྱི་ལས་དོན་སོ་སོ་རང་ངོས་ནས་རང་དབང་གི་ཐོག་ནས་བསྒྲུབས་ཡོད་པ་རེད། བྱས་ཙང༌། ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་དམར་གྱིས་བཙན་འཛུལ་བྱུང་སྐབས་བོད་དེ་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་སུ་གཅིག་གི་འོག་ཏུ་གནས་མེད་པ་གསལ་པོ་ཞེ་དྲག་རེད།

༢༦༽ སྐུ་ཚབ་ངས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་གནད་དོན་སྐོར་གྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་ལོ་རྒྱུས་དྲངས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེས་བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རང་དབང་གི་རྩོད་གླེང་སྐོར་ལ་གཏམ་བཤད་འཕར་སྣོན་ཞིག་ཡོང་བའི་ཕན་ཁྱད་ཡོད། གལ་སྲིད། བོད་མི་རྣམས་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་ཐོབ་ཐང་རག་གི་ཡོད་པ་ཡིན་ཚེ། ཁོང་ཚོར་རང་བཙན་གཙང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་གནས་བབས་འོག་དེ་ལྟ་བུའི་སྲུང་སྐྱོབ་ལྡབ་ལོག་ཐོབ་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

༢༧༽ ཚོགས་གཙོ་མཆོག ང་རང་ཐེ་བའི་སྐུ་ཚབ་བདུན་གྱིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་ལ་གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན་ A/L 4731 འདི་བཞིན་འབུལ་ལམ་ཞུས་ཡོད། གྲོས་འཆར་དེས་དེ་སྔའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲོས་ཆོད་ཁག་གཉིས་ཐོག་ལ་ཤུགས་གནོན་བརྒྱབ་པ་དང༌། བོད་མི་ཚོའི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་བཙན་འཕྲོག་གི་ལག་ལེན་ཚང་མ་བཀག་སྡོམ་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་བསྐྱར་གསོ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

༢༨༽ རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གིས་ད་ལྟའི་ཆར་ཁྲིམས་སྲོལ་ལ་ཚད་མཚམས་ལས་བརྒལ་བའི་བྱ་སྤྱོད་ཐད་ལ་ཁ་ཁུ་སིམ་མེར་བསྡད་ན་ཡིན་ལུགས་ཚུལ་མཐུན་ཞིག་ཡིན་པར་བསམ་བསྡད་མཁན་གྱི་མི་སྣ་དེ་འདྲ་ཡོད་སྲིད་པ་རེད། ཡ་མཚན་པའི་རྒྱུ་མཚན་འགའ་ཤས་ཐོག་ལ་བསམ་ཞིབ་བྱས་པ་ཡིན་ན། ཁ་ཁུ་སིམ་མེར་འདི་འདྲ་བསྡད་དགོས་དོན་གཙོ་བོ་ཐུག་ས་ནི། རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆའི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱི་གནས་བབས་གསར་པ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱ་ནག་གིས་སྡུག་རུས་ཆེན་པོས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་འཛུལ་ཞུགས་ཀྱིས་རྐུབ་སྟེགས་ཤིག་རག་རྒྱུར་རྒྱ་དམར་ལ་བསྟུན་མཁས་ཤིག་བྱས་བསྡད་པ་ཡིན་གྱི་རེད།

ང་ཚོས་དེའི་ལྡོག་ཕྱོགས་ཏག་ཏག་བསམ་བསྡད་ཀྱི་ཡོད་རེད། རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གིས་ཇི་ཙམ་རང་ཉིད་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་བབས་ཆགས་རྒྱུའི་རོབ་རྩིས་བརྒྱབ་པ་དེ་ཙམ་ང་ཚོའི་སྒོ་རྭའི་ནང་འཛུལ་ཞུགས་བྱ་རྒྱུའི་ཉེན་ཚབས་ཆེ་རུ་བཏང་བཟོ་ཡོད་ཅིང༌། དེའི་ཚོད་ཀྱིས་ཁོ་པས་བསགས་པའི་བྱ་བ་མ་རུང་བ་ཐམས་ཅད་འཛམ་གླིང་མི་མང་གི་མདུན་དུ་བསྟན་རྒྱུའི་ཐོག་ལ་དགོས་མཁོ་དེ་ཙམ་ཆེ་རུ་འགྲོ་གི་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་ནག་པེ་ཅིན་གཞུང་གི་ཆེད་དུ་ས་གདན་དམར་པོ་བཏིང་འདོད་ཆེན་པོ་བྱེད་མཁན་ཚོས་དེའི་འོག་ཏུ་སྲིད་གཞུང་དེས་བསགས་པའི་སྡིག་གྲིབ་ཇི་སྙེད་མཆིས་པ་ང་ཚོར་གཙང་མ་བཟོ་དགོས་ཞེས་མ་བཤད་རོགས།

༢༩༽ ཕྷི་ལི་པིན་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་གནད་དོན་ཐད་ལ་སེམས་ཁུར་ག་ཚོད་ཅིག་བླང་གི་ཡོད་མེད་རྒྱལ་ཚོགས་འདིས་གསལ་ཐག་ཆོད་མཁྱེན་གྱི་ཡོད་རེད། ཕྷི་ལི་པིན་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ ༡༩༤༦ ལོ་ནས་བཟུང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་དང་དེའི་ཡན་ལག་ཁག་ཐོག་ལྟ་རྟོག་བྱ་རྒྱུའི་རང་གི་སྐབས་བབས་ཀྱི་ལས་ཁུར་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་ཆགས་བསྡད་ཡོད་པ་རེད། དེ་རིང་འདིར་ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་དཔའ་བོ་དཔའ་མོ་ཚོའི་ཚབ་ཞུས་ཏེ་རྩ་དོན་དེའི་སྙན་གྲགས་དང༌། སྐབས་བབས་ལས་ཁུར་འདི་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ཡང་བསྐྱར་ཐེངས་གཅིག་ཁ་གསངས་ཏེ་ཕྱིར་བསྒྲགས་བྱེད་ཀྱི་ཡིན།

༣༠༽ དེ་སྔ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་ཡུལ་དུ་མི་རིགས་དཀར་ནག་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ལོ་ནས་ལོ་བསྟུད་དེ་གནད་དུ་སྨིན་པའི་ཁ་གཏད་གདོང་ལེན་གྱིས་འགྲོ་བ་མིའི་ཆེ་མཐོང་ལ་ཡིད་ཆེས་འཕེར་བའི་གནས་ཚུལ་ཕྱིར་བསྒྲགས་བྱས་ཀྱང༌། བོད་མིའི་ཡིད་སྐྱོའི་ཞུ་སྙན་ལ་མ་གོ་མདོག་མདོག་བྱས་བསྡད་པས་འགྲིགས་ཐབས་མེད། གལ་སྲིད། དེ་ལྟར་བྱས་པ་ཡིན་ན། ཁྱད་མཚར་པོ་ཞིག་དང་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་མི་ཤེས་པའི་མི་རིགས་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་གྱི་ཡོད་པ་རེད།

སྡུག་སྦྱོང་གཉའ་གནོན་མྱངས་མྱོང་ཡོད་པའི་ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀའམ། ཡང་ན། ལྷོ་ཕྱོགས་རོ་སྒྲེ་ཤི་ཡ (Rhodesia) ཡི་ཡུལ་དུ་སྡོད་མི་ཚོར་བྱུང་བ་ནང་བཞིན་བོད་མི་ཚོར་ཚོགས་ཆེན་འདིའི་རྒྱབ་སྐྱོར་རག་རྒྱུ་ནི་དེ་ལས་ཆེ་ཙམ་མེད་ནའང་འདྲ་མཉམ་ཞིག་ཉུང་མཐར་རག་ཐབས་ལ་འབོད་སྐུལ་བྱེད་ཆོག་པའི་ཐོབ་ཐང་ཞིག་ཡོད་ཀྱི་རེད། ཁོ་ཚོའི་སྒང་ལ་དབང་ཡོད་ཤོད་མཁན་དེ་མི་རིགས་དཀར་པོ་མིན་ཞིང༌། དེ་ནི་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་ཐོགས་ཤིང་མི་འབོར་དང་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་རུང་བོད་མི་ཚོར་དེ་འདྲའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞིག་རག་རྒྱུར་རེ་སྒུག་བྱེད་པའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ་རེད།

༣༡༽ རིགས་རྒྱུད་དང་ཤ་མདོག ཆོས་ལུགས་སམ་ཆབ་འབངས་བཅས་ག་རེ་ཡིན་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་བཙན་གནོན་མྱངས་པའི་མི་རིགས་གང་དང་གང་དུ་ཡོད་ནའང༌། ཚོགས་ཆེན་འདིའི་ནང་རང་གི་དཀའ་སྡུག་སེལ་རྒྱུའི་འབོད་སྐུལ་ཞུ་ཆོག་པའི་ཐོབ་ཐང་དང་གོ་སྐབས་ངེས་པར་དུ་ཐོབ་དགོས། བཙན་གནོན་གཏོང་མཁན་ཐད་ལ་དེ་དང་འདྲ་མཚུངས་རིགས་རྒྱུད་དང་ཤ་མདོག ཆོས་ལུགས། ཆབ་འབངས་སམ། ཡང་ན། དབང་ཆ་ཆེ་ཆུང་གང་འདྲ་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཚོགས་ཆེན་འདིའི་ངོས་ནས་སྐྱོན་འཛུགས་ཤིག་ངེས་པར་དུ་ཕོག་རྒྱུ་ཡིན་བསམ་དགོས། ཀུན་ལ་ཉེ་རིང་མེད་པར་ཁྲིམས་ལུགས་དྲང་བདེན་ལག་བསྟར་བྱས་པ་ཁོ་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་མིའི་རིགས་ཚང་མས་བློ་གཏད་བཅོལ་ས་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་རེད། རྒྱལ་ཚོགས་འདིས་བོད་མི་ཚང་མའི་ངོ་ཚབ་གནང་སྟེ་གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན་དེར་ངོས་ལེན་གྱིས་དེ་སྔའི་རྒྱབ་གཉེར་ལ་ཤུགས་སྣོན་ཞིག་བརྒྱབ་པ་ཡིན་ན། དེས་ཀུན་གྱིས་རེ་སྒུག་བྱས་པའི་བསམ་དོན་བསྐང་ཐུབ་ཀྱི་རེད། ཅེས་གསུངས།42

༤༽ རྒྱ་གར་སྐུ་ཚབ་ཌོག་ཀྲར་ཨར་ཛ་ཀི་རི་ཡ་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་གསུང་བཤད་གནང་བ།

རྒྱ་གར་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཌོག་ཀྲར་ཨར་ཛ་ཀི་རི་ཡས་ (Mr. Zakaria) རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་སྤེལ་བའི་རྒྱབ་སྐྱོར་གསུང་བཤད་གནང་དོན།

འཐུས་མི་རྣམས་ཀྱིས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར། ད་ཕན་འདས་པའི་ལོ་ངོ་བཅོ་ལྔའི་རིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་སྐོར་བཀའ་མོལ་ཡང་ཡང་གནང་བ་རེད།

བོད་དོན་སྐོར་ཐོག་མར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་ལྔ་པའི་སྐབས་སྙན་སེང་ཞུས་ཀྱང་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་མཛད་རིམ་གྱི་ནང་དུ་ཚུད་མ་ཐུབ་པ་མ་ཟད། ང་ཚོའི་གཞུང་གིས་ཀྱང་སྐབས་དེར་བོད་དོན་སྐོར་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་འཇུག་རྒྱུར་བཀག་འགོག་བྱས་པ་རེད། གང་ལགས་ཤེ་ན། རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་དོན་སྐོར་ཞི་བའི་སྟེང་ནས་ལྷིང་འཇགས་བྱེད་འདོད་ཆེན་པོ་ཡོད་ཅེས་རྒྱ་གར་ལ་དངོས་སུ་བརྗོད་པར་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་དང༌།

དེ་རྗེས་བོད་ནང་གི་གནས་ཚུལ་དེ་ལྷིང་འཇགས་དང་ཡར་རྒྱས་སུ་འགྲོ་རྒྱུར་ཕར་བཞག ཉིན་རེ་བཞིན་ཇེ་ཞན་ཇེ་སྡུག་ཏུ་ཕྱིན་པས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་སྐོར་བཀའ་མོལ་ཐེངས་མང་པོ་ཞིག་གནང་བ་རེད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་ནང་བོད་དོན་སྐོར་བཀའ་མོལ་གནང་སྐབས་ང་ཚོའི་འཐུས་མི་རྣམས་ཀྱིས་འོས་ཤོག་མ་བླུགས་པར་བར་བཞུགས་སུ་བསྡད་ཀྱང་རྩ་བའི་བོད་དང་རྒྱ་གར་གཉིས་ཆོས་སྲིད་གང་གི་ཐད་ནས་མཛའ་བརྩེའི་འབྲེལ་བ་ཅི་ཆེ་ཡོད་པར་བརྟེན་ནས་བོད་ཀྱི་ནང་གནས་ཚུལ་ཐབས་རྡུགས་བྱུང་བ་དེར་ང་ཚོས་སྙིང་ཐག་པ་ནས་བློ་ཕམ་དང་སེམས་ཚབས་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་སྐོར་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་མཁྱེན་ཐུབ་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་གསལ་གསུངས་ཡོད་པ་དང༌། དེ་འབྲེལ་ང་ཚོས་རྒྱ་དམར་དང་མུ་མཐུད་ཞི་མོལ་བྱས་ན་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ཉམ་ཐག་གི་གནས་ཚུལ་དེ་རིམ་པས་སེལ་ཐུབ་པའི་རེ་བ་བྱས་ཀྱང་ང་ཚོ་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་རེ་བ་དེ་རྩ་སྟོངས་སུ་གྱུར་པས་མ་ཚད། བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་མནར་གཅོད་འུ་ཐུག་གི་སྨྲེ་ངག་དེ་ཉིན་རེ་བཞིན་ཇེ་སྡུག་ཏུ་ཕྱིན་ནས་འཛམ་གླིང་འགྲོ་བ་མི་རིགས་ཡོངས་ཀྱིས་དོ་སྣང་ཆེན་པོས་བལྟ་དགོས་པ་ཞིག་ཆགས་པ་རེད།

ང་ཚོ་ཚང་མས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར་བོད་འདི་རྒྱ་དམར་གྱི་བཙན་འོག་ཏུ་ཚུད་པ་ནས་བཟུང་རྒྱ་དམར་གྱིས་དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཟེར་བའི་མིང་སྙན་པོ་ཞིག་བཏགས་ཏེ་དོན་སྙིང་བོད་མི་རྣམས་ལ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པའི་བཙན་དབང་མནར་གཅོད་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་པ་ཞིག་བཏང་དང་གཏོང་མུས་སུ་ཡོད་པ་འདི་ལྟ་བུ་ནི་ད་ཕན་འཛམ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ནང་དུ་སྲིད་དཀའ་བའི་བྱ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། ང་ཚོའི་བསམ་བློར་བོད་དང་རྒྱ་དམར་གཉིས་ཀྱི་རྩོད་རྙོག་དེ་ནང་མོལ་བྱས་ཏེ་ཞི་བའི་སྒོ་ནས་ལེ་འགྲིག་ཡོང་རྒྱུའི་རེ་བ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ལྟར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༦ ལོར་ང་ཚོའི་སྲིད་བློན་སྐུ་གཤེགས་འཇོ་ཧར་ལལ་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་དང༌། རྒྱ་དམར་ཀྱི་སྲིད་བློན་ཀྲའུ་ཨན་ལན་གཉིས་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་བཀའ་མོལ་ཡུན་རིང་ཞིག་གནང་བའི་རྗེས་སུ་སྐུ་གཤེགས་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་ལ་ཡང་བོད་ཀྱི་རྩོད་རྙོག་དེ་ལྷིང་འཇགས་ཡོང་ཐུབ་ཀྱི་རེད་སྙམ་པའི་ཐུགས་རེ་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་བ་མ་ཟད། དེའི་སྐབས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་ཡང་ངེས་པར་ལྷིང་འཇགས་ཡོང་གི་རེད་སྙམ་པའི་དགོངས་པ་ཁྱད་པར་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་པ་དང༌། རྗེས་སུ་རིམ་པས་བརྟག་ཞིབ་བྱེད་སྐབས་རྒྱ་དམར་གྱིས་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་སྐད་ཆ་དེ་ཚོ་ཚིག་གཅིག་ལ་ཡང་མ་གནས་པར་འབྲས་བུ་སྣེ་གཅིག་ཀྱང་ཐོན་མ་ཐུབ་པ་རེད།

དེ་མཚུངས་རྒྱ་དམར་གྱིས་དངོས་སུ་ཁས་ལེན་བྱས་པའི་བོད་རང་སྐྱོང་གཙང་མ་ཞིག་སྤྲོད་རྒྱུ་དང་བོད་མི་ཚོའི་ཆོས་དང་ཤེས་རིག ཡུལ་གྱི་གོམས་པའི་གཤིས་ལུགས་སོགས་ཉམས་མེད་བརྩི་འཁུར་ཞུ་རྒྱུ་ཟེར་བ་དེ་ཚོ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་སྐོར་ལེགས་པར་བརྟག་དཔྱད་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ཡིག་ཆ་ཁག་གི་ནང་དུ་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང༌། གོམས་གཤིས་སོགས་དང༌། ལྷག་པར་བོད་ཀྱི་མི་རིགས་མང་པོ་ཆབས་ཅིག་ཏུ་དམར་གསོད་བཏང་བ་བཅས་མདོར་ན་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་མི་རིགས་སོགས་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་ཡོད་པ་རྣམས་གསལ་པོར་བཀོད་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱ་ཆེའི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱིས་གསལ་པོ་མཁྱེན་གསལ་ལྟར་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་གཙུག་ཏུ་མཆོད་པ་དང༌། ང་ཚོ་རྒྱ་གར་མི་མང་ཡོངས་ཀྱིས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུ་འཁྲིད་ལྟ་བུར་ངོས་འཛིན་ཞུས་པའི་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ཀྱང་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་མི་རྣམས་ལ་བཙན་དབང་མནར་གཅོད་གྲངས་ལས་བརྒལ་བ་བཏང་བར་ངོ་རྒོལ་གྱི་ཆེད་དུ་ལྷ་ས་ནས་རྒྱ་གར་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕེབས་པ་རེད། བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོས་ (རོབ་རྩིས་བྱས་ན 50,000 ཡས་མས) རང་གི་རྒྱུ་ནོར་ས་ཁང་དང་བཅས་པ་བློས་བཏང་སྟེ་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཕེབས་རྗེས་སུ་བསྙེགས་ནས་ད་ཆ་ང་ཚོ་རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་དུ་གནས་བཞིན་པ་རེད།

བོད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་སྐྱེས་པའི་བོད་མི་རྣམས་ད་དུང་ཡང་རྒྱ་གར་ནང་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་མུ་མཐུད་འབྱོར་བཞིན་པ་རེད། གང་གིས་ཤེ་ན། བོད་ཀྱི་ཡུལ་དེ་རྒྱ་དམར་གྱིས་དྲག་པོའི་དམག་སྒར་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཟིན་པ་རེད། བོད་དང་རྒྱ་གར་གཉིས་ཀྱི་དབར་ཆོས་དང་ཤེས་རིག དཔལ་འབྱོར་སོགས་དུས་རབས་དུ་མའི་སྔོན་ནས་མཛའ་འབྲེལ་དང་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་པ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང༌། ང་ཚོ་རྒྱ་གར་གྱིས་འབྲེལ་བ་དེ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་ཏུ་བེད་སྤྱོད་ནམ་ཡང་བྱས་མེད་པ་དང༌། དེ་འབྲེལ་ྋགོང་སྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་དབུས་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་རྒྱ་གར་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་འབྱོར་བ་དང༌། རྒྱ་དམར་གྱིས་རྒྱ་གར་དང་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་བྱང་རྒྱུད་རྣམས་བཙན་འཛུལ་བྱེད་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་དངོས་སུ་བསྒྱུར་ཡོད་ཀྱང་ང་ཚོ་རྒྱ་གར་གྱིས་སྲིད་དོན་གྱི་ཆ་ནས་འབྲེལ་བ་གང་ཡང་བྱས་མེད་པ་དང༌། རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་མི་རྣམས་ལ་ཚབས་ཆེའི་བཙན་གནོན་མནར་གཅོད་གཏོང་བཞིན་པ་རྣམས་ང་ཚོ་རྒྱ་གར་མི་མང་གི་སེམས་སུ་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལངས་པའི་སྐྱོ་སྣང་དང་ཁོང་ཁྲོ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད། འོན་ཀྱང༌། ང་ཚོས་ད་བར་དོགས་ཟོན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོའི་ངང་དུ་སྡོད་དགོས་བྱུང་བ་མ་ཟད། རྒྱ་དམར་དང་སྒོ་ཀུན་ནས་མི་རིགས་ཐ་དད་ཡིན་པའི་འུ་ཐུག་ཉམ་ཐག་ཐབས་བྲལ་གྱི་ཉེས་མེད་བོད་མི་རྣམས་ལ་རྒྱ་དམར་གྱིས་སྡང་དགྲར་བཟུང་སྟེ་དུད་འགྲོ་ལྟར་བཙན་མནར་བཏང་བ་ནི་སྤྱིར་བཏང་ཙམ་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་མི་རིགས་ཡོངས་ཀྱི་རྩོད་དོན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་སྟབས་དེ་བས་ཀྱང་སེམས་ཚབས་ཆེན་པོ་འདུག

དཔའ་མཛངས་གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཚོགས་ལྷན་རྒྱས་ཀྱི་སར་ད་ལམ་ངས་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ནང་སྲིད་བྱུས་སྐྱོང་སྟངས་སྐོར་རྩོད་ལན་རྒྱག་ཐབས་བྲལ་བའི་དོན་ཚན་ཁག་ཞུ་རྒྱུར།

དང་པོ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོར་རྒྱ་བོད་དབར་བཞག་པའི་གྲོས་མཐུན་གྱི་ནང་དུ་རང་སྐྱོང་གཙང་མ་སྤྲོད་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་གསལ་བ་དེ་ནི་ཐོག་མ་ནས་ཤི་ཚར་བ་ལྟ་བུའི་ཡིག་རོ་ཞིག་རེད།

གཉིས་པ། དྲག་པོའི་དམག་གི་ནུས་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་བཏང་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ནས་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ཀྱི་རང་སྐྱོང་གི་ཁྱད་ཆོས་ནག་སུབ་ཏུ་བཏང་ཡོད་པ་རེད།

གསུམ་པ། རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་གཞུང་གིས་མཚོན་དགོན་སྡེ་ཁག་དང༌། མི་མང་བཅས་པའི་བདག་ཐོབ་དང་དངོས་ནོར་རྣམས་བཙན་དབང་གིས་གཞུང་ལེན་བྱས་པ་རེད།

བཞི་པ། བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་གཅེས་པར་འཛིན་པའི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལུགས་རང་དབང་སྣེ་གཅིག་མེད་པའི་ཐོག་དགོན་སྡེ་ཁག་དང༌། མཆོད་ཡུལ་ནང་པའི་རྟེན་རྣམས་རྩ་མེད་བཟོས་པ་སོགས་གང་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་རང་དབང་བཙན་བཀག་བྱས་པ་རེད།

ལྔ་པ། བོད་མི་རྣམས་ལ་སྤྱིར་བཏང་གཏམ་བརྗོད་དང་དྲིལ་བསྒྲགས་ཀྱི་རང་དབང་སྣེ་གཅིག་མེད་པ།

དྲུག་པ། རྒྱ་དམར་གྱི་འཆར་གཞི་ལྡན་པའི་བཙན་དབང་སྲིད་བྱུས་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་བོད་མི་ཡོངས་རྫོགས་བསད་བཟུང་བཙོན་འཇུག་བྱེད་པ་དང༌། དེ་བྱིངས་རྣམས་རྒྱང་འབུད་བཏང་བའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་ཡོད།

བདུན་པ། བོད་ཕྲུག་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་རྒྱ་ནག་ཏུ་བཙན་དབང་གིས་འཁྲིད་དེ་ཁོང་ཚོར་རྒྱ་དམར་གྱི་ལྟ་སྤྱོད་སློབ་སྦྱོང་སྤྲད་པ་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང༌། ཤེས་རིག གོམས་གཤིས་སོགས་བརྗེད་དུ་འཇུག་རྒྱུའི་སྲིད་བྱུས་ལག་བསྟར་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན།

བརྒྱད་པ། རྒྱ་ནག་ནས་ཧན་མི་རིགས་དུ་མ་ཞིག་བོད་ནང་འོར་འདྲེན་བྱས་ཏེ་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་གང་སར་གཞིས་ཆགས་བྱེད་དུ་འཇུག་མུས་སུ་ཡོད་པ་ནི་བོད་མི་ལས་ཀྱང་རྒྱ་མི་མང་བ་བཟོ་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་ཡིན་པ་རེད།

རྒྱ་དམར་གྱི་འགལ་ཚབས་ཆེ་བའི་གོང་གསལ་ལས་ཀ་དེ་ཚོ་ནི་བོད་མིའི་མངོན་འདོད་ལ་མཐོང་ཆུང་ཁྱད་གསོད་བྱས་པས་མ་ཚད་རྒྱལ་སྤྱིས་ངོས་ལེན་བྱས་པའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་ཡོངས་སུ་འགལ་བ་དང༌། ལྷག་པར་མི་རིགས་ཤིག་རྩ་སྟོངས་སུ་གཏོང་བའི་ཤིན་ཏུ་ཉེན་ཁ་ཅན་གྱི་འཆར་གཞི་ཞིག་ཀྱང་རེད། དེ་ནི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རིང་ལུགས་པས་རང་གི་བྲན་འོག་ཏུ་བཅུག་པའི་མི་སེར་ཐོག་སྡུག་སྦྱོང་བཏང་བའི་གནས་སྟངས་ལས་ཆེས་ལྷག་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།

དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཀྱང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ དང་ ༡༩༦༡ ལོར་བོད་དོན་སྐོར་བཀའ་མོལ་གནང་སྐབས་བོད་མི་རྣམས་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གཏན་ནས་མེད་པ་མཁྱེན་རྟོགས་ཀྱིས་ཐུགས་ཕམ་ཆེན་པོའི་ངང་རྒྱ་དམར་ལ་བོད་མི་ཚོར་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྤྲད་དགོས་ཞེས་འབོད་སྐུལ་གནང་ཡང་རྒྱ་དམར་གྱིས་ཉན་འཇོག་ཙམ་ཡང་བྱས་མེད་ཅིང༌། གནས་ཚུལ་དེ་ནི་འགྲོ་བ་མི་རིགས་ཡོངས་ཀྱི་རྣམ་དཔྱོད་ལ་ཁ་གཏད་གཅོག་པ་ཞིག་མ་རེད་དམ།

རང་རེ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་དང༌། འཛམ་གླིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་བཅའ་ཁྲིམས་ལ་གཅེས་པར་འཛིན་མཁན་འཐུས་མི་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ནང་རྒྱ་དམར་གྱིས་བཙན་མནར་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་པ་ཞིག་གཏོང་བཞིན་པར་ལྟད་མོ་བལྟས་ནས་སྡོད་ཤེས་ཀྱི་རེད་དམ།

དྲི་བྲལ་སྙིང་རྗེའི་རང་གཟུགསྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ཉེ་ཆར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་མཆོག་དང༌། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་རྣམ་པར་ཕུལ་བའི་སྙན་ཤོག་གི་ནང་དུ་ཡང་ང་ཚོ་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་བོད་དོན་སྐོར་བདག་མེད་འདི་མུར་བཞག་པ་ཡིན་ན། ནམ་ཞིག་བོད་ཀྱི་མི་རིགས་རྩ་མེད་དུ་འགྲོ་རྒྱུ་རེད་ཅེས་འཁོད་ཡོད་པ་དང༌། བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཉམ་ཐག་འུ་ཐུག་གི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བཞིན་པ་འདི་ཡང་ཟད་མཐའ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ད་ཆ་ཁོང་ཚོར་བཟའ་བཅའི་དཀའ་ངལ་ཡང་དཔེ་མེད་ཅིག་འཕྲད་བཞིན་ཡོད།

དཔེར་ན། བོད་ཀྱི་བཟའ་བཅའ་ཡོངས་རྫོགས་སྔོན་ལ་རྒྱ་དམར་རང་ཉིད་ཀྱི་དཔུང་དམག་ཚོའི་དམག་རྒྱགས་ལ་བཏང་སྟེ་དེ་ནས་འཕྲོས་ལྷག་ཕྲན་བུ་རེ་ལས་བོད་མིར་རག་གི་མེད་པ་དང༌། ང་ཚོ་རྒྱ་གར་གྱི་འཐུས་མི་ཚོར་བོད་ཀྱི་ནང་གི་ད་ལྟའི་གནས་སྟངས་སྡུག་པོ་དེར་ན་ཚ་དང་སེམས་ཚབས་ཆེན་པོ་འདུག ལྷག་པར་སྔ་ལོ་ནས་བཟུང་བོད་འདི་རྒྱ་དམར་གྱི་ཆ་ཤས་གཙང་མ་ཞིག་ཏུ་འཕྲལ་མྱུར་བསྒྱུར་རྩིས་བྱེད་བཞིན་པ་རེད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༤ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༧ ནས་བཟུང་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གྲ་སྒྲིག་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་དབུ་ཁྲིད་མཚན་གནས་དབྱུང་པས་མ་ཚད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་ཕྱི་རྒྱལ་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་པ་དང་ལོག་སྤྱོད་ཤོག་ཁག་ཚོའི་རྒྱུགས་ཁྱི་ཞེས་མཚན་ངན་ཡང་བཏགས་པ་དང༌། དེ་མཇུག་ཕྱི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༣༠ ཉིན་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ཀྱང་མངའ་བདག་ཆེན་པོ་དང་ལོག་སྤྱོད་པར་ལག་འབྲེལ་བྱེད་ཀྱི་འདུག་ཅེས་སྐྱོན་འཛུགས་ཀྱིས་གོང་གསལ་ལས་ཁུངས་ནས་ལས་ཁུར་ཕྱིར་བཤོལ་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་རེད། དེར་བརྟེན་བོད་ཀྱི་དབུ་འཁྲིད་དང་མི་མང་གི་དབར་སྲིད་དོན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡོངས་སུ་བཅད་དེ་རྒྱ་དམར་གྱིས་སྔོན་ནས་བརྗོད་བཞིན་པའི་རྒྱ་ནག་གི་མངའ་སྡེ་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་བོད་ཀྱི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཐོབ་ཐང་རྣམས་ཁོ་པ་རང་ཉིད་ཀྱིས་རྩ་མེད་བཏང་བ་རེད།

དེ་བཞིན་ས་ཞིང་བསྒྱུར་བཅོས་ཟེར་བའི་ལས་འགུལ་དེ་ཡང་རྒྱ་དམར་རང་ཉིད་ཀྱི་སྲིད་དོན་གྱི་ལས་ཁུར་འགྲུབ་པའི་ཆེད་དུ་དང༌། བོད་ཀྱི་སོ་ནམ་ཞིང་ལས་མི་མང་རྣམས་ཁོ་པའི་བྲན་གཡོག་ཏུ་བཀོལ་པའི་ཐབས་ཤེས་ཤིག་རེད། དེ་འབྲེལ་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་མི་རྣམས་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་བའི་འཆར་གཞི་ཡོད། འོན་ཀྱང༌། མི་སུ་ཞིག་ཡིན་རུང་ཡུན་རིང་གཞན་གྱི་བྲན་གཡོག་ཏུ་སྡོད་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད།

ད་ཆ་བོད་ཟེར་བའི་མིང་ཚིག་གཅིག་པུ་འདི་ཡང་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོའི་སྒང་དུ་སླེབས་ཡོད་པ་དང༌། ཕྱོགས་མཚུངས་རྣམ་ཀུན་ནས་རྒྱ་དམར་གྱིས་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་གྲུ་ཚང་མར་ངན་སྐུལ་གྱིས་ངོ་ལོག་བྱེད་དུ་འཇུག་རྒྱུར་མཁས་པ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་ཟད། དམག་གི་སྐོར་ལ་ཡང་མང་པོ་ཞིག་བཤད་དེ་དོན་དུ་ཞི་བདེའི་ལམ་ལུགས་ལ་ངོ་རྒོལ་གཙང་མ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་ཉེན་ཁ་ཅན་དེར་ང་ཚོས་ད་དུང་རེ་བ་བྱེད་པ་འུ་ཐུག་ཐབས་ཟད་ཆགས་པ་ཞིག་རེད་དམ། ང་ཚོ་སུ་ཞིག་ཡིན་ཡང་བཙན་གནོན་འོག་ཏུ་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་སྡོད་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད།

རྒྱ་དམར་གྱིས་དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་ང་ཚོར་ཁོང་ཁྲོ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པ་ཞིག་སློང་ཡང་ང་ཚོས་སྐྱབས་བཅོལ་བོད་མི་རྣམས་ལ་གཅན་གཟན་གྱི་སྦར་མོ་ནང་བཞིན་བེད་སྤྱོད་བཏང་མེད། གང་ལགས་ཤེ་ན། ང་ཚོས་མི་གཞན་ཞིག་དཀའ་ངལ་ལ་སྦྱར་ཏེ་རང་གི་རྨོག་དང་ཁྲབ་ལྟ་བུར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་མ་རེད། ཁྱིམ་མཚེས་ཡུལ་གྲུ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་ང་ཚོར་ཚིག་སྦྱོར་དང་ལག་ལེན་གང་ཐད་ནས་ཀླ་ཀློ་ལྟ་བུའི་ངན་སྤྱོད་དངོས་སུ་བྱས་ཀྱང་ང་ཚོས་ཞི་བ་ཁོ་ནའི་ངང་དུ་སྡོད་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། མཐར་ངས་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མིའི་ཚབ་ཞུས་ཏེ་གདུང་ཤུགས་དྲག་པོའི་ཐོག་བརྗོད་རྒྱུར། དེང་དུས་ཉམ་ཐག་གི་ངང་གནས་པའི་བོད་མི་རྣམས་ཀྱང་རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་སྤྱི་བྱིངས་དང་འདྲ་བའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་འཚོ་བར་སྤྱོད་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ངའི་གཞུང་དང་འཐུས་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་ཁབ་བདུན་གྱིས་སྙན་སེང་གནང་བའི་བོད་དོན་ཚིག་ཐོ་དེར་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱིས་འོས་ཤོག་བླུགས་པ་དང་ཆབས་ཅིག་དཔའ་མཛངས་གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཚོགས་འདིའི་ནང་ངས་རྒྱ་དམར་གྱིས་མནར་གཅོད་གཏོང་བཞིན་པའི་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་དེར་ངོ་རྒོལ་གཙང་མ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན།43 ཞེས་གསུངས།

༥༽ ཐའེ་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་སྤ་ཅཱ་རི་ཡང་ཀུན་གྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་གསུང་བཤད་གནང་བ།

ཐའེ་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་སྤ་ཅཱ་རི་ཡང་ཀུན་ (Mr. Pachar- iyangkun) གྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་གསུང་བཤད་གནང་དོན།

༡༽ འདི་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་བོད་ཀྱི་ཡིད་སྐྱོའི་གནད་དོན་གླེང་སློང་བྱུང་བ་ཐེངས་གསུམ་པ་དེ་ཡིན་པ་རེད། ༡༩༥༩ ལོ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་གནད་དོན་འདིའི་ཐད་གྲོས་ཆོད་གལ་ཆེ་བ་གཉིས་བཞག་ཡོད་པ་ནི ༡༣༥༣ (༡༤) དང་ ༡༧༢༣ (༡༦) བཅས་ཡིན་ཞིང༌། གྲོས་ཆོད་དེའི་ནང་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཐེ་བའི་བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་བཅས་པ་བཙན་འཕྲོག་བྱས་པའི་གནད་དོན་རྣམས་མཚམས་འཇོག་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་ཞུས་ཡོད།

ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་དག་ཅིག་གིས་བོད་ཀྱི་ཡིད་སྐྱོའི་གནད་དོན་ལ་མུ་མཐུད་བློ་ཚབས་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞི་བདེར་དགའ་བའི་བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་མི་རིགས་ས་ཡ་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་གྱི་ཚེ་སྲོག་གི་མདུན་ལམ་དང་ལས་སྐལ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པ་ཡིན་ཙང༌། འདི་ལོ་སླར་ཡང་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་འཇོག་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་དེ་དྲང་བདེན་དང་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པ་ཞིག་རེད།

༢༽ ད་རེས་སླར་ཡང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ངོས་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་ཡིད་ཆེས་ངེས་བརྟན་ཡོད་པ་དང༌། རིགས་རུས་དང༌། ཕོ་མོ། སྐད་ཡིག ཡང་ན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབྱེ་འབྱེད་མེད་པར་ཀུན་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་གཞི་རྩའི་རང་དབང་ཐད་བརྩི་མཐོང་དགོས་རྒྱུའི་བརྡ་མཚོན་སྟོན་གྱི་ཡོད།

༣༽ གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་གཞིའི་སྟེང་གནད་དོན་འཚུད་ཐབས་ཡོང་བའི་བགྲོ་གླེང་བྱེད་སྐབས་སུ་སྐུ་ཚབ་ངས་བློ་མཐུན་སྐུ་ཚབ་གཞན་དང་མཉམ་དུ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་དགོས་དོན་རྒྱུ་མཚན་སྙིང་བསྡུས་ཁག་བརྗོད་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་ཡོད། ཚོགས་གཙོ་མཆོག སྐུ་ཚབ་ངས་གནས་བབས་དང་བསམ་ཚུལ་ཇི་ཡོད་གོ་སྐབས་འདི་བླངས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནས་ཞིབ་རྒྱས་ཞུ་འཐུས་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་བཀའ་འཁྲོལ་ཡོང་བ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

༤༽ འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་ཐེངས་གཉིས་བརྒྱབ་པའི་འབྲས་བུར་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང༌། གྲངས་ལས་འདས་པའི་གཏོར་བཤིག འཇིགས་སྣང་ཆེ་བའི་ཟིང་ཆ་ལངས་པར་བརྟེན་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ལ་རིན་ཐང་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་སློབ་གསོ་གཅིག་ཐེབས་ཡོད་པ་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། མིའི་ཆེ་མཐོང་དང་ཁྱད་རྣམ། མི་ཚང་མའི་གཞི་རྩའི་རང་དབང་བཅས་པར་བརྩི་བཀུར་མེད་པ་ཡིན་ན་ཐབས་ལམ་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་བསྟེན་རུང་ང་ཚོའི་འཛམ་གླིང་འདིར་དངོས་འབྲེལ་གྱི་ཞི་བདེ་དང་སྲུང་སྐྱོབ་ཐོག་ལ་རེ་བ་བྱེད་རྒྱུ་ལྷག་མེད་པ་རེད། གཙོ་འགངས་ཆེ་བའི་གནད་དོན་འདིའི་ཐད་ཀྱི་ངོས་འཛིན་ནི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་མང་པོའི་ནང་དང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཐབས་ལམ་འདྲ་མིན་ལག་བསྟར་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་དུ་ཁྲ་ལྷམ་མེར་གསལ་གྱི་ཡོད་པ་རེད།

༥༽ ཚོགས་མི་རྣམས་ཀྱིས”གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་ལ་བློ་གཏད་གཙང་བཅད་ཀྱིས་ཡིད་ཆེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།” ཞེས་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་གླེང་གཞིའི་ནང་སེམས་ལ་འཐད་ཅིང་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་བརྡ་ཆད་ཏག་ཏག་ཅིག་བེད་སྤྱོད་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནས་གསལ་ཁ་བཏོན་ནས་བཤད་ཡོད་པ་རེད། བཅའ་ཁྲིམས་དོན་ཚན་དང་པོས། “ཀུན་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། གཞི་རྩའི་རང་དབང་བཅས་པར་ཆེ་མཐོང་གོང་སྤེལ་གནང་རྒྱུ”ཞེས་འཁོད་པ་ནི་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བསྒྲུབ་བྱའི་དམིགས་ཡུལ་གྲས་ནས་གཅིག་ཡིན་པ་རེད། དོན་ཚན་བཅུ་གསུམ་པས། “དགོས་དོན་འདི་དག་འགྲུབ་ཆེད་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་མ་བསྐུལ་དང་བླངས་ཀྱིས་རྒྱབ་གཉེར་བྱ་རྒྱུའི་ཐད་ལ་འགན་འཁྱེར་རྒྱུ”ཞེས་གསལ་ཡོད། དོན་ཚན་ལྔ་བཅུ་ང་ལྔ་ཡིས། “མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་གཞི་རྩའི་རང་དབང་ཐོག་ལ་ཀུན་ཁྱབ་ཀྱི་བརྩི་མཐོང་དང་སྲུང་བརྩི་གོང་སྤེལ་གནང་རྒྱུ”ཞེས་འཁོད་ཡོད།

དོན་ཚན་ལྔ་བཅུ་ང་དྲུག་ནང་”དོན་ཚན་ལྔ་བཅུ་ང་ལྔ་ནང་འཁོད་པའི་དགོས་དོན་ཁག་འགྲུབ་སླད་ཚོགས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མས་འཁུར་མཉམ་ལེན་དང་ལོགས་སུ་ལག་བསྟར་བྱེད་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་པ”གསལ་ཡོད། དོན་ཚན་དྲུག་ཅུ་རེ་གཉིས་པས། “དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་བཅས་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་དོན་ཚན་ལྔ་བཅུ་ང་ལྔ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་རྒྱབ་གཉེར་བྱ་རྒྱུའི་ཐད་ལ་ལམ་སྟོན་བྱེད་པ”གསལ་ཡོད། དོན་ཚན་དྲུག་ཅུ་རེ་བརྒྱད་པས། “འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གོང་སྤེལ་གཏོང་ཆེད་དུ་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་ཆེད་འཛུགས་བྱ་རྒྱུའི་ལས་འགན་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་གསལ་ཡོད།

༦༽ མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་ངོ་ཉི་ཤུའི་དུས་ཡུན་རིང་ལས་དོན་བཟང་པོ་འདིའི་ཁ་ཕྱོགས་ལ་གྲུབ་འབྲས་ཡག་པོ་ཐོན་འདུག་པར་དགའ་སྤྲོ་སྐྱེ་གཞི་ཞིག་རེད། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་དང༌། དེ་བཞིན་བྱིས་པའི་ཐོབ་ཐང་གསལ་བསྒྲགས། མི་རིགས་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཇི་ཡོད་རྩ་མེད་བཟོ་བའི་གསལ་བསྒྲགས་ལྟ་བུ་སྤྱིར་བཏང་གི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་གྲུབ་འབྲས་མང་པོ་དངོས་སུ་བསྟན་རྒྱུ་ཡོད་པ་འདི་དག་གི་ཁར། ཡོ་རོབ་དང་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ ཨེ་ཤ་ཡ། ཡང་ན་ས་གནས་གང་འདྲ་ཞིག་ཏུ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་གནད་དོན་ངེས་ཅན་ཁག་གི་ཐོག་ལ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བ་དེ་དང་དེར་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་གྲོས་ཆོད་མང་པོ་བཞག་ཡོད་པ་རེད།

གྲུབ་འབྲས་འདི་ཚོ་ཡིན་ལུགས་ཚུལ་མཐུན་དང་སྙུགས་སྲིང་སྟེ་དལ་གྱིས་གྲུབ་དང་འགྲུབ་བཞིན་པའི་སྒང་ལ་འགྲོ་གི་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་ཡང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཆོད་སེམས་དང་འབད་བརྩོན། ཤུགས་རྐྱེན་གྱི་ཐུགས་རྗེ་ལ་བརྟེན་ནས་ད་ཆ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཐད་ཀྱི་བརྩི་མཐོང་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་པ་སུས་ཀྱང་ངོས་ལེན་མ་བྱེད་པར་བཞག་མི་ཐུབ།

༧༽ ད་ལྟ་ང་ཚོར་འཕྲད་བཞིན་པའི་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འདི་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་ཆུང་ཙག་རིགས་མ་སྤྲད་པར་བཙན་ཤེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་འཕྲོག་བཅོམ་བྱས་པའི་བོད་མིའི་ཐོག་གི་གནད་དོན་དམིགས་བསལ་བ་གཞན་ཞིག་རེད། གནད་དོན་འདི་དང་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་ལ། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ལས་དོན་བྱེད་སྒོ་དང་འཇོན་ཐང་ངམ་ནུས་པར་དགག་པ་རྒྱག་མཁན་ཚོས་བོད་ནི་རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གི་ཁ་འབྲལ་དུ་མི་རུང་བའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པར་རྩོད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

དེ་འདྲ་ཡིན་ཙང༌། ཁོང་ཚོའི་བསམ་ཚུལ་ལྟར་བྱས་ན། གནད་དོན་དེར་བསམ་ཞིབ་བྱས་པ་དེས་བཅའ་ཁྲིམས་དོན་ཚན་གཉིས་པའི་ཡིག་འབེབས་ ༧ པར་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། བཅའ་ཁྲིམས་དེའི་ནང་”ད་ལྟའི་བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ནང་དམིགས་བསལ་དུ་རྒྱལ་ཁབ་གང་འདྲ་ཞིག་གི་རྒྱལ་ནང་གི་ཁྲིམས་ཀྱི་ཁྱབ་ཚད་འོག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཐེ་བྱུས་བྱེད་ཆོག་རྒྱུའི་དབང་ཆ་གང་ཡང་གསལ་མེད།” ཅེས་གསལ་ཡོད་པ་རེད།

༨༽ ང་ཚོས་བོད་དེ་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་མིན་སྐོར་གྱི་གནད་དོན་ཡང་བསྐྱར་འདིར་གླེང་འདོད་བྱེད་ཀྱི་མེད། བོད་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་མེད་པར་འདོད་མཁན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་མང་ཆེ་བའི་ཐོག་ང་ཚོས་སྣང་ཆུང་བཏང་ནའང་རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་དབར་ངོ་བོ་ཐ་དད་ཡིན་པའི་རྒྱབ་ལྗོངས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་ཡོད་པ་དེར་སུས་ཀྱང་ཁས་ལེན་མ་བྱས་པར་བཞག་ཐབས་མེད་ཅིང༌།

དེས་མ་ཟད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་མེད་ཅིང་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་བརྒྱུད་རིམ་གཞིར་བཟུང་བྱས་པ་ཡིན་ན། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཐད་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཞིག་རྩིས་མེད་སོང་བའི་ས་ཕྱོགས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་དེ་དང་དེར་ཚོགས་ཆེན་གྱི་དབང་ཆའི་ཁྱབ་ཚད་ཡོད་པ་རེད།

གལ་སྲིད། དེ་ལྟར་མེད་པའི་དབང་དུ་བཏང་བ་ཡིན་ན། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ་ལྟ་བུ་མི་རིགས་དཀར་ནག་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་འཛིན་སྟངས་དང༌། ཡང་ན། ཨང་སྒོ་ལ (Angola) ལྟར་གནད་དོན་ཡར་བསླངས་ཐབས་རྩ་བ་ནས་བྱས་ཡོད་མདོག་ཁ་པོ་མ་རེད། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཐོག་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་གནད་དོན་ཐད་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་བསམ་ཞིབ་བྱས་པ་དང༌། ད་ལྟ་བྱེད་བཞིན་པ་ཁག་ནས་ག་རེ་བསྟན་གྱི་འདུག་ཟེར་ན། རྒྱལ་ནང་གི་ཁྲིམས་དབང་ཁྱབ་ཚད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་དེ”ཟུར་འཇོག་བྱས་པའི་མངའ་ཁུལ”ནང་བཞིན་བརྗོད་པ་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་ནས་སེམས་ཁུར་བྱེད་འོས་པའི་གནད་དོན་ཛ་དྲག་པོ། དཔེར་ན། མི་ཚོགས་ཧ་ཅང་མང་པོ་འདུས་པའི་ཡུལ་ལུང་དེ་དང་དེའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་བཙན་གནོན་བཏང་བའི་ཐོག་ལ་འགོག་སྲུང་མི་ཐུབ་པའི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན་པའི་དན་རྟགས་ར་འཕྲོད་མང་དག་ཅིག་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་རྒྱུ་ཡོད།

༩༽ ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཐེངས་དང་པོར་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་གླེང་སློང་བྱས་པའི་དུས་དེ་ནས་བཟུང་ད་ལྟའི་བར་ལོ་ངོ་དྲུག་འདས་ཟིན་ཀྱང༌། གྲུབ་འབྲས་མ་སོན་པར་ཡུན་རིང་ལྷག་པའི་གྲས་ནས་གཅིག་ཡིན་ཞིང༌། དེ་རྗེས་བོད་མིར་གནས་ཚུལ་ལེགས་ཉེས་ཇི་འཕྲད་མི་འགའི་དྲན་པའི་ཡུལ་ཙམ་དུ་གྱུར་ཡོད་སྲིད་པ་རེད། བོད་ཀྱི་བདེན་པའི་གནས་ལུགས་གནས་སྟངས་དང༌། རིམ་པས་འཕེལ་རིམ་གྱི་རྐྱེན་པས་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་བློ་འཚབ་བྱེད་ཡུལ་དུ་གྱུར་ཏེ་ཡ་ང་བའི་གནས་སྟངས་སྐྱོ་བོ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་དགོས་དོན་ཐད་སྐུ་ཚབ་ངས་དེར་བརྩད་གཅོད་བསྐྱར་མ་མདོར་ཙམ་ཞིག་བྱེད་རྒྱུ་འོས་འཚམས་མིན་པའི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་ཤར་གྱི་མེད།

༡༠༽ བོད་མི་ཚོ་ནི་འཛམ་གླིང་ནང་ཆེས་གནའ་བོའི་མི་རིགས་གྲས་ནས་གཅིག་ཡིན་ཞིང༌། ངོ་མཚར་ཆེ་ཞིང་གཟི་བརྗིད་ཅན་གྱི་བོད་མིའི་རིག་གཞུང་ནི་འཛམ་གླིང་ནང་ཆེས་རྙིང་ཤོས་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཀྱི་ཡོད། ཁོ་ཚོའི་སྐད་ཡིག་ནི་ཨེ་ཤ་ཡའི་ནང་སྐད་ཡིག་གཞན་པའི་རྒྱུག་ཆུ་མང་པོའི་ཆུ་མགོ་ལྟ་བུ་མཚོན་གྱི་ཡོད།

ཁོང་ཚོའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང༌། དེ་ག་ནང་བཞིན་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་ཐད་ལ་བློ་དྭོགས་མ་ཆོད་པའི་གནད་དོན་ཞིག་ཏུ་ད་བར་རྩ་བ་ནས་གྱུར་མེད། དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་ (༡༨) པའི་ནང་བོད་ཐོག་རྒྱ་ནག་གི་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་ཏོག་ཙམ་བྱུང་ཡོད་པར་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གསལ་གྱི་ཡོད་རུང༌། བོད་རང་སྐྱོང་གི་གནས་བབས་ངོས་འཛིན་དང་འབྲེལ་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོ་མ་མཐར། ༡༩༥༡ ལོར་རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་དང་བོད་གཞུང་དབར་གཞུང་འབྲེལ་ཆིངས་ཡིག་ཅིག་གི་ཐོག་ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་པའི་དུས་ཡུན་དེའི་རིང་རྒྱ་ནག་གིས་ཀྱང་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད།

བོད་རང་སྐྱོང་གི་གནས་བབས་ལ་སྲུང་བརྩི་ཞུ་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་དམ་བཅའ་བྱས་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་ཡང༌། རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གིས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཟོག་རྫུའི་རྣམ་པ་མིན་མདོག་གིས་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་བཙན་གནོན་དང༌། གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ལག་བསྟར་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནས་ཆིངས་ཡིག་གི་འབྲུ་དོན་ལ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་ཡོད། མཐའ་མའི་འབྲས་བུར་ ༡༩༥༩ ལོར་གྱེན་ལངས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དེ་བྱུང་བ་རེད།

༡༡༽ ངལ་རྩོལ་བཙན་འདེད་དང༌། བཙན་ཤེད་ཀྱིས་རྒྱུ་ནོར་ཧམ་འཁྱེར་དང་གཞུང་བཞེས་གཏོང་བ། མི་དྲག་རིགས་ལ་སྲོག་ཐོག་གི་ཉེས་ཆད་འགེལ་བ། མི་རིགས་ཆོས་ལུགས་དང་བཅས་པ་ཚང་མ་རྩ་བརླག་ཏུ་གཏོང་རྒྱུའི་ཐབས་ལམ་འདི་རྣམས་ནི་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་ཆེད་དུ་འཛིན་པའི་སྲིད་བྱུས་ཤིག་རེད། བོད་མིའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཆིབས་ཞལ་མ་བསྒྱུར་ཀ་མེད་གྱུར་ཡོད་པ་དང༌། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ནི་པེ་ཅིན་གཞུང་གིས་འདེམ་སྒྲུག་གིས་ ༡༩༦༤ ལོའི་བར་ཨ་ལད་པད་ཀོ་ལྟ་བུའི་འགོ་ཁྲིད (puppet Ruler) དུ་བསྐོ་གཞག་བྱས་པའི་མཐར་རང་ཉིད་ཀྱང་ལོ་དེ་གའི་ནང་ཕྱིར་འབུད་བཏང་བའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

༡༢༽ རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པའི་ཐོག་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐེངས་དང་པོར་གླེང་སློང་བྱས་ཡོད། ༡༩༥༩ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་གྲོས་ཆོད། ༡༣༥༣ (༡༤) དེ་བཞག་སྟེ་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་གཞིར་བཞག་ཐོག་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེའི་ཆེད་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་རྩ་འཛིན་ལ་བརྩི་བཀུར་དགོས་རྒྱུ་གལ་གནད་ཆེན་པོ་ཡིན་པའི་ཡིད་ཆེས་བསྐྱར་ནན་བྱས་ཡོད།

གྲོས་ཆོད་དེས་བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་བཅས་པར་བརྩི་མཐོང་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་ཡང་བྱས་ཡོད་པ་རེད། བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་ནི་གྲོས་ཆོད་དང་པོ་བཞག་སྟེ་ལོ་གཉིས་སོང་བའི་རྗེས་སུ་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་མུ་མཐུད་མཐོང་ཆུང་བཏང་རྐྱང་བྱས་ཡོད་པ་རེད། བོད་མིའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་གྱི་གོམས་པའི་གཤིས་ལུགས་དང༌། ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་རང་དབང་ཐོག་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་མེད་པར་གཏོར་བཤིག་མུ་མཐུད་གཏོང་རྒྱུའི་ཤུགས་གནོན་རྒྱབ་ཡོད། རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བཅོ་ལྔ་པའི་ཐོག་གནད་དོན་བསམ་ཞིབ་བྱ་མ་ཐུབ་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོགས་དུས་བཅུ་དྲུག་པའི་ཐོག་བསམ་ཞིབ་ཡང་བསྐྱར་ཡོང་ཆེད་དུ་གྲོས་འགོ་བཏོན་ཡོད་པ་རེད།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་གྲོས་ཆོད་ཨང་གཉིས་པ་ ༡༧༢༣ (༡༦) བཞག་སྐབས་སུ་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དགོངས་དོན་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་བཅས་ལ་བརྩི་མཐོང་དགོས་རྒྱུའི་སྐོར་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོས་ནན་བརྗོད་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། རང་ཐག་རང་གཅོད་ཐེ་བའི་བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་པའི་ལག་ལེན་མཚམས་འཇོག་དགོས་རྒྱུའི་འབོད་སྐུལ་བྱས་ཡོད་པ་རེད། གྲོས་ཆོད་ཀྱི་འབྲུ་དོན་ཁག་འགྲུབ་ཆེད་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་གང་རན་འཚམས་ཐོག་ནས་ཐབས་ཤེས་གང་ཡོང་ཅི་ཡོང་ཞིག་བྱེད་པའི་རེ་འདུན་བཏོན་ཡོད།

༡༣༽ དེ་ལྟར་ནའང༌། གནས་ཚུལ་གཅིག་གི་རྗེས་སུ་གཅིག་འབྱོར་སྐབས་སུ་གོད་ཆགས་ཕོག་པའི་ཡུལ་ལུང་དེར་དངངས་སྐྲག་ཅན་གྱི་གནས་ཚུལ་ད་དུང་ཡང་ལྷག་བསྡད་ཡོད་པའི་སྐོར་ཐོན་བཞིན་ཡོད་འདུག རྒྱའི་དབང་འཛིན་པས་བོད་མིར་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་སྤུ་ཙམ་མེད་པའི་ཐོག་ནས་མནར་གཅོད་བཏང་ཡོད་ཅིང༌། དྲག་གནོན་གྱི་ཆེད་དུ་དམིགས་ཏེ་ཆོས་བྱེད་ཡུལ་དགོན་སྡེ་དང་ལྷ་ཁང་སོགས་གནས་རྩ་ཆེན་ཁག་ནི་གང་བྱུང་གཏོར་བཤིག་གིས་གོ་མཚོན་འཇོག་སའི་གོ་མཛོད་དུ་བཅོས་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད། ཡུལ་ལུང་གང་སར་མུ་གེས་ཁྱབ་པ་དང༌། ལྟོགས་ཤི་ཐེབས་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་ཡོད། མི་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་མནར་གཅོད་ལས་གཡོལ་ཆེད་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་མ་བྲོས་ཀ་མེད་གྱུར་ཡོད། འདི་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས”མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རིང་ལུགས་སྡུག་ཤོས་གྲས”ཞེས་གནས་སྟངས་ཇེ་ཞན་ཇེ་སྡུག་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པའི་དན་རྟགས་གསལ་པོ་བསྟན་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཡོད།

༡༤༽ ཉེ་བའི་ཆར་བོད་ནང་གི་ཉིན་རེའི་གནས་ཚུལ་འཕེལ་རིམ་གྱི་བབས་ལ་གཞིགས་ཚེ་ཛ་དྲག་གི་རང་བཞིན་ཅན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བཞིན་ཡོད་པ་མཐོང་གི་འདུག རྒྱ་ནག་ཏུ་ཡོད་པའི་དམར་གཞུང་གིས་བོད་མི་རྣམས་རྒྱའི་བྲན་འོག་ཏུ་བཅུག་སྟེ་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང༌། ཡུལ་གྱི་གོམས་པའི་གཤིས་ལུགས་དང་བཅས་པ་དྲག་གནོན་གྱི་སྒོ་ནས་བསླུ་བྲིད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ཤིག་ད་དུང་ཡང་ཆོད་སེམས་བརྟན་པོའི་སྒོ་ནས་བཟུང་བཞིན་པ་རེད། ཆོས་དད་རང་དབང་ལ་སྡང་ཟུག་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་རྩ་ཆེའི་དངོས་པོ་རིན་ཐང་བྲལ་བ་རྣམས་གཏོར་བཤིག་དང་རྐུ་འཁྱེར་བྱས་ཡོད། བླ་མ་དང་སྤྲུལ་སྐུ། ཆོས་བྱེད་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་སྤུ་ཙམ་མེད་པར་ཉེས་རྡུང་དང་མནར་གཅོད། ཡང་ན། ངལ་རྩོལ་བསྒྱུར་བཀོད་ར་བའི་ནང་བཙན་ཁྲིད་བྱས་ཡོད། ཁ་འདོན་དགེ་སྦྱོར་དང༌། རྣམ་དཀར་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱ་བ་སྤྱིར་བཀག་སྡོམ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱ་ནག་པེ་ཅིན་གཞུང་གིས་སྐབས་གཅིག་རིང་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ཀྱང་ཨ་ལད་པད་ཀོ་ནང་བཞིན་བོད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་དུ་བསྐོ་གཞག་སྩལ་བའི་གནས་ཚུལ་ཐོས་རྒྱུ་ཡོད་ནའང༌། ད་ཆ་ཁོང་བཙོན་ཁང་དུ་བཀག་ཉར་གྱིས་མནར་གཅོད་མྱོང་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།

བོད་ནང་མང་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ནི་སྤྱིར་བཏང་ཆ་ནས་བྱས་པ་ཡིན་ན་དཀའ་སྡུག་གི་རང་བཞིན་ལས་མ་འདས། སྒེར་གྱི་མཁར་དངོས་ཚང་མ་གཞུང་བཞེས་བཏང་ཚར་འདུག བོད་མིས་འདོན་སྤེལ་བྱས་པའི་ཟས་རིགས་ཚང་མ་རྒྱ་དམར་གྱིས་བཀར་འཇུག་དང་སྟངས་འཛིན་འོག་བཞག་ཡོད། བོད་མི་ཚོར་ལན་མང་ཟ་འབྲུའི་ཐོབ་ཆ་ཕྲན་བུ་ཙམ་ཞིག་ཐོབ་རྒྱུར་ངོས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་མེད་ཅིང༌། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་བཀྲེས་སྐོམ་དང་ཟས་བཅུད་མ་ལྡང་བའི་དཀའ་ངལ་འོག་འཆི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་བ་མང་པོ་བྱུང་ཡོད།

༡༥༽ སྐུ་ཚབ་ངས་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཚང་མས་ད་ལྟའི་བོད་ཀྱི་ཛ་དྲག་པའི་གནས་སྟངས་གཞིར་བཞག་གིས་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དགོངས་དོན་བཞིན་གནས་སྟངས་དེ་ལས་མུ་མཐུད་སྐྱོབ་ཐབས་གང་ཡོང་ཅི་ཡོང་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་བོད་མིའི་ཐོག་བྱུང་བའི་ཡིད་སྐྱོའི་གནས་སྟངས་ཇེ་ཡང་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་བསམ་ཚུལ་ཞིག་འཛིན་བཞིན་ཡོད། འཛམ་གླིང་ས་ཕྱོགས་གང་དུ་གནས་པའི་མི་མང་ཚང་མར་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་གཞི་རྩའི་རང་དབང་བཅས་པར་བརྩི་མཐོང་དགོས་རྒྱུར་ང་ཚོའི་ཆོད་སེམས་འགྱུར་མེད་སྲ་བརྟན་གནས་ཀྱི་རེད།

འཛམ་གླིང་ས་ཕྱོགས་ག་ས་གང་དུ་གནས་པའི་མི་མང་དང་འདྲ་མཚུངས་བོད་མི་ཚོ་ལའང་རང་ཉིད་ཀྱིས་གཅེས་པར་འཛིན་པའི་རང་དབང་དང་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་འཚོ་བར་ངེས་པར་རོལ་ཏུ་འཇུག་དགོས། དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། ང་ཚོས་མུ་མཐུད་ནས་འཛིན་པའི་བསམ་ཚུལ་ལྟར་བྱས་པ་ཡིན་ན། ཚོགས་ཆེན་ནས་དེ་སྔ་གྲོས་ཆོད་བཞག་པ་ཁག་ལ་དོ་སྣང་དེ་ཙམ་བྱུང་མེད་པ་དངོས་འབྲེལ་ཡིན་པར་མ་ལྟོས་པར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ངོས་ནས་དགོས་དོན་འདི་དག་འགྲུབ་སླད་ཚོགས་ཆེན་བརྒྱུད་འབད་བརྩོན་སྐྱར་གསོ་དགོས་རྒྱུ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ་བར་མཐོང༌།

༡༦༽ སྐུ་ཚབ་ངས་གནད་དོན་འདི་བཞིན་སེམས་ནང་བཞག་པའི་ཐོག་ནས་ཡིག་ཆ་ A\L 473 ནང་འཁོད་པའི་གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན་དེར་གྲོས་འགོ་འདོན་རྒྱུར་མཉམ་རོགས་ཞུས་ཡོད་པ་དང༌། ང་ཚོའི་ངོས་ནས་འཆར་ཟིན་འདིར་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་གནང་བའི་རེ་འདུན་སྙིང་བཅངས་ཞུ་བཞིན་དུ་ཡོད།44 ཅེས་གསུངས།

༦༽ ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཨ་ཡེ་ཀན་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་གསུང་བཤད་གནང་བ།

ཨར་ལེན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཨ་ཡེ་ཀན (Aiken) ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་གསུང་བཤད་གནང་དོན།

༡༽ ཕྷི་ལི་པིན་དང༌། རྒྱ་གར། ཐའེ་ལན་ཌ་བཅས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཀྱིས་ད་ལྟ་རང་ཐེར་འདོན་གནང་བ་བཞིན་བོད་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་བཏང་བར་ངོ་རྒོལ་བྱ་ཆེད་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཚོགས་ཐུན་གསུམ་པ་འདི་བཞིན་སྐོང་འཚོགས་གནང་བ་ཞིག་རེད། བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་མི་རིགས་ཤིག་གི་ཐོག་ལ་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་གདུག་རྩུབ་མནར་གཅོད་ཇི་བཏང་སྐོར་ཚོགས་དུས་བཅུ་བཞི་པ་དང་བཅུ་དྲུག་པའི་ཐོག་ཏུ་སྐྱོན་བརྗོད་ཧ་ཅང་དྲག་པོ་ཕོག་པར་སོང༌། ཨར་ལན་ཌའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་གནད་དོན་དེར་འགྱུར་ལྡོག་ཏོག་ཙམ་ཕྱིན་ཡོད་པའི་རེ་བ་བརྒྱབ་ཡོད། སྟབས་མ་ལེགས་པར་འདི་འདྲའི་འགྱུར་ལྡོག་ཅིག་ད་བར་བྱུང་མེད། མཐའ་མ་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་དང༌། མ་ལ་ཤེ་ཡ། མལ་ཏཱ། ནི་ཁ་ར་ཀོ་ཝ། ཕྷི་ལི་པིན། ཐའེ་ལན་ཌ་བཅས་ང་ཚོ་ཐུན་མོང་གིས་ད་ལྟ་རྒྱལ་ཚོགས་མདུན་ཡོད་བཞིན་པའི་གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན་འདི་བཞག་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད།

༢༽ ང་ཚོས་འདིར་ག་རེ་བཤད་ཀྱི་ཡོད་ཟེར་ན། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་དང༌། ལྷག་པར་དུ་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ ༡༩༥༡ ཟླ་ ༥ པའི་ནང་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་བཞག་པའི་ནང་བོད་མིའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང༌། ཆབ་སྲིད་བཅས་ཀྱི་རང་དབང་ལ་འགན་ལེན་ཞུ་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་པ་དེར་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་གནད་དོན་སྐོར་ཞུ་གི་ཡོད།

༣༽ འཐུས་མི་ཚང་མའི་དགོངས་པར་མངའ་བ་བཞིན་ ༡༩༥༡ ལོའི་གྲོས་མཐུན་གྱི་དོན་ཚན་བཞི་པའི་ནང་”ད་ཡོད་བོད་ནང་གི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལམ་ལུགས” སམ། ཡང་ན། “ལོ་རྒྱུས་ནང་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པའི་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་མཚན་མཐོང་དང་ཐུགས་འགན། སྐུ་དབང”ལ་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིན་གཞུང་གིས་འགྱུར་བ་མི་གཏོང་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་ཞུས་ཡོད་པ་དང༌། གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བདུན་པའི་ནང་བོད་མིའི་ཆོས་དད་དང༌། རིག་གཞུང༌། ཡུལ་གྱི་གོམས་པའི་གཤིས་ལུགས་བཅས་པ་བརྩི་མཐོང་བྱ་རྒྱུ་ཞེས་ཁ་གསལ་བཀོད་ཡོད།

༤༽ རྒྱ་དམར་གྱི་ངོས་ནས་དེ་དག་ཁས་ལེན་དམ་བཅའ་བྱས་ཏེ་ལོ་བཅུ་བཞི་སོང་རྗེས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་རང་ཉིད་བཙན་བྱོལ་དུ་བཞུགས་དགོས་བྱུང་བ་མཁྱེན་རྟོགས་བྱུང་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་ནི་ ༡༩༥༡ ལོར་རྒྱ་ནག་དབང་འཛིན་པས་སྔར་གྱི་ལམ་སྲོལ་ཐོག་སྐུ་དབང་ཇི་ཡོད་རང་སོར་འཇོག་རྒྱུར་གཞུང་འབྲེལ་ཐོག་ནས་ཁས་ལེན་གཙང་མ་བྱས་ཡོད་རུང༌། ད་ཆ་རྒྱ་དམར་གྱི་ཇི་མི་སྙམ་པའི་གནོན་ཤུགས་འོག་བཞུགས་བློས་མ་བཟོད་པར་བཙན་བྱོལ་དུ་ཆིབས་ཞལ་མ་བསྒྱུར་ཀ་མེད་གྱུར་པ་རེད།

༥༽ ༡༩༥༠ ལོའི་སྔོན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་བོད་ཀྱི་གནས་བབས་ཇི་འདྲ་ཡིན་མིན་ཞིབ་ཅིང་ཕྲ་བ་ཤེས་རྟོགས་བྱ་རྒྱུ་དེ་ངའི་ཁུར་དུ་བབས་པའི་འོས་འགན་ཞིག་ཡིན་པར་བསམ་གྱི་མེད། དེ་ལྟར་ནའང༌། བོད་ནི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆ་ནས་རང་བཙན་གཙང་མ་བྱས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པའི་ཁུངས་ལུང་དྲངས་ཆོག་གི་རེད་ཅེས་ངས་བཤད་ཐུབ་ཅིང༌། འདས་པའི་ལོ་ངོ་ཉིས་སྟོང་ ༢༠༠༠ གི་དུས་ཡུན་རིང་རྒྱའི་དབང་འོག་ཏུ་ཁྱུག་ཙམ་ཚུད་པའི་རྒྱུ་མཚན་དྲངས་ཏེ་རང་བཙན་གཙང་མའི་ཐོབ་ཐང་མེད་ལུགས་བརྗོད་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད། མཐའ་མ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་མང་པོ་ཞིག་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བཙན་འོག་ཏུ་ཡུན་རིང་ཚུད་མྱོང་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་གལ་སྲིད་རང་བཙན་གཙང་མའི་ཐོབ་ཐང་མེད་ལུགས་བརྗོད་པ་ཡིན་ན། དེ་ཚོ་ད་ལྟའི་ཆར་རྒྱལ་ཚོགས་འདིའི་ནང་སླེབས་ཐུབ་ཡོད་ཀྱི་མ་རེད།

༦༽ ༡༩༦༡ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༩ ཉིན་གནད་དོན་འདིའི་ཐོག་འཐུས་མི་རྒྱས་འཛོམས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་ ༡༠༨༤ ཐོག་གི་བགྲོ་གླེང་སྐབས་སུ་ངས”བོད་མི་ཚོ་ནི་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་བྲལ་ཞིང་གདུག་རྩུབ་ཆེ་བའི་གནོད་འཚེ་ཕོག་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པའི་དཔང་རྟགས་ཕྱོགས་ཚང་མའི་ངོས་ནས་མཇུག་བསྡོམས་བརྒྱབ་ཡོད་ཅིང༌། མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རིང་ལུགས་སྡུག་ཤོས་གྲས་ཀྱི་མཉམ་དུ་བསྟུན་མཁས་བྱས་པའི་རྐྱེན་ལས་བོད་མི་ཚོ་རང་ཉིད་ཀྱི་ས་ཞིང་རྒྱའི་གཞིས་སྤོ་བྱེད་མི་ཚོར་རྩིས་སྤྲད་དེ་རང་ཉིད་ཅི་ཡང་མེད་པར་དམར་ཧྲེང་ལྟ་བུ་བསྡད་དགོས་ཆགས་ཤིང༌། བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་བློ་དཀར་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་འབྱོར་བཞིན་མཆིས།

རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་བོད་མིའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཐོག་ལ་དྲག་རྩུབ་དང་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་དྲག་གནོན་ཇི་བྱས་ཁོ་ཚོའི་ཡིད་སྐྱོའི་གནས་སྟངས་འདི་ནས་དངོས་ར་འཕྲོད་ངེས་ཤིག་ཆགས་ཀྱི་རེད། འདི་ལྟ་བུའི་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་བཏང་བའི་ཐད་ལ་ང་ཚོས་སྣང་མེད་དུ་བཏང་བ་ཡིན་ན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དམིགས་དོན་དང་རྩ་འཛིན་ལ་མགོ་བསྐོར་གཏོང་གི་ཡོད་པ་རེད།”

༧༽ ལྷག་དོན་དུ་རང་བཙན་ཐོབ་ཚར་བ་དང་འཐོབ་རྒྱུར་བསྡད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་བ་ཁག་དང་བཅས་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཚང་མས་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྩ་འཛིན་ལམ་སྟོན་ལ་སྲུང་བརྩི་ཞུ་རྒྱུ་ཚོགས་མི་ཚང་མར་འཁྲི་བའི་ལས་དོན་གལ་འགངས་ཅན་ཞིག་ཡིན་སྐོར་ངས་མུ་མཐུད་ནན་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་བྱུང་དོན། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཐོག་འཛིན་པའི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་དེའི་ནང་རྒྱ་ནག་གི་ཁྲིམས་ལུགས་དབང་ཚད་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཐོག་ནས་དགག་བྱ་གང་འདྲ་ཞིག་བྱུང་བ་དེ་རྩིས་མེད་དུ་བཏང་བའམ་ཟུར་འཇོག་བྱས་ཟིན་སྐོར་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་ཐེངས་མང་ངོས་འཛིན་གསལ་ཐག་ཆོད་གནང་བ། གདལ་བཤིག་གང་དུ་བཏང་བའི་ས་གནས་དེ་དང་དེར་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྩ་འཛིན་ལམ་སྟོན་ཐོག་སྙུགས་སྲིང་སྟེ་བདེན་པ་དག་སྐྱེལ་བྱས་ན་མ་གཏོགས། དེ་མིན་དྲང་བདེན་དང༌། བརྟན་ལྷིང༌། ཞི་བདེ་ལྡན་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་འབྲེལ་ལམ་ཐད་ཡིད་བརྟན་འཕེར་བའི་ཡར་རྒྱས་འབྱུང་མི་སྲིད་པ། སྐབས་སུ་བབས་པའི་གནས་སྟངས་དང་བསྟུན་བོད་ནང་བཅའ་ཁྲིམས་ཐོག་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བར་དག་སེལ་བྱ་རྒྱུའི་གནད་དོན་ཆེ་ཆུང་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཉེས་པ་ཆག་ཡང་དུ་གཏོང་བའམ། ཡང་ན་རྩ་བ་ནས་བརྗེད་དུ་འཇུག་རྒྱུ་མེད།

༨༽ ངས་བྱས་ན། ལོ་བཞི་འདས་ཟིན་པའི་རྗེས། འཐུས་མིའི་གྲངས་འབོར་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པ་དང་ཆབས་ཅིག་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་མང་དག་ཅིག་འབྱོར་བཞིན་པ་ཁག་དང༌། ཁུངས་ལྡན་གཞན་ནས་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་འབྱོར་སོན་བྱུང་བ་གཞིར་བཟུང་བོད་ཀྱི་ཡིད་སྐྱོའི་གནས་སྟངས་བསྐྱར་དུ་བསམ་ཞིབ་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཏག་ཏག་དུས་ལ་བབས་ཤིང་རན་འཚམས་ཤིག་ཏུ་མཐོང་གི་འདུག

༩༽ ༡༩༦༤ ཟླ་ ༡༢ ནང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་སྤེལ་བ་ལྟར་ན། རྒྱ་མི་དབང་འཛིན་པས་བོད་མིར་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་གི་ཐོབ་ཐང་སྤྲོད་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་མ་བྱས་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། “སྤྱི་ཚོགས་དང་ཞི་བའི་ལས་དོན། དཔལ་འབྱོར་དང་སྒེར་གྱི་ཐོབ་ཐང༌། རང་དབང་དང་བཅས་པ་ཕལ་མོ་ཆེ་བཙན་འཕྲོག་བྱས་ཡོད།” གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་མཁར་དངོས་གཞུང་བཞེས་བཏང་བ་དང༌། སྒེར་གྱི་གལ་ཆེའི་ཐོབ་ཐང་ཧ་ཅང་མང་པོ་བཙན་འཕྲོག་བྱས་པའི་ཐད་ལའང་ཚོགས་ཆུང་དེར་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད།

དཔེར་ན། མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་རྩ་ཡལ་དུ་གཏོང་སླད་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་པའི་ལམ་སྲོལ་ཞིག་མངོན་གསལ་དོད་པོའི་ཐོག་ནས་འཆར་གཞི་ལག་བསྟར་བྱས་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

༡༩༦༠ ལོ་ནས་བཟུང”བོད་མིའི་ཡིད་སྐྱོ་བའི་གནས་སྟངས་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་མི་འདུག” ཅེས་ལྷན་ཚོགས་དེས་མཇུག་བསྡོམས་བརྒྱབ་ཡོད། རྒྱ་ནག་དབང་འཛིན་པས་དཔལ་འབྱོར་དང༌། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བཅོས་བསྒྱུར་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་དེ”དྲང་བདེན་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་ན་ཕལ་ཆེར་འགྲིག་གི་མེད་པ་དང༌། ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་གྱིས་ངོས་འཛིན་བྱས་པའི་ཐམས་ལམ་དང་ཏོག་ཙམ་འགལ་གྱི་ཡོད”ཅེས་དང༌། “ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་དང་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་གཞི་རྩའི་ཞི་བའི་ལས་དོན་དང༌། སྤྱི་ཚོགས། དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐོབ་ཐང་ཐེ་བའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཐོག་བསྒྲགས་གཏམ་སྤེལ་བའི་ནང་རང་དབང་ཕལ་མོ་ཆེ་བོད་ནང་རྒྱའི་མངའ་འོག་ཏུ་དོན་ལ་གནས་མེད་པ་རེད” ཅེས་གསུངས་ཡོད།

༡༠༽ མཐའ་མར། བཅའ་ཁྲིམས་དང་དེ་སྔ་གྲོས་ཆོདབཞག་པའི་འབྲུ་དོན་བཞིན་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མི་རིགས་ངོ་བོ་ཐ་དད་ཡིན་པ་དེ་རྒྱའི་མངའ་འོག་ཏུ་རྩ་ཡལ་དུ་མི་འགྲོ་བའི་ཆེད་འགོག་ཐབས་ཀྱི་གནས་བབས་ཤིག་རྗེས་ལུས་མ་ཐེབས་པའི་ཐོག་ནས་བསྐྲུན་རྒྱུར་འབད་སྒྲུབ་ཞུ་དགོས་ཀྱི་འདུག་ཅེས་ལྷན་ཚོགས་དེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ནན་སྐུལ་ཞུས་ཡོད།

བོད་མིར་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། ཆེ་མཐོང་གི་ཤུལ་ལྷག་ཏོག་ཙམ་སྔ་སོར་ཆུད་ཐབས་ཡོང་ཆེད་ལྷན་ཚོགས་དེས་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱོན་ལ་རྒྱབ་གཉེར་འཚོལ་བསྒྲུབ་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་བསྐྱར་དུ་ཞུས་ཡོད།

༡༡༽ དེ་སྔ་ཚོགས་དུས་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་སྐབས་སུ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་གླེང་རྒྱུར་དགག་པ་རྒྱག་མཁན་ཚོས་རང་གི་རྩོད་པའི་གླེང་གཞིར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་ཐབས་ཆེད་དེ་སྔ་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་དགོས་དོན་མེད་ལུགས་གསུངས་པའི་སྐོར་ལུང་འདྲེན་བྱས་ཡོད། དཔེར་ན་ཆ་བཞག་ན། ༡༩༥༩ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་འཐུས་མི་རྒྱས་འཛོམས་ཐེངས་ ༨༣༡ སྐབས་སུ་དེ་སྔོན་ལོ་བརྒྱད་རིང་བོད་ནང་ཆོས་ལུགས་དང༌། ཆོས་དད་རང་དབང་བཅས་ལ་འགྱུར་བ་རྩ་བ་ནས་བཏང་མེད་ལུགས་ཁོང་གིས་གསུངས་པའི་སྐོར་བཤད་ཡོད།

ཐེངས་རྗེས་མའི་འཐུས་མི་རྒྱས་འཛོམས་སྐབས་སུ་དེ་སྔ་ཁོང་གི་གསུང་བཤད་བསྐྱར་ཟློས་བྱས་ཡོད། ལོ་གཉིས་སོང་མཚམས་ ༡༩༦༡ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་གྱི་འཐུས་མི་རྒྱས་འཛོམས་སྐབས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་བོད་ལ་ཕན་ཐོགས་བྱས་པའི་གནད་དོན་སྐོར་སླར་ཡང་འབོད་སྐུལ་མཛད་ཡོད་པ་ང་ཚོས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང༌།

༡༢༽ ༡༩༥༩ དང་ ༡༩༦༡ ལོའི་ནང་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ལ་ཡིད་ཆེས་བློ་གཏད་ཞུ་མཁན་ཚོས་རྗེས་ཐོག་ལོ་མང་རིང་ངོས་འཛིན་གཅིག་མཚུངས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་པ་རང་བཞིན་ཆོས་ཉིད་རེད། འོན་ཀྱང༌། ༡༩༦༡ ལོར་ཁོང་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིན་དུ་གཟིགས་སྐོར་ཞིག་གི་སྐབས་སུ་བོད་ནང་བོད་མིར་གདུག་རྩུབ་མནར་གཅོད་མྱོང་བཞིན་པའི་ཐད་ལ་ངོ་རྒོལ་གནང་ཡོད་པ་དང་འབྲེལ་ཆོས་དད་རང་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་དགོས་སྐོར་ནན་གྱིས་གསུངས་ཡོད་སྐོར་ཐོན་ཡོད།

ན་ནིང་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡ ཉིན་པེ་ཅིན་ནས་དབུས་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོ་སྐུ་ཞབས་ཧ་སི་ཡེ་ཕུའུ་ཅི (Mr. Hsieh Fu-Chih) ཡིས་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཚོགས་དུས་དང་པོའི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ལོག་སྤྱོད་པའི་ཤོག་ཁག་ཅིག་གོ་སྒྲིག་བྱས་པའི་ཉེས་འཛུགས་བྱས་ཡོད།

༡༣༽ རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་བོད་ལ་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སྤྲད་ཟིན་པའི་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱས་ཏེ་”gradualism”ཞེས་སྙུགས་སྲིང་རིམ་གྱིས་འགྲུབ་རྒྱུའི་གཡོ་ཁྲམ་ཅན་གྱི་སྲིད་བྱུས་ལག་བསྟར་བྱེད་ཀྱི་མེད་པའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་ཡོད་ཅིང༌། གོ་སྐབས་དེ་ནི། རང་སྐྱོང་གི་གནས་བབས་སྤྲོད་རྒྱུའི་ཚབ་ཏུ་བོད་རང་དབང་གི་སྒྲོན་མེ་གཏན་དུ་གསོད་ཐབས་བྱེད་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་རྨེག་མེད་ཏུ་གཏོང་རྒྱུ་ཁོ་ནའི་ཆེད་དུ་འཛིན་པའི་ཐབས་ལམ་ཞིག་རེད་ཅེས་བཤད་ཆོག

༡༤༽ འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་གདལ་བཤིག་བཏང་བར་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་སྣང་ཆུང་བཏང་བ་ནི་དོན་ཚན་ལྔ་བཅུ་ང་ལྔའི་ནང་”མི་རིགས་དང་ཕོ་མོ། སྐད་ཡིག ཡང་ན་ཆོས་ལུགས་བཅས་ལ་དབྱེ་འབྱེད་མེད་པར་ཀུན་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་གཞི་རྩའི་རང་དབང་ཐོག་ལ་ཆེ་མཐོང་དང་སྲུང་བརྩི་ཞུ་རྒྱུ”ཞེས་འབོད་སྐུལ་ཞུས་ཀྱང་དོན་དུ་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྩ་འཛིན་དང་དགོངས་དོན་ལ་མགོ་སྐོར་བཏང་བ་ཞིག་རེད།

མ་ཟད། དེས་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་བཞི་བཅུ་ཞེ་གསུམ་ཐུན་མོང་གིས་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རིང་ལུགས་གང་མྱུར་མཇུག་བསྡུ་ཐུབ་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་དང་ལྡན་པའི་གྲོས་ཆོད་ ༡༥༡༤ (༡༥) བཞག་པའི་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་འབྲུ་དོན་དང་འགལ་ཟླར་གྱུར་གྱི་ཡོད། དེ་སྔ་ང་ཚོས་གྲོས་ཆོད་བཞག་སྐབས་སུ་བརྗོད་པ་བཞིན། སྐུ་ཚབ་ངའི་བསམ་ཚུལ་ལྟར་བྱས་ན། གསལ་བསྒྲགས་དེའི་འབྲུ་དོན་ནི་ཨེ་ཤ་ཡ་དང༌། ཨ་ཕྷི་རི་ཀ ཡོ་རོབ། ཡང་ན་ས་གནས་གཞན་པ་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་འོས་བབས་ཡོད་པ་བཞིན་བོད་ལའང་འོས་བབས་གཅིག་མཚུངས་ཤིག་ཡོད་པ་རེད།

༡༥༽ ཇི་སྲིད་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་འདིར་མཉམ་ཞུགས་མེད་པ་དེ་སྲིད་དུ་གནད་དོན་འདི་སྐོར་ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་ཀྱི་ཕན་ཐོགས་འབྱུང་རྒྱུ་མིན་ལུགས་སྐོར་གྱི་རྩོད་གླེང་སླར་ཡང་བསླང་རྒྱུ་ཡིན་པ་ཐེ་ཚོམ་ཡོད་པ་མ་རེད། ང་ཚོས་དེ་སྔ་བྱུང་ཚར་བ་དང་འདྲ་བར་དཀའ་ངལ་སེལ་རྒྱུར་ཐབས་ལམ་འདི་ཐོག་འགྲོ་བ་ཡིན་ན་ངོས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་མ་རེད། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཐོག་ལ་ཚད་ལས་བརྒལ་བའི་གདལ་བཤིག་བཏང་བའི་གནད་དོན་ནམ་བྱུང་སྐབས་ནོར་འཁྲུལ་ཅན་གྱི་སྲིད་གཞུང་དེ་དག་ཚོགས་མིའི་ཁོངས་སུ་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཚང་མས་རང་གི་ཁས་ལེན་དམ་བཅའི་རྒྱ་ལས་མ་འདས་པར་སྲུང་བརྩི་ཞུ་རྒྱུར་ཁ་གསངས་ཏེ་ཐེར་འདོན་བྱ་དགོས་པ་ནི་ཚོགས་ཆེན་འདིའི་ལས་འགན་ཡིན་པར་ང་ཚོས་བསམ་བཞིན་ཡོད།

༡༦༽ འདི་རིགས་དེ་སྔ་བྱུང་བ་བཞིན་ད་ལྟའི་སྐབས་སུ་གནད་དོན་འདི་གླེང་སློང་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འཛམ་གླིང་ནང་དངངས་སྐྲག་འཕར་མ་ཞིག་འཕྲད་སྲིད་པ་དང༌། མ་ཟད་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ལས་དོན་ཚགས་ཚུད་ཡོང་རྒྱུར་དོ་ཕོག་འགྲོ་གཞིའི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་བསྐྲུན་གྱི་རེད་ཅེས་གླེང་པའང་སྲིད། འདི་ནི་ང་ཚོའི་དམིགས་དོན་མ་རེད།

དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ང་ཚོའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་ཁེར་རྐྱང་གཅིག་པུར་སྡོད་མཁན་བོད་མི་ཉུང་ཉུང་ཞིག་གི་ཐོབ་ཐང་གི་དོན་དུ་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་ཞི་བའི་ཐོག་ནས་བོད་དོན་དག་སྐྱེལ་བྱེད་ཐབས་སྤྱད་རྒྱུ་དེ་རེད། ང་ཚོས་ག་རེ་འཚོལ་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་བརྗོད་ན། ཁོ་ཚོའི་ཐོབ་ཐང་སླར་གསོ་ཡོང་བར་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་རྒྱུ་དེ་རེད། ང་ཚོས་གང་ཡོང་ཅི་ཡོང་གིས་བོད་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་ལ་ཆེ་མཐོང་དང་སྲུང་བརྩི་དགོས་གལ་ཁག་ངེས་པར་བསྒྲུབ་དགོས་པ་ཡིན།

༡༧༽ འདི་ནི་ཡིག་ཆ་ A/L 473 ནང་འཁོད་པའི་གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན་གྱི་དགོས་དོན་ཡིན་ཞིང༌། གལ་སྲིད་འཆར་ཟིན་དེས་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་བོད་མིའི་ཐོག་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་རྒྱུར་ནུས་པ་ལྡན་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད་པ་ཡིན་ན། དེས་བོད་མིའི་ཐོབ་ཐང་གཅིག་པུར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ཐག་རིང་ཤར་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མའི་མཉམ་དུ་འབྲེལ་ལམ་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་རྒྱུར་རིན་ཐང་ཆེ་ཞིང་གོམ་འགྲོས་གལ་འགངས་ཅན་ཞིག་གི་ཆ་ཤས་སུ་འགྱུར་རྒྱུར་ང་ཚོས་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

༡༨༽ ང་ཚོས་པེ་ཅིན་གཞུང་གིས་སྦན་སྡུང་ (Bandung) དུ་ཁས་ལེན་ཞུས་པ་བཞིན་ཁ་དན་ཚིག་ལ་གནས་ཐབས་དང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་དང་ལྷན་དུ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞི་མོལ་འགོ་འཛུགས་ཀྱིས་འགྲིགས་འཇགས་ཡོང་ཐབས་རེ་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ལ་ང་ཚོར་འཇིགས་སྣང་བསྐུལ་བའི་ཐོག་ནས་འགོག་ཐབས་མི་བྱེད་པའི་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

༡༩༽ ང་ཚོའི་ངོས་ནས་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དགོངས་དོན་གཞིར་བཟུང་ཚོགས་ཆེན་འདིའི་འཐུས་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་སུ་མ་ལྷུང་བའི་ཐོག་ནས་ད་རེས་རང་གི་ལས་འགན་བསྒྲུབ་རྒྱུའི་ཐད་ལ་གྲ་སྒྲིག་ཇི་ཙམ་ཡོད་མེད་འཆར་ལ་ཉེ་བའི་འོས་ཤོག་འཕེན་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ལ་ཕྱོགས་གང་ས་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་དགའ་ཞེན་ཡོད་པའི་བློ་དཀར་གྲོགས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་དོ་སྣང་ཆེན་པོས་བལྟས་ནས་བསྡད་ཀྱི་རེད་བསམ་གྱི་འདུག

འདས་པའི་ལོ་བཞི་སྔོན་ཙམ་ན་ངས་སྡིངས་ཆ་འདི་རང་ཐོག་གང་བཤད་ཡོད་མེད་ད་རེས་བསྐྱར་ཟློས་ཤིག་བྱེད་འདོད་འདུག་པས་དེ་ཡང་ངས”གལ་སྲིད་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་ལ་ལངས་ཕྱོགས་བརྟན་པོ་ཞིག་བཟུང་མ་ཐུབ་པ་ཡིན་ན། བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་གནད་དོན་གཞན་པའི་འབོད་སྒྲའི་ནུས་པ་ཉམས་ཉེས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཤོར་རྒྱུ་ཡིན་པ་ངེས་པ་རེད།

ལྷག་པར་དུ་གནད་དོན་འདིའི་ཐད་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་བ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གང་དང་གང་ཞིག་སྐབས་དེར་རང་ཉིད་གཅིག་པུའམ། རང་ཉིད་ཀྱི་གྲོགས་པོ་གང་ཞིག་བོད་པས་མྱངས་པ་ནང་བཞིན་ཡིད་སྐྱོ་བའི་གནས་སྟངས་གཅིག་མཚུངས་ཤིག་ནང་ལྷུང་སྲིད་པས་དེ་རྩིས་ངེས་པར་དུ་མནོ་བསམ་གཟབ་ནན་གཏོང་དགོས།” གལ་སྲིད། ང་ཚོས་འཛམ་གླིང་འདི་བཞིན་ཞི་བདེ་བག་ཕེབས་ཕྱོགས་སུ་མདུན་སྐྱོད་བྱེད་པར་ང་ཚོའི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཀུན་ཁྱབ་ཀྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་ནང་རྫིག་ཉམས་ལྡན་ཞིང༌། མངོན་པར་བསྟོད་འོས་ཅན་གྱི་ལྟ་གྲུབ་ཅིག་བཀོད་བཞག་ན་འགྲིགས་པར་བསམ་བསྡད་པ་ཡིན་ན། ང་རང་ཚོས་སོ་སོ་སོ་སོར་མགོ་བསྐོར་གཏོང་གི་ཡོད་པ་རེད།

ང་ཚོས་ལྟ་གྲུབ་དེ་རྣམས་ལ་ཚེ་སྲོག་འབྱིན་ཏེ་དངོས་སུ་ལག་ལན་དོན་འཁྱོལ་ཡོང་ཐབས་ལ་བལྟ་དགོས་པ་ཡིན། གདལ་བཤིག་གཏོང་མཁན་སུ་ཡིན་དང༌། གང་དུ་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར་མཐའ་དོན་དུ་ངས་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་ཚང་མར་གྲོས་ཆོད་འཆར་ཟིན་འདིའི་ཐོག་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་སྙིང་ཐག་པ་ནས་ཞུ་གི་ཡོད།

དེས་བོད་མི་ཚོས་ང་ཚོར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་བྱས་པའི་གནད་དོན་དེ་རྣམས་དོན་མེད་དུ་མི་འགྱུར་ཞིང༌། དྲག་གནོན་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ཚང་མར་ངོ་རྒོལ་ཐོག་ཕྱོགས་གང་དུ་གནས་པའི་ཁྱིམ་མཚེས་མི་མང་ཚོས་བོད་ཀྱི་བདེན་པའི་ཞུ་སྙན་ལ་འཛམ་གླིང་མི་མང་སྐྱེ་བོ་ཀུན་གྱི་བསམ་ཚུལ་བསྡུ་རུབ་ཀྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་འབོད་སྐུལ་ཞུ་དགོས།45 ཞེས་གསུངས།

ཚོགས་ཆེན་གྱི་མཇུག་མཐར་རྒྱལ་ཁབ་བདུན་གྱིས་ཞུ་བརྒྱུད་བྱས་པའི་གྲོས་ཆོད་ཚིག་ཐོའི་ཐོག་མིང་འབོད་འོས་ཤོག་བསྡུ་ལེན་བྱེད་སྐབས་ཨར་ཅན་ཀྲི་ན་དང༌། ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ། འབེལ་འཇམ། སྦོ་ལི་ཝི་ཡ། བྷ་རེ་འཛིལ། དབྱིན་ཇི། ཁེ་ན་ཌ། ཅི་ལི། ཀོ་ལོམ་སྦི་ཡ། ཀོ་སེ་ཀྲ་རི་ཀ ཌོ་མི་ནི་ཀན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར། གོ་མིང་ཏང༌། འགོ་ཐ་མ་ལ། ཧའེ་ཏེ། ཧོན་ཀྲུ་ར་སི། ཨའི་སི་ལན་ཌ། རྒྱ་གར། ཨར་ལན་ཌ། ཨི་སི་རལ། ཨི་ཏྲ་ལི། ཉི་ཧོང༌། འཇོར་ཌན། ལའེ་སྦི་རི་ཡ། ལག་སིམ་སྦག མ་ལ་གྷ་སི། མ་ལ་ཤེ་ཡ། མལ་ཀྲ། ནི་ཐར་ལན་ཌ། ནིའུ་ཛི་ལན་ཌ། ནི་ཁ་ར་ཀོ་ཝ། ནོར་ཝེ། པ་ན་མ། པེ་ར་སྒུ་ཧེ། པེ་རུ། ཕྷི་ལི་པིན། སི་པན། ཐའེ་ལན་ཌ། ཀྲོ་གྷོ། ཨ་རི། ཨ་པར་འོལ་ཌ། ཡུ་རུ་སྒུ་ཧེ། ཝེ་ནི་འཛུ་ལ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་བཞི་བཅུ་ཞེ་གསུམ་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱིས་འོས་ཤོག་བླུགས་པ་དང༌།

དེ་བཞིན་ཨལ་སྦ་ནི་ཡ་དང་ཨལ་འཇི་རི་ཡ། འབལ་གྷ་རི་ཡ། འབར་མ། སྦེ་ལོ་ར་ཤི་ཡ། ཀོང་ཀོ། ཀྱུ་པ། ཅེ་ཀོ་སོ་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ། ཨི་ཐོ་པི་ཡ། གྷུ་ནི་ཡ། ཧང་གྷ་རི། ཨི་རག མ་ལི། སོག་པོ། མོ་རོ་ཀོ བལ་ཡུལ། པ་ཀི་སི་ཐན། པོ་ལན་ཌ། རོ་མ་ནི་ཡ། ཨུ་རུ་སུ། སུའུ་ཌན། སི་རི་ཡ། ཀྲན་འཛའ་ནི་ཡ། མུག་ར་ནི། ཨ་རབ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། ཡོ་སྒོ་ས་ལ་ཝི་ཡ་བཅས་ཡུལ་ཁག་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་གིས་ངོ་རྒོལ་བྱས་ཡོད། ཡུལ་ཁག་དེ་ཚོ་ཕལ་ཆེ་བ་དམར་པོའི་ཁོངས་གཏོགས་ཤ་སྟག་ཡིན་པ་རེད།

ཕྱོགས་མཚུངས་ཨ་ཕྷེ་གྷ་ནི་སི་ཐན། ཨོ་སེ་ཀྲ་རི་ཡ། ཤི་རི་ལངྒ༌། རྡའུ་མེ། ཌན་མག ཕྷིན་ལན་ཌ། ཕྷ་རན་སི། གྷ་ན། ཨི་རན། ཨ་བོ་རི་ཀོ་སེ་ཌ། རྗ་མ་ཡེ་ཀ ཁུ་ཝེ་ཀྲི། ལ་བྷེ་ནོན། མལ་དྷེ་ཝེ་མཚོ་གླིང༌། མེག་སི་ཀོ། སྤུ་ཅོ་གྷལ། སའུ་ཐི་ཨ་ར་སྦི་ཡ། སེ་ནེ་གྷལ། སིར་ར་ལི་ཝོ་ནེ། སིངྒ་སྤུར། སུའེ་ཌེན། ཀྲུ་ནི་ཤི་ཡ་བཅས་ཡུལ་ཁག་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཀྱིས་བར་བཞུགས་གནང་བ་དང༌། གོང་གསལ་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་མིང་རྣམས་གཟིགས་བདེའི་ཆེད་ཟུར་འདོན་གྱིས་གཤམ་དུ་བཀོད་ཡོད།

In favour- Argentina, Australia, Belgium, Bolivia, Brazil, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, Canada, Chile, Colombia, Costa Rica, Dominican Republic, El Salvador, China, Guatemala, Haiti, Honduras, Iceland, India, Ireland, Israel, Italy, Japan, Jordan, Liberia, Luxembourg, Malagasi, Malaya, Malta, Netherlands, New Zealand, Nicaragua, Norway, Panama, Praguay, Peru, Philippines, Spain, Thailand, Togo, United States of America, Upper Volta, Uruguay, Venezuela.

Against- Albania, Algeria, Bulgaria, Burma, Byelorussian Soviet Socialist Republic, Congo, Cuba, Czechoslovakia, Ethiopia, Guinea, Hungary, Iraq, Mali, Mongolia, Morocco, Nepal, Pakistan, Poland, Romania, Soviet Socialist Republic, Sudan, Syria, Tanzania, Mugrani, United Arab Republic, Yugoslavia.

Abstaining-Afganistan, Austria, Srilanka, Dahomey, Denmark, Finland, France, Ghana, Iran, Ivory Coast, Jamaica, Kuwait, Lebanon, Maldives Island, Mexico, Portugal, Saudi Arabia, Senegal, Sierra Leone, Singapore, Sweden, Tunisia.

བྷོ་རན་ཌ། ཀམ་སྦོ་ཌི་ཡ། ཀ་མེ་རོན། དབུས་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ ཅིའི་ཀྲི། ཀོང་གྷོ་ལི་ཨོ་སྤོལ་ཌི་འབིལ། སའི་སྦེ་རི་ཡ། ཨི་ཁུ་ཌོར། གྷ་བྷོན། གྷེ་བྷི་ཡ། གྷི་རི་སི། ཀི་ནི་ཡ། ལའོ་སེ། ལི་སྦི་ཡ། མ་ལ་ཝི། མ་རི་ཀྲི་ནི་ཡ། ན་ཡི་འཇར། ན་ཡི་འཇི་རི་ཡ། ར་ཝིན་དྷ༌། སོ་མ་ལི་ཡ། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀ ཀྲེར་རེ་ནི་ཌ། ཀྲོ་ཀ་གྷོ། ཀྲར་ཀི། ཡུ་གྷན་ཌ། ཡེ་མན། འཛམ་འབི་ཡ་སོགས་གོང་གསལ་ཡུལ་ཁག་རྣམས་ཚོགས་འདུར་ཞུགས་མེད་པ་རེད།46

འདི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་གསུམ་བཅུའི་དུས་དྲན་ཐེངས་བདུན་པའི་གསུང་འཕྲིན་ནང་འཁོད་དོན། “ཕྲན་ནས། རང་དབང་གི་དོན་དུ་སྲོག་ཁྲག་བཏང་བའི་ངའི་མི་མང་ཚོ་དང༌། ལྷག་པར་བོད་ནང་རྒྱ་དམར་ལ་ངོ་རྒོལ་རྒྱུན་བསྟུད་བྱེད་བཞིན་པའི་བོད་མི་རྣམས་དང༌། བཙན་བྱོལ་བོད་མི་ཡོངས་རྫོགས་བཅས་ཀྱི་ཚབ་བྱས་ཏེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་བོད་ནང་རྒྱའི་བཙན་དབང་འཕྲལ་དུ་མཚམས་འཇོག་དགོས་པ་དང༌། བོད་མི་ཚོའི་གཞི་རྩའི་རང་དབང་ལ་སྲུང་བརྩི་དགོས་པའི་གྲོས་གཞི་འབུལ་བརྒྱུད་གནང་མཁན་རྒྱལ་ཁབ་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་དང༌། ཕྷི་ལི་པིན། ནི་ཁ་ར་ཀོ་ཝ། ཐའེ་ལན་ཌ། ཨར་ལན་ཌ། མ་ལ་ཤེ་ཡ། མལ་ཀྲ་བཅས་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། གྲོས་ཆོད་དེ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལའང་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བོད་དོན་གྲོས་ཆོད་དེར་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་བ་མ་ཟད། ང་ཚོར་བྱམས་བརྩེའི་གཟིགས་སྐྱོང་གིས་བཙན་བྱོལ་བོད་མིར་གཞིས་ཆགས་དང༌། སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་ཐོབ་ཆེད་རྒྱ་ཆེའི་འཆར་གཞི་ལག་ལེན་གནང་བ་བཅས་ལ་རྒྱ་གར་གཞུང་དང༌། རྒྱ་གར་མི་མང་ལའང་ཐུགས་རྗེ་ལྷག་པར་དུ་ཆེ་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།”47 ཞེས་གསལ།

གྲོས་ཆོད་དེའི་དོན་ཚན་དང་པོ་བཞིས་སྔ་ལོའི་གྲོས་ཆོད་ཀྱི་ནང་དོན་བསྐྱར་བསྐུལ་བྱས་ཡོད་ཅིང༌། དོན་ཚན་ལྔ་པས་ད་ལྟའི་གྲོས་ཆོད་ལ་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་བའི་རེ་སྐུལ་གནང་འདུག གྲོས་ཆོད་ཆ་ཚང་གཤམ་དུ་འགོད་རྒྱུར།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༥ ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་བཞག་པའི་གྲོས་ཆོད་ཨང་ ༢༠༧༩ (༢༠) མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་འདི་ཐོག་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ནང་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་རྩ་འཛིན་ཁག་དང༌། ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ནང་བསྒྲགས་པའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་གཞི་རྩའི་རང་དབང་གི་རྩ་འཛིན་ཁག་ཡིད་ལ་བཅངས་བཞིན་དུ། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་སྐོར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་བཞག་པའི་གྲོས་ཆོད་ཨང་ ༡༣༥༣ (༡༤) དང༌། ༡༩༦༡ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་བཞག་པའི་གྲོས་ཆོད་ཨང་ ༡༧༢༣ (༡༦) བཅས་ཀྱི་གྲོས་ཆོད་རྣམས་བསྐྱར་གསོ་མཇུག་གནོན་བྱེད་པ་དང་ཆབས་ཅིག་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་བོད་མི་ཕོན་ཆེ་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཡོང་མུས་ནས་དངོས་ར་འཕྲོད་པ་ལྟར་བོད་ནང་བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་ཁག་ལ་མུ་མཐུད་རྩིས་མེད་དང༌། བོད་མིའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གཞུང་དང་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་འཚོ་བར་མུ་མཐུད་བཙན་གནོན་བྱེད་བཞིན་པར་བློ་གཡེང་དང་བཅས།

༡༽ བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་རྣམས་ལ་མུ་མཐུད་རྩིས་མེད་བྱེད་པར་སྐྱོན་བརྗོད་བྱ་རྒྱུ་དང༌།

༢༽ ཁྲིམས་ལུགས་དྲང་འཛིན་གྱི་གཞི་རྩའི་ཐོག་ནས་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་གོང་སྤེལ་ཆེད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་རྩ་འཛིན་ཁག་ལ་བརྩི་འཇོག་ངེས་པར་བྱེད་དགོས་པར་བསྐྱར་ནན་མཇུག་གནོན་བྱ་རྒྱུ།

༣༽ བོད་ནང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་གཞི་རྩའི་རང་དབང་རྣམས་ལ་རྩིས་མེད་དང༌། བོད་མིའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གཞུང་དང་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་འཚོ་བར་བཙན་ཤེད་བྱེད་པ་ནི། རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ཉེན་ཚབས་ཇེ་ཆེ་དང་མི་མང་ཕན་ཚུན་དབར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་ཇེ་སྡུག་ཏུ་གཏོང་རྒྱུའི་རྐྱེན་རྩ་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་བསྐྱར་གསོ་བྱ་རྒྱུ།

༤༽ བོད་མིས་རྟག་ཏུ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་བཞིན་པའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་གཞི་རྩའི་རང་དབང་རྣམས་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་པའི་བྱ་སྤྱོད་མཐའ་དག་མཚམས་འཇོག་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་བསྐྱར་ནན་བྱ་རྒྱུ།

༥༽ ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མས་ད་ལམ་གྱི་གྲོས་ཆོད་འདིའི་དགོས་དོན་རྣམས་བསྒྲུབ་ཆེད། རང་ནུས་འབད་རྩོལ་ཇི་ཡོད་འདོན་གནང་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས་ཀྱི་གྲོས་ཆོད།48

ཇི་སྙེད་མནར་གཅོད་སྡུག་བསྔལ་མུན་པའི་ཁྲོད།།

ལྷག་པའི་བོད་ཁམས་འགྲོ་བ་མཐའ་དག་པའི།།

ཚུལ་ལུགས་རིས་སུ་བྲིས་པའི་དོན་ལྡན་གཟུགས།།

ད་དུང་མ་ཉམས་སྲིད་པའི་བྱུང་བར་གསལ།།

གཏན་བདེའི་འོད་དཀར་ཟླ་བའི་གཟི་བྱིན་བྱིན་དུ་ཆགས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅེས།། ཡོངས་རྫོགས་གངས་ལྗོངས་རང་དབང་བསུ་བྱེད་བྱེད་པོ་ཉིད་དུ་མངོན་བཞེངས་པ།། ཕྷི་ལི་པིན་སོགས་བློ་གྲོས་སྤྱན་ལྡན་གདན་ཐོབ་མངའ་བ་མཐའ་དག་པས།། བོད་དོན་རྒྱལ་ཚོགས་སྙན་དུ་འཇོག་མཛད་མཛད་ཐབས་འདི་ཀོ་རྨད་དུ་བྱུང༌།།

འོན་ཀྱང་དེ་ཚེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་དངུལ་བབ་སྡུད་པའི་རྙོག་གླེང་ལ།། ལ་མོར་ཞུགས་པས་བོད་དོན་བགྲོས་པའི་གཏམ་གླེང་གསེར་གྱི་ཐག་པ་རིང༌།། རིང་བར་འགྱངས་པའི་མི་སྡུག་ལོ་ཟླ་ཤར་བས་གངས་རིའི་སྐྱོ་ཉམས་དག། དག་པའི་རེ་འབྲས་སྟོན་གྱི་སྙེ་མར་སྤྲིན་རུས་སྟོང་གིས་གཙེས་པ་བཞིན།།

དེ་ཚེ་མགོན་དང་གཉེན་དུ་བརྩི་བའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས།། དངོས་ཡོད་བོད་འབངས་སྡུག་གི་རི་མོ་ཤོག་ལྷེ་གནམ་མཐོངས་ཟླ་བའི་ངོས།། ཕབ་པའི་དོན་མཐུན་རི་བོང་མཚན་མ་ས་ཆེན་སྐྱེ་རྒུའི་སྤྱན་ལམ་དུ།། བཀྲམས་པས་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་སོགས་ཀྱང་སླར་ཡང་བདེན་པའི་རྒྱབ་ཏུ་ལངས།།

དེ་མཚུངས་ཆོས་རིག་ཆུ་བོའི་རྒྱུན་བཟང་ལྷན་གཅིག་རོལ་པའི་བྱུང་བ་ཟླ་མེད་འཕགས་ཡུལ་འཛིན་མའི་ཆེན་པོ་དག། དམར་གཞུང་མུན་པའི་རོལ་རྩེད་མཐོང་བས་ད་ནི་རྨོངས་འཆར་རྨི་ལམ་ཞིང་དུ་ཉུལ་བའི་ནམ་ཟླ་རྒྱང་བོར་ཏེ།། གངས་ལྗོངས་སྲིད་པའི་སྐྱེས་ནོར་མཐའ་དག་བརླག་པའི་སྐྱོ་ཤས་མཆི་མའི་རེ་ཞུར་རོགས་འདེགས་གཙང་མ་བྱེད་རྒྱུ་ཞེས།། ཕྱོགས་ཀྱི་རླུང་གི་འཕྲུལ་འཁོར་ལས་ནི་གཏམ་སྙན་དཔྱིད་དཔལ་བུ་མོའི་རང་སྒྲ་ལྷོ་གླིང་འཛིན་མའི་རྒྱན་དུ་ལྷུང༌།།

ཆུ་སྐྱེས་དྲི་བསུང་འཐུལ་བའི་ལྗོན་པའི་ཚལ།།

རྐང་དྲུག་གར་གྱིས་མྱོས་པའི་དགའ་སྟོན་བཞིན།།

བདེན་དོན་དཔུང་གིས་འདེགས་པའི་སྐྱེས་བུ་དག།

འཇིག་རྟེན་ཡིད་གདུང་སེལ་བའི་སྨན་གཅིག་པུ།།

དེ་ལྟར་རྒྱུ་སྐར་ཕྲེང་བའི་དབུས་སུ་ཟླ་ཤེལ་འཛུམ་པའི་ལང་ཚོ་བཞིན།། སྣ་ཚོགས་སྲིད་པའི་དབུ་སྐྱེས་དང་ནི་མི་ཕྱེད་སྙིམ་པའི་པད་ཚལ་དུ།། མཐོང་གྲོལ་འཛུམ་ཞལ་དཀྱིལ་འཁོར་རབ་རྒྱས་མགོན་གང་འཕྲིན་ལས་ཟླ་མེད་པས།། ནམ་ཞིག་ཞི་བདེའི་དཔལ་གྱི་ཕྱྭ་གཡང་འགུག་པའི་བསོད་ནམས་ལྷ་ཡིས་བསྐྲུན།།

ཞེས་ལྷར་བཅས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལས། རྒྱ་དམར་གུང་ཁྲན་གྱིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་རྗེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་སྙན་ཞུ་ཕུལ་ཚུལ་དང༌། གྲོས་ཆོད་སྔ་རྗེས་ཇི་ལྟར་འཇོག་གནང་མཛད་པའི་སྐོར་ཏེ། རླབས་འཕྲེང་སོ་གཅིག་པའོ།། །།

36 བཙན་བྱོལ་ནང་གི་བོད་མི་ ‘Tibetans in Exile (1959-1969) ’ཞེས་པའི་དབྱིན་དེབ་ཤོག་ངོས་ ༢༩༢ ནང་གསལ།

37 ༡༩༦༥ ལོའི་རང་དབང་གསར་ཤོག་ནང་གསལ།

38 ༡༩༦༥ ལོའི་རང་དབང་གསར་ཤོག་དང༌། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཡིག་ཆ། བོད་ཀྱི་གནས་བབས་ཤོག་ངོས་ ༣༡༤ ནང་བཅས་སུ་གསལ།

39 དབྱིན་དེབ་ ‘TIBETAN NATION, A history of Tibetan Nationalism and Sino- Tibetan Relations’ ཤོག་ངོས་ ༥༢༨ ནང་གསལ།

40 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་བོད་མི་ ༡༩༥༩ ནས་ ༡༩༦༩’ ‘Tibetans in Exile 1959- 1969’ཞེས་པའི་དབྱིན་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༢༩༥ ནས་ ༢༩༧ བར་གསལ།

41 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་བོད་མི་ ༡༩༥༩ ནས་ ༡༩༦༩’ ‘Tibetans in Exile 1959-1969’ཞེས་པའི་དབྱིན་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༢༩༧ ནས་ ༢༩༩ བར་གསལ།

42 ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་པའི་ཡིག་ཆ་ Remarks in the United Nations General Assembly -20th Session - 1394th Plenary Meeting, Agenda Item 91: Question of Tibet ཞེས་པར་གསལ།

43 ༡༩༦༥ ལོའི་རང་དབང་གསར་ཤོག་ནང་གསལ།

44 ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་པའི་ཡིག་ཆ་ Remarks in the United Nations General Assembly -20th Session - 1394th Plenary Meeting, Agenda Item 91: Question of Tibet ཞེས་པར་གསལ།

45 ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་པའི་ཡིག་ཆ་ Remarks in the United Nations General Assembly -20th Session - 1394th Plenary Meeting, Agenda Item 91: Question of Tibet ཞེས་པར་གསལ།

46 ༡༩༦༥ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་གྱི་བོད་མིའི་རང་དབང་གསར་ཤོག་ནང་གསལ།

47 གསུམ་དུས་ཐེངས་བདུན་པའི་གསུང་འཕྲིན་དང་རང་རྣམ་‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་’དབྱིན་དེབ་ཤོག་ངོས་ ༡༩༤ ནང་གསལ།

48 རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དང༌། བོད་ཀྱི་གནས་བབས་གཉིས་སུ་གསལ།

ཟུར་སྣོན།

བཀའ་ཟུར་ས་འདུ་རིན་ཆེན་མཆོག་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་གནང་ཕྱོགས་སྐོར་བཅར་འདྲི་ཞུས་པའི་བཀའ་ལན།

ངས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༦ ལོར་ཨ་མ་ར་ཝ་ཏི་དུས་དབང་སྐབས་བོད་ཕྱོགས་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཞུ་འབུལ་སྐོར་གྱི་གཏམ་བཤད་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཡིག་ཆ་ (བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་འགྲེམས་སྤེལ་ཞུས་པ།) དེའི་ནང་དོན་གནད་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་བསམ་གྱི་འདུག དེའི་ནང་དམིགས་བསལ་དོགས་གཅོད་གནང་ནའང་འགྲིག་གི་རེད། སྐབས་དེར་ངས་གང་དྲན་པ་རྣམས་བཤད་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་སྙན་སྐུལ་ཞུ་ཆེད་ཐོག་མ་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་ཞུ་ས་གཙོ་བོ་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་མཁས་པ་ཌེའི་ཀེའི་སན་ (D.K. Sen) ཞེས་པ་ཁོང་ཡིན། སྐུ་ངོ་རྒྱལ་ལོ་ལགས་ཀྱིས་བརྩད་གཅོད་གནང་ནས་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་འབོད་སྐུལ་གནང་བཅུག་པ་རེད།

དེ་སྔ་འབྲུག་དང་རྒྱ་གར་གཞུང་དབར་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་རྣམས་ཁོང་གིས་བྲིས་གནང་བ་དང༌། འབྲུག་པའི་ཁྲིམས་ཐོག་གི་ཕྱག་ལས་ཀྱང་མང་པོ་གནང་ཡོད་པ་ཟེར་སྒྲོས་ཡོད། ཁོང་ནི་དེ་འདྲའི་སྐོར་ལ་དམིགས་བསལ་ཐུགས་རྒྱུས་ཡོད་པ་དང་ཤེས་ཡོན་གྱི་གནས་ཚད་ཀྱང་མཐོ་པོ་ཡོད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་ཐོག་མར་རྒྱལ་ཚོགས་དང་འབྲེལ་བའི་ཁྲིམས་ཀྱི་སྐོར་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་ཞུ་ས་དང༌། རྒྱལ་ཚོགས་ལ་སྙན་ཞུ་ཕུལ་སྟངས། དེ་མིན་གནད་དོན་འདྲ་མིན་སྐོར་གོ་བསྡུར་ཞུ་ས་གཙོ་བོ་ཡིན། རྒྱལ་ཚོགས་ལ་སྙན་ཞུ་དང་པོ་ཕུལ་སྐབས་ཁོང་དབྱིན་ཡུལ་དུ་བཞུགས་ཡོད་ལ། ཁོང་གི་ནང་དབྱིན་ཡུལ་དུ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཁོང་གི་བཟའ་ཟླ་ཡང་དབྱིན་མོ་ཞིག་རེད། སྐབས་དེར་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་དབྱིན་ཡུལ་བརྒྱུད་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཕེབས་སྐབས་ཁོང་ལ་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་ཏེ་དོགས་གཅོད་དང་བཀའ་སློབ་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང་ཡོད།

དབྱིན་ཡུལ་དུ་བཅའ་བཞུགས་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུའི་སྐུ་མཆེད་ཝི་རྗེ་ལག་ཤི་མི་པཎྜི་ཏ་མཆོག་ནི་སྐབས་དེར་རྒྱ་གར་གྱི་གཞུང་ཚབ་ཡིན་ཞིང༌། རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་ཐུགས་རྒྱུས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་མ་ཟད། སྐུ་ཡོན་ཆེན་པོ་དང་བོད་པར་དམིགས་བསལ་ཐུགས་ཁུར་ཡོད་མཁན་གྲས་ཤིག་ཡིན་སྟབས། ཁོང་ལའང་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་ཞུས་པ་རེད། ཨ་རིར་འབྱོར་རྗེས་བཀའ་སློབ་ཞུ་ས་ཨ་རིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པ་སྐུ་ཞབས་སྒོ་རོ་སེ (Gross) ཡིན། ཁོང་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་ཏེ་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་ཞུ་དགོས་རེད་ཅེས་ངོ་སྤྲོད་དང་ཆ་རྒྱུས་གནང་མཁན་ཨ་རིའི་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་ནས་ཡིན་སྐོར་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། ཁོང་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པ་ཡིན་པའི་ཐོག་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་དང༌། གཞུང་གི་ལས་བྱེད། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གཞུང་ཚབ་ཁག་དང་མི་དྲག་མང་པོ་ངོ་ཤེས་དང་འབྲེལ་ལམ་ཆེན་པོ་ཡོད་མཁན་ཞིག་རེད།

རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བསྐྱོད་ཐེངས་གཉིས་པའི་སྐབས་དེ་སྔོན་བོད་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་སྐུ་ཚབ་གནང་མཁན་དབྱིན་ཇིའི་མིང་ལ་ཨེ་ཆེ་རི་ཅར་སན་ (H. Richardson) ཞེས་པ་ཁོང་ཡིན། ཁོང་བོད་སྐོར་གནས་ཚུལ་ཤེས་མཁན་དང་སྔོན་མ་བོད་ལ་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ཚབ་གནང་སྟེ་ལོ་མང་བཞུགས་མྱོང་ཡོད་པར་བརྟེན། ཁོང་ལའང་ལམ་སྟོན་དང་ཕྱག་རོགས་གནང་རྒྱུའི་འབོད་སྐུལ་ཞུས་པ་རེད།

དེ་རྗེས་ཐེངས་གསུམ་པའི་སྐབས་རྒྱ་གར་གྱི་ཁྲིམས་དཔོན་པུར་ཤུད་ཏམ་ཀྲི་ཀམ་དྷ་སེ་ (P. Trikamdas) ཞེས་པ་ཁོང་ཡིན། ཁོང་ནི་ཁྲིམས་རྩོད་པ་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་ཚབ་གནང་སྟེ་སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་ལ་འདྲི་རྩད་གནང་བའི་ཚིག་ཐོ་ཕྱོགས་བསྡོམས་བྱས་པའི་དེབ་ཅིག་བརྩམས་ཡོད་ཅིང༌། བོད་གཞུང་གིས་མང་གཙོའི་རྩ་ཁྲིམས་བཟོ་སྐབས་སུའང་བཀའ་སློབ་ཞུ་ས་མི་སྣ་གཙོ་བོ་ཞིག་རེད།

བོད་གཞུང་ལ་མཚོན་ན་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཁབ་གནད་འགག་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོད། དེ་སྔོན་བོད་དང་འབྲེལ་བ་ཆེ་ཤོས་རྒྱ་གར་དང་དབྱིན་ཇི་གཉིས་རེད། དབྱིན་ཇིའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་ཐབས་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ཚབ་དང་ཕར་ཚུར་སྐད་ཆ་བཤད་རྒྱུ། གྲོས་ཆོད་བཞག་སྟངས། གྲོས་ཆོད་ཁག་ཡར་སྙན་ཞུ་ཕུལ་སྟངས། དེ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་རག་ཡག་ཐབས་ཤེས་བྱེད་རྒྱུ་སོགས་འབད་བརྩོན་གནང་ཡོད། དབྱིན་ཇིའི་སྲིད་བྱུས་དེ་ཡང་སྔོན་མར་ཁོང་ཚོས་བོད་ཐོག་འཛིན་པའི་སྲིད་བྱུས་རྣམས་ནོར་འཁྲུལ་ཕྱིན་པ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་ཁོང་ཚོས་ནོར་འཁྲུལ་ཕྱིན་པ་བཤད་ཀྱི་མེད། དེར་བརྟེན་རྗེས་སུ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་འོས་བསྡུའི་སྐབས་ཕལ་ཆེར་བར་གནས་ལ་བསྡད་པ་རེད།

རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་རྒྱ་གར་ལ་ཐུག་ཡོད། སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུས་ཀྱང་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཞུ་གཏུག་བྱས་པ་ཕན་ཐོགས་མེད་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཞུ་མྱོང་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཞུ་གཏུག་བྱས་ཀྱང་གྲུབ་འབྲས་ཡོང་གི་མ་རེད། ཕན་ཐོགས་ཡོང་གི་མ་རེད་ཅེས་གསུངས་ཏེ་ཐུགས་འདོད་བྱེད་ཀྱི་མེད། གང་ལྟར་ནེ་ཧ་རུའི་དགོངས་པར་བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་རྩིས་མེད་པ་གསལ་པོ་རེད། སྐབས་དེར་ཨེ་ཤེ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ཞིག་གིས་རྒྱ་གར་གྱི་གནས་སྟངས་ལ་བལྟས་ནས་ཐག་གཅོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཁྱེད་རང་ཚོ་རྒྱ་གར་དང་ཁྱིམ་མཚེས་བསྡད་ནས་ལོ་མང་པོའི་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཅིང༌། ད་ལྟ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བཞུགས་ས་དེ་ཡང་རྒྱ་གར་ས་ཐོག་ཡིན་པ་དང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ཁོང་བཞུགས་ཆོག་པའི་བཀའ་འཁྲོལ་ཕུལ་བར་བརྟེན། རྒྱ་གར་གཞུང་གི་སྲིད་བྱུས་འཛིན་སྟངས་གལ་ཆེ་ཤོས་རེད་ཟེར་བ་དང༌། ཁྱེད་རང་ཚོར་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་ན་ང་ཚོས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་རྐྱང་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཁྱེད་རང་ཚོར་གློ་བུར་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་འདི་འདྲ་འཕྲད་བཞིན་ཡོད་པ་ང་ཚོས་གསལ་པོ་ཤེས་ཀྱི་འདུག

ཡིན་ན་ཡང་ང་ཚོས་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་སྲིད་བྱུས་ལ་མ་བསྟུན་ན་སོ་སོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་དང༌། ཚོང་གི་འབྲེལ་བ། སྲིད་དོན་གྱི་སྐོར་སོགས་གང་ཅིའི་ཐད་ནས་དཀའ་ངལ་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་གར་དེ་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་དང༌། ཨེ་ཤེ་ཡའི་ནང་ལ་གནད་ཆེ་བའི་གྲས་ཤིག་ཡིན་པར་བརྟེན། ང་ཚོས་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ག་རེ་བྱེད་ཀྱི་འདུག་བལྟ་གིན་བལྟ་གིན་བྱེད་དགོས་རེད་ལ། རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་མ་བྱས་ན་ང་ཚོས་བསམ་བློ་ཡག་པོ་བཏང་ན་མ་གཏོགས་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་སྲིད་བྱུས་དང་མ་མཐུན་པ་ཞིག་བྱུང་ན་ང་ཚོར་གནོད་ཀྱི་རེད། རྩ་བའི་ཆ་ནས་ང་ཚོས་ཁྱེད་རང་ཚོར་རྒྱབ་སྐྱོར་མེད་པ་མིན་ཟེར་བ་སོགས་དེ་འདྲ་ཤོད་མཁན་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ཡོད། གང་ཡིན་ཟེར་ན་ཨེ་ཤེ་ཡའི་ནང་ཚོང་འབྲེལ་ཡོད་མཁན་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་དང༌། ཁ་ཆེའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ནས་ཀྱང་རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་བྱུས་ལ་བསྟུན་མཁས་བྱེད་དགོས་པ་མང་པོ་ཡོད།

དོན་དག་གཞན་གཅིག་ལ། ཨི་སི་རེལ་རྒྱལ་ཁབ་ལ་འབྲེལ་བ་ཞེ་དྲག་བྱས་ན་ཁ་ཆེ་རྒྱལ་ཁབ་ཚོར་འདོད་མོས་ཡོད་པ་མ་རེད། ཨི་སི་རེལ་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་རེད། ཁ་ཆེ་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་རེད། དུས་ཀྱི་འགྱུར་བའི་དབང་གིས་སྐབས་དེར་ཁ་ཆེའི་རྒྱལ་ཁབ་གྲས་སུ་པ་ཀི་སི་ཐན་ང་ཚོའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཆེ་ཤོས་གཅིག་རེད། བོད་རང་བཙན་རེད་ཟེར་མཁན་གྲས་རེད། དེ་བཞིན་ཁྱུ་པ་ཡང་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་རེད། སྐབས་དེར་ཁྱུ་པ་དམར་ཤོག་ཆགས་མེད། ཨ་རིས་ཀྱང་ང་ཚོར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཤུགས་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། བོད་རང་བཙན་རེད་ཟེར་གྱི་ཡོད།

གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་བོད་དོན་ཐོག་ནེ་ཧ་རུས་རྒྱབ་སྐྱོར་དེ་ཙམ་གནང་གི་མེད་པ་རེད། དེའི་སྐབས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་དཔོན་རིགས་ནང་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་དབང་ཤུགས་ཆེ་ཤོས་དང༌། ཁོང་གི་ཕྱག་གཡས་པ་རྒྱ་གར་གྱི་ནང་སྲིད་བློན་ཆེན་ས་དར་ཝ་བྷ་ཨི་པ་ཀྲལ་རེད། ཁོང་ཡང་ནུས་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞེ་དྲག་ཡིན་པའི་ཐོག བློ་སྟོབས་ཆེན་པོ་དང༌། རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་ཕྲན་ཡོངས་རྫོགས་ཚུར་ཆིག་བསྒྲིལ་བཟོས་ཐུབ་པ་སོགས་མཛད་རྗེས་གང་འཚམས་ཡོད་མཁན་གྲས་རེད། ཁོང་གིས་ནེ་ཧ་རུར་བོད་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་དགོས་སྐོར་དང༌། གུང་ཁྲན་གྱི་ཉེན་ཁ་ཡོང་བཞིན་པ་ཡག་པོ་མེད་སྐོར་ཐེངས་ཁ་ཤས་ཞུས་པ་མ་ཟད། བྱུང་ན་རྒྱ་གར་ངོས་ནས་སྲུང་སྐྱོབ་དམག་མི་གཏོང་དགོས་རེད་ཅེས་ཚར་ཁ་ཤས་ཞུས་ཀྱང་ནེ་ཧ་རུས་ངོས་ལེན་གནང་མེད། མཐའ་མར་ཁོང་འུ་ཐུག་ནས་ཡིག་ཐོག་ནས་ཞུ་འབུལ་བྱས་ཀྱང༌། དེ་ལ་ཡང་ནེ་ཧ་རུས་ཁས་ལེན་མ་གནང་བ་རེད། དེའི་རྗེས་ཁོང་གློ་བུར་རྐྱེན་ངན་ཞིག་གི་དབང་གིས་སྐུ་གཤེགས་པ་རེད།

དེ་མཚུངས་སྔོན་མའི་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་ཌེག་ཧ་མེ་ཤོར་ (Dak Hammarskjold) ཞུ་བ་མི་ཡག་པོ་ཞེ་དྲག་ཡོད། ཁོང་གིས་ང་ཚོར་ཐབས་ཤེས་གང་ཡོང་དང༌། གང་ཐུབ་ཐུབ་རོགས་པ་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་ཞེས་ཞལ་བཞེས་གནང་བ་དང༌། མི་བརྟན་པོ་ཞེ་དྲག་ཡོད། འོན་ཀྱང་བོད་པ་བསོད་བདེ་དམན་པའི་དབང་གིས་ལས་ཀ་མང་པོ་ཞིག་ལ་འགོག་རྐྱེན་ཡོང་གི་འདུག སྔོན་མའི་ལས་རེད་ཟེར་དགོས་ཀྱི་རེད། གང་ལྟར་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་དང་ལམ་ག་ཡག་པོ་ཞིག་རག་ཡོང་དུས་གློ་བུར་སྐྱོན་ཤོར་ཡོང་གི་འདུག ཁོང་ཡང་རྗེས་སུ་གནམ་གྲུ་བརྡབ་སྐྱོན་བྱུང་སྟེ་སྐུ་གཤེགས་པ་རེད།

ཡང་ལོ་ཤས་རྗེས་རྒྱ་གར་དབུ་ཁྲིད་སྐུ་ན་ཆུང་ཆུང་ལལ་བྷ་དུར་ཤསྟྲི་སྲིད་བློན་གསར་པར་ཕེབས་པ་རེད། ཁོང་བོད་པར་ཤ་ཚ་ཡོད་མཁན་དང་བློ་ཁོག་ཡོད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ཁོང་གིས་སྐྱབས་བཅོལ་གཞུང་ཁས་ལེན་བྱེད་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་ནས་ཕལ་ཆེར་ཐུགས་ཐག་ཆོད་བསྡད་ཡོད་པའི་གནས་སྟངས་བྱུང་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་ཁོང་ཡང་ཨོ་རུ་སུ་ཏ་ཤ་ཀན་ལ་ཕེབས་ནས་གློ་བུར་དུ་དེར་སྐུ་གཤེགས་པ་རེད། ཡག་པོ་འདྲ་པོ་གཅིག་ཆགས་གྲབས་བྱེད་དུས་རྐྱེན་ངན་འདྲ་པོ་གཅིག་ཡོང་གི་ཡོད།

སྔོན་མ་བོད་ལ་ཟིང་འཁྲུག་དང་པོ་བྱུང་དུས་ནས་ནེ་ཧ་རུའི་དགོངས་གཞིའི་ནང་ད་ལྟ་རྒྱ་གར་རང་བཙན་བྱུང་ཚར་ཙམ་ཡིན་པ་དང༌། རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་དང་མི་འབོར་ཆེན་པོ་ཡོད་མཁན་ཡིན་པས་རྗེས་མར་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་པོ་ནུས་ཤུགས་ཆེན་པོ་དང་སྤུས་དག་པོ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཏེ་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ལ་ཁ་གཏད་བཅག་ཐུབ་མཁན་ཞིག་ཡོང་རྒྱུའི་ཐུགས་རེ་གནང་གི་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཁོང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ལ་མོས་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་དཔོན་རིགས་གྲས་ཤིག་ཀྱང་ཆགས་ཡོད།

དེ་འདྲ་ཡིན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒྱ་གར་ནང་བཟོ་གྲྭ་ཆེ་ཁག་རིགས་དང༌། དངུལ་ཁང་སོགས་ཚང་མ་གཞུང་གིས་སྟངས་འཛིན་འོག་གནས་དགོས་པ་བཟོས་པ་རེད། མདོ་དོན་རྒྱ་ནག་དམར་པོའི་རིང་ལུགས་ཆགས་ནས་སྔོན་མ་ཅང་ཁེ་ཤིའི་སྐབས་ལ་ཆབ་སྲིད་རྒྱུན་སྐྱོང་ཡག་པོ་མེད་པ་དང༌། མི་མང་སྐྱོ་པོ་རྣམས་ལ་བལྟ་རྟོག་ཡག་པོ་མི་བྱེད་པ། གུང་ཁྲན་བསླེབས་ནས་གནས་སྟངས་ཞེ་དྲག་ཡག་པོ་ཆགས་པ། གུང་ཁྲན་གྱི་ལྟ་བ་ཡང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་དང་འཚམས་པོ་ཡིན་པ། དེའི་ཐོག་ནས་གུང་ཁྲན་དང་རྒྱ་གར་གཉིས་སྟོབས་ཤུགས་འདྲ་མཉམ་ཆགས་བསྡད་ཡོད་དུས་ཨེ་ཤེ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཤོས་གཉིས་ཡར་རྒྱས་དང་མཐུན་པོ་ཞིག་ཆགས་ཐུབ་ན་ཏན་ཏན་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཚོར་ཁ་གཏད་བཅག་ཐུབ་པ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཚོ་ལས་ལྷག་པ་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་རེད་དགོངས་པའི་ནེ་ཧ་རུའི་དམིགས་འབེན་སྙིང་པོ་དེ་རང་ཡིན་པ་རེད།

ལྷག་པར་དུ་ཁོང་གི་དགོངས་པའི་ཟུར་ཞིག་ལ་བོད་ནི་རྒྱ་དཀར་ནག་གི་གནས་སྟངས་ལས་ལྡོག་སྟེ་ཡོངས་གྲགས་ལ་ལུང་པ་ཁུག་ཀྱོག་དང༌། ཡར་རྒྱས་མེད་པ། མི་འབོར་ཉུང་བ་བཅས་ཡིན་པར་བརྟེན། བོད་དེ་ད་མུས་བཞིན་བསྡད་པ་ལས་རྒྱ་མིས་བདག་བཟུང་འོག་གནས་ན་བོད་རྒྱ་གཉིས་ཀ་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པའི་དགོངས་པ་འཁོར་བཞིན་ཡོད་ཅིང༌། གནས་ཚུལ་དེའི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་པའི་གནད་དོན་ཐོག་རྒྱ་མིར་ཁ་གཏད་བཅག་རྒྱུའི་དགོངས་པ་རྩ་བ་ནས་བཞེས་ཀྱི་མེད་པ་གསལ་པོ་རེད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ཟླ་ ༤ ཚེས་ཤར་ལ་གྲོ་མོ་བཞུགས་སྒར་ནས་ཆབ་མདོར་ཡོད་པའི་བོད་རྒྱའི་སྐུ་ཚབ་བཀའ་བློན་ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད་དང༌། ལས་རོགས་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་ལེགས་སྨོན། བསམ་ཕོ་སྲས་བསྟན་འཛིན་དོན་གྲུབ་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ཕྱག་རོགས་ལྷ་ས་ནས་ཆབ་མདོར་ཕེབས་རྒྱུ་དང༌། དམག་སྤྱི་ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས་དང༌། མཁན་དྲུང་ལྷའུ་རྟ་ར་ཐུབ་བསྟན་བསྟན་དར། ལས་བྱ་ཡབ་གཞིས་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་དང༌། ལས་ཚན་ང་རང་ས་འདུ་རིན་ཆེན་བཅས་གྲོ་མོ་ནས་གཏོང་གནང་མཛད་སྐབས་ལྡི་ལིར་རྒྱ་གར་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་ལ་སྐུ་ཚབ་གཉིས་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་མཚན་ཐོག་གནང་བའི་བཀའ་ཡིག་ཕུལ་བ་དང་འབྲེལ། ཆབ་མདོ་ནས་སྐུ་ཚབ་བཀའ་བློན་ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད་ཅན་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས་རྒྱུ་དང༌། གྲོ་མོ་ནས་ཕེབས་མི་རྣམས་དང་ངོས་གཉིས་བཅས་ཧོང་ཀོང་བརྒྱུད་པེ་ཅིན་དུ་ཐོན་རྒྱུ་ཡིན་པས་སླད་བོད་ཀྱི་བསྟན་སྲིད་ཇི་སྲིད་བར་གནས་ཐབས་སྐོར་བྱེད་ཐབས་ཇི་འོས་བཀའ་སློབ་ཞུས་པའི་ལན་དུ། སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུས། བོད་གཞུང་གིས་ཞི་མཐུན་གྱི་ལམ་ནས་འབད་བརྩོན་གནང་རྒྱུ་ཡག་པོ་རེད།

བོད་དེ་རྒྱ་ཁོངས་མིང་ཙམ་ཡིན་པ་ཁས་ལེན་བྱེད་དགོས་བྱུང་ཡང་སྐྱོན་གང་ཡང་མེད། མིང་ཙམ་གྱི་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་མ་བྱས་ན་རྒྱ་མིས་བོད་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་ལས་དོན་མཐའ་དག་བོད་གཞུང་གིས་བྱེད་འཇུག་གི་མ་རེད། དེ་ཚོ་ཁས་ལེན་གནང་དགོས་པ་ཆགས་ཀྱི་རེད། དེ་མིན་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཁག་ལ་བཅིངས་བཀྲོལ་དམག་བཅའ་སྡོད་མི་ཆོག་པའི་སྐོར་ངེས་པར་ཤོད་དགོས་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་ས་ཐོག་རྒྱ་མིའི་དམག་དཔུང་གཏོང་སྡོད་མི་བྱེད་པའི་ཐབས་མཁས་ཀྱང་གང་ཡོང་འབད་བརྩོན་གནང་དགོས། གལ་སྲིད་རྒྱ་དམག་བོད་ལ་འཇོག་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་ཚེ་བོད་ལ་དཀའ་ངལ་འཕྲད་པའི་ཐོག་རྒྱ་གར་ལའང་གནོད་སྐྱོན་ཡོང་ངེས་ཡིན་པས་གང་ཐུབ་ཀྱིས་འབད་བརྩོན་བྱེད་དགོས་ཞེས་བཀའ་སློབ་གནང་ཡོད།

ཡིན་ནའང་དེ་དག་རྒྱ་གར་གྱི་ཁེ་ཕན་ལ་ཐུག་པའི་སྐད་ཆ་རེད། དམག་མི་མང་པོ་བོད་ལ་བསླེབས་ན་རྒྱ་གར་གྱི་མཐའ་མཚམས་ཁག་ལ་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ཀྱི་རེད་དགོངས་པ་རེད། མཐའ་མཚམས་ཁག་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་སྲུང་དམག་མི་ཉུང་ཤས་ལས་མེད་པ་དང༌། གང་ཡོད་པ་ཧ་ཅང་སྐྱོ་པོ་རེད། ཅེས་གསུངས། (ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཟླ་ ༤ ནང་མཛད་རྣམ་ཞབས་ཞུ་བ་བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར་མཛེས་བཅུ་ཚང་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་དང་འབའ་པ་དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་དགའ་བ་གཉིས་སྐུ་ངོ་ས་འདུ་མཆོག་གི་བཞུགས་ཡུལ་ལྡེ་ར་ལྡོང་ར་ཇི་སྤུར་ཆེད་བཅར་གྱིས་བཅར་འདྲི་དང་ཕབ་བཤུས་བྱས།)

རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས།

རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་ལས་ཁུངས་ནི་ (International Commission of Jurists ICJ) སུད་སི་འཇི་ནི་ཝར་རྟེན་གཞི་བྱས་ཡོད་ཅིང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༢ ལོར་གསར་དུ་བཙུགས། ལྷན་ཚོགས་འདི་ནི་སྲིད་དོན་དང་མ་འབྲེལ་བའི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་ཁྲིམས་དཔོན་ཁག་གི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་ཡིན་པ་དང༌། སྒྲིག་འཛུགས་དེར་རྒྱལ་ཁབ་ ༥༠ ལས་བརྒལ་བའི་ནང་ཁྲིམས་རྩོད་པ་དང་ཁྲིམས་དཔོན་ ༣༠༠༠༠ ལྷག་གི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་པ་མ་ཟད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལྷན་ཁང་དང༌། སྤྱི་ཚོགས་ལྷན་ཁང༌། ཡོ་རོབ་ལྷན་ཁང་སོགས་དང་འདྲ་མཉམ་ཐོག་གྲོས་བསྡུར་བྱ་ཡུལ་གྱི་སློབ་སྟོན་པའི་གནས་བབས་ཡོད། འདིས་འཛམ་གླིང་ཀུན་ཏུ་ཁྲིམས་ལུགས་སྲུང་སྐྱོབ་དང༌། ཡོངས་ཁྱབ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཁག་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་རྒྱུའི་ལས་འགན་གཙོ་གཉེར་གནང་གི་ཡོད།

སྒྲིག་འཛུགས་དེའི་ཁྱབ་ཁོངས་བོད་ཐོག་ཁྲིམས་མཐུན་རྟོགས་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་ (The ICJ Legal Inquiry Committee on Tibet) ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་མཁས་པ་འཐུས་མི་བཅུ་གསུམ་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། འདིའི་འགན་འཛིན་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པ་སྐུ་ཞབས་པུར་ཤོད་ཏམ་ཏྲི་ཀམ་ད་སེ་དང༌། རྒྱ་གར་གྱི་འཐུས་མི་འཕར་མ་གཉིས། སེ་ལོན་དང༌། ཕྷེ་ལི་པིན། གྷ་ན། ནོར་ཝེ། འབར་མ། མ་ལ་ཤེ་ཡ། ཐའེ་ལན་ཌ། དབྱིན་ཇི་བཅས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནས་འཐུས་མི་རེ་རེ་བཅས་ཡོད། ཚོགས་ཆུང་འདིས་བོད་ཀྱི་ཁྲིམས་མཐུན་གནས་བབས་དང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང༌། བོད་ཀྱི་ཐུན་མིན་རིག་གཞུང་རྩ་མེད་བཏང་བ་བཅས་ལ་ཞིབ་འཇུག་གནང་སྟེ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དང་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་ཞེས་པ་དང༌། དེ་རྗེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༨ ནང་བོད་དང་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅེས་པའི་སྙན་ཐོ་འགྲེམས་སྤེལ་གནང༌། སྙན་ཐོ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ནང་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཆ་ཁག་དང༌། ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་དང་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུའི་གསུང་བཤད། བོད་ནས་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་བའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་དྲི་ཞིབ་བྱས་པའི་ལན་འདེབས་སོགས་སྣ་ཚོགས་ཚུད་ཡོད། དེ་རྗེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༤ ལོར་སླར་ཡང་བོད་མིར་དྲི་ཞིབ་བྱས་པའི་ཡིག་ཆ་འདོན་སྤེལ་བྱས་ཏེ་ ༥༩ དང༌། ༦༡། ༦༥ སོ་སོར་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་སྐོར་གྱི་གྲོས་ཆོད་འཇོག་པར་འདིས་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། (བོད་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས། རྒྱ་བོད་འབྲེལ་ལམ་དབྱིན་དེབ། བོད། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་འགྲོ་སྟངས་དབྱིན་དེབ་གཉིས་སུ་གསལ།)

རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྙན་ཐོ།

“བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དང་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར།”

འཇི་ནི་ཝ། ༡༩༥༩

(བརྗོད་བྱ་ཟུར་འདོན་ཞུས་པ་ (Excerpt) )

བོད་ནང་རྒྱ་མིའི་བྱ་སྤྱོད་ཐོག་གི་དཔང་རྟགས་ངོ་སྤྲོད།

རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ལ་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་རྒྱ་ཆེ་བ་ཁག་གསུམ་གྱི་ཐོག་ནས་བསྙོན་འཛུགས་བྱེད་ཆོག་པ་ཞིག་རེད།

༡༽ ༡༩༥༡ ལོའི་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཐོག་སྲུང་བརྩི་ཞུ་དགོས་པ་ཁག་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བ།

༢༽ བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་སོགས་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བ།

༣༽ བོད་མི་གང་བྱུང་དམར་གསོད་བཏང་བ་དང༌། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང༌། ཆོས་ལུགས་བཅས་པ་རྩ་མེད་དུ་འགྱུར་གཞིའི་ཚབས་ཆེའི་བྱ་སྤྱོད་གཞན་པའི་རིགས་སྤེལ་རྐྱེན་གྱིས་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་གྱི་གནད་དོན་འདིའི་ཐོག་ལ་བསམ་ཞིབ་མ་བྱས་ཐབས་མེད་དུ་གྱུར་པ།

ཁྱབ་ཁོངས་འདི་ཚོའི་ཕན་ཚུན་དབར་གནད་དོན་སྟབས་གཅིག་ཏུ་འཁེལ་བ་ཡང་ཡོང་གི་ཡོད། དཔེར་ན། དོན་ཚན་བདུན་པར་གསལ་བའི་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་དང༌། དོན་ཚན་བཅོ་བརྒྱད་པར་གསལ་བའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་བཅས་དེ་ཚོ་གཉིས་ཀའི་ནང་ནང་ཆོས་ལ་ཆེ་མཐོང་དགོས་རྒྱུའི་གནད་དོན་གསལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་རེད།

ཁྲིམས་ཀྱི་མདུན་དུ་ཁྱབ་ཁོངས་འདི་ཚོའི་གནད་འགག་སྐོར་ལ། འགྲེལ་བཤད་མདོར་བསྡུས་ཤིག་རྒྱག་ཆོག་རྒྱུར། རྒྱ་ནག་གིས་ ༡༩༥༡ ལོའི་གྲོས་མཐུན་ལ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བ་དེས་བོད་མིར་འོས་འགན་དེ་ལས་རང་དབང་ཐོབ་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་ཡོད། གང་གིས་ཤེ་ན། གྲོས་མཐུན་དེའི་ནང་བོད་མིས་མགོ་བཏགས་ཞུས་པའི་རང་དབང་གི་གནད་དོན་དེ་སླར་ཡང་བསྐྱར་གསོ་བྱུང་བ་རེད། གནད་དོན་འདིའི་སྐོར”རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་ནང་བོད་ཀྱི་གནས་བབས”ཞེས་པའི་འགོ་བརྗོད་དུ་འཁོད་པའི་སྙན་ཐོའི་དུམ་བུ་ཞིག་གི་ནང་གླེང་སློང་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱུ་མཚན་དེ་འདྲ་སོང༌། རྒྱ་དམར་གྱིས་གྲོས་མཐུན་དེར་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་གནད་དོན་དེ་ནི། རྒྱ་བོད་གཉིས་དབར་གྱི་རྒྱལ་ནང་གི་གནད་དོན་ལས་ལྷག་གི་རེད། ཉེན་ཚབས་ཆེ་བ་ཞིག་ལ། བོད་འདི་བཞིན་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་ནང་མིའི་ཁོངས་སུ་གནས་ཐུབ་མིན་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཐུག་ཡོད་པ་དང༌། གནད་དོན་འདི་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཚང་མའི་ཁྱིམ་ཚང་ཡོངས་རྫོགས་ལ་ཁུར་དུ་འཁྲི་ཡི་ཡོད། དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། གྲོས་མཐུན་དེའི་ནང་སྲུང་བརྩི་ཞུ་དགོས་པའི་གནད་དོན་ཐད་ལ་རྒྱ་ནག་གིས་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་དཔང་རྟགས་གསལ་བ་ཁག་ཞིབ་ཕྲ་དཔར་སྐྲུན་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

རེ་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུར། འཛམ་གླིང་ས་ཕྱོགས་གང་ཡིན་ཡང་རུང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཐད་ལ་འཆར་གཞི་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་གནད་དོན་བྱུང་བ་ཡིན་ན། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་དེར་གྲོས་བསྡུར་ཞིག་བྱ་གལ་ཆེ། རྒྱུ་མཚན་དེ་འདྲར་སོང༌། བོད་མི་རྣམས་འགྲོ་བ་མི་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ཐོབ་ཐང་ཇི་ཡོད་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་གདལ་བཤིག་བཏང་བའི་དཔང་རྟགས་ར་འཕྲོད་གསལ་བཏོན་བྱས་པ་ཁག་ཞིབ་ཕྲ་དཔར་སྐྲུན་བྱས་ཡོད་པ་རེད། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་འགའ་ཤས་ནི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་ཡིན་པར་མི་ཕལ་ཆེ་བས་མོས་མཐུན་བྱེད་ཀྱི་རེད།

གདུག་རྩུབ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་བོད་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་དུ་བཏང་བ་ལྟར་སྣང་བའི་གནད་དོན་དེ་ཚོ་གཞི་རྩའི་རང་དབང་ཚད་མཐོ་ཤོས་གྲས་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། རང་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་སྲོག་ལྟ་བུ་རེད། འདི་ལྟ་བུའི་གདལ་བཤིག་ཚབས་ཆེན་པོ་དེ་ས་གནས་ས་ཐོག་གི་དགོས་དོན་བསྒྲུབ་ཆེད་ཡིན་པར་གླེང་བ་ནི། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྐོར་གྱི་གནད་དོན་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་རེད། དེ་ནི་མིའི་སྤྱོད་ལམ་སྐོར་གྱི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། དེ་ནི་དཔལ་ཡོན་ལྡན་པའི་འཛམ་གླིང་ཐོག་དངངས་འཚབ་སྐྱེ་གཞི་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། དེ་ནི་ཁྲིམས་མཐུན་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་བཞག་དགོས་དོན་ཡོད་པ་མ་རེད། འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཐ་དད་དང༌། རིག་གཞུང༌། ཆོས་ལུགས་དང་བཅས་པ་རྩ་བརླག་ཏུ་གཏོང་རྒྱུའི་ཐད་གྲོས་གཞི་འདིང་བའི་སྐོར་ལ་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་འཕྲོད་དེས་གསལ་པོ་བཏོན་གྱི་ཡོད།

མི་རིགས་རྩ་གཏོར་གྱི་གནད་དོན་དེ་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་དབར་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ནང་ནག་ཉེས་ཚབས་ཆེ་ཤོས་གྲས་སུ་བརྩིས་ཤིང༌། མི་རིགས་རྩ་གཏོར་ཐོག་གི་མཐུན་གྲོས་དེའི་ནང་བཀག་སྡོམ་བྱས་པའི་མི་རིགས་སྡེབ་གསོད་དམ། ཡང་ན། གཞན་པའི་བྱ་སྤྱོད་ཚབས་ཆེ་ཆུང་ཇི་ལྟར་ཡང༌། མི་རིགས་དང༌། རྒྱལ་ཁབ། ཆོས་ལུགས་བཅས་གང་རུང་གི་ཚོགས་སྡེ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་གི་ཆ་ཤས་སམ། ཡོངས་རྫོགས་རྩ་མེད་གཏོང་བའི་དམིགས་ཡུལ་བཟུང་རྒྱུའི་ཐོག་ལ་ཁུངས་འཕེར་དན་རྟགས་ཡོད་ན་ལས། དེ་མིན་གང་བྱུང་བསྙོན་འཛུགས་བྱེད་མི་རིགས། བདེན་པའི་གནས་ལུགས་གང་ཤེས་པ་རྣམས་ཞིབ་ཕྲ་བཀོད་སྒྲིག་ཞུ་ཐབས་བྱས་ཡོད། འདི་ལྟ་བུའི་བསྙོན་འཛུགས་ཚབས་ཆེ་ཆ་ཚང་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་དཔང་རྟགས་དེས་མ་མཐར་ཡང་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཐོག་ཐོག་མའི་མཐོང་ཚུལ་གཞིར་བཟུང་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་གཏོང་བའི་ཉེས་འཛུགས་ཐེར་འདོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་གནད་དོན་འདིར་ཞིབ་འཇུག་མཐིལ་ཕྱིན་པ་ཞིག་བྱས་པ་ཡིན་ན་དགེ་མཚན་ཆེ་བར་མངོན།

རྒྱ་ནག་ཐོག་དཔང་རྟགས་ར་འཕྲོད་གསལ་བཤད་བྱས་པ་ཁག་ཚིག་དོན་རེ་རེ་བཞིན་སྙན་ཐོ་འདིའི་ནང་དཔར་བསྐྲུན་བྱས་ཡོད། རྒྱ་ནག་གི་གཞུང་འབྲེལ་ཚགས་ཤོག་དང་རླུང་འཕྲིན་ཐོག་བསྒྲགས་གཏམ་སྤེལ་བ་ཁག་ནི་ཕལ་ཆེར་ཚད་ལས་བརྒལ་བའི་བསྐྱར་བཤད་རིང་བོ་དེ་འདྲ་བྱས་ཡོད་པ་རེད། དེ་ལྟར་ནའང༌། ཉེ་ཆར་རྒྱ་མིས་བཤད་པའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་དཔེ་མཚོན་དུ་བཞག་པའི་རིང་ཚད་དེ་ལས་ལྷག་པ་ཞིག་ཡོད་ཀྱི་མ་རེད། མང་ཙམ་བཀོད་པ་ལ་ས་མིག་གི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ཅིང༌། འོན་ཀྱང༌། འདེམས་སྒྲུག་བྱེད་སྟངས་དེ་ནི་མ་མཐར་རྒྱ་མིའི་རང་ཉིད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་བཤད་སྲོལ་ཞིག་ཡིན་པར་བསམ་གྱི་ཡོད། ཕྱོགས་གཅིག་ནས། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་འགོ་ཁྲིད་དང༌། མང་ཚོགས་ནས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པ་ཁག་དང༌། ཕྱོགས་གཞན་ནས། རྒྱ་མིའི་མགྲིན་ཚབ་པ་དང༌། བོད་མི་སྔོན་ཐོན་པ་ཚོས་བཤད་པའི་གནད་དོན་ཁག་ནི་བཟོ་བཅོས་གང་ཉུང་གི་ཐོག་ནས་ཕྱོགས་སྒྲིག་དང༌། ཐད་གཏོང་འགྲེལ་བཤད་ཞུས་ཡོད། མདོ་དོན་ཡང་སྙིང༌། བོད་མི་ཚོས་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་བྱེ་བྲག་པ་གཅིག་གི་འོག་ནས་བཤད་པའི་སྐད་ཆ་དེ་བཞིན་དེ་དང་འབྲེལ་བ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་དམར་གྱི་ཕྱོགས་ནས་བཤད་པའི་སྐད་ཆ་དེ་ཚོ་ནི་མངོན་གསལ་དོད་པོས་ནང་འགལ་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ། དེ་ལྟ་ནའང༌། གནད་དོན་འདིར་ཆ་བཞག་ན། ཐད་གཏོང་འགྲེལ་བཤད་ཏོག་ཙམ་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་ཀྱི་ཚན་པ་རེ་རེའི་སྔོན་དུ་དཀར་ཆག་གི་སྙིང་བསྡུས་ཁག་གསལ་ཡོད། དེ་ནི་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་ཐོག་གི་འབྲས་བུ་གང་འདྲ་ཐོན་ཡོད་མེད་ཐོག་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་པ་དང༌། ཁག་འགའ་ཤས་ནི་རྒྱ་དམར་གྱིས་གཏམ་བཤད་བྱས་པའི་གནད་དོན་ཐད་ལ་གྲོས་བསྡུར་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་པའི་སྐོར་ཡིན་ཞིང༌། མཐར་མཇུག་སྡོམ་གྱི་གནས་ཚུལ་སྙིང་བསྡུས་ཁག་བཀོད་ཡོད། ལུང་འདྲེན་དང་འགྲེལ་བརྗོད་བཅས་ཀྱི་ནང་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱས་པའི་བསྡུས་ཚིག་གི་རེའུ་མིག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་ལྟེ་བའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་མི་སྣ་གལ་ཆེ་ཁག་གི་ལོ་རྒྱུས་དྲན་ཐོ་རྣམས་སྔོན་དུ་བཀོད་ཡོད།

རྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་དྲིལ་བསྒྲགས་དེ་ཚོའི་ཁོངས་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཐད་ལ། བསྙོན་འཛུགས་བསྐྱར་ཟློས་ཡང་ཟློས་གནང་བའི་གཙོ་བོའི་ཁོངས་བསྒྲགས་གཏམ་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་ཕྱིར་བསྒྲགས་ཞུ་རྒྱུར། དེ་ཡང༌། ༡༩༥༩ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་མ་སུ་རི་ནས་བསྒྲགས་གཏམ་སྤེལ་གནང་བར་ཁོང་གིས”ངོས་ནས་གནས་ཚུལ་ཁ་གསལ་པོ་བྱས་ནས་ཞུ་འདོད་པ་གཅིག་ལ། གནས་ཚུལ་ཚབས་ཆེ་ཆུང་གང་འདྲ་ཡིན་མིན་ང་རང་རང་གིས་ཆ་ཚང་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་པ་ཡིན་ཙང༌། ངོས་ནས་བོད་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱའི་དཔོན་རིགས་ཚོར་སྐྱོན་འཛུགས་བྱེད་དགོས་དོན་དེ་འདྲ་རེད།

གཅིག་བྱས་ན། པེ་ཅིན་གཞུང་གིས་བདེན་པའི་གནས་སྟངས་ཇི་འདྲ་ཡིན་མིན་སྐོར་ཆ་ཚང་ཤེས་རྟོགས་མེད་པ་འདྲ། གལ་སྲིད། ཁོ་ཚོས་བསྒྲགས་གཏམ་འདི་ཚོར་ངོས་ལེན་ཞུ་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་མེད་པ་ཡིན་ཚེ། གནད་དོན་དེའི་ཐོག་རྒྱལ་སྤྱིའི་ངོས་ནས་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་ཆུང་ཆེད་འཛུགས་ཀྱིས་དེར་ངོས་ལེན་ཞུ་དགོས་པ་ཡིན། ངོས་དང་ངོས་ཀྱི་གཞུང་གིས་འདི་ལྟ་བུའི་ཕྱོགས་རིས་མེད་པའི་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་གིས་ཐག་གཅོད་གང་བྱས་པ་དེར་དང་ལེན་ཆ་ཚང་ཞུ་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་ཡོད།” ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཡོད།

སྙན་ཐོ་འདིའི་ནང་བཀོད་པའི་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་ཀྱི་གནད་དོན་དྲང་པོ་དྲང་བཞག་གསུང་མཁན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་འཆར་གཞི་འདི་ལྟ་བུ་འདོན་གནང་མཛད་པ་ནི་གནད་འགག་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པ་རེད། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་ཁྲིམས་མཐུན་ཞིབ་དཔྱད་ཚོགས་ཆུང་ཆེད་འཛུགས་བྱེད་བཞིན་པ་ཡིན་ཞིང༌། འོན་ཀྱང༌། ཚོགས་ཆུང་དེ་བོད་ནང་འཛུལ་ཞུགས་ཆོག་དང་མི་ཆོག་སྐོར་ལ་ཤེས་རྟོགས་མེད་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། གལ་སྲིད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ངོས་ནས་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་འཛུགས་ཐུབ་པའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང༌། དེས་བོད་ནང་གི་ས་གནས་ས་ཐོག་རང་གི་གནས་ཚུལ་དཔྱད་ཞིབ་ཐུབ་དང་མི་ཐུབ་ངེས་གཏན་མེད་པ་རེད།

འོན་ཀྱང༌། བོད་ནང་དུ་འཛུལ་མ་བཅུག་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་བ་ཡིན་ན། དེ་ནི་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ལ་རག་ལས་ཡོད་པ་རེད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་བཏོན་གནང་མཛད་པའི་འཆར་གཞི་དེར་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ད་བར་ངོས་ལེན་བྱས་མེད། ཆ་འཇོག་བྱེད་འོས་དང་མི་འོས་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་ལ་བྱེད་སྟངས་དེ་ནས་ང་ཚོས་མངོན་གསལ་དོད་པོས་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད།

མི་རིགས་རྩ་གཏོར་སྐོར་གྱི་གནད་དོན།

(The Question of Genocide)

མི་རིགས་རྩ་གཏོར་སྐོར་གྱི་འགྲེལ་བཤད་ནི་ ༡༩༤༨ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༩ ཉིན་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་ཐོག་ལ་སྔོན་འགོག་དང༌། ཉེས་ཆད་ཀྱི་ཆེད་དུ་འཚོགས་པའི་མཐུན་གྲོས་དེའི་ནང་བཀོད་ཡོད་པ་རེད། དེ་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་ཞེས་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་ནང་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་ནག་ཉེས་ཚབས་ཆེ་ཤོས་སུ་བརྩི་བའི་གྲོས་ཆོད་དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཐོག་ནས་མོས་མཐུན་བྱུང་བ་ཞིག་རེད།

མཐུན་གྲོས་དེའི་ནང་མཉམ་ཞུགས་གནང་མཁན་ཤོག་ཁག་ཚོས་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་ཐོག་ལ་སྔོན་འགོག་དང་འབྲེལ་དེར་ཉེས་ཆད་གཏོང་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་བྱས་ཡོད་པ་རེད། གལ་སྲིད། མཐུན་གྲོས་ནང་མཉམ་ཞུགས་བྱེད་མཁན་རྒྱལ་ཁབ་རེ་རེ་ནས་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་བྱ་རྒྱུའི་གནད་དོན་ཐད་ལ། མངོན་གསལ་ཅན་ཞིག་ཆགས་པ་ཡིན་ན། དེར་ཉེས་ཆད་གཏོང་རྒྱུའི་འོས་འགན་ཞིག་འཁྲི་ཡི་ཡོད་པ་རེད།

མཐུན་གྲོས་དེའི་ནང་ (mens rea དང་ actus reus) བཅས་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་གྱི་གནད་དོན་དེ་ཚོ་གཉིས་ཀའི་ཐོག་ལ་རེ་རེ་བཞིན་དམིགས་སུ་བཀར་ནས་ཁ་གསལ་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱབ་ཡོད་པ་རེད། (actus reus) ནི་དོན་ཚན་གཉིས་པའི་ནང་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱབ་ཡོད་པ་བཞིན། གནད་དོན་གཅིག་གམ། ཡང་ན། དེ་ལས་མང་བའི་གནད་དོན་སྣ་མང་ཐོག་ལ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད་པ་རེད། དཔེར་ན།

ཀ༽ དམར་གསོད་བཏང་བ།

ཁ༽ ལུས་སེམས་གང་རུང་ལ་གནོད་འཚེ་ཚབས་ཆེ་བཟོས་པ།

ག༽ ཤོག་ཁག་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་གི་འཚོ་གནས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ལ་དོ་ཕོག་ཐེབས་ཏེ་དེའི་ཆ་ཤས་སམ། ཡང་ན་ཡོངས་རྫོགས་འཐོར་བཤིག་ཏུ་སོང་བ།

ང་༽ ཤོག་ཁག་དེའི་ནང་དུ་ཕྲུ་གུ་སྐྱེ་མི་ཆོག་པའི་སྔོན་འགོག་གི་ཐབས་ལམ་བཏོན་པ།

ཅ༽ ཕྲུ་གུ་རྣམས་ཤོག་ཁག་གཅིག་ནས་གཞན་དུ་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་སྤོ་བཞུད་བྱེད་བཅུག་པ།

ངན་གྲོས་བཤམས་པ་དང༌། ངན་བསླབ་རྒྱག་པ། རྩོལ་སྒྲུབ་བྱེད་པ། རོགས་བྱེད་པ། རྒྱུད་སྐུལ་བྱེད་པ་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ནས་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་གཏོང་བའི་ལས་གཞི་སྤེལ་བ་ཚང་མར་ཉེས་ཆད་ཕོག་རྒྱུ་ཡིན་པ་དོན་ཚན་གསུམ་པའི་ནང་དུ་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

(mens rea) མི་རིགས་རྩ་གཏོར་ཐོག་གི་འགྲེལ་བཤད་ནི། རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་དང༌། མི་རིགས་བྱེ་བྲག་པ། མི་རིགས་སམ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཤོག་ཁག་ལྟ་བུ། དེའི་ཆ་ཤས་སམ་ཡོངས་རྫོགས་གཏོར་བཤིག་གཏོང་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་བཟུང་བ་ཞིག་ལ་གོ་རྒྱུ།

མི་རིགས་རྩ་གཏོར་གྱི་གནད་དོན་ཐད་ལ་སྐྱོན་འཛུགས་མ་བྱས་གོང་དུ་བརྟག་ཞིབ་གང་གཟབ་གཟབ་བྱ་དགོས་ངེས་ཞེས་པ་དེར་ང་ཚོས་བསྐྱར་ཟློས་ཡང་ཟློས་ཀྱིས་ནན་སྐུལ་བྱེད་དགོས་དོན་མེད། དེ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་དབར་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་ནག་ཉེས་ཚབས་ཆེ་ཤོས་སུ་ཕལ་ཆེར་བརྩི་བཞིན་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་དེ་འདྲ་སོང༌། དཔང་རྟགས་ར་སྤྲོད་དེ་ཚོའི་ཐོག་ལ་བསམ་ཞིབ་གཟབ་ནན་ངེས་པར་གཏོང་དགོས་པ་དང༌། ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་དེ་དག་ལས་མཐའ་སྡོམ་གང་བརྒྱབ་པ་རྣམས་ལ་ངེས་པར་དུ་རྒྱབ་རྟེན་ཚད་མ་ཡོད་དགོས་པ་ཡིན།

མི་རིགས་རྩ་གཏོར་ཐད་ཀྱི་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད།

(Evidence of the Actus Reus of Genocide)

༡༽ ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཚོགས་སྡེ་དང༌། བོད་ནང་གི་བླ་མ་དང་གྲྭ་པ་རྣམས་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་དམར་གསོད་བཏང་བའི་སྐོར་གྱི་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་ནི་ཁ་གསལ་པོ་ཞེ་དྲག་རེད། ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་འདིའི་གྲས་ནི་ནང་གསེས་ཚན་པ། ཀ (༢) ནང་ཁུངས་གཏུག་དགོས་ཀྱི་ཡོད། གལ་སྲིད། དན་རྟགས་འདིར་ཡིད་ཆེས་བྱས་པའི་དབང་དུ་བཏང་བ་ཡིན་ན། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཚོགས་སྡེའི་ཆ་ཤས་ཤིག་གི་ཐོག་ལ་དམར་གསོད་བཏང་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ནས་རྩ་གཏོར་ཕྱིན་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་གནད་དོན་འདིའི་ཐད་ལ་མ་མཐར་ཞིབ་འཇུག་ཞིབ་ཚགས་པོ་ཞིག་དགོས་རྒྱུ་གལ་གནད་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

༢༽ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚོགས་སྡེ། བོད་ནང་རང་སྣང་གང་དྲན་གྱིས་མང་ཚོགས་དམར་གསོད་བཏང་བའི་དོན་རྐྱེན་དེ་ཚོ་ནི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཚོགས་སྡེ་ཞིག་གི་ཐོག་ལ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་ལས་ལྷག་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བསྟན་གྱི་ཡོད། གནམ་ཐོག་ནས་གང་བྱུང་གཏོར་རྒོལ་བྱུང་བ་ཁག་དང༌། སྡང་དགྲའི་བྱ་སྤྱོད་གང་གི་ནང་ཐེ་གཏོགས་མེད་པའི་བོད་མི་མང་ཚོགས་ཐོག་ལ་དམིགས་སུ་བཀར་ནས་གང་བྱུང་མེ་མདའ་བརྒྱབ་པ་བཅས་ཀྱི་དོན་རྐྱེན་ཐོག་ལ་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་ཡོད་པའི་གནད་དོན་དེར་ལྷག་པར་དུ་དོ་སྣང་སྤྲོད་དགོས་པ་ཡིན། དེ་ལྟ་བུའི་མི་མང་དམར་གསོད་བཏང་བའི་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་ནི་ནང་གསེས་ཚན་པ (ཁ) པའི་ནང་གསལ་ཡོད་པ་རེད།

ད་དུང་ནན་བརྗོད་བྱ་དགོས་པ་ཞིག་ལ། ཕྲུ་གུ་ཉིས་ཁྲི་ཐམ་པ་ཕྱིར་འབུད་བཏང་བའི་སྐྱོན་བརྗོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བྱུང་བ་ནི་དོན་ཚན་གཉིས་པའི (ཅ) དང་ཐད་ཀར་འགལ་འདུ་ཞིག་སླེབས་ཀྱི་ཡོད། སྙན་ཐོ་འདིར་ཞིབ་འཇུག་མཐིལ་ཕྱིན་པ་ཞིག་དགོས་རྒྱུ་ནི་གལ་འགངས་ཧ་ཅང་ཆེ།

བོད་ཕྲུག་ལོ་གཞོན་རྣམས་རྒྱ་ནག་ཏུ་བཙན་འཁྲིད་བྱས་པའི་སྐོར་གལ་ཆེའི་དན་རྟགས་ཁག་སྙན་ཐོ་དེའི་ནང་འཁོད་ཡོད་པ། དཔེར་ན། “གང་ལྟར། མི་ཁོངས་བརྗེ་བསྒྱུར་གྱི་དོན་དུ་དམིགས་ཏེ་གཞོན་སྐྱེས་ཕོ་མོ་རྣམས་རྒྱ་ནག་ཏུ་བཙན་འཁྲིད་བྱས་པར་བརྟེན། ཁྱིམ་ཚང་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་མ་སྐྱིད་པ་བཟོས་ཡོད། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་གཞོན་སྐྱེས་ཚོའི་སེམས་ལ་འགྱུར་བ་ཐེབས་ཏེ་རང་གི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང༌། གོམས་གཤིས་དང་བཅས་པར་ངོ་ལོག་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཆགས་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་དེའི་དབང་གིས། ད་ལྟའི་དུས་སྐབས་ལ་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་པོ་རང་དུ་བོད་ཕྲུག་ཕོ་མོ་ལྔ་སྟོང་ལྷག་བཏང་ཚར་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་དང༌། མི་རིགས་རྩ་གཏོར་གྱི་མཐུན་གྲོས་ཀྱི་དོན་ཚན་གཉིས་པའི་ (ཅ་) ཐོག་ལ་ཐོག་མའི་མཐོང་ཚུལ་གཞིར་བཟུང་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཁ་གསལ་འདིར་བསྟན་ཡོད།

མི་རིགས་རྩ་གཏོར་ཐད་ཀྱི་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད།

(Evidence of the mens rea of Genocide)

ནག་ཅན་ཁྲིམས་ལ་གཏུག་བཤེར་སྐབས་སུ། (mens rea) ཐད་ཀྱི་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་ཐད་ཀར་རག་རྒྱུ་ནི་དཀོན་པོ་ཞེ་དྲག་ཡིན་པ་རེད། མི་རིགས་རྩ་གཏོར་ཐོག་ལ་དམིགས་ཡུལ་དགོས་པ་ངེས་ཅན་ཞིག་བཟུང་བར་གལ་སྲིད་ང་ཚོས་འོས་ཤིང་འཚམས་པའི་མཐའ་སྡོམ་ཞིག་རྒྱག་ཐུབ་པ་ཡིན་ན། རྒྱ་མིའི་ངོས་ནས་བོད་མི་གཏོར་བཤིག་གཏོང་རྒྱུར་དམིགས་ཏེ་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྲིད་བྱུས་བསྒྲགས་གཏམ་ཐད་ཀར་སྤེལ་མེད་པ་དངོས་འབྲེལ་ཡིན་མོད། དེར་སྐྱོན་འཛུགས་བྱ་རྒྱུར་འགོག་ཐབས་བྱེད་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་མི་ལྡན་པ་ཞིག་རེད། རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་དང༌། ཡང་ན། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཚོགས་སྡེ་ཞིག་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུའི་ཐོག་ལ་ཐེར་འདོན་བྱས་པའི་བྱ་སྤྱོད་དེ་རང་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ཅིག་ཡིན་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་དགོས་དོན་འདིའི་ཆེད་བསམ་ཞིབ་བྱེད་ཆོག་པ་ཞིག་རེད།

གང་གིས་ཤེ་ན། གལ་སྲིད་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་དང༌། ཡང་ན་ཆོས་ལུགས་ཤིག་རྩ་གཏོར་གཏོང་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་བཟུང་བ་རྣམས་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་གྱི་མཐུན་གྲོས་ཀྱིས་ནག་ཅན་དུ་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་པ་མ་ཡིན་པའི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱི་གྲས་སུ་བརྩིས་ཆོག་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ཡིན་ན། མཐའ་སྡོམ་འདི་ཚོ་གཞིར་བཞག་སའི་བྱ་སྤྱོད་རྣམས་སྤྱིར་བཏང་དམིགས་ཡུལ་གྱི་དན་རྟགས་ཁུངས་སྐྱེལ་ལྟ་བུར་དག་འབུད་བྱེད་ཆོག་པ་ཞིག་རེད།

གལ་སྲིད། དེའི་སྟེང་ཁྲིམས་ལུགས་ནང་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་དུ་ངོས་འཛིན་བྱ་འོས་པའི་བྱ་སྤྱོད་དང་མཉམ་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ལྟ་བུའི་བྱ་སྤྱོད་ནི་རྒྱལ་ཁབ་བམ། ཡང་ན་ཆོས་ལུགས་རྩ་བརླག་ཏུ་གཏོང་བར་རྒྱུན་འབྱམས་སུ་སོང་བའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ན། མི་རིགས་རྩ་གཏོར་དུ་དམིགས་པ་མ་ཡིན་པའི་བྱ་སྤྱོད་ཐོག་ལ་ཚོད་དཔག་གིས་མཐའ་བསྡོམས་བརྒྱབ་པ་ཁག་ནི། མི་རིགས་རྩ་གཏོར་གྱི་མཐུན་གྲོས་ནང་བཀག་སྡོམ་བྱས་པའི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱང་དེ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཤིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱུ་མཚན་དེ་འདྲར་སོང༌། ནང་གསེས་ཚན་པ་ (ཀ) དང་ (ཁ) གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་གསལ་བའི་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་དེར་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་ཆ་ནས་དཔྱད་ཞིབ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་བབས་འོས་དང་གལ་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད། གལ་སྲིད། དེ་ལྟ་བུའི་དན་རྟགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་བཅངས་པ་ཞིག་དང༌། བོད་མིའི་ཡུལ་གྱི་གོམས་པའི་གཤིས་ལུགས་དང་བཅས་པ་རྒྱ་མི་དང་ཐ་མི་དད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་རྒྱུའི་གནད་དོན་ཞིག་ཆགས་པར་ཐེར་འདོན་བྱུང་བ་ཡིན་ན། རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་དང༌། ཡང་ན། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཚོགས་སྡེ་དེའི་ཆ་ཤས་སམ་ཡོངས་རྫོགས་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་ངེས་ཅན་ཞིག་འཛིན་གྱི་ཡོད་པའི་དཔང་རྟགས་ཤིག་ཡིན་པ་བསྟན་གྱི་ཡོད།

གལ་སྲིད། དེ་ལྟ་བུའི་དཔང་རྟགས་ར་སྤྲོད་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུའི་ཐད་ལ་འཛིན་པའི་དམིགས་ཡུལ་བཟུང་བ་ཞིག་དང༌། བོད་མིའི་ཡུལ་གྱི་གོམས་པའི་གཤིས་ལུགས་དང་བཅས་པ་རྒྱ་མི་དང་ངོ་བོ་ཐ་མི་དད་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རྒྱུར་ཉེན་ཁའི་གནད་དོན་ཐེར་འདོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་ཡིན་ན། རྒྱལ་ཁབ་དང༌། ཡང་ན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཚོགས་སྡེ་དེའི་ཆ་ཤས་སམ། ཡོངས་རྫོགས་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་ངེས་ཅན་ཞིག་འཛིན་གྱི་ཡོད་པའི་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་ཡིན་པ་རེད།

རྒྱ་མིས་བོད་ནང་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་བའི་གནད་དོན་ཐད་ལ། ནང་གསེས་ཚན་པ (ཀ) དང་ (ཁ་) ནང་གསལ་བཞིན། དེ་ནི་རྒྱ་མིའི་དམིགས་ཡུལ་ཡིན་པའི་མཇུག་བསྡོམས་ཤིག་ཏུ་བརྩི་ཆོག་གི་རེད་ཅེས་རྩོད་གླེང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེ་མིན་གདུག་རྩུབ་ངན་དགུ་ཚང་བའི་བྱ་སྤྱོད་འདི་ལྟ་བུར་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་རྒྱུ་ཁག་པོ་རེད། ནང་གསེས་ཚན་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་གསལ་བའི་དཔང་རྟགས་ར་སྤྲོད་ཐོག་ངེས་པར་དུ་སློབ་སྦྱོང་གང་གཟབ་གཟབ་བྱ་དགོས་པ་ཡིན།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་གཙོས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་མིས་བོད་ཐོག་འཛིན་པའི་དམིགས་ཡུལ་ཇི་ཡོད་དྲང་བདེན་ཡིན་མིན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཁག་གཤམ་དུ་གསལ་བའི་ནང་མཐའ་བསྡོམས་བརྒྱབ་ཡོད་པ་རེད།

༡༩༥༩ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་མ་སུ་རིར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་སྩལ་བའི་གསུང་བཤད་བསྒྲགས་གཏམ།

གསར་འགོད་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས་སྐབས་སུ་ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་གསུངས་གསལ། “ངོས་ཀྱིས་ཚོད་དཔག་ལྟར་བྱས་ན། རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ཐོག་འཛིན་པའི་དམིགས་ཡུལ་མཐར་ཐུག་ནི། བོད་མིའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང༌། ཐ་ན་མི་རིགས་དང་བཅས་པ་རྩ་བརླག་ཏུ་གཏོང་རྒྱུའི་ཐབས་ཤེས་བཏོན་པ་ལྟ་བུར་མངོན་གྱི་འདུག ད་ལྟ་བོད་ནང་ཞི་དྲག་གཉིས་ཀྱི་མི་མང་ཡོད་བཞིན་པ་དེའི་སྒང་ལ་རྒྱ་དམར་ས་ཡ་ལྔ་ཙམ་བོད་ཤར་ཕྱོགས་དང༌། དེ་བཞིན་བྱང་ཤར་མཚོ་སྔོན་ཁུལ་དུ་གཞིས་སྤོ་ཆེད་འབྱོར་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ཚོའི་སྒང་ལ་བོད་དབུས་དང་གཙང་ཁུལ་དུ་རྒྱ་དམར་གཞིས་སྤོ་བྱེད་མཁན་ས་ཡ་བཞི་ཙམ་གཏོང་འཆར་འདུག ལས་གཞི་དེ་དག་ནང་བོད་མི་མང་པོ་ཕྱིར་འབུད་བཏང་བའི་འབྲས་བུར་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡོངས་སུ་རྩ་བརླག་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་པ་རེད།” ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཡོད།

ཞུ་སྐུལ་སྙན་ཐོ།

(Memorandum)

(Actus Reus) མི་རིགས་རྩ་གཏོར་ཐོག་གི་བསྒྲགས་གཏམ་ནི། དེ་སྔ་ནས་ཞུ་སྐུལ་སྙན་ཐོ་དེ་ནས་ལུང་འདྲེན་བྱས་པའི་གཞུང་འབྲེལ་ཡིག་ཆ་རྩོམ་པ་པོ་ཚོས་ཚོད་དཔག་གིས་མཐའ་བསྡོམས་བརྒྱབ་པའི་ནང་དུའང་མཐའ་མའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་ཕྲུ་གུ་ཚོས”རང་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང༌། ཡུལ་གྱི་གོམས་པའི་གཤིས་ལུགས་བཅས་པར་ངོ་ལོག་རྒྱག་འཇུག་རྒྱུའི་དོན་དུ་ཡིན་པ་རེད།”ཅེས་འཁོད་ཡོད་པ་རེད།

བྱ་རྒོད་རྣམ་རྒྱལ་རྡོ་རྗེའི་བསྒྲགས་གཏམ།

“ངས་རྒྱ་མི་དང་མཉམ་ལོ་བཞིའི་རིང་ལས་ཀ་བྱས་རྒྱུན་རིང་ཁོ་ཚོའི་དྲིལ་བསྒྲགས་ནི་རྫུན་མ་རྫུན་རྐྱང་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། ཁོ་ཚོའི་དམིགས་ཡུལ་ངོ་མ་ནི། བོད་མིའི་ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང༌། མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་བཅས་པ་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་པ་ང་ལ་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་རྙེད་བྱུང༌།

དམར་ཤོག་ནི། ནང་པ་གཅིག་པུ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ཆོས་ལུགས་ཚང་མའི་དགྲ་བོ་རེད། རྒྱ་མིས་བོད་ཀྱི་བླ་མ་ཉིས་སྟོང་ ༢༠༠༠ ཙམ་བཀྲོངས་པའི་སྐོར་ང་ལ་ཤོད་མཁན་བྱུང༌། བླ་མ་བཅུ་བདུན་བཀྲོངས་པ་ང་རང་རང་གིས་དངོས་སུ་མིག་མཐོང་བྱུང༌།

གལ་སྲིད། ང་ཚོར་རོགས་པ་བྱེད་མཁན་མ་བྱུང་བའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང་མ་ཤི་བར་ང་ཚོས་འཐབ་རྩོད་བྱེད་ཀྱི་རེད། ང་ཚོར་རྒྱལ་ཁ་ལོན་ཐབས་ཆེད་དགྲ་བོར་འཐབ་རྩོད་བྱེད་ཀྱི་མེད། ཡིན་ནའང༌། ང་ཚོ་དམར་པོའི་རིང་ལུགས་འོག་བསྡད་ཐུབ་པ་མི་འདུག དེ་ལས་ཤི་ན་དྲག་གི་རེད།

ང་ཚོས་འཐབ་རྩོད་བྱེད་པ་འདི་ནི་གྲལ་རིམ་མམ། གྲུབ་མཐའི་ཆེད་དུ་མིན། སོ་སོའི་ལུང་པ་དང༌། ཆོས། མི་རིགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་རྩོད་ཀྱི་ཡོད། གལ་སྲིད། འདི་ཚོ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་མ་ཐུབ་པ་ཡིན་ན། རྒྱ་མིའི་འོག་མགོ་སྒུར་བ་ལས་ཤི་ཐེངས་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་ཤི་ནའང་དེ་འདེམ་གྱི་ཡིན”ཞེས་དང༌།

རྒྱ་མིས་བོད་ནང་གདུག་རྩུབ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་དྲག་སྤྱོད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ལག་བསྟར་བྱས་པའི་གནད་དོན་ནི་བོད་ནང་གནས་པའི་བོད་མི་ཚོས་ཤེས་རྟོགས་ཆེ་བ་ཡོད་པ་ལས་གཞན་པའི་བོད་ཕྱི་ཕྱོགས་སུ་གནས་པ་ཚོས་ཤེས་ཀྱི་མ་རེད། མི་རིགས་དམར་གསོད་དང༌། ཕྱིར་འབུད་གཏོང་བ་བྱ་སྤྱོད་ཆུང་ཙག་དང་བཅས་པའི་དྲག་གནོན་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་ཚང་མའི་ཐོག་ལ་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་མང་ཐག་ཆོད་ཡོད་པ་རེད། བྱས་ཙང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་བསམ་ཞིབ་གཟབ་ནན་བཏང་བའི་འབྲས་བུར། དཔང་རྟགས་དེས་ཐེར་འདོན་གང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་རེད་ཅེས་བརྗོད་ན།

ཀ༽ ཐོག་མའི་མཐོང་ཚུལ་གཞིར་བཟུང་གི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཅིག་སྟེ། ༡༩༤༨ ལོའི་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་ཐོག་གི་མཐུན་གྲོས་ཀྱི་དོན་ཚན་ ༢ (ཀ) དང་ (ཅ་) གཉིས་དང་འགལ་འདུ་ཞིག་སླེབས་ཀྱི་ཡོད།

ཁ༽ ཐོག་མའི་མཐོང་ཚུལ་གཞིར་བཟུང་བའི་གནད་དོན་ཞིག་སྟེ། འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཐ་དད་ལོགས་ཀ་ཞིག་ཡིན་པའི་བོད་མི་དང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དང་བཅས་པ་དེའི་ཆ་ཤས་སམ། ཡོངས་རྫོགས་དངོས་ཤུགས་བརྒྱུད་གསུམ་ནས་གཏོར་བཤིག་གཏོང་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་བཟུང་བ།

རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་གྱི་གནད་དོན་ཐད་ལ་ད་ལྟ་ཡོད་བཞིན་པའི་དན་རྟགས་ཁུངས་སྐྱེལ་དང༌། གལ་སྲིད། དེ་ལས་གཞན་པའི་དན་རྟགས་ཁུངས་སྐྱེལ་རིགས། ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་མ་བྱུང་བའི་གནད་དོན་བཅས་ཚང་མར་བརྟག་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་ཚགས་ཚུད་དགོས་རྒྱུའི་ཐོག་ལ་ཁྲིམས་མཐུན་འདྲི་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་ལ་ངོ་སྤྲོད་རྒྱབ་གཉེར་བྱེད་ཀྱི་རེད། འོན་ཀྱང༌། ལས་དོན་འདི་བསྒྲུབ་པར་མཐའ་མའི་འགན་འཁྱེར་མཁན་ནི། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་གི་དབང་ཚད་ཆ་ཚང་ཡོད་མཁན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་འཁྲི་ཡི་ཡོད་པ་རེད།

བྱས་ཙང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་གནད་དོན་འདིའི་ཐོག་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་དེར་གདོང་ལེན་ཞིག་བྱེད་པའི་རེ་བ་ཤུགས་དྲག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། གང་གིས་ཤེ་ན། འཕྲལ་མ་ཉིད་དུ་གནད་དུ་སྨིན་པའི་ལག་ལེན་ཞིག་མ་བསྟར་བ་ཡིན་ན། ད་ལྟ་སྐབས་གཅིག་རིང་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་གྱི་གནད་དོན་ལྟ་བུར་མངོན་བཞིན་པ་འདི་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་སྲིད་པ་རེད། བོད་དང་བོད་མིའི་ཚེ་སྲོག་དེ་ཉེན་ཁའི་ནང་ལྷུང་སྲིད་ཅིང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་ཆེ་ཤོས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་འདི་བརྒྱུད་བདེན་པར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱ་རྒྱུར་སའི་གོ་ལ་འདིའི་སྟེང་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་ལྡང་ངེས་ཤིག་ངེས་པར་དུ་ཡོད་དགོས་པ་རེད། (འདི་ནི་‘ (༡༩༥༩ནས་༢༠༠༤) བོད་ཐོག་བཞག་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་གྲོས་ཆོད་དང་ངོས་འཛིན།’ ‘International Resolution and Recognition on Tibet (1959 to 2004) ’ཞེས་པའི་དབྱིན་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༢༥༢ ནས་ ༢༥༩ བར་གསལ)

རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྙན་ཐོ།

“བོད་དང་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ།”

འཇི་ནི་ཝ། ༡༩༦༠

(བརྗོད་བྱ་ཟུར་འདོན་ཞུས་པ (Excerpt) )

སྤྱི་ཁྱབ་དྲུང་ཆེར་ཕུལ་བའི་སྙན་ཐོ།

བོད་ཐོག་ཁྲིམས་མཐུན་འདྲི་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་ནས་བོད་ནང་གི་གནས་སྟངས་སྐོར་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་དང་འབྲེལ་བའི་སྙན་ཐོ་ཞིག་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ལ་སྤྲོ་སེམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་འབུལ་ལམ་ཞུས་པ་དང༌། ཚོགས་ཆུང་ནས་གཤམ་གསལ་རྣམས་མཐའ་བསྡོམས་ཀྱིས་བཀོད་ཡོད།

མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་བ།

མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་བའི་བྱ་སྤྱོད་ལ་ཉེས་འགེལ་དང་འགོག་སྲུང་ཡོང་ཆེད་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་དོན་གཞིར་བཞག་ལྟར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ཕྱི་ཟླ་ ༡༢ ནང་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ནང་དུ་མོས་མཐུན་ཁས་ལེན་བྱུང་བ་དང༌། བྱ་སྤྱོད་དེ་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དང༌། རྒྱལ་ནང༌། རིགས་རུས། མི་རིགས། ཆོས་ལུགས་བཅས་གང་གི་ཆ་ནས་ཁྲིམས་འགལ་ཞིག་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད། ཚོགས་ཆུང་ནས་བོད་ནང་མི་རིགས་རྩ་མེད་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་ལག་བསྟར་བྱས་ཏེ་བོད་མི་རྣམས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྡེ་ཚོགས་ཤིག་གི་ངོ་བོར་བརྩིས་ཏེ་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུའི་འབད་བརྩོན་བྱས་པ་དང༌། དེ་འདྲའི་བྱ་སྤྱོད་དེ་ནི་གྲོས་དོན་གྱི་འོས་འགན་གང་ལའང་ལྟོས་མེད་ཐོག་མི་རིགས་ཤུལ་མེད་དུ་བཟོ་བའི་བྱ་སྤྱོད་ཅིག་ཡིན་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད། ཚོགས་ཆུང་ལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་ནང་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་བའི་བྱེད་ཐབས་ལྟར་གྱི་རིགས་རུས་དང༌། མི་རིགས། མི་རིགས་ཀྱི་སྡེ་ཚོགས་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བོད་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོས་པའི་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་འཕེར་བའི་བདེན་དཔང་རྙེད་སོན་བྱུང་མེད་ཀྱང༌། མི་རིགས་རྩ་མེད་གཏོང་བའི་བྱ་སྤྱོད་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་དངོས་ཡོད་གཙོ་གནད་བཞི་བདེན་དཔང་ངེས་རྙེད་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི།

ཀ རྒྱ་མིས་བོད་དུ་ནང་པའི་ཆོས་ལ་དད་བཀུར་དང༌། ཉམས་ལེན་བྱེད་མི་ཆོག་པ་བཟོས་པ།

ཁ བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ལ་དད་མོས་བྱེད་པ་དེ་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་ཐབས་བྱས་པ།

ག འཆར་གཞི་འདི་དག་ལག་ལེན་བསྟར་ཆེད་ཆོས་ཕྱོགས་ནས་མཚན་སྙན་ཡོད་པ་རྣམས་ནས་ཆོས་ལ་དད་མོས་དང་ཕྱག་ལེན་གནང་སྟེ་གཞན་ལ་དར་སྤེལ་དང༌། ཆོས་ཕྱོགས་ལ་སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་བཅུག་པར་བརྟེན་ཁོང་རྣམ་པ་དམར་གསོད་བཏང་བ།

ང བོད་ཕྲུག་གྲངས་འབོར་ཕོན་ཆེ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སློབ་གསོ་མི་ཐུབ་པའི་ཆེད་དུ་རྒྱ་དམར་གྱི་དངོས་གཙོའི་ལྟ་བ་བསྟེན་ས་ཁག་ཏུ་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་གནས་སྤོ་བྱེད་དུ་བཅུག་པ།

དེ་འདྲ་ཡིན་ཙང༌། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྡེ་ཚོགས་ཤིག་གི་ཐོག་དེ་ལྟ་བུའི་ཐབས་ལམ་བེད་སྤྱད་པའི་བརྒྱུད་ནས་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པར་ཚོགས་ཆུང་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད།

འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང༌།

ཚོགས་ཆུང་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ནས་བསྒྲགས་གཏམ་སྤེལ་བའི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་སྒྲོམ་གཞིའི་ནང་ཚུད་པའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར་ཞིབ་འཇུག་གིས་བདེན་དཔང་གསལ་སྟོན་བྱས་ཡོད།

ཚོགས་ཆུང་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་གནད་དོན་དེ་དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཞིག་ཡིན་པའི་ཐོག འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཆ་ཤས་དེ་དག་མི་སེར་གྱི་ཞི་བའི་རང་དབང་ཞིག་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་དང༌། བོད་ནང་ཡོད་པའི་རྒྱ་དམར་གྱི་དབང་འཛིན་པས་ཐོབ་ཐང་དེ་གཉིས་ཀ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད།

ཚོགས་ཆུང་ནས་མཐའ་སྡོམ་བརྒྱབ་པ་འདི་ལྟར་ཏེ། རྒྱ་མིའི་དབང་འཛིན་པས་བོད་ནང་གཤམ་གསལ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྣམས་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བ་དེ་ཚོགས་ཆུང་ནས་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་ཐུན་མོང་གི་བསམ་བློའི་ནང་ཡོད་པའི་བྱ་སྤྱོད་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད།

དོན་ཚན་གསུམ་པ། བོད་མིའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཚེ་སྲོག་དང༌། རང་འདོད་དབང་ཆ། སྲུང་སྐྱོབ་བཅས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཁག་དམར་གསོད་དང༌། བཙན་གཡེམ། བཙན་ཤེད་ཀྱིས་བཙོན་འཇུག་བྱས་པ་བཅས་ནས་ཁྲིམས་འགལ་གྱིས་གདལ་བཤིག་བཏང་ཡོད།

དོན་ཚན་ལྔ་པ། བོད་མི་རྣམས་ལ་མནར་གཅོད་བརྡབ་གསིག་བཏང་བ་དང༌། མི་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་གདུག་རྩུབ་ཆེན་པོས་དམའ་འབེབས་བྱས་པ་བཅས་ཀྱིས་བྱ་ངན་རྒྱ་ཆེ་ལག་ལེན་བསྟར་ཡོད།

དོན་ཚན་དགུ་པ། བོད་མི་རྣམས་དབང་ཤེད་ཀྱིས་དོ་དམ་བཀག་བསྐྱིལ་བྱས་པ།

དོན་ཚན་བཅུ་གཉིས་པ། ཁྱིམ་ཚང་གི་སྒེར་དབང་དང༌། གནས་སྟངས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཐད་ལ་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་ནང་མི་རྣམས་སྡོད་གནས་སྤོ་རུ་བཅུག་པ་དང༌། བུ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་དམར་པོའི་ལྟ་བ་བསླབས་ཏེ་ཁོང་ཚོའི་ཕ་མ་དང་རྒྱབ་འགལ་དུ་བཏང་བ་བཅས་ཀྱི་ཁྲིམས་འགལ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་བྱུང་བ། ཕྲུ་གུ་ན་ཚོད་ལོན་ཙམ་ཡན་ཆོད་དང་བཅས་པར་རང་གི་ཕ་མའི་བློ་འདོད་མེད་བཞིན་དུ་ཁ་བྲལ་བཏང་བ་བཅས་ཀྱི་བྱེད་སྟངས་བྱུང་ཡོད་པ།

དོན་ཚན་བཅུ་གསུམ་པ། བོད་མི་ཕོན་འབོར་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་གཞན་ཡུལ་རྒྱ་ནག་ཏུ་བཏང་སྟེ་བོད་ནང་ཁུལ་ཕར་ཚུར་འགྲོ་བསྐྱོད་བཀག་འདོམས་བྱས་པ།

དོན་ཚན་བཅུ་དྲུག་པ། བླ་མ་དང༌། དགེ་འདུན་པ་རྣམས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་ཁྱིམ་ཐབས་ལ་སྤྱོད་དུ་བཅུག་སྟེ་རང་མོས་ཀྱི་བཟའ་ཚང་བྱེད་སྲོལ་བཀག་འདོམས་བྱས་པ།

དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་པ། སྒེར་གྱི་རྒྱུ་ནོར་བཙན་འཕྲོག་མི་ཆོག་པའི་ཐོབ་ཐང་ཐད་ལ་བོད་མི་རང་གི་འདོད་བབས་མེད་པ་དང༌། འདོད་བབས་ཡོད་ཀྱང་འོས་ཐོབ་ཀྱི་རིན་འབབ་མི་སྤྲོད་པའི་ཐོག་ནས་རྒྱུ་ནོར་ཡོངས་རྫོགས་གཞུང་ལེན་བཙན་འཕྲོག་གིས་ཁྲིམས་འགལ་བྱས་པ།

དོན་ཚན་བཅོ་བརྒྱད་པ། ཆོས་དང་བསམ་བློའི་རང་དབང་བཙན་འཕྲོག་གིས་བོད་མི་ནང་པའི་ཆོས་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་བའི་ཁྲིམས་འགལ་དང༌། གཞན་ཡང་བོད་ལ་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་དད་རྩ་མེད་བཟོ་རྒྱུའི་བྱ་ངན་བཅས་ལག་བསྟར་བྱས་པ།

དོན་ཚན་བཅུ་དགུ་པ། བསམ་བློའི་རང་དབང་དང༌། སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་བཙན་འཕྲོག་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་རབ་རྩ་གཏོར་དང༌། མི་མང་མང་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་རྣམས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་བཙོན་འཇུག་བྱས་ཏེ་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་ལ་སྐྱོན་འདོན་བྱེད་མིར་གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་ཉེས་ཆད་བཏང་བ།

དོན་ཚན་ཉི་ཤུ་པ། འདུ་འཛོམས་རང་དབང་དང༌། མཉམ་སྦྲེལ་རང་དབང་བཙན་འཕྲོག་གིས་མི་མང་ལས་འགུལ་དྲག་གནོན་དང༌། རྒྱ་མིས་བརྡ་སྐུལ་མེད་པའི་ཚོགས་འདུའི་རིགས་བཀག་འདོམས་བྱས་པ།

དོན་ཚན་ཉེར་གཅིག་པ། མང་གཙོའི་སྲིད་གཞུང་གི་ཐོབ་ཐང་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་སྟེ་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་བཏང་འཛིན་འོག་ཕྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་ལག་བསྟར་གྱིས་དཔྱ་ཁྲལ་བཙན་འགེལ་བྱས་པ།

དོན་ཚན་ཉེར་གཉིས་པ། མི་སྒེར་གྱི་རང་དབང་ཡར་རྒྱས་དང༌། ཆེ་མཐོང་ལ་མེད་ཐབས་མེད་པའི་དཔལ་འབྱོར་དང༌། སྤྱི་ཚོགས། རིག་གཞུང་བཅས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་གདལ་བཤིག་བཏང་བ་དང༌། བོད་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འབྱུང་ཁུངས་རྣམས་རྒྱ་མི་རིགས་ཀྱི་དགོས་མཁོའི་ཆེད་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱས་པ། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་རྣམས་བོད་མི་མང་ཆེ་བའི་མངོན་འདོད་ལྟར་མི་མཐུན་པ་བཟོས་པ། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་ཚུད་པའི་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གཞུང་རྩ་མེད་བཟོ་ཐབས་ལ་འབད་བརྩོན་བྱས་པ།

དོན་ཚན་ཉེར་བཞི་པ། རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་ལས་རིགས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཁག་བཙན་འཕྲོག་བྱས་ཏེ་གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་ངལ་རྩོལ་ནང་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་བསྐུལ་བ་དང་དཀའ་ཚེགས་ནང་ལྷུང་དུ་བཅུག་པ།

དོན་ཚན་ཉེར་ལྔ་པ། རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་ཚད་ལྡན་གྱི་འཚོ་ཐབས་ཁག་བཙན་འཕྲོག་གིས་བོད་མིའི་རྒྱུ་ནོར་ལོངས་སྤྱོད་ཇི་ཡོད་བོད་ནང་རྒྱ་མི་རིགས་ཀྱི་གཞི་ཆགས་ཀྱི་དགོས་མཁོའི་ཆེད་བེད་སྤྱོད་བྱས་པ།

དོན་ཚན་ཉེར་དྲུག་པ། ཕ་མ་སོ་སོའི་གདེམས་ཀ་བྱས་པ་གཞིར་བཟུང་བའི་རང་དབང་གི་ཤེས་ཡོན་ཐོབ་ཐང་མེད་པར་བཟོས་ཏེ་དམར་པོའི་ལྟ་གྲུབ་སྦྱོང་བརྡར་མི་བྱེད་མཐུ་མེད་བཟོ་བའམ། རྒྱ་ཡུལ་དུ་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་གནས་སྤོ་བྱེད་དུ་བཅུག་པ།

དོན་ཚན་ཉེར་བདུན་པ། བོད་མི་རྣམས་སོ་སོའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་རིག་གཞུང་གི་བྱེད་སྒོ་ཁག་ཏུ་འཛུལ་ཞུགས་བྱེད་མི་ཆོག་པ་བཟོས་ཏེ་གཏོར་བཤིག་ཅན་གྱི་རྒྱ་མིའི་རིག་གཞུང་བསླབ་ཏུ་བཅུག་པ།

རྒྱ་མི་བོད་ནང་མ་འཛུལ་གོང་དུ་བོད་མི་རྣམས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཁག་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཀྱི་མེད་སྐོར་བསྙོན་འཛུགས་བྱས་པ་དེ་བོད་ནང་གི་གནས་སྟངས་ལ་འཁྱོག་བརྗོད་དང་སྒྲོ་འདོགས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད། བཙན་གཡེམ་དང༌། འཕྲོག་བཅོམ། གདུག་རྩུབ་མནར་གཅོད་རྣམས་”གྱེན་ལོག་ཕྱོགས་ཁག”གིས་བཟོས་ཚུལ་བོད་མིའི་ཐོག་ནག་ཉེས་སྐྱོན་འཛུགས་བྱས་ཡོད་ཀྱང༌། འཕྲོག་བཅོམ་གྱི་གནད་དོན་རྣམས་ནན་གྱིས་རྟོག་དཔྱོད་བྱེད་སྐབས་ཤེས་བཞིན་མི་བདེན་རྫུན་སྒྲིག་བྱས་པ་ཞིག་དང༌། ཡིད་ཆེས་བྱེད་རིན་མེད་པ་འདི་དང་རྒྱུ་མཚན་གཞན་རྣམས་ཀྱིས་གསལ་སྟོན་བྱས་ཡོད།

ཚོགས་ཆུང་གིས་བདེན་དཔང་ངེས་རྙེད་བྱུང་བ་ལྟར་བྱས་ན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོར་ཞི་བའི་གྲོས་མཐུན་ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་སྐབས་བོད་དེ་མ་མཐའ་ལའང་ཌི་ཕེག་ཌོ་ (De facto) ཞེས་དངོས་ཡོད་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་དང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ནང་བོད་གཞུང་ནས་གྲོས་མཐུན་དེ་ངོས་ལེན་མ་གནང་བ་དེ་བདེན་པའི་གནས་ཚུལ་ཡིན་པ་ཚོགས་ཆུང་ནས་ངེས་རྙེད་བྱུང་ཡོད། ཚོགས་ཆུང་ནས་བོད་ནང་གི་དོན་རྐྱེན་བྱུང་བ་རྣམས་ཚད་གཞི་འཕེར་བའི་གཞུང་ཞབས་མི་སྣ་དང༌། མཁས་དབང༌། མྱོང་འདྲིས་ཡོད་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པ་ལྟར་དང༌། ཉེ་ཆར་གསར་དུ་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་དང༌། དཔར་སྐྲུན་བྱས་པའི་གཞུང་འབྲེལ་ཡིག་ཆ་ཁག་དང་བསྟུན་ཏེ་ཞིབ་འཇུག་གིས་དན་རྟགས་གསལ་སྟོན་བྱས་ཡོད་པ་རེད། འདིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༣ ལོ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོ་བར་སྤྱི་བཏང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་ཀྱང་ཁས་བླངས་ཡོད་པ་ལྟར། བོད་འདི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་བབས་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་དངོས་སུ་མིག་སྟོན་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོའི་ནང་གཞུང་དང༌། ས་ཁུལ། མི་མང་བཅས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་ཁག་དང༌། རྒྱལ་ནང་གི་གནད་དོན་རིགས་ཐམས་ཅད་ཕྱིའི་དབང་བསྒྱུར་ནས་རང་དབང་གཙང་མ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༣ ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ བར་བོད་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་འབྲེལ་བ་དེ་བོད་གཞུང་གཅིག་པུས་བྱས་པ་མ་གཏོགས་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱིས་ཐེ་བྱུས་བྱས་པ་བྱུང་མེད་ལ། རྒྱལ་ཁབ་གང་ཞིག་དང་འབྲེལ་བ་བྱུང་སྐབས་བོད་གཞུང་གི་ལག་འཁྱེར་ཐོག་ནས་འབྲེལ་བ་བྱས་ཡོད་པ་བཅས་རང་བཙན་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་ལག་ལེན་བསྟར་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ནང་བོད་ཞི་བའི་སྒོ་ནས་བཅིངས་གྲོལ་འབྱུང་ཐབས་ཀྱི་གྲོས་མཐུན་ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་དེ་བོད་ནས་རང་ཉིད་ཀྱི་རང་དབང་རང་བཙན་བློས་གཏོང་བྱས་ཡོད། གྲོས་མཐུན་དེའི་འོག་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་གནད་དོན་མང་པོའི་ཐོག་འགན་འཁུར་གྱི་ཁས་ལེན་མང་པོ་བྱས་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ཚོའི་ཁྲོད་ནས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ད་མུས་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་མི་བྱེད་པར་རང་སོར་འཇོག་རྒྱུ་དང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་པཎ་ཆེན་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་གོ་གནས་དང༌། དབང་ཆ་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་མི་བྱེད་པ། ཆོས་ལུགས་རང་དབང་དང༌། དགོན་པའི་ལམ་ལུགས་སྲུང་སྐྱོབ་དང༌། བོད་ནང་གི་བཅོས་བསྒྱུར་གྱི་གནད་དོན་ལ་བཙན་དབང་མི་བྱེད་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད། ཚོགས་ཆུང་ནས་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་གོང་གསལ་འགན་འཁུར་བའི་ཁས་ལེན་མང་པོ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བ་དང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༡ ཉིན་བོད་གཞུང་གིས་གྲོས་མཐུན་ངོས་ལེན་མེད་སྐོར་བསྒྲགས་གཏམ་སྤེལ་བ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད།

བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཐོག་ལ་སྐབས་སྔ་མའི་འདྲི་ཞིབ་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་ཁྱབ་ཚད་དམན་ཞིང༌། ལྷག་དོན་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་ནང་གི་ཁྲིམས་ཀྱི་ཐག་གཅོད་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་ཙམ་ཡིན་པ་ཆ་འཇོག་བྱས་ཡོད། གནད་དོན་འདི་ཙམ་ལས་མ་འདས་སྟབས། ཚོགས་ཆུང་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་དེ་དེང་དུས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་ལྟར་ཏག་ཏག་ཐག་གཅོད་བྱུང་ཡོད་མེད་ཁ་གསལ་ཞིབ་དཔྱོད་བྱེད་རྒྱུའི་དགོས་མཁོ་ཡོད་པ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་མེད་པ་རེད། ཚོགས་ཆུང་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ནང་བོད་ཀྱི་གནས་བབས་དེ་ཌེ་ཕེག་ཌོ་ (De facto) ཞེས་དངོས་ཡོད་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པའམ། ཡང་ན། ཌེ་ཇོ་རི་ (De jure) ཞེས་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་གང་ཡིན་ལ་ཐེ་བྱུས་བྱས་མེད་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་གནས་བབས་དེ་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་”རྒྱལ་ནང་གི་ཁྲིམས་དབང་ཁྱབ་ཚད་ནང་ངེས་པར་ཚུད་དགོས་པ” ཞེས་པའི་གུ་དོག་པོའི་བསམ་ཚུལ་བྱུང་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་བལྟ་སྐྱོང་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ཁྲིམས་མཐུན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་གྱི་ཡོད་པ་ཚོགས་ཆུང་ལ་བློ་འདོད་བབས་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

Purshottam Trikamdas. Chairman ཚོགས་གཙོ།

Arturo A. Alafriz

T.S. Fernando

K. Bentsi-Enchill

Ong Huck Lim

N.C. Chatterjee

R.P. Mookerjee

Rolf Christophersen

M.R. Seni Pramoj

(འདི་ནི‘༡༩༥༩ ནས་ ༢༠༠༤ བོད་ཐོག་རྒྱལ་སྤྱིའི་གྲོས་ཆོད་དང་ངོས་འཛིན”International Resolution and Recognition on Tibet’ ཞེས་པའི་དབྱིན་དེབ་ཤོག་ངོས་ ༢༥༢ ནས་ ༢༦༥ བར་གསལ།)

ཚིག་འགྲེལ།

བློ་གསར་བ་སོགས་མཛད་རྣམ་འདི་ཀློག་པ་པོ་ཕྱི་བོད་ཐ་སྙད་གསར་རྙིང་གི་དངོས་དོན་ཤེས་རྒྱ་ཆུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་གོ་དོན་རྟོགས་སླ་བའི་ཆེད་དུ། སྤྱིར་བཏང་ཡོངས་གྲགས་མིན་པ་དང༌། ཚིག་མཛོད་ཆེ་ཆུང་ཁག་ནང་མ་གསལ་བའམ། གསལ་ཡང་ཚིག་དོན་འགྲེལ་ཚུལ་མི་འདྲ་བའི་ཚིག་དང༌། ཚིག་གྲུབ། དག་ཆ་འདྲ་མིན་བཅས་པར་དམིགས་བསལ་འགྲེལ་བཤད་དགོས་རིགས་ཟུར་བཏོན་འདི་གཤམ་ཀ་སྡེའི་རིམ་པར་བཀོད་ཡོད། མཁྱེན་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཚིག་འགྲེལ་འདི་དག་ལ་དཔྱད་ཞིབ་གནང་སྟེ། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཁུངས་དག་དར་ཁྱབ་སླད་དུ་སྐྱོན་སེལ་དགོངས་འཆར་གསལ་པོར་སྩོལ་བའི་རེ་བ་ཆེན་པོ་ཞུ་བཞིན་ཡོད།

ཀ་དར་སྒྲོག མཛད་སྒོའི་རིམ་པ་གྲུབ་སྟེ་གྲོལ་ཁར་རྟེན་འབྲེལ་སླད་ཚོམས་ཆེན་གྱི་ཀ་རིང་མདུན་མ་གཉིས་རེ་རེར་དར་དཀར་ཨ་ཤེ་རེ་བསྣར་ཏེ་བསྒྲོགས་པ་ལ་ཟེར་ཞིང༌། ཀ་བ་ཕྲ་བའི་རིགས་ལ་ཀ་དར་བཅིངས་ཞེས་འབྲི་དགོས།

བཀར་ཡོང་བོགས་གསུམ། བཀར་འཇུག ཡོང་བཞེས། བོགས་མ་བསྡུ་མཁན།

ཀེར་ལེབ་སྒུར་གསུམ། མི། ས། ཕྱུགས།

བཀའ་བློན་བླ་མ། སེར་མོ་བའི་བཀའ་བློན།

དཀར་སྤྲོ། མཛད་སྒོའི་སྐབས་བསྒྲིགས་པའི་མར་ཁུ་དང་སྣུམ་ལ་བསྲེགས་པའི་ཁ་ཟས་ཀྱི་ཞེ་ས།

བཀའ་སྒྱུར་སྩལ། ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། ྋརྒྱལ་ཚབ་བམ། སྲིད་སྐྱོང༌། བཀའ་ཤག་ཅི་རིགས་ནས་བཀའ་ཁྱབ་གནང་དགོས་རིགས་མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་དང༌། སྣེ་མགྲོན། བཀའ་མགྲོན་བཅས་ཁུངས་སོ་སོ་བརྒྱུད་དེ་ཡིག་ཐོག་དང༌། ངག་ཐོག་ཇི་འོས་སྐབས་བསྟུན་བཀའ་ཁྱབ་སྩལ་བ་དེ་ལ་མགྲོན་བརྒྱུད་བཀའ་སྒྱུར་སྩལ་ཟེར།

བཀའ་ཐམ་བདེ་སྐྱིད་མ། ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གིས་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་བསྐྱར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དེ་སྐབས་བཀའ་ཤག་ལ་སྩལ་བའི་ཐམ་ག་ཞལ་རིས་སུ་ཧོར་ཡིག་‘བདེ་སྐྱིད’ཅེས་འཁོད་པ་དེ་ཡིན།

བཀའི་གུང་བློན། བཀའ་བློན་ལ་གོ་དགོས།

སྐུ་རྒྱབ་སློང་ཁྲ། བཞུགས་ཁྲིའི་སྟེང་གི་རྒྱབ་བསྙེས།

བཀྱེ་ཆོག་ཞུས། མཛད་སྒོའི་སྐབས་བསྒྲིགས་པའི་དཀར་སྤྲོ་དང༌། ཤིང་འབྲས་སྣ་ཚོགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུད་དེ་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་འབུལ་བ་དང༌། དེ་ནས་མཛད་སྒོར་བཅར་བ་གོང་རིམ་ལ་འབུལ་འགྲེམས་ཞུ་བ། དེ་མིན་ཡོངས་རྫོགས་མི་དམངས་ལ་སྟོན་ཆེན་བཤམས་ཆོག་པ་ཞེས་ྋསྙན་གསན་ཞུས་པའི་དོན།

ཀྲད་བཀྲོན། གཞུའི་འཐེན་སྐུད།

བཀྲུ་བྱབས། བྱབས་ཁྲུས་དང་དོན་གཅིག

བསྐྲུ་བ། ཟས་སློང་བའི་དོན་ཡིན།

ཁ་ཡར། ཁ་ཤས་ཀྱི་དོན་ཡིན།

ཁ་ཤའི་གཤག་དེར། སྨོན་ལམ་རྟ་པའི་ཆ་ཆས་གྲས།

ཁང་ཡོད་ཁང་ཆུང༌། ལྷ་ས་ཁུལ་གཞུང་སྒེར་ཆོས་བཅས་ཀྱི་ཁང་ཁུངས་རྒྱ་ཁྱོན་ཆེ་ཆུང་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་ཁོངས་ནས་སྒེར་པ་ཁྱིམ་ཚང་ཁག་གཅིག་ལ་ས་ཞིང་ཡང་ཡོད་འདུག་ཅིང༌། དེ་དག་གིས་རང་རང་གི་ས་རྟེན་ལ་འཁྲི་བའི་རྟ་འུལ་དང༌། ཁལ་མ་གཏོང་བ་སོགས་གཞུང་ཁྲལ་བསྒྲུབ་དགོས་པའི་དུད་ཚང་དེ་རྣམས་ལ་ནང་གསེས་ཁང་ཡོད་ཁང་ཆུང་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཐོགས་འདུག

ཁད་ཆུད། ས་ཁད་རྒྱང་ཐག་རིང་ལ། ལམ་ཀྱོག་ཏུ་ཆུད་པ།

ཁོག་བརླམས། ཆོས་སྐྱོང་གི་སྐུ་རྟེན་ནམ། ལྷ་པའི་ཁོག་ཏུ་ཡེ་ཤེས་པ་ཞུགས་པ་ལ་ཟེར།

ཁྲི་དར་སྒྲོན། མཛད་སྒོའི་རིམ་པ་གྲུབ་འཕྲལ་ྋགོང་ས་མཆོག་བཞུགས་ཁྲི་ལས་མ་བཞེངས་ཙམ་ལ་རྟེན་འབྲེལ་སླད་བཞུགས་ཁྲིའི་མདུན་སྟེང་མཇལ་དར་ཨ་ཤེ་ཕྲེད་དུ་བསྣར་ཏེ་བསྒྲོན་པ་ལ་ཟེར།

ཁྲུང་ཞུ་མ། ཆང་འདྲེན་མ།

ཁྲོམ་ཆོས། ཁྲོམ་ཚོགས་ལྟ་བུའི་སྐྱེ་བོ་སེར་སྐྱ་མང་པོ་འདུས་ཚོགས་ལ་གསུང་ཆོས་གནང་བ།

གུ་ཤའི་ཨ་ཁྲབ། སྨོན་ལམ་རྟ་པའི་ཆ་ཆས་གྲས།

གོས་ཆེན་གྱི་གྷན་སྦྱར། འདི་ནི་ཡོངས་འཛིན་རྣམ་པས་མཆོད་བཞེས་ཀྱི་སྐུ་བེར་དང་ཆ་འདྲ་བ་ཞིག

གྲུ་སུག་བྱས། སྐབས་འདིར་གྲུ་ནི། ལག་ངར་བསྐུམས་པའི་ཟུར་ཐོན་ཚིགས་རྡོག་གྲུ་མོ་ལ་ཟེར་བ་དང༌། གྲུ་མོའི་ཟུར་དེ་རང་གི་ཉེ་འཁྲིས་སུ་ཡོད་པར་བསྣུན་པའམ། བཙུགས་པ་ལ་གྲུ་སུག་བྱས་ཟེར།

གླིང་མེ། དགའ་ལྡན་ལྔ་མཆོད་དང་འདྲ་བར། དགོན་པ་རི་ཁྲོད་ཁག་ལ་སོགས་པའི་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་ཐོག་ཁའི་སྟེང་དང༌། སྒེའུ་ཁུང་གི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་མཆོད་མེ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་སྟར་བསྒྲིགས་ཀྱིས་འབུལ་བ་ལ་ཟེར།

མགོ་དང་འགོ འཇུག་ཡུལ་མི་འདྲ་བ་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་ཅིང༌། འདིར་ནི་ལུས་ཀྱི་མགོ་མཇུག་མ་མགོ་དང༌། བྱ་བའི་འགོ་མཇུག་འ་འགོ་ཡིན། ཞེས་པ་སྟེ། དཔེ་བརྗོད་དུ་ “མགོ་ཆེན་མགོ་སྐོར་ཐེབས་ནས་མགོ་བོ་ན། ལས་འགོ་འཛུགས་སྐབས་འགོ་ཁྲིད་གྲལ་འགོར་འཁོད།” ཅེས་པ་འདི་ལྟའི་སྔོན་འཇུག་འདྲ་མིན་འཇུག་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་པར་རྩ་བཟུང་གཅིག་གྱུར་འབྲི་སྤྱོད་བྱས་ཡོད།

གོ་དྲུང༌། དྲུང་ཡིག གོར་ཁའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་དྲུང་ཡིག

མགྲོན་ཚབ། རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བའམ། མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོའི་ལས་ཚབ་རྩེ་མགྲོན་ལ་ཟེར།

འགག་དེབ། རྩེ་འགག་ཏུ་རྩེ་མགྲོན་གྱིས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་ཉིན་རེའི་མཛད་པ་ཡིག་ཐོག་བཀོད་པའི་མཛད་དེབ་ཆེན་མོ་ཞེས་པའི་དེབ་ཆེན་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་བསྡུས་མིང་ཡིན།

མགོ་མཆན་ཐམ་འབྱར། ཆོག་མཆན་གནང་བ་ཞིག

རྒྱ་རྡོའི་སྒྲོམ་སྐྱོར། རྒྱ་ཕྲ་ལྟ་བུ།

རྒྱན་བཞི་མཚལ་ཀའི་ཡོལ་བ། གྱང་ལ་འགེལ་བྱེད་གོས་ཆེན་རྒྱན་བཞིའི་ཡོལ་བ།

གྱ་རི་གྱུ་རི། བརྟན་པོ་མེད་པའི་དོན།

རྒྱ་གར། མིང་ཚིག་འདིའི་རྩ་བའི་དག་ཆ་ ‘རྒྱ་དཀར་’ ཡིན་ཞིང༌། དེ་ལ་འགྲེལ་བཤད་འདི་ལྟར་ཡོད། སྔར་བོད་དང༌། རྒྱ་དཀར་ནག་དབར་ལ་འབྲེལ་བ་ཐོག་མར་བྱུང་སྐབས། གངས་རིའི་ར་བས་བསྐོར་བའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྡེའི་ལྷོ་རྒྱུད་རི་བོ་རྣམས་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་ཐང་ངམ། ས་ཐང་རྒྱ༵་ཆེར་ཡུལ་ལུང་ཆགས་ཡོད་པ་དང༌། ཡུལ་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གོས་དཀ༵ར་པོ་གྱོན་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས། ཡུལ་མིང་ལ་ ‘རྒྱ་དཀར་’ དང༌། ཡུལ་མི་ལ་ ‘རྒྱ་དཀར་བ་’ ཞེས་འབོད་པའི་ཐ་སྙད་ཐོགས།

‘རྒྱ་དཀར་’ ཞེས་ངག་ནས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལ་ (རྒྱ་གར་) ཞེས་རང་བཞིན་གྱིས་ཐོན་གྱི་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་ཡིག་ཐོག་ཏུ་འབྲི་སྲོལ་དར་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་བོད་སྐད་ནང་ཚིག་འབྲུ་གཉིས་བསྡེབས་པའི་མིང་དང༌། ཚིག་གང་རུང་གི་ཚིག་འབྲུ་སྔོན་མའི་སྒྲ་དམའ་པོ་དང༌། ཚིག་འབྲུ་ཕྱི་མའི་སྒྲ་མཐོ་པོ་ཡིན་ཚེ། ཚིག་འབྲུ་སྔོན་མའི་སྒྲ་དམའ་བའི་ཤུགས་ཀྱིས་ཚིག་འབྲུ་ཕྱི་མའི་སྒྲ་མཐོ་པོ་དེ་རང་བཞིན་གྱིས་དམའ་བར་འགྱུར་འགྲོ་བ་ཡིན། དཔེར་ན། སྐད་ཆ་ཤོད་སྐབས་ ‘འབྲས་དཀར་’ལ་ (འབྲས་གར་) དང༌། ‘འགྲོ་སྟངས་’ ལ་ (འགྲོ་སྡངས་) ཟེར་བ་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་བཞིན་ཚིག་འབྲུ་སྔོན་མའི་སྒྲ་མཐོ་བའི་ཤུགས་ཀྱིས་ཚིག་འབྲུ་ཕྱི་མའི་སྒྲ་དམའ་པོ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་མཐོ་བར་འགྱུར་འགྲོ་བ་ཡིན། དཔེར་ན། ‘དབྱར་ག་’ ལ་ (དབྱར་ཀ་) ཟེར་བ་དང༌། དེ་བཞིན་ ‘རྒྱུན་གཏན་’ལ་ངག་ནས་ (རྒྱུན་གདན་) ཞེས་ཚིག་འབྲུ་ཕྱི་མ་‘གཏན་’གྱི་སྒྲ་རང་བཞིན་གྱིས་དམའ་བར་འགྱུར་ཞིང༌། དེ་ལས་‘རྒྱུན་ལྡན་’ཞེས་པའི་དག་ཆ་སྣ་སྒྲ་ཅན་ལ་འགྱུར་བའང་འབྲི་སྲོལ་དར་བ་ལྟ་བུ་ཡིན། འདི་རིགས་ནི། སྐད་རིགས་ཚང་མའི་རང་བཞིན་སྒྲ་འགྱུར་འགྲོ་ལུགས་གཅིག་གྱུར་ཅིག་ཡིན་སྐོར་འཕྲུལ་སྤྱད་ལ་བརྟེན་ནས་བརྟག་ཞིབ་བྱས་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་གནས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སྒྲ་འགྱུར་རིག་པར་དཔྱད་ན་དངོས་དོན་གསལ་བར་རྟོགས་ཐུབ།

རྒྱ་སེའི་གཟར་ཆེན་གཟར་ཆུང༌། རྟ་སྒའི་འོག་ཏུ་འདིང་རྒྱུའི་གོས་ཆེན་གྱི་གདན་ཞིག

རྒྱ་ནག འདི་ལའང་རྒྱ་དཀར་དང་འདྲ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ཡོད། དེ་ནི་གངས་རིའི་ར་བས་བསྐོར་བའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྡེའི་ཤར་རྒྱུད་རི་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་ཐང་ངམ། ས་ཐང་རྒྱ༵་ཆེར་ཡུལ་ལུང་ཆགས་པ་དང༌། ཡུལ་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གོས་ན༵ག་པོ་གྱོན་པས་ན། ཡུལ་མིང་ལ་ ‘རྒྱ་ནག’ དང༌། ཡུལ་མི་ལ་ ‘རྒྱ་ནག་པ་’ ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཐོགས།

རྒྱ་འདྲེ་བརྒྱབ། ཚིག་འདི་ནི་ཕལ་སྐད་དུ་ ‘རྒྱམ་འདྲེ་བརྒྱབ་’ ཟེར་བ་དེ་ཡིན། ཚིག་འདིར་ཁ་རྩོད་བརྒྱབ་པ་དང༌། རྒྱག་རེས་བརྒྱབ་པའམ། གཞུ་རེས་བཏང་བ་གཉིས་ཀའི་གོ་དོན་ཡོད། རྒྱ་འདྲེ་ལ་ ‘རྒྱམ་འདྲེ’ ཟེར་བ་ནི། དགྲ་འདུལ་ལ་ ‘དགྲམ་འདུལ་’ ཟེར་བའི་སྒྲ་འགྱུར་འགྲོ་ལུགས་དང་འདྲ་བ་ཡིན།

སྔར་སྲོལ་སྦད་རྒྱང་བཤད་པ། གཟིམ་ཆུང་དམག་མིའི་དམག་རྩལ་དང་དམག་གཞས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས།

ཅ་འགྲོས་ཅ་འགྲོས། འདི་ནི་ཚིག་རིས་ལྟར་རིམ་བཞིན་གྱི་དོན།

ཆབ་བདག་མ་གཉིས། གདན་ས་ཁག་གི་ལས་སྣེ་གལ་ཆེ་བ་ཞིག

ཆིབས་བསྟར། རྟ་བཞོན་པ་མང་པོ་བསྟར་བསྒྲིགས་པའི་ཞེ་ས་ཡིན།

ཆིབས་རགས་དང་ཆིབས་ཧྲག ཆིབས་རགས་ནི། ཆིབས་བསྟར་གྱི་རིམ་པ་མ་འཁྲུགས་པར། ཆུ་རགས་ཀྱི་རྡོ་བསྟར་ཇི་བཞིན་གྲལ་བསྟར་འགྲིགས་པོར་བསྒྲིགས་པ་དེ་ལ་ཟེར། ཆིབས་ཧྲག་ནི། ཆིབས་རྟ་ཤེད་ལྡན་ཞེ་གཅིག་བཅིབས་པའམ། བཞོན་པའི་རྟ་པ་མང་པོ་ཞིག་སྟེ། དེ་རྣམས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་སྔ་རྟིང་གྲལ་བསྟར་བསྒྲིགས་མ་དགོས་པར། གཉིས་གསུམ་མམ། འགའ་ཤས་མཉམ་སྐྱོད་དང༌། སྡེབ་སྐྱོད་བྱས་ནའང་འགྲིགས། ཁ་རྒྱུན་དུ་རྟ་ཧྲག་མི་ཧྲག་ཟེར་བ་དེ་ཡིན།

འཇུ་ལང༌། སོག་པོའི་དམག་དཔོན་ཞིག་གི་གནས་བབས་རྒྱུད་འཛིན་བྱེད་པའམ། ཚབ་བྱེད་ཀྱི་མི་སྣ།

འཇུ་ཐ། མདོའི་རྣམ་གྲངས་སམ་མིང༌།

ལྗགས་རྒྱངས། གཞས་གདངས་ཀྱི་མིང་དམག་གཞས།

མཆོང་དམར། མཆོང་ཞེས་པའི་རྡོ་རིགས་ཁ་དོག་དམར་ཤས་ཆེ་བ་ཞིག་འཇོག་བཟོ། རྗེས་འབྲས་སམ། ལྟ་བཟོ།

སྙན་གསན་ཞུས། སྙན་དུ་གསན་པར་གསོལ་བའི་དོན་གང་ཞིག་ཡིག་ངག་ཅི་རིགས་ནས་ཞུས་པ་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། བར་ལམ་ཞིག་ནས་གཞུང་སྒེར་ཡིག་ཆ་ཁག་ནང༌། ‘སྙན་གསན་’ དང༌། ‘སྙན་གསང་’ ‘སྙན་སང’ ‘སྙན་གསེང༌།’ ‘སྙན་སེང༌།’ ཞེས་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་ལྔ་བྲིས་དང་འབྲི་བཞིན་དུ་མཆིས།

སྙེག་ལ་ཁད། སྙེག་ལ་ཉེ་བ། སྙེག་གྲབས།

གཏན་མེད་ཀྱི་གཏོང་བ། གཏན་མེད་ནི་སྒོ་གཏན་མེད་པ་སྟེ། སྒོ་དབྱེ་མི་ཐུབ་པའི་ཆེད་དུ། སྒོ་རྒྱབ་ལ་ཕྲེད་གཏན་ཟེར་བའི་ཤིང་གདུང་ཞིག་གིས་བཀག་སྟེ་སྒོ་བརྒྱབ་པ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པར། མཛོད་ཀྱི་སྒོ་མོ་ཡོངས་སུ་ཕྱེ་སྟེ། དགོས་འདོད་ཀྱི་ཟས་ནོར་ཅི་ཡང་འཛད་མེད་མཆོད་སྦྱིན་དུ་གཏོང་བའི་དོན་ཡིན།

གཏན་ཞལ། ཁྱོ་ཤུག་གམ། བཟའ་ཚང་གི་ཞེ་ས་ཡིན། སྟེང་ཞལ་དང༌། སྟངས་དཔྱལ་ཞེས་ཀྱང་འབྲི་སྲོལ་སྣང༌།

རྟགས་ཐམ། ལས་ཁུངས་གང་ཞིག་མཚོན་པའི་དམ་ཕྲུག

སྟན་དམར། འགོ་སྣམ་མཚལ་ཀ་ཁ་གདན་རིང་པོའི་ཆ་ཚད་དང་མཚུངས་པར་མཐའ་ལྕགས་གོས་ཆེན་ཧོར་ཇུས་དམར་པོས་བརྒྱན་པ། ནང་ཤ་གྲུའུ་ཙེ་མཚལ་སྨུག་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་ཟེར། དེ་ནི་ྋགོང་ས་མཆོག་གམ། ྋརྒྱལ་ཚབ་བམ། སྲིད་སྐྱོང་གིས་སྐུ་ཕྱག་འབུལ་གནང་སྐབས་སུ་གཙང་སྟན་གྱི་ཚུལ་དུ་འདིང་དགོས་པ་ཡིན།

ལྟག་མཚེར། གླེགས་བམ་གཉིས་པའི་ཟུར་སྣོན་ཡིག་ཆའི་དཀར་ཆག་ལ་གཟིགས།

སྟེགས་སྟན། སྟེང་དུ་གདན་ཆུང་བཏིང་བའི་རྐུབ་སྟེགས་ལ་ཟེར།

བསྟེན་སྐྱིལ། གང་ཞིག་གིས་རང་གི་དགོས་དོན་ཆེད་དུ་མི་གཞན་དག་གམ། རྟ་ཟོག་སེམས་ཅན་ཅི་རིགས་འཇམ་རྩུབ་ཐབས་མཁས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྟེན་ཉར་བཀག་བསྐྱིལ་བྱས་པ།

ཐོན་ཐི་ཚོན་ཁྲའི་ཞྭ་མོ་སྒ་སྦུབ་རྒྱབ་འཇར་ཅན། རྩེ་དྲུང་ཚོས་དགུན་ཁ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་གྱོན་བྱེད་ཞྭ་མོ་ཞིག

མཐར་ཐོན་ཐི་མཚལ་སེར་གྱི་ཁ་གོས། གོས་ཆེན་གྱི་རིགས་ཤིག

ཐོལ་བྱུང༌། གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ།

ཐེ་ཇི་འོ་ཆུ་སྡེ་དཔོན་དགའ་བཞི་བ། སོག་སྐད་ཀྱི་ཆེ་བསྟོད་ཅིག

དག་པ་ཤེལ་རི། བོད་དབུས་ཙ་རིའི་ནང་བདེ་མཆོག་གི་ཕོ་བྲང་ཡིན་པར་གྲགས་པའི་གནས་ཆེན་གངས་རི་ཞིག

དར་སང༌། དར་གོས་སྲབ་མོ་སང་རས་འདྲ་བ།

དོན་མཐུན། མངོན་བརྗོད་དུ་གསལ་བ་ལྟར། འདིར་ཡང་ཚོང་པའི་མིང་ཡིན་ཏེ། མཐའ་ཡི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ནས་ནོར་བུ་ལོན་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ། གྲུ་ཆེན་གཅིག་གི་ནང་མཉམ་ཞུགས་ཚོང་པ་ཇི་ཡོད་ཀྱིས་ཐབས་བྱུས་ནུས་ཤུགས་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ་བའི་ཁུར་མཉམ་ལེན་བྱེད་པ་ལྟ་བུར་དོན་མཐུན་རྒྱ་མཚོར་ཞུགས་པ་ཇི་བཞིན་ཞེས་དཔེ་མཚོན་དུ་འབྲི་བརྗོད་བྱེད་སྲོལ་ཡོད།

དྲི་རྟོག དྲི་བ་བཀོན་པ་དང་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་པ།

དྲུང་འཁོར། ཤོད་དྲུང་དང་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན།

དྲུང་ཇ་ཚོགས། ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་སོགས་དགོན་ཁག་ནས་དགེ་འདུན་པ་ལྔ་བཅུ་སྐོར་ཞིག་གཞུང་ཞབས་སྐྱ་བོ་རྣམས་དང་ཟུང་སྦྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་ཁག་དང༌། རྫོང་གཞིས་ཁག་བཅས་པར་གཞུང་དོན་ལས་ཁུར་མཉམ་ལེན་ཞུ་བའི་ལམ་སྲོལ་གསར་གཏོད་བསྐྱངས། དུས་དེ་ནས་བཟུང་ལྷ་སར་གནས་འཁོད་གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་རྣམས་ཉིན་རེ་འཆར་ཅན་ཞོགས་པ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་སྐུའི་ཉེ་དྲུང་ངམ། ཉེ་འབྲེལ་ཚོམས་ཆེན་གྱི་མདོ་སྦུག་ཏུ་ཚོགས་ཚུགས་ཐོག རྩེ་གསོལ་ཐབ་ནས་ཚོགས་ཞུགས་ཡོངས་ལ་གསོལ་ཇ་བཏེགས། ཚོགས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་གཅིག་ཙམ་གྱི་རིང་དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་མཇལ་ཁ་སྩལ་དགོས་རིགས་དང༌། བཀའ་འབྲེལ་གཞུང་གི་ལས་དོན་དང༌། གཞུང་ཞབས་ཀྱི་ལས་ཁུར་བསྐོ་གཞག་སོགས་མགྲོན་བརྒྱུད་བཀའ་སྒྱུར་སྩལ། ཚོགས་ (དྲུང་ཇ་) གྲོལ་རྗེས་རང་རང་གི་ལས་ཁུངས་སོ་སོར་ཉིན་རེའི་ལས་ཁུར་ཞུ་བར་བསྐྱོད་དགོས་པ་བཅས་སོ།།

དྲུང་ན་སྤྱོད་པ། ཉེ་འཁོར་དུ་ལས་སུ་གཞུག་བཞིན་གནས་པ་དག་ལ་ཟེར་ཡང༌། སྐབས་འདིར་གཞུང་སའི་དྲུང་ན་སྤྱོད་པ་ཞེས་པ་དེ་གཞུང་ཞབས་སམ། གཞུང་གི་སྲི་ཞུ་བ་དག་ལ་གོ་དགོས་པ་ཡིན།

དྲུང་མདའ། དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོའམ་མཁན་དྲུང་དང༌། མདའ་དཔོན་བསྡུས་ཚིག

དྲུང་རྩིས། དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོའམ་མཁན་དྲུང་དང༌། རྩིས་དཔོན་བསྡུས་ཚིག

དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ། སེར་མོ་བའམ་རྩེ་དྲུང་དང༌། སྐྱ་བོའམ་ཤོད་དྲུང་ཁོངས་གཏོགས་དང་བཅས་པའི་གཞུང་ཞབས་སྤྱིའི་མིང༌།

དྲེལ་བྱམས། དྲེལ་སྔ་རྗེས་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་འཁུར་བའི་འགྱོགས་བྱམས་འདྲ་བ་ཞིག་ལ་ཟེར།

ཌག་ཁང༌། ཚིག་འདི་ཧིན་དཱིའི་ཡིག་ཐོག་ ‘ཌག་ཁ་ན་’ ཞེས་པ་ལས་བྱུང་ཞིང༌། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་གོང་མའི་རྣམ་ཐར་བོད་དཔར་ནང་འཁོད་པ་སོར་བཞག

ཌན་ཌི། འགྱོགས་བྱམས་དང་འདྲ་བ། ནང་དུ་སྟེགས་བུ་གདན་བཅས་ཀྱི་གཞོགས་གཡས་གཡོན་སོ་སོར་རྒྱུག་པ་རིང་པོ་རེ་རང་སྦྱར་དུ་ཡོད་པ། དེའི་རྒྱབ་མདུན་སོ་སོ་ནས་མི་གཅིག་རེས་སམ། གཉིས་རེས་དཔུང་ པ་སྒྲེང་བའི་སྟེང་དུ་འཁུར་དགོས་པ་དེ་ལ་ཟེར། འདི་ནི་རྒྱ་གར་ནས་བོད་དུ་དར་བ་ཞིག་ཡིན་འདུག འདི་ལ་ ‘སྒྲེང་ཁྲི་’ དང༌། ཞེ་སར་ ‘ཕེབས་ཁྲི་’ ཞེས་བྲིས་པའང་འདུག

གདུང་ཆོག བླ་མ་ཞིང་གཤེགས་ཀྱི་སྐུ་གདུང་བཀྲུས་ཏེ་དེ་ལ་ན་བཟའ་དང༌། དབང་ཆས་བསྒྲོན་ནས་བཞུགས་སུ་གསོལ་ཐོག དེའི་མདུན་དུ་བླ་མ་དགེ་འདུན་དང༌། བཙུན་མ་ལ་སོགས་པས་ཡི་དམ་ཅི་རིགས་ཀྱི་བདག་འཇུག་ཆོ་ག་འདོན་པ་ལ་ཟེར།

བདེ་སྟན། འབོལ་གདན་སྲབ་མོ་འདྲ་བའི་བཞུགས་གདན་གྲུ་བཞི།

དཱ་ཁུ་རལ། ཕྱི་སོག་གམ། མོང་གོལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་སའི་མིང་རྙིང་པ་ཡིན་ཞིང༌། དེང་སང་ཨུ་ལན་བྷ་ཀྲོར་ཟེར།

དུམ་མཚམས་འཕྲེང་འབེབས། དབྱིན་ཚིག་ (Paragraph) ཟེར་བ་དང་དོན་གཅིག་ཡིན་ཏེ། ཡིག་གཞུང་གཅིག་གི་ནང་བརྗོད་གཞི་དོན་དག་འདྲ་མིན་ཡོད་རིགས་མངོན་གསལ་དོད་པོར་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ཆེད། དེ་རིགས་དུམ་མཚམས་ཟུར་དབྱེ་ཡིག་འཕྲེང་གཅིག་གཉིས་འོག་ཏུ་ཕབ་པ་ལ་ ‘འཕྲེང་འབེབས་’ སམ། ‘འབེབས་’ ཡང་ཟེར་བ་ཡིན། དཔེར་ན་ྋསྙན་ཞུ་སོགས་སུ་ྋཞབས་དྲུང་དུ་ཞེས་བྲིས། དེ་ནས་ ‘འཕྲེང་འབེབས་’ ཡིག་འཕྲེང་ཇི་འོས་བཞག་སྟེ། གུས་པས་ཞེས་འབྲི་བ་ལྟར་ཡིན་ནོ།།

ལྡང་དང་འདང༌། ལྡང་ནི། ཡར་ལང་བ་དང༌། འབོར་ཚད་ལོངས་པ་གཉིས་ཀར་འཇུག་པ་འདི་རང་དག་པར་ངེས། དགོས་མཁོ་ལྡང་དང་ལྡང་མིན་ལ་འདང་དང༌། འདེང་འབྲི་བ་ནི། མ་དག་རྒྱུན་འཇགས་སུ་སོང་བར་མངོན།

ན་བཟའ་སྐུ་བེར། ཟླ་གམ་དང་འདྲ་མཚུངས་གོས་བེར་ཡང་ཟེར།

ནང་མ་མཁན་སྡེ། སེར་མོའི་གོ་གནས།

ནང་མ་མཁན་སྡེ་ཆེ་ཆུང༌། སྐུ་བཅར་ནང་མའི་གྲས་མཁན་ཆེ་དང་མཁན་ཆུང༌།

ནས། དུས་རབས་ ༡༧ དང་ ༡༨ ནང༌། བོད་དབུས་གཙང་ཁུལ་‘སྐུ་ཞབས’ཞེས་པ་དང་དོན་མཚུངས་ཞེ་སའི་ཚིག་ཏུ་སྣང༌། དཔེར་ན། གླེགས་བམ་དང་པོའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༠༡ ནང་‘སྟར་སྡོང་ནས་ཀྱིས’ཞེས་པ་དེ་ནི། སྐུ་ཞབས་སྟར་སྡོང་བས་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན།

རྣམ་རྒྱུ་སྤྱན་སྦུག སྣམ་བུ་ཐིག་མའི་གྲས།

སྣང་རྩེ་ལྷ་མོ་བ། གྲོང་སྡེ་ཞིག་གི་ལྷ་མོ་ཟློས་གར།

གནམ་བྲོ་ཐག་རྩེད་པ། རྩེད་རིགས་ཤིག

པ་པོ། བ་བོ། མ་མོ། འདི་དག་བདག་སྒྲར་སྦྱོར་ཚུལ་དངུལ་ཆུ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་བཞེད་པ་རྩ་བཟུང་ཐོག མིང་མཐའི་འཇུག་ཚུལ་ནི་དབྱངས་ཅན་གྲུབ་པའི་རྡོ་རྗེའི་གསུང་ལས། “བདག་པོའི་སྒྲ་སྟེ་ག་ད་ན༌།། བ་མ་ས་དང་དྲག་མཐར་པ།། ང་འ་ར་ལ་མཐའ་མེད་ལ།། བདག་སྒྲ་ཡར་གྱུར་བ་དང་ནི།། ཆ་ལ་པ་ཉིད་སྦྱོར་བ་ལེགས།། མིང་མཐའི་པ་བའང་ཕལ་ཆེར་འདྲ།” ཞེས་པ་ཇི་བཞིན་བཀོད་ཡོད། དཔེར་ན། ཟློས་གར་བ་དང༌། གར་པ་ལྟ་བུའོ།།

པུ་ཏི། བོད་ཡིག་ནང་གླེགས་བམ་ཞེས་པར་པུ་ཏི་དང༌། པོ་ཏི། པོད་ཅེས་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་གསུམ་ཡོད་པ་དང༌། དེ་དག་གི་རྩ་བ་སཾསྐྲྀཏའམ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་དུ་པུསྟིཀཿ ཞེས་པ་སྒྲ་ཟུར་ཆག་གི་འབྲི་ཚུལ་ཞིག་ཡིན།

དཔའ་དམ་འུར་ཐུ། སྨོན་ལམ་རྟ་པའི་ཆ་ཆས་གྲས།

དཔར། འདི་ནི་‘སྤར་’གྱི་ཡིག་གཟུགས་འགྱུར་བའི་འབྲི་སྲོལ་ཞིག་ཡིན། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གནའ་སྔ་མོའི་དབུ་ཅན་ཡིག་གཟུགས་ལ་སྤ་ཞེས་འབྲི་བ་འདིའི་རྩེག་པ་‘ས’ཡི་ཆ་ཤས་ཕྱི་མ་དོར་ཏེ། ངྤ་ ཞེས་འབྲི་བ་རིམ་པས་‘དཔ’ ལ་འགྱུར་བར་མངོན། དཔེར་ན། ‘འཇམ་དཔལ་’དེ་གནའ་ཡིག་ཏུ་ཐོག་མར་‘འཇམ་སྤལ་’ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ་ནི། དུས་དེང་སང་གི་ལ་དྭགས་པའི་ངག་རྒྱུན་ལ་འཇམ་སཔལ་ཟེར་བ་དང༌། གནའ་བོའི་ཡིག་གཟུགས་ལ་དཔྱད་ནའང་གསལ་བར་ཤེས་ཐུབ། དཔྱད་ཚུལ་འདི་ནི་ཨ་མདོ་བ་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏས”རིག་པས་དཔྱད་ན་ཆོས་ལུགས་མི་འགལ་”ཞེས་གསུངས་པ་འདི་བདེན་པར་ངེས་ཞེས་བསྔགས་བརྗོད་མཛད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པ་ཞིག་ཡིན།

དཔྱིད་ཆོས། བོད་ཟླ་དང་པོའི་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་སྐབས་དང༌། དེ་མིན་དཔྱིད་དུས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དགོན་ཁག་སོགས་སུ་གསུང་ཆོས་གནང་བ་ལ་ཟེར།

སྤྱན་རྒྱ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་ཀྱི་སྤྱན་འདྲེན་རྒྱ་གླིང༌།

སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུ་བཅར་ཞབས་ཞུ་བའི་གཙོ་བོ་དང༌། གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་ཡིན་ལ། ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་སྒེར་གྱི་མཛོད་སྦུག་དང༌། མཛོད་ཆུང་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དབུ་འཛིན་ཡང་ཡིན། གནས་རིམ་བཀའ་བློན་དང་འདྲ་བའི་ཐོག བཀའ་ཤག་ནང་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་སྲིད་དོན་འབྲེལ་ཡོད་དོན་གནད་ཆེ་རིགས། དེ་བཞིན་ཡིག་ཚང་ལས་ཁུངས་ནས་རྩེ་དྲུང་གི་ལས་ཚན་བསྐོ་འཐེན་འཆར་གཞི་འགོད་སྐབས་བཅས་པའི་ལྷན་ཚོགས་སུ་མཉམ་གཞུག་གནང་དགོས་པ་ཡིན།

སྤྱི་ཆོས། སྐྱེ་བོ་སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས་སྤྱི་ཡོངས་ལ་གསུང་ཆོས་གནང་བ།

སྤྱི་སོ། དགོན་པ་ཆེ་ཁག་གི་གཏོང་སྒོ་དང་ཡོང་སྒོ་བདག་གཉེར་བྱེད་མཁན་དགོན་པའི་ལས་སྣེ་དང༌། དེ་དག་གི་ལས་ཁང༌།

དཔལ་གསོལ་མ། ལྷ་མོ་གསོལ་མཆོད་ཞུ་མཁན་བུད་མེད་ན་གཞོན་ཁག་གཅིག

ཕྱར་གྲུ་ཕྱར་སྟོད། གཞུང་ཞབས་རྩེ་དྲུང་གི་གཟབ་བཞེས་གྲྭ་ཆས་ཐེར་གཟན་ལ་མཐའ་ལྕགས་གོས་ཆེན་ཚོན་ཁྲས་བརྒྱན་པ་དེར་ཕྱར་གྲུ་དང༌། གོས་སྟོད་ཀྱི་གོང་པ་དང༌། ཕུ་ཐུང་ལ་གོས་ཆེན་ཚོན་ཁྲ་ཕྱར་གྲུ་དང་ཞེ་མཚུངས་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་དེར་ཕྱར་སྟོད་ཟེར།

ཕྱིང་དམར། ཕྱིང་པ་དམར་པོའི་ས་གདན་ཞིག

རྦད་བཤད་ལྗགས་རྒྱངས། གཟིམ་དམག་མིའི་དམག་གཞས་ཤིག

བླ་མ་དམིགས་བརྩེ་མ། གྲྭ་པའི་ལས་སྣེ་ཞིག

འབྲས་ལྷང༌། འབྲས་དོ་པོ།

བླ་མ་གཞུང་ལས་པ། གདན་སའི་ལས་སྣེ་ཞིག་གི་མིང༌།

བླ་མ་གཙང་ལས་པ། གོང་མཚུངས།

བླ་ཕྱག ལྷ་སའི་ཇོ་ཁང་གི་ཁྱམས་རའི་བྱང་ངོས་བླ་བྲང་སྟེང་དུ་ཡོད་པའི་གཞུང་གི་ཉིན་རེའི་གཏོང་ཡོང་དོ་དམ་ལས་ཁུངས་བླ་བྲང་ཕྱག་མཛོད་ཅེས་པ་དེའི་བསྡུས་མིང༌།

དབུ་ཞྭ་འདིང་བ། བླ་མ་ལ་གུས་འདུད་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཞུ་བ་མཚོན་ཕྱིར། བླ་མ་ཕེབས་ལམ་དུ་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དབུ་ཞྭ་འདིང་བ།

འབྲི་སྒྲུབ། དཀྱིལ་འཁོར་འབྲི་བ་དང་སྒྲུབ་པའི་དོན།

མར་གསར་དཀྲོག་ཀ འོ་མ་དཀྲོགས་ནས་མར་གསར་ཐོན་པ་རྡོག་རྡོག་སྒོག་ཕོར་ཆེ་བའི་ཚད་ཙམ་ཞིག་ལ་དཀྲོག་ཀ་ཟེར།

མི་མང༌། དབུལ་ཕྱུག་དང༌། གོ་དབང༌། ལས་རིགས། རིགས་རུས། ཕོ་མོ། སེར་སྐྱ། ཆོས་ལུགས། ལུང་ཚན་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཅི་ཡང་མེད་པར་མིའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱི་མིང་ཡིན་ཏེ། དབྱིན་ཚིག་ People (པིའི་པཱལ་) ཟེར་བ་དང་འདྲ། དཔེར་ན། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཁོང་རྣམ་པ་ནི་བོད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་བླ་ན་མེད་པས་དབུས་པའི་བོད་མི་མང་ངམ། བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆབ་འབངས་སྤྱིའི་འཐུས་མི་ཡིན།

མི་དམངས། འདིའི་གོ་དོན་ནི། གཙོ་བོ་དང༌། གཅིག་གམ། ཉུང་བའི་ཆ་དེ་ཕུད་པའི་སྐྱེ་བོ་གྲངས་འབོར་མང་ཆེ་བ་རྣམས་མཚོན་པའི་སྤྱི་མིང་ཡིན་ཏེ། མི་དམངས་ཞེས་པའི་ཁོངས་སུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ལྟ་ཅི་སྨོས། གཞུང་གི་སྲི་ཞུ་བ་གཞན་དག་ཀྱང་ཚུད་མེད། སྔར་སྲོལ་བོད་གཞུང་གི་ཡིག་ཆའི་ནང༌། “སེར་སྐྱ་མི་དམངས་མཐའ་དག་ལ་བཟློ་བ་” དང༌། ‘གྲྭ་དམངས་ཀྱི་སྒྲིག་ལམ་ཀུན་སྤྱོད་’ ཅེས་འཁོད་པ་དང༌། ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་སྐུ་དུས་ཀྱི་ཞོལ་རྡོ་རིང་ཆེ་མོར་ཡང་ ‘དམངས་འདྲང་’ ཞེས་འཁོད། དེའི་གོ་དོན་ནི་མི་དམངས་ཀྱིས་ཡིད་མཐུན་བྱེད་པ་ལ་ཟེར། དེ་བཞིན་དེང་སྐབས་ས་ཁུལ་གང་ཞིག་གི་མི་དམངས་ཀྱི་འགོ་གཙོ་དང༌། འཐུས་མི་དག་གིས་ཀྱང༌། “ང་རང་གིས་འདི་འདྲ་བསམས་ཀྱང༌། དེ་ལ་མི་དམངས་ཀྱིས་མོས་མཐུན་མི་བྱེད།” ཅེས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བྲིས་པའང་ཡོད། དེའི་གོ་དོན་ནི་དབྱིན་ཚིག་ Public (པབ་ལིག་) ཟེར་བ་དང་དོན་མཚུངས་ལྟ་བུ་ཞིག་སྣང༌། གང་ལྟར་བོད་མིའི་སེམས་སུ་ ‘དམངས་’ ཞེས་པ་དེ་གཙོ་བོ་སོགས་ཉུང་བའི་ཆ་དེ་ཕུད་པའི་སྤྱི་བྱིངས་མང་བའི་ཆ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་ལས། རིགས་དམའ་བའམ། དམངས་རིགས་དང༌། གདོལ་རིགས་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་ཙམ་ཡང་མེད་པ་གོང་གསལ་དཔེ་མཚོན་ནས་གསལ་བར་མངོན།

མན་ཏོག་ཞྭ། མུ་མེན་གྱི་ཏོག་ཡོད་པའི་དཔོན་ཞྭ།

རྩད་གཅོད་དང་རྩད་དཔྱོད། རྩད་གཅོད་ནི། དངོས་དོན་ཇི་ཡིན་རྩད་ཞིབ་བགྱིས་མཐར། འདི་བདེན་དང༌། འདི་རྫུན་ཞེས་ཐག་གཅོད་བྱེད་པ་དང༌། རྩད་དཔྱོད་ནི། འཚོལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ལྡན་སེམས་མེད་ཅི་རིགས་པ་དེ་གང་དུ་ཡོད་རྩད་ཞིབ་དང་འབྲེལ་གང་རྙེད་པ་དེ་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བམ། བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཏེ། དཔྱད་ཡུལ་དེའི་ཐོག་ནས་སྣང་ཚུལ་ཇི་བྱུང་འདི་དང་འདི་ཞེས་དཔྱད་གཞི་གསལ་སྟོན་བྱེད་པ་ཙམ་ལས། འདི་རང་དུ་ངེས་ཞེས་ཐག་གཅོད་མི་བྱེད་པའམ། ཐག་གཅོད་བྱེད་པའི་དབང་ཆ་མི་ལྡན་པ་སྟེ། ཡང་སྲིད་རྩད་དཔྱོད་ཞུས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

རྩེ་སྐོར། རྩེ་དྲུང་རྣམས་དང༌། རྩེ་དྲུང་གི་ཁོངས་གཏོགས་བཅས་པའི་གཞུང་ཞབས་སྤྱིའི་མིང༌།

རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བ། རྩེ་འགག་སྟེ། ྋགོང་ས་མཆོག་གི་གཟིམ་ཆུང་ཆེན་མོའི་འགག་ཏུ་ལས་ཁུངས་ཚུགས་ཏེ་ྋསྙན་ཞུ་འབུལ་བ་དང༌། ྋསྙན་གསན་ཞུ་བ། ཉིན་རེའི་མཛད་ཐོ་འགོད་པ། མཛད་སྒོ་ཁག་གོ་སྒྲིག ཕྱི་ནང་མི་སྣར་རྒྱུས་སྟོན་སྣེ་ཤན་སོགས་ཀྱི་ལས་ཁུར་ཞུ་མཁན་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ་རྩེ་མགྲོན་བཅུ་དྲུག་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་སྤྱི་འདོམས་སུ་གནས་བཞི་པ་ (མཁན་ཆུང་) མགྲོན་གཉེར་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བའམ། མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་ཞེས་འབོད།

རྩེ་དྲུང༌། གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་མིང༌།

རྩེ་ཕྱག རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་གཞུང་གི་ཉིན་རེའི་གཏོང་ཡོང་དོ་དམ་ཕྱག་མཛོད་ལས་ཁུངས་ཤིག་ཡོད་པ་དེའི་བསྡུས་མིང་ཡིན་ཞིང༌། མིང་གཞན་འཕྲལ་བདེ་ལས་ཁུངས་ཀྱང་ཟེར།

རྩེ་གསོལ་ཐབ། ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། སྐུ་བཅར་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་ལ་སོགས་པར་ཉིན་རེའི་གསོལ་ཇ་གསོལ་ཚིགས་དང༌། རྒྱུན་གཏན་དྲུང་ཇ་དང་མཛད་སྒོ་ཁག་ལ་གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་དང༌། ཡང་མཛད་སྒོ་ཁག་དང་ཆབ་གཞུག་གི་སྐབས་སོགས་སུ་གསོལ་ཚིགས་ཀྱང་བཟོ་འབུལ་ཞུ་དགོས་ཀྱི་ཐབ་ཚང་ཆེན་མོ་དེའི་མིང་ཡིན།

ཚིགས་བུབ། རྟ་ཁ་བརྡབས་པའི་དོན།

ཚིག་ཐོ་སྤྱི་ཐམ་བཞི་སྦྱར། གདན་ས་གསུམ་དང་གཞུང་ཞབས་སྤྱིའི་རྟགས་ཐམ་ལ་ཟེར།

ཚོན་སྤེལ་བ། ཚོན་མདངས་འདྲ་མིན་བསྒྲིགས་པ།

ཚོས་མན་ཏོག་ཞྭ། གཞུང་ཞབས་ཚོའི་ཆས་གོས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག

མཚན་གཟིམ་ལྷ་མོ་ཁང༌། རྩེ་ཕོ་བྲང་ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་ཡང་སྟེང་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་གཟིམ་ཆུང༌། དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོའི་སྐུ་ཐང་གསུང་བྱོན་མ་རྒྱུན་འགྲེམས་ཞུ་ས་དེའི་མཚན།

མཚལ་སྣག རྡོ་རིགས་རྒྱ་མཚལ་བསྣུར་བའི་སྣག་ཚ།

ཞུ་འགབ། ཞུ་འོས་པའམ། ཞུས་ན་འཚམས་པ།

གཞི་ཕབ། གནས་གཞིར་གཏན་འཇགས་སུ་འཁོད་པའི་དོན།

གཞུང་སོག སོག་པོ་གུ་ཤྲི་བསྟན་འཛིན་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་རང་ཉིད་འཁོར་འབངས་བཅས་པ་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་མངའ་ཞབས་སུ་ཕུལ་ཏེ་བོད་གཞུང་གི་ཆབ་འབངས་སུ་གྱུར་པའི་སོག་རིགས་བོད་དབུས་འདམ་གཞུང་དུ་གཞིས་ཆགས་པ་རྣམས་ལ་ཟེར།

བཞེས་ཐུག་ཐ་ཞི་བཏེགས། འབྲས་ཐུག་གི་རིགས་ཤིག

ཟན་བརྟག རྩམ་པ་བརྫིས་པའི་ཟན་གོང་ཧྲིལ་པོར་བསྒྲིལ་བ་གཉིས་གསུམ་གྱི་ནང་བརྟག་པར་བྱ་བའི་མཚན་མིང་དང༌། བྱ་བ་བཟང་ངན་འདི་དང་འདི་ཞེས་པའི་ཡི་གེ་ཤོག་སྐྱུར་ཐོག་བྲིས་ཏེ་བཅུག་ཡོད་པ་དེ་དག་དཀར་ཡོལ་ཡུ་རིང་ཞིག་ནང་བླུགས་ནས། སྐུ་བརྙན་རྩ་ཆེའི་མདུན་དུ་དཀར་ཡོལ་གྱི་ཡུ་བ་ལག་གཉིས་ཀྱིས་བཟུང་སྟེ་གཡས་སུ་སྐོར་བཞིན་གསོལ་བ་སྨོན་ལམ་འདེབས་སྐབས། ཟན་ཧྲིལ་གཅིག་ཁེ་གཙང་ཕྱིར་ཐོན་ཡོང་བ་དེའི་ནང་མཚན་མིང་དང༌། བཟང་ངན་གང་འཁོད་པ་དེ་དངོས་བདེན་དུ་ངེས་པར་བརྩི་བའི་བརྟག་པ་བྱེད་སྲོལ་ལ་ཟེར།

གཟིམ་པ་འགོ་དམངས། དམག་མིའི་ཡོངས་ཁུངས། སྔར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་སྲུང་དམག་མི་ཡིན་ཞིང༌། ཉེ་དུས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་སྐབས་རུ་སྒྲིག་ཏུ་ཡོང་བའི་བོད་སྔ་རབས་པའི་ཆས་གོས་ཅན་གྱི་དམག་མི།

བཟེད་ཞལ་སྤྱིལ་བླུགས། གསོལ་ལྡན་བླུག་པའམ་ཞག་བླུག

ཡ་སོར། དམག་དཔོན་གྱི་གོ་གནས། སྔར་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་གཏོར་རྒྱག་གི་དམག་རུའི་སྤྱི་ཁྱབ།

ཡུམ་བུ་གླ་སྒང༌། གླེགས་བམ་དང་པོའི་ནང་‘གླ་སྒང་’ཞེས་བཀོད་ཡོད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་འགྲེལ་བཤད་དང༌། དེ་མིན་‘བརླ་མཁར་’ལ་སོགས་པའི་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་བརྒྱད་སྣང་བ་དེ་དག་གང་དང་གང་དུ་འཁོད་སྐོར་གླེགས་བམ་དང་པོའི་ཟུར་སྣོན་ནང་ཚིག་འགྲེལ་གསལ་བཤད་རིམ་པར་བཀོད་ཡོད། དེ་ནི་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་སླད་དུ་ཡིན།

གཡང་ཊིའི་སམ་ཊ། ཡི་གེ་ཟིན་བྲིས་རྒྱག་ས་སྦྱངས་ཤིང་ལྟ་བུ་ཆུང་ཆུང་ཞིག

རིན་རྒྱན་ཁྲི་པ། རིན་ཆེན་རྒྱན་ཆ་བ་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡིན།

རགས་སྐྱོར། ཁང་པའི་ཕྱིའི་ཟུར་ཁུག་སོགས་སུ་ཆུ་རགས་ལྟ་བུའི་རྡོ་རྐྱང་བརྩིགས་པའི་སྐྱོར་བ་ལ་ཟེར།

རིམ་པ་བཞི་པ། གཞུང་ཞབས་མཐོ་རིམ་རིམ་པ་བཞི་པ།

རུས་ཆེན་དྲུག བོད་ཀྱི་མི་བུ་ (མིའུ་) གདུང་དྲུག་གམ། རུས་ཆེན་དྲུག་གི་རྩ་བའི་ཁུངས་གཏུགས་ས་ནི། ཕ་སྤྲེའུ་དང༌། མ་བྲག་སྲིན་འདུས་པ་ལས་བཙས་པའི་སྤྲེལ་ཕྲུག་སྤུ་མདོག་མི་འདྲ་བ་དྲུག་ཡིན་ཞིང༌། སྤྲེའུ་སྤུ་མདོག་སེར་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ལ་སེ་དང༌། སྤུ་མདོག་སྨུག་པོ་དེ་ལ་སྨུ། དཔྲལ་བར་མདོངས་ཅན་དེ་ལ་ལྡོང་དང༌། སྤུ་མདོག་དཀར་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ལ་སྟོང༌། སྤུ་མདོག་སྔོ་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ལ་འབྲུ་དང༌། རྟ་རགས་པའི་སྤུ་མདོག་དང་མཚུངས་པ་དེ་ལ་དབྲ་ཞེས་སྤུ་མདོག་འདྲ་མིན་སོ་སོར་ཐ་སྙད་རེ་ཐོགས། སྤྲེའུ་སྤུ་མདོག་མི་འདྲ་བ་དེ་དག་ལས་མཆེད་པར་ཕྱི་མོ་རུས་ཆེན་བཅུ་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་རུས་མིང་མི་འདྲ་བའང་རིམ་པར་བྱུང་བ་སྣང༌།

ལུག་ཚར། ལུག་ཕྲུག་གི་ (ལུ་གུའི་) པགས་པ་བལ་རང་འབྱར་མཉེད་མ་ལ་ཟེར།

ལུང་སྒྱུར་ཐམ་ཀ་གྲུ་བཞི། དབང་སྒྱུར་བྱེད་དམ་ཕྲུག

ལོ་ཕྱག ལོ་གསར་ལ་རྟེན་འབྲེལ་ཞུ་མི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་སྣ་ལྟ་བུ།

ཤ་བ་རི་རྫོང༌། གླེགས་བམ་གཉིས་པའི་ཟུར་སྣོན་ལ་གཟིགས།

ཤེལ་གྲོང༌། གྲོང་ཚོ་ཞིག་གི་མིང༌།

ཤིང་གཉེར་གཅིག སྨོན་ལམ་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ལས་སྣེ་ཞིག

ཤོད་སྐོར། ཤོད་དྲུང་རྣམས་དང༌། ཤོད་དྲུང་གི་ཁོངས་གཏོགས་བཅས་པའི་གཞུང་ཞབས་སྤྱིའི་མིང༌།

ཤོད་དྲུང༌། གཞུང་ཞབས་སྐྱ་བོ་ཞབས་རྟེན་ཕ་གཞིས་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་མིང༌།

གསོལ་ཚིགས་ཆེན་མོ། བོད་ཟས་ཁེ་གཙང་གི་གསོལ་སྟོན་རྒྱས་པ་ཞིག

སེལ་ཐམ། ཡིག་ཆ་སོགས་བརྩི་མེད་སོང་བའི་རྟགས་དམ།

སྲས་རྣམ་པ། གཞུང་ཞབས་བཀའ་བློན་སོགས་མི་དྲག་ཆེའི་སྲས།

སྲིད་བཀའ་ལྷན་རྒྱས། སྲིད་སྐྱོང་ངམ། སྲིད་བློན། སྲིད་ཚབ་རྣམ་པ་ཅི་རིགས་དང༌། བཀའ་བློན་དང་བཀའ་ཚབ་ངོ་མ་ཇི་ཡོད་ལྷན་རྒྱས་ཚོགས་པ་ལ་ཟེར།

སྲིད་དོན། གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་ནང་གསེས་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་དམིགས་དོན་འགྲུབ་ཐབས་གཙོ་བོར་བཟུང་བའི་ལས་དོན་ལ་”སྲིད་དོན་” ཞེས་འབྲི་བརྗོད་བྱེད་པ་ཡིན། སྲིད་དོན་གྱི་ལས་རིགས་ནང་གཞུག་མཁན་ལ་”སྲིད་དོན་པ་” ཟེར་བ་དང༌། ཕྱི་འབྲེལ་ཐབས་བྱུས་ལ་མཁས་པ་དང༌། སྤྱི་སྒེར་གྱི་བྱ་བའི་ཐོག་གཡོ་ཐབས་ལ་བྱང་ཆུབ་པའི་མི་ལ་”སྲིད་དོན་མཁས་པ་”ཟེར།

གསོལ་ཚ་ཕེབས་སྒྲིག གསོལ་ཚ་ནི་ཚ་བབས་ཀྱི་ཞེ་ས་ཡིན་ཞིང༌། སྐབས་འདིར་ཚ་བབས་མཛད་སའི་ཕེབས་སྒྲིག་ལ་ཟེར།

གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་གསོལ་ཇ་དང་གསོལ་ཚིགས་ཞབས་ཞུ་བ་སྐུ་བཅར་གསོལ་དཔོན་བགྲེས་གཞོན་དང༌། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུའི་ན་བཟའ་ཉེར་ཆས་ལ་སོགས་པའི་ཞབས་ཞུ་བ་སྐུ་བཅར་གཟིམ་དཔོན་མཁན་པོ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཕྱོགས་མཛད་པའི་ཞབས་ཞུ་བ་སྐུ་བཅར་མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ་བཅས་ཁོང་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་ཞུ་བ་ཡིན།

ལྷ་ལྡན་རྒྱལ་ས། གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་གྲགས་པའི་བོད་ཡུལ་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་སྤྱིའི་རྒྱལ་ས་སྟེ། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་མོར་ཟེར་བ་ཡིན།

ལྷག་ལྷ། ལྷག་པའི་ལྷ་སྟེ། རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡི་དམ།

དྷཱ་སྒོག་རྩེ། གོས་ཆེན་གྱི་གྱོན་པ་སྟེང་གོན་སྐེ་རགས་འཆིང་མི་དགོས་པ་ཞིག་སྟེ། སོག་པོ་ནས་བྱུང་བའི་གོ་སའི་གྱོན་ཆས་ཤིག

ལྷ་ཞོལ་བྲོ་པ་གཞས་མ། ལྷ་ས་དང་ཞོལ་པའི་བྲོ་པ་གཞས་མ།

ལྷ་ས་ཚོགས་པ། གྲོང་ཁྱེར་སྤྱིར་ཚོ་ཁག་གསུམ་ཡོད་པའི་ཡ་གྱལ།

ལྷམ་རས་ཟོན་གོས་རྒྱ་མ། གོས་ཆེན་གྱི་རྒྱན་སྤྲས་ཡོད་པའི་གྲྭ་ལྷམ།

ཨོཾ་ཁང་བྲོ་པ། བྲོ་འཁྲབ་མཁན།

ཨ་ཙ་གྲུམ་འཇར། སྣ་རྒྱན་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག

ཨོད་མ་གར་པོ། གཞུ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག

འདྲེན་རྟགས་ལ་སོགས་པའི་མཚོན་དོན་འགྲེལ་བཤད།

འདྲེན་རྟགས།

ལུང་འདྲེན་གྱི་རྟགས་ལ་ཟེར། དེ་ཡང་ཉིས་གཤིབས་དང༌། ཆིག་རྐྱང་ཞེས་པ་གཉིས་ཡོད།

འདྲེན་རྟགས་ཉིས་གཤིབས།

“ “ དཔེར་ན། ྋརྒྱལ་བ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུས་ “དུས་རྒྱུན་དུ་སེམས་པ་བཟང་པོ་བྱེད་དགོས་” ཞེས་བཀའ་སློབ་གནང་གི་འདུག ཅེས་པ་ལྟ་བུ།

འདྲེན་རྟགས་ཆིག་རྐྱང༌།

‘ ’ དཔེར་ན། ‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང༌། ངོས་ཀྱི་མི་མང་’ ཞེས་པའི་ྋརྒྱལ་བའི་རང་རྣམ་ནང༌། ‘ཀརྨ་པ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེ་’ དང༌། ‘གངས་རི་ཨ་མྱེས་སྐྱེ་རི་’ ལ་སོགས་པའི་མཚན་མིང་འཁོད་འདུག ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌།

འདྲེན་རྟགས་ཉིས་གཤིབས་ཀྱི་ནང་ཁོངས་འདྲེན་རྟགས་ཆིག་རྐྱང་ཡོད་པ། དཔེར་ན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས། “ངས་བདེན་ཚིག་སྨོན་ལམ་ནང་ ‘ཡོངས་རྫོགས་བོད་ལྗོངས་རང་དབང་གཙང་མའི་དཔལ།’ ཞེས་བཀོད་ཡོད་པ་དེ། ང་རང་ཚོ་གངས་ཅན་པ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་གནས་ཡུལ་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ས་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་ཟེར་གྱི་ཡོད།” ཅེས་བཀའ་སློབ་སྩལ་སོང༌། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

གུག་རྟགས།

() ༡ དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་འགོད་དགོས་སྐབས་སུ་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་རྩོམ་ “བདེན་གསོལ་སྨོན་ཚིག་” (བདེན་ཚིག་སྨོན་ལམ/ཚད་མེད་ཡོན་ཏན་) ཅེས་པའི་ནང་”ཡོངས་རྫོགས་བོད་ལྗོངས་ (གངས་ལྗོངས་ཁྱོན་ཡོངས།) རང་དབང་གཙང་མའི་དཔལ།” ཞེས་འཁོད་པ་དེ་བོད་ཡུལ་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་ (བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་) ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་སྐྱེ་འགྲོའི་རང་དབང་ཆེད་དུ་ཐུགས་སྨོན་མཛད་པ་ཞིག་རེད། ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌། ༢ ལོ་དང་ཟླ་ཚེས། མིང་ཚིག རྗོད་པ་ཅི་རིགས་བོད་ཡིག་དང་ཕྱི་ཡིག་གང་ཞིག་སྔོན་དང༌། གཞན་དེ་རྗེས་སུ་འགོད་དགོས་པའི་ཐོག་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། ཤིང་འབྲུག་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༧ (1904/09/07) ཉིན་ལྷ་སར་དབྱིན་བོད་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་ཆིངས་ཡིག་བཞག་ཅེས་དང༌། ཝར་རེན་སིམིཐ་ (Warren Smith) ཡིས་བརྩམས་བྲིས་དབྱིན་དེབ་ (Tibetan Nation) (བོད་རྒྱལ་ཁབ་) ཅེས་པའི་ནང༌། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཡི་གེ་ཀློག་པའི་སྐབས་སུ་གུག་རྟགས་ () ནང་འཁོད་པ་དེ་བཀླག་མི་དགོས།

གྲུ་རྟགས།

[ ] འདི་ནི་ ༡ ཕྱི་ཚིག་ཅིག་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཡིག་ཐོག་འཁོད་ཡོད་པ་དེ་བོད་ཡིག་ཏུ་སྒྲ་སྒྱུར་མཉམ་དུ་ཡོད་སྐབས་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། ཡུལ་མིང་ Australia[ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ་]དང༌། Austria[ཨོ་སེ་ཀྲ་རི་ཡ་]ལྟ་བུ་དང༌། ཕྱི་ཡིག་མཉམ་དུ་མེད་ན། ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ་དང༌། ཨོ་སེ་ཀྲ་རི་ཡ་ཞེས་འབྲི་བ་ལས། གྲུ་རྟགས་[ ]སྤྱོད་མི་དགོས། ༢ གསལ་བཤད་དགོས་རིགས་ལ་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། ཡིག་ཆ་ངོ་མའི་ནང་“ཐོན་མི་ལ་དཔྱད་པ་” ཞེས་འཁོད་པར་ “ཐོན་མི་[སཾ་བྷོ་ཊ། བོད་ཀྱི་བློན་པོ། བོད་ཡིག་གསར་འགོད་མཛད་པོ་]ལ་དཔྱད་པ་ཞེས་དང༌། ཡང་དངོས་མིང་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་ཡིན་པ་ལ་ཡིག་ཆའི་ནང་ཨོ་རྒྱན་མ་གཏོགས་འཁོད་མེད་ན། དེ་གསལ་ཁ་དོད་དུ་གཏོང་ཆེད་ཨོ་རྒྱན་[རྡོ་རྗེ་] ཞེས་འགོད་དགོས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཡི་གེ་ཀློག་སྐབས་གྲུ་རྟགས་ནང་གང་འཁོད་པ་རྣམས་བཀླག་དགོས།

སེག་རྟགས།

/ འདི་ནི། མཚན་མིང་གང་འཁོད་དེ་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་དོན་གཞན་སྟོན་པའི་ཚིག་དང༌། ཚིག་གྲུབ་གཅིག་གམ། གཉིས་སོགས་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་བཀོད་པ་དེ་དག་གི་བར་མཚམས་དབྱེ་བའི་རྟགས་སུ་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། མཚན་མིང་ཤོག་གྲངས་ནང༌། དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་རིམ་པའི་མཚན་ཁོངས་སུ་ (མཁྱེན་རབ་དབང་ཕྱུག་/སྡེ་དྲུག་/ཡོངས་འཛིན་/སྲིད་སྐྱོང་) ཞེས་འཁོད་པ་ལྟ་བུ་དང༌། དེ་མིན་ལོ་དང་ཟླ་ཚེས་ཨང་ཀི་ཁེ་གཙང་འགོད་སྐབས་ལོ་དང་ཟླ་ཚེས་བར་ལ་སེག་རྟགས་འགོད་དགོས། དཔེར་ན། ཤིང་འབྲུག་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༧ (༡༩༠༤/༠༩/༠༧) ཉིན། ལྷ་སར་དབྱིན་བོད་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་ཆིངས་ཡིག་བཞག་ཅེས་པ་འདི་ལྟར་རོ།།

བསྡུས་རྟགས།

... ...འདི་ནི། ཚིག་དང་རྗོད་པ་བསྡུས་པའི་རྟགས་ཡིན་ཏེ། བོད་ཡིག་ནང་ཚིག་རྗོད་བསྡུས་པ་ལ་ཀུར་རྟགས་××× འདི་ལྟར་འཁོད་པ་དང་འདྲ་བ་ཡིན། དཔེར་ན། ྋརྒྱལ་བའི་ཞབས་བརྟན་གསོལ་འདེབས་ནང༌། “རབ་འབྱམས་རྒྱལ་བའི་གསང་གསུམ་མ་ལུས་པ།། གང་འདུལ་ཅིར་ཡང་འཆར་བའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་གར།། སྲིད་ཞིའི་དགེ་ལེགས་ཀུན་འབྱུང་ཡིད་བཞིན་ནོར།། དངོས་བརྒྱུད་དྲིན་ཅན་བླ་མའི་ཚོགས་རྣམས་ལ།། བདག་ཅག་གདུང་ཤུགས་དྲག་པོས་གསོལ་འདེབས་ན།། གངས་ཅན་མགོན་པོ་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་ཡི།། སྐུ་ཚེ་མི་ཤིགས་བསྐལ་བརྒྱར་རབ་བརྟན་ཅིང༌།། བཞེད་དོན་ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་པར་བྱིན་གྱིས་རློབས།། ཆོས་དབྱིངས་ཀུན་གསལ་ཁྱོན་དང་མཉམ་འཇུག་པའི།། རྡུལ་བྲལ་བདེ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་སྒྱུ་མའི་སྤྲིན།། གྲངས་མེད་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ།། ཤར་བའི་ཡི་དམ་ལྷ་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ལ།། བདག་ཅག་... ...གངས་ཅན་མགོན་པོ་... ...སྐུ་ཚེ་མི་ཤིགས་... ...བཞེད་དོན་ལྷུན་གྱིས་......”ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།།

ཨང་གྲངས་བསྡུས་རྟགས།

དཔེར་ན། མཚན་མིང་ཤོག་གྲངས་ནང༌། མི་མིང་བཀྲ་ཤིས་ཟེར་བ་ཞིག་ཤོག་གྲངས་ ༡ ནས་ ༡༠ བར་གྱི་ཤོག་ངོས་རེ་རེའི་ནང་འཁོད་ཡོད་ན། ཤོག་གྲངས་དེ་དག་གི་ཨང་ཀི་རེ་རེ་བཞིན་མ་བཀོད་པར་བསྡུས་ཏེ། བཀྲ་ཤིས་ ༡ ,_ ༡༠ ཞེས་བཀོད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

ཤོག་ལྡེབས།

ན དང་ བ ངོ་སྤྲོད། བོད་ཡིག་ཕྱག་དཔེ་ཤོག་ལྷེ་སོ་སོའི་མདུན་ལྡེབས་ཀྱི་གཡོན་ཕྱོགས་མཐའ་བཅད་ནང་ཤོག་གྲངས་ཇི་ཡིན་ཡིག་ཐོག་བཀོད་ཡོད་ཀྱང༌། ཤོག་ལྷེའི་རྒྱབ་ལྡེབས་སུ་གང་ཡང་བཀོད་མེད་ཅིང༌། དེ་ལྟ་ནའང་ཕྱག་དཔེའི་ནང་ནས་ལུང་འདྲེན་བྱས་པ་འཚོལ་ཁུངས་གཤམ་མཆན་འགོད་སྲོལ་ཧ་ཅང་སྟབས་བདེ་ཞིག་ཡོད། དཔེར་ན། བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ལེའུ་ལྔ་པའི་ཤོག་ལྡེབས་བཅུ་གཉིས་པའི་མདུན་ངོས་ཡིག་འཕྲེང་གསུམ་པ་དང༌། རྒྱབ་ངོས་ཡིག་འཕྲེང་བཞི་པ་ཞེས་འགོད་དགོས་པར། ཤོག་ལྡེབས་ ༡༢ ན ༣ པ་དང༌། བ ༤ པ་ཞེས་བཀོད་ན་འགྲིགས། འདིར་ ན ནི་མདུན་གྱི་རྗེས་འཇུག་དང༌། བ ནི་རྒྱབ་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་ཡིན་པས། ཤོག་ལྷེའི་མདུན་དང་རྒྱབ་ཀྱི་དོན་མཚོན་པ་བཅས་སོ།།

རྒྱུ་ཆ་འབྱུང་ཁུངས།

༡༽ བོད་ཡིག་ཁག

༡༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་རྨད་བྱུང་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ། མཛད་པ་པོ། ཤཱཀྱའི་དགེ་སློང་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོ།

༢༽ བླ་མ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་མཛད་པ་བཅུ་གཉིས་པ། མཛད་པ་པོ། དགེ་སློང་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན།

༣༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གསུང་འབུམ་ཐོར་བུ་ལས་རྗེ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་ཐར།

༤༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་རྟོགས་བརྗོད་དཔག་བསམ་གྱི་ལྗོན་ཤིང༌། མཛད་པ་པོ། སྟོད་ཆ་ཡོངས་རྫོགས་གཡང་པ་ཆོས་རྗེ་དང༌། སྨད་ཆ། དགེ་སློང་དཀོན་མཆོག་སྐྱབས།

༥༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་དངོས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོའི་ཤིང་རྟ། མཛད་པ་པོ། ྋརྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོ།

༦༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ།

༧༽ ྋརྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་རང་རྣམ། ཟ་ཧོར་གྱི་བན་དེ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་འདི་སྣང་འཁྲུལ་པའི་རོལ་རྩེད་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བཀོད་པ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་ལས་གླེགས་བམ་དང་པོ་བཞུགས་སོ།། ཞོལ་པར་མ།[བསྡུས་པར་ “དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་” གླེགས་བམ་དང་པོ། གཉིས་པ། གསུམ་པ།]

༨༽ དྲིན་ཅན་རྩ་བའི་བླ་མ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་ཐུན་མོང་ཕྱིའི་རྣམ་ཐར་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་གླེགས་བམ་གསུམ་པའི་འཕྲོས་བཞི་པ་དང༌། ལྔ་པ། དྲུག་པ། མཛད་པ་པོ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

༩༽ པད་དཀར་འཛིན་པ་ངུར་སྨྲིག་གར་རོལ་ལྔ་པ་སྡོམ་བརྩོན་རྒྱལ་བའི་ཚུལ་འཆང་བ་དྲུག་པར་འཕོས་པའི་གཏམ་རྣ་བའི་བཅུད་ལེན་ཡིད་ཀྱི་ཀུན་དགའ། མཛད་པ་པོ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

༡༠༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ངག་དབང་ཆོས་གྲགས་ (རིན་ཆེན་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་) དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་གཏམ་སྙན་ལྷའི་ཏམྦུ་རའི་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲ་དབྱངས། མཛད་པ་པོ། ལྷ་བཙུན་ངག་དབང་རྡོ་རྗེ།

༡༡༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གཟིགས་རྡོ་རྗེ་འཆང་བློ་བཟང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དཔག་བསམ་རིན་པོ་ཆེའི་སྙེ་མ། མཛད་པ་པོ། ལྕང་སྐྱ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེ།

༡༢༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གཟིགས་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་དབང་ཕྱུག་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་འཛམ་གླིང་ཐ་གྲུ་ཡངས་པའི་རྒྱན། མཛད་པ་པོ། དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོ།

༡༣༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་འབྱུང་གནས་ངག་དབང་ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དད་པའི་ཡིད་འཕྲོག མཛད་པ་པོ། དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོ།

༡༤༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གཟིགས་བཅུ་པ་ཆེན་པོ་ངག་དབང་བློ་བཟང་འཇམ་དཔལ་བསྟན་འཛིན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ངོ་མཚར་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ། མཛད་པ་པོ། སྐུ་བཅར་དར་ཧན་མཁན་སྤྲུལ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་རྣམ་རྒྱལ།

༡༥༽ ཕྱག་ན་པདྨོ་ྋརྗེ་བཙུན་ངག་དབང་བསྐལ་བཟང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ་མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ངོ་མཚར་ལྷའི་རོལ་མོ་དབྱངས་ཅན་རྒྱུད་དུ་སྙན་པའི་ཏམ་བུ་ར། མཛད་པ་པོ། སྐུ་བཅར་དར་ཧན་མཁན་སྤྲུལ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་རྣམ་རྒྱལ།

༡༦༽ ྋརྒྱལ་མཆོག་ངུར་སྨྲིག་འཆང་བ་བཅུ་གཉིས་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དྭངས་ཤེལ་མེ་ལོང༌། མཛད་པ་པོ། ཡོངས་འཛིན་ཕུར་ལྕོག་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་བྱམས་པ་རྒྱ་མཚོ།

༡༧༽ ལྷར་བཅས་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་ྋགོང་རྒྱལ་བའི་དབང་པོ་བཀའ་དྲིན་མཚུངས་མེད་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུ་ལས་མདོ་ཙམ་བརྗོད་པ་ངོ་མཚར་རིན་པོ་ཆེའི་འཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་གླེགས་བམ་སྟོད་ཆ་བཞུགས་སོ།། [བསྡུས་པར་ “ངོ་མཚར་རིན་པོ་ཆེའི་འཕྲེང་བ་” གླེགས་བམ་དང་པོ། གཉིས་པ།]

༡༨༽ ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་མཛད་རྣམ། འཇིགས་མེད་བསམ་གྲུབ་ཀྱིས་བརྩམས།

༡༩༽ ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་གྱིས་སྦྱར་བ། བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་དེབ་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ།

༢༠༽ ཡོངས་འཛིན་གླིང་སྤྲུལ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཐུབ་བསྟན་ལུང་རྟོགས་རྣམ་རྒྱལ་འཕྲིན་ལས་དཔལ་བཟང་པོའི་མཛད་པ་རྣམ་ཐར་ནོར་བུའི་དོ་ཤལ། མཛད་པ་པོ། ཤཱཀྱའི་དགེ་སྦྱོང་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ།

༢༡༽ ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེའི་རང་རྣམ་རང་གི་ངང་ཚུལ་མ་བཅོས་ལྷུག་པར་བཀོད་པ་འཕྲུལ་སྣང་སྒྱུ་མའི་ཟློས་གར།

༢༢༽ གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དབུ་བརྙེས་ནས་ལོ་ ༣༦༠ འཁོར་བའི་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་དང་མ་འོངས་མདུན་བསྐྱོད་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས། དེབ་འཕྲེང་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ།

༢༣༽ བྱམས་བརྩེ་དང་དྲང་བདེན་གྱི་བླ་སྲོག རྩོམ་པ་པོ་རོང་པོ་བློ་བཟང་སྙན་གྲགས།

༢༤༽ ཇོ་བོ་རྗེ་ལྷ་གཅིག་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤའི་རྣམ་ཐར། བཀའ་གདམས་ཕ་ཆོས།

༢༥༽ འབྲོམ་སྟོན་པ་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་ཀྱི་སྐྱེས་རབས་བཀའ་གདམས་བུ་ཆོས་ལེའུ་ཉི་ཤུ་པ།

༢༦༽ རྒྱུད་ ཐ པའི་ནང་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད།

༢༧༽ རྒྱུད་ ན པའི་ནང་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད།

༢༨༽ མདོ་ ཆ པའི་ནང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་པདྨ་དཀར་པོ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་དང༌། སྙིང་རྗེ་པདྨ་དཀར་པོ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ།

༢༩༽ མདོ་ ཇ པའི་ནང་ཟ་མ་ཏོག་བཀོད་པའི་མདོ།

༣༠༽ མཆོད་སྡོང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གི་དཀར་ཆག མཛད་པ་པོ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

༣༡༽ པདྨ་བཀའི་ཐང་ཡིག་དང༌། བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ།

༣༢༽ སྲོང་བཙན་བཀའ་འབུམ།

༣༣༽ གྲུབ་ཐོབ་དངོས་གྲུབ་ཀྱིས་གཏེར་ནས་བཏོན་པའི་མ་ཎི་བཀའ་འབུམ།

༣༤༽ བདུད་འཇོམས་འཇིགས་བྲལ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེའི་གསུང་ལྷ་དབང་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་རྔ་བོ་ཆེ།

༣༥༽ བོད་ཆེན་པོའི་སྲིད་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དཀར་པོ། མཛད་པ་པོ། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ།

༣༦༽ བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་རྫོགས་ལྡན་གཞོན་ནུའི་དགའ་སྟོན།མཛད་པ་པོ། ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོ།

༣༧༽ རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང༌། མཛད་པ་པོ། ས་སྐྱ་པ་བླ་མ་དམ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན།

༣༨༽ དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ། མཛད་པ་པོ། འགོས་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ།

༣༩༽ ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། སྟོད་ཆ། མཛད་པ་པོ། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་འཕྲེང་བ།

༤༠༽ རྨད་བྱུང་བསྐལ་པ་མའི་ཚིག་རྒྱན་མདུད་འགྲོལ་མུ་ཏིག་ཆུན་པོ། མཛད་པ་པོ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

༤༡༽ བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ། སྟོད་ཆ་དང༌། བར་ཆ། སྨད་ཆ། སྒྲིག་རྩོམ་མཁན། ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང༌། ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན།

༤༢༽ མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་རྒྱ་མཚོ། བྲག་དགོན་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས།

༤༣༽ བསྟན་རྩིས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ། ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་གིས་བརྩམས།

༤༤༽ དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང༌། ཕུན་ཚོགས་ཚེ་རིང་གིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས།

༤༥༽ བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་གཅེས་བསྡུས། བསོད་ནམས་སྐྱིད་དང་དབང་རྒྱལ་ནས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།

༤༦༽ ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ། དབང་རྒྱལ་དང་བསོད་ནམས་སྐྱིད་ཀྱིས་བསྒྱུར་བ་བོད་རྒྱ་ཤན་སྦྱར།

༤༧༽ བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས། སྤྱིའི་འདོན་ཐེངས་ ༡ པོ་ནས་ ༢༣ བར།

༤༨༽ རང་རྣམ་ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང༌། རྡོར་གླིང་དཔར་ཁང༌། ༡༩༦༣

༤༩༽ བོད་ཀྱི་གནས་བབས། ཤིན་ཞིག་དཔར་ཁང༌། ༡༩༨༩

༥༠༽ སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཚུལ་དང་གསེར་ཁྲི་མངའ་ གསོལ། བོད་དཔར་དཔེ་གཟུགས།

༥༡༽ སྐྱེས་རབས།

༥༢༽ ལྟག་མཚེར་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་ནོར་བུའི་མཛད་རིམ་བསྡུས་དོན་དཔྱོད་ལྡན་ཡོངས་ལ་གཏམ་དུ་བྱ་བ་སྔོན་མེད་ལེགས་བཤད་ངེས་དོན་སྤྲིན་གྱི་ཕོ་ཉ། མདོ་སྨད་པ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས་བྲིས།༡༩༨༩

༥༣༽ བོད་མི་གསར་བརྗེ་བ་ཞིག འབའ་བ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱི་སྲིད་དོན་མི་ཚེ་དང་དུས་སྐབས། ཆུང་ཚེ་རིང་གིས་བསྒྱུར། བོད་ཀྱི་དུས་བབ། ༢༠༠༦

༥༤༽ ཚ་བ་དཔལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོའི་རང་གི་མྱོང་ཚོར་ལས་དྲངས་པའི་བོད་དོན་བདེན་གླེང༌། ངག་རྒྱུན་དེབ་ཕྲེང༌། ༡༩ བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌། ༢༠༠༥

༥༥༽ ཆུང་ཚེ་རིང་དང་བསོད་ནམས་རྡོ་རྗེས་བརྩམས་པའི་བོད་མི་དམངས་འཆིང་བྱེད་ཀྱི་ལྕགས་སྒྲོག སྣར་ཐང་དཔར་ཁང༌། ༢༠༠༡

༥༦༽ བཤད་ཟུར་གྱི་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྷད་མེད་ཅེས་པའི་ཕྱག་དེབ།

༥༧༽ སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་དེབ་གཉིས་པ་དང༌། གསུམ་པ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌། ༡༩༩༥

༥༨༽ མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་ཕ་ལྷ་ཐུབ་བསྟན་འོད་ལྡན་གྱི་ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད། ༡༩༩༦

༥༩༽ མཛད་རྣམ་གསེར་གྱི་ཡང་སྙིང༌། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང༌། ༢༠༠༡

༦༠༽ བསམ་འགྲུབ་ཕོ་བྲང་བསྟན་འཛིན་དོན་གྲུབ་ཀྱི་མི་ཚེའི་རྦ་རླབས་འཁྲུགས་པོ།

༦༡༽ ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་མི་མང་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས། པོད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས།

༦༢༽ ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་སློབ་སྦྱོང་སྐོར་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས། པོད་དང་པོ། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས།

༦༣༽ ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་ཆབ་སྲིད་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས། (༡༩༦༠ ནས་ ༢༠༠༥) བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས།

༦༤༽ ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་སྤྱི་འཐུས་དང་བཀའ་ཤག་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས། པོད་དང་པོ། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས།

༦༥༽ ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་ཤེས་ཡོན་ལམ་སྟོན། (༡༩༦༠ ནས་ ༡༩༩༦) བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་དཔར་ཁང༌།

༦༦༽ ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ཚོགས་པ་ཁག་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས།

༦༧༽ ཙོང་ཁ་ལྷ་མོ་ཚེ་རིང་གི་བཙན་རྒོལ་རྒྱལ་སྐྱོབ། དེབ་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། བཞི་པ། ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང༌།

༦༨༽ བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་མ་ལག་དང་བཅས་པའི་ལོ་རྒྱུས། (༡༩༥༩ ནས་ ༢༠༠༩) བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས།

༦༩༽ བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གཞི་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་ལོ་རྒྱུས། (༡༩༥༩ ནས་༢༠༠༩) བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས།

༧༠༽ བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་མ་ལག་ཁྱབ་ཁོངས་དང་བཅས་པའི་བྱུང་རིམ་སྙིང་བསྡུས། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས།

༧༡༽ གཞུང་ཞབས་མི་སྣ་ཁག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཕྱོགས་བསྡེབས། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༧༢༽ ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས་ཀྱི་རྒས་པོའི་ལོ་རྒྱུས་འབེལ་གཏམ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༧༣༽ གཡུ་ཐོག་ཚེ་རིང་སྒྲོལ་དཀར་གྱིས་བརྩམས་པའི་ཡབ་གཞིས་གཡུ་ཐོག་ས་དབང་དམ་པ་བཀྲ་ཤིས་དོན་གྲུབ་མཆོག་གི་སྐུ་ཚེའི་བྱུང་བ་ཆེ་ལུང་ཙམ་མ་བཅོས་ལྷུག་པར་བརྗོད་པ། ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང༌།

༧༤༽ རི་ཁ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་གྱིས་བརྩམས་པའི་རྒྱུན་མཁོའི་ཆོས་སྲིད་ཤེས་བྱ་གནས་བསྡུས། ཝཱར་ཎ་ལེགས་བཤད་གཏེར་མཛོད་ཁང༌།

༧༥༽ ཕྲེང་རིང་རིན་ཆེན་སྒྲོལ་མའི་བོད་ཀྱི་བུ་མོ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༧༦༽ རྣམ་གླིང་དཔལ་འབྱོར་འཇིགས་མེད་ཀྱི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་ཡོད་སྣ་ཚོགས། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༧༧༽ ཤན་ཁ་འགྱུར་མེད་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་གྱི་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྷད་མེད་རང་བྱུང་ཟངས། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༧༨༽ གྲྭ་བཞི་བརྒྱ་དཔོན་སྐལ་བཟང་དགྲ་འདུལ་གྱི་ཞི་དྲག་གི་སྲི་ཞུ་བསྒྲུབས་པའི་བརྗེད་བྱང༌། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༧༩༽ བར་ཞི་རྩེ་མགྲོན་ངག་དབང་བསྟན་སྐྱོང་གི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་བྱུང་བདེན་པའི་རང་སྒྲ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༨༠༽ ལྷར་བཅས་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་ྋགོང་ས་རྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་ངོས་འཛིན་ཞུ་ཚུལ་དང་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་སོགས་མདོ་ཙམ་བཀོད་པ། ༡༩༩༩ སྐུ་སྒེར་ཡིག་ཚང༌།

༨༡༽ བེ་རི་དགེ་བཤེས་འཇིགས་མེད་དབང་རྒྱལ་གྱིས་བརྩམས་པའི་བོད་གཞུང་ཟློས་གར་ཚོགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་བཟང་ཞིང་གི་མཆོད་སྤྲིན་མིག་ཡིད་རྣ་བའི་དགའ་སྟོན། (༡༩༥༩ ནས་ ༢༠༠༩) བོད་གཞུང་ཟློས་གར་ཚོགས་པ།

༨༢༽ མདའ་ཟུར་ལི་ཐང་དབྲ་ཕྲུག་ངག་དབང་གི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ཟོལ་མེད་སྲོང་པོའི་གཏམ་གྱི་རོལ་མོ། སྟོད་ཆ། སྨད་ཆ། ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང༌།

༨༣༽ སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པའི་བོད་གཞུང་རྩེ་ཡིག་ཚང་དང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༨༤༽ རྩེ་དྲུང་ཤར་རྩེ་ཡེ་ཤེས་ཐུབ་བསྟན་གྱི་མི་ཚེའི་མྱོང་ཚོར་གསལ་བར་བཤད་པ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༨༥༽ བཀའ་ཟུར་བདེ་གྲོང་དབང་འདུད་རྡོ་རྗེའི་སྒེར་ཟུར་ཁང་གི་གཡོག་ནས་བོད་ཀྱི་བཀའ་བློན་ཁྲི་པ་བར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་བཤད་པ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༨༦༽ ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་བོད་དམངས་གཙོའི་སྲིད་གཞུང་དབུ་བརྙེས་ནས་ལོ་ཉེར་ལྔ་འཁོར་བ། ༡༩༨༥ སྐབས་བརྒྱད་པའི་བོད་མི་དམངས་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས།

༨༧༽ ༡༩༦༠ ནས་ ༡༩༦༥ བར་གྱི་བོད་མིའི་རང་དབང་གསར་ཤོག

༨༨༽ འགྲོ་ཕན་སྨན་རྩིས་ཁང་གི་གདན་རབས་དྲི་མེད་ཤེལ་གྱི་མེ་ལོང༌། བོད་གཞུང་སྨན་རྩིས་ཁང༌།

༨༩༽ འོས་བསྡུ་ལས་ཁང་དང་གཞུང་ཞབས་འདེམས་བསྐོ་ལྷན་ཁང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཕྱོགས་བསྡུས། ༢༠༡༠ འོས་བསྡུ་ལས་ཁང་དང་གཞུང་ཞབས་འདེམས་བསྐོ་ལྷན་ཁང༌།

༩༠༽ བསམ་དཀྱིལ་རིན་ཆེན་དབང་རྒྱལ་གྱི་མི་ཚེའི་བདེ་སྡུག་མྱོང་ཚོར་ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༩༡༽ བཀའ་ཟུར་ཀུན་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན་གྱི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ལས་འཕྲོས་པའི་གཏམ་ཐབས་བྱུས་སྙིང་སྟོབས་ཀྱི་འབྲས་བུ། དེབ་དང་པོ་དང་གཉིས་པ།

༩༢༽ ལྷ་རམས་པ་དགེ་བཤེས་ཚེ་དབང་གིས་བརྩམས་པའི་སྦག་ས་ཆོས་སྒར་གྱི་བྱུང་བ་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང༌།

༩༣༽ མང་གཙོའི་ལམ་བུ། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས།

༩༤༽ མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས། བོད་ཀྱི་གྲོས་ཚོགས་དང་སྲིད་བྱུས་ཉམས་ཞིབ་ཁང༌། ༢༠༡༠

༢༽ དབྱིན་དེབ་ཁག

1) Avedon, John F. In Exile from the land of Snows, Vintage Books, New York, 1986

2) Bell, Sir Charles, Portrait of a Dalai Lama, Wm. Collins, London, 1946

3) Bell, Sir Charles, Tibet Past and Present, Oxford University Press (First Published 1924)

4) Belleezza, John Vincent, Antiquities of Northern Tibet, Antiquities of Upper Tibet.

5) Chapman, F.Spencer, Lhasa the Holy City (Readers Union LTD, 1940)

6) Craig, Mary, Kundun, Harper Collins Publishers, Great Britian, 1997

7) DalaiLama,the Fourteenth,Freedom in Exile (Autobiography) , Harper Collins Publishers, 10 East 53rd Streed, New York,NY 10022

8) Dian, David Zhang, Academic Journal (March 2002 America) .

9) Golstein, Melvyn C.A History of Modern Tibet, 1913-1951. Munshiram Manoharlal Publisher Pvt. Ltd.

1993

10) Goodman, M.H., the Last Dalai Lama, (Boulder and London: Shambala, 1986)

11) Gould, B.J., the Jewel in the Lotus, Chatto & Windus,London,1957

12) Norbu, Thubten Jigme, Tibet is my Country, Wisdom Publications, 23 Dering Street, London W1, England, 1986

13) Mckay, Alex, Tibet and the British Raj: the Frontier Cadre, 904- 1947 (London Curzon Press, 1998)

14) Pema, Jetsun, Tibet my Story (Autobiography) , Element Books Limited, Shaftesbury, Dorset SP7 8BP, Great Britain, 1997

15) Richardson, Hugh, High Peaks, Pure Earth. Serindia Publications , 10 Parkfields, London, SW15 6NH, 1998

16) Richardson, Hugh, Tibet and Its History, (Boulder and London: Shambala, 1984)

17) Rockhill, W.W. the Dalai Lama of Lhasa and Their Relations with the Manchu Emperors of China: 1644-1908. Toung Pao, XI (1910)

18) Smith Jr, Warren W, Tibetan Nation, Harper Collins Publishers India, 1997

19) Teichman, Eric, Travels of a Consular Officer in Eastern Tibet, (Cambridge University Press,1922)

20) Tsarong, Damdul Namgyal, In the Service of His Country, the Biography of Dasang Damdul Tsarong, Commander General of Tibet.

21) Yasha, Zhang, China”s Tibet Vol.12 No. 6 (2001)

22) Indian leaders on Tibet-Department of information & International Relations, (1998)

23) A History of Modern Tibet by Goldstein, (1993)

24) Th Fate of Tibet by Claude Arpi, (1999)

25) New York Times

26) Tibet Disappears by Chanakya Sen.

27) A History of Modern Tibet-Volume 2 (1951-1955) by Melvyn C.Goldstein, (2007)

28) Freedom in Exile by H.H.The Dalai Lama 1990

29) Tibetan Nation by Warren W Smith, Jr. (1996)

30) With Nehru in the Foreign Office by Subimal Dutt.

31) The Assam Tribune

32) The Times, London.

33) The Hindu, Madras.

34) The Hindustan Times.New Delhi.

35) Tibet in the United Nations 1950-1961,Issued by Bureau of H.H The Dalai Lama

36) The Story of Tibet, Conversations with the Dalai Lama, Thomas Laird, Grove Press New York

37) International Resolutions and Recognitions on Tibet (1959-2004) Published by the Department of Information and International Relations

38) Tibet: Human Rights and the Rule of Law,International Commission of Jurists December 1997

39) Failures of the U.N.O, A.N Bharadwaj, Published by Jay Kay Book House

40) Indian Parliament on the issue of Tibet, Lok Sabha 1952-2005Published by Tibetan Parliamentary and Policy Research Centre

41) International Resolutions and Recognitions on Tibet 1959-1997 Published by the Department of Information and

International Relations

42) Tibetans in Exile 1959-1969Compiled by the Office of H.H Dalai Lama, Dharamsala

43) United Nations Resolutions on Tibet Compiled by the Department of Information and International Relations

44) Indian Leaders on Tibet: Compiled by the Department of Information and International Relations 1998

45) The Ocean of Wisdom, By P.N Chopra

46) Tibetans in Exile 1959-1980,Compiled, edited and published by The Information office of H.H. the Dalai Lama

47) The spirit of Tibet: Universal Heritage, Selected Speeches and Writings of H.H The Dalai Lama, Edited by A.A Shiromany

48) Dalai Lama, My Son, A Mother’s Story, Diki Tsering, Edited & introduced by Khedroob Thondup

མཇུག་བྱང༌།

༡༽ རྩོམ་སྒྲིག་གཙོ་འགན་ལེན་མཁན།

ནོར་གླིང་ངེས་སྟོན་པ་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར།)

༢༽ ཆེད་ལས་རྩོམ་སྒྲིག་པ།

བཀྲས་ཁང་རྣམ་རྒྱལ་རྡོ་རྗེ། འབའ་པ་དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་དགའ་བ། ཤང་རྩེ་བ་དང་ཟུར་ཀརྨ་རྡོ་རྗེ།

༣༽ འཕྲི་སྣོན་བསྒྱུར་བཀོད་དང་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་ཐུགས་འགན་སྐྱེད་མཁན།

ནོར་གླིང་ངེས་སྟོན་པ་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར།)

མཛེས་བཅུ་ཚང་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར།)

བཀྲས་ཁང་རྣམ་རྒྱལ་རྡོ་རྗེ། (གཞུང་ཞབས་འདེམས་ལྷན་དང་འོས་བསྡུ་ལྷན་ཁང་གི་ཚོགས་གཙོ་ཟུར་པ།)

༤༽ སྐུ་ཡིག་སོགས་འབྲེལ་ཡོད་ཁག་ནས་རྒྱུ་ཆ་བསྡུ་རུབ་གནང་མཁན།

བཀྲས་ཁང་རྣམ་རྒྱལ་རྡོ་རྗེ།

༥༽ ཚིགས་བཅད་རྩོམ་མཁན།

ཁ་སྒང་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ།

༦༽ དབྱིན་ཡིག་ནས་བོད་བསྒྱུར་གནང་མཁན།

འབའ་པ་དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་དགའ་བ། ཤང་རྩེ་བ་དང་ཟུར་ཀརྨ་རྡོ་རྗེ།

༧༽ གློག་ཀླད་ཡིག་འཇུག་མཁན།

རེབ་གོང་ལེགས་བཤད།

༨༽ གློག་ཀླད་དཔར་གཞི་བཅོས་སྒྲིག་པ།

རེབ་གོང་ལེགས་བཤད།

༩༽ རྒྱབ་ཤ་ཇུས་འགོད་པ།

བསོད་ནམས་ཆོས་འཛོམས་ཡེ་ཤེས།

༡༠༽ གློག་ཀླད་དུ་དག་བཤུས་བྱེད་མཁན།

རེབ་གོང་ལེགས་བཤད།

༡༡༽ སྒྲོམ་གཞི་བསྐྱར་སྒྲིག་དང་དེབ་གཟུགས་ཞུ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན།

ཁ་སྒང་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ།